{"id":66345,"date":"2021-12-22T01:33:05","date_gmt":"2021-12-22T06:33:05","guid":{"rendered":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=66345"},"modified":"2021-12-22T01:33:05","modified_gmt":"2021-12-22T06:33:05","slug":"aleviligin-sekillenmesinde-etkili-olan-ama-alevilerce-az-bilinen-bir-isim-ebul-vefa-kurdi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=66345","title":{"rendered":"Alevili\u011fin \u015fekillenmesinde etkili olan ama Alevilerce az bilinen bir isim: Eb\u00fc’l Vefa K\u00fcrdi"},"content":{"rendered":"
\n
\n
\n
\n
\n

Alevi ocaklar\u0131n\u0131n elindeki belgeleri de inceleyerek K\u0131z\u0131lba\u015f \/ Alevi tarihini ara\u015ft\u0131ran Ayfer Karakaya, Alevili\u011fin olu\u015fumunda 11. y\u00fczy\u0131lda ya\u015fam\u0131\u015f olan Eb\u00fc’l Vefa K\u00fcrdi’nin ve di\u011fer ak\u0131mlar\u0131n etkisini anlatt\u0131.<\/strong><\/em><\/p>\n<\/div>\n

\"\"<\/a><\/div>\n
\n
\n
\n
\n
Ali Kemal Erdem\u00a0<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n
\n
<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n
\n
<\/div>\n
\n

11. y\u00fczy\u0131lda ya\u015fam\u0131\u015f olan Eb\u00fcl Vefa K\u00fcrdi ve onun yolundan giden dervi\u015flerin de Alevili\u011fin olu\u015fumunda etkisi oldu\u011fu iddia edildi \/ G\u00f6rsel: Twitter<\/em><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/section>\n

\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n

Son y\u0131llarda Alevilik \u00fczerine yap\u0131lan bilimsel ara\u015ft\u0131rmalarda art\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n

Bu ara\u015ft\u0131rmalar sonucunda ge\u00e7mi\u015fte az bilinen yeni bilgilere ula\u015f\u0131l\u0131yor ve yeni iddialar ortaya at\u0131l\u0131yor.<\/p>\n

Bunlardan dikkat \u00e7ekenlerden biri de Anadolu Alevili\u011finin \u015fekillenmesinde etkili olan ki\u015filerden birinin de 11. y\u00fczy\u0131lda bug\u00fcnk\u00fc Irak topraklar\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015f olan Eb\u00fc’l Vefa K\u00fcrdi\u00a0ya da di\u011fer ad\u0131yla Eb\u00fc’l Vefa el-Ba\u011fdadi’nin\u00a0oldu\u011fu iddias\u0131.<\/p>\n

Eb\u00fc’l Vefa’ya dair internet ansiklopedisi Vikipedia’da yer alan bilgilere g\u00f6re M.S. 1026 y\u0131l\u0131nda K\u00fcrt as\u0131ll\u0131 bir ailenin \u00e7ocu\u011fu olarak do\u011fdu.<\/p>\n

As\u0131l ad\u0131 Muhammed b. Muhammed Ar\u00eez’di.<\/p>\n

Babas\u0131n\u0131n Hz. Ali’nin soyundan bir seyit\u00a0oldu\u011fu Irak’ta Zabala b\u00f6lgesinde ya\u015farken burada seyitlere y\u00f6nelik bask\u0131 nedeniyle Kusan b\u00f6lgesindeki Beni Nercis adl\u0131 K\u00fcrt kabilesine s\u0131\u011f\u0131nd\u0131\u011f\u0131, burada bir K\u00fcrt k\u0131z\u0131yla evlendi\u011fi ve bu evlilikten Eb\u00fc’l Vefa’n\u0131n do\u011fdu\u011fu gibi iddialar da mevcut.<\/p>\n

D\u00f6nemine g\u00f6re iyi bir e\u011fitim alarak tahsilinin \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131 Ba\u011fdat’ta yapan Ariz, ard\u0131ndan bug\u00fcnk\u00fc \u00d6zbekistan s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisinde yer alan Buhara’ya giderek din ilimlerini \u00f6\u011frendi.<\/p>\n

Ard\u0131ndan Ba\u011fdat’a d\u00f6nerek burada d\u00f6nemin bilinen etkili isimlerinden Muhammed e\u015f-\u015eenbeki adl\u0131 \u015feyhe ba\u011fland\u0131.<\/p>\n

\u015eenkebi, \u00e7ok takdir etti\u011fi Ariz’e “Eb\u00fc’l\u00a0Vefa” ismini vermesiyle Ariz, bundan dolay\u0131 “Eb\u00fc’l Vefa el-Ba\u011fdadi” veya “Eb\u00fc’l Vefa el K\u00fcrdi” isimleriyle an\u0131lmaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n

Kendini yeti\u015ftiren Eb\u00fc’l Vefa’n\u0131n da zamanla \u00fcn\u00fc ve g\u00f6r\u00fc\u015fleri de yay\u0131lmaya tan\u0131nmaya ba\u015flad\u0131, kendi tarikat\u0131 olu\u015fmaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n

Heterodoks (kabul edilen dini g\u00f6r\u00fc\u015flere ayk\u0131r\u0131) \u00f6\u011feler de i\u00e7eren g\u00f6r\u00fc\u015flerini benimseyenler de zamanla Vefai olarak an\u0131lmaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n

\u00d6\u011fretileri Anadolu’da da yay\u0131ld\u0131<\/strong><\/p>\n

Eb\u00fc’l Vefa’n\u0131n inan\u00e7 \u00f6\u011fretileri ya\u015fam\u0131n\u0131 yitirdi\u011fi M.S. 1107’den sonraki y\u0131llarda da halifeleri (temsilcileri) arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Irak, Suriye ve \u00f6zellikle Anadolu’nun do\u011fu ve G\u00fcneydo\u011fu b\u00f6lgelerinde anlat\u0131lmaya devam edilmi\u015fti.<\/p>\n

Eb\u00fc’l Vefa’n\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015fleri \u00f6zellikle K\u00fcrt a\u015firetleri aras\u0131nda daha etkili olsa da \u00f6rne\u011fin Anadolu’daki en \u00f6nemli temsilcisi bir T\u00fcrkmen Alevi\u00a0olan Dede Karg\u0131n’d\u0131. O da Vefailerin Anadolu’daki temsilcilerinden biridir.<\/p>\n

Eb\u00fc’l Vefa’ya dair ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 yapan onun \u00f6zellikle Alevi ocaklar\u0131na dair etkisini g\u00fcndeme getiren isimlerden biri de ABD’de ya\u015fayan tarih\u00e7i Ayfer Karakaya Stump.<\/p>\n

Twitter payla\u015f\u0131m\u0131ndan Irak men\u015feili Vefai gelene\u011fine dikkat \u00e7ekti<\/strong><\/p>\n

Alevi Bekta\u015fi tarihi \u00fczerine kitaplar\u0131 bulunan Karakaya, 17 Kas\u0131m’da\u00a0Twitter hesab\u0131ndan yapt\u0131\u011f\u0131 bir payla\u015f\u0131mda “Alevi dedelerinin \u00f6zel ar\u015fivlerinde y\u00fczlerce y\u0131ld\u0131r saklad\u0131klar\u0131, otantiklikleri hakk\u0131nda zerre \u015f\u00fcphe olmayan belgeler var. Bunlar bir\u00e7ok dede ailesini Irak men\u015feli Vefai gelene\u011fi ile ba\u011flant\u0131l\u0131 g\u00f6steriyor. Ama K\u00fcrt d\u00fc\u015fman\u0131 zihniyet halen g\u00fcne\u015fi bal\u00e7\u0131kla s\u0131vama pe\u015finde, yaz\u0131k” diyerek bu etkiyi bir kez daha g\u00fcndeme getirdi.<\/p>\n

Gerek Eb\u00fc’l Vefa’y\u0131 gerekse Vefailerin Anadolu Alevili\u011fi \u00fczerindeki etkilerini\u00a0daha iyi \u00f6\u011frenmek i\u00e7in Karakaya ile yaz\u0131l\u0131 bir r\u00f6portaj ger\u00e7ekle\u015ftirdik.<\/p>\n

\n
\n
\"ayferkarakayayeni.jpg\"<\/div>\n<\/div>\n
\n
Ayfer Karakaya Stump \/ Foto\u011fraf: Facebook<\/em><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

“Belgelere dayal\u0131 bir K\u0131z\u0131lba\u015f \/ Alevi tarihi yazma gayretindeyim”<\/strong><\/p>\n

\u00d6ncelikle kendiniz hakk\u0131nda k\u0131saca bilgi verebilir misiniz?<\/strong><\/p>\n

\u0130stanbul do\u011fumluyum. 1960’larda k\u00f6yden kente g\u00f6\u00e7m\u00fc\u015f Sivasl\u0131, Alevi bir ailenin \u00e7ocu\u011fuyum. \u0130stanbul (Erkek) Lisesi ve Bilkent \u00dcniversitesi mezunuyum. Doktoram\u0131 Tarih ve Ortado\u011fu \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 alan\u0131nda Amerika’da Harvard \u00dcniversitesi’nde yapt\u0131m. Doktora tezimde, Alevi dede ocaklar\u0131n\u0131n aile ar\u015fivlerinde y\u00fczy\u0131llar boyunca muhafaza edilmi\u015f olan belge ve yazmalar\u0131 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Bu yeni kaynaklar \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda ve Alevi dede ocakl\u0131 ailelerin hik\u00e2yeleri \u00fczerinden daha sahici, daha ayaklar\u0131 yere basan bir K\u0131z\u0131lba\u015f\/Alevi-Bekta\u015fi tarihi yazma gayretindeyim, halen de bu y\u00f6nde \u00e7abalar\u0131m devam ediyor.<\/p>\n

Doktoradan sonra iki y\u0131l Cornell \u00dcniversitesi Yak\u0131n Do\u011fu \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde doktora sonras\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 yapt\u0131m, halihaz\u0131rdaysa Amerika’n\u0131n Virginia eyaletinde bulunan William and Mary \u00dcniversitesi Tarih B\u00f6l\u00fcm\u00fc’nde do\u00e7entim.\u00a0Ortado\u011fu, \u0130slam ve Osmanl\u0131 tarihi konular\u0131nda dersler veriyorum. Makalelerimin yan\u0131 s\u0131ra, bir T\u00fcrk\u00e7e bir de \u0130ngilizce kitab\u0131m var. \u0130kincisinin \u00e7evirisi halihaz\u0131rda yap\u0131l\u0131yor, \u0130leti\u015fim Yay\u0131nlar\u0131’ndan \u00e7ok ge\u00e7 olmayan bir tarihte \u00e7\u0131kacak diye umuyorum.<\/p>\n

\n
\n
\"alevilikkitab\u0131.jpg\"<\/div>\n<\/div>\n
\n
Karakaya’n\u0131n K\u0131z\u0131lba\u015f \/ Alevi tarihi \u00fczerine kitab\u0131n\u0131n g\u00f6rseli \/ Foto\u011fraf: Ar\u015fiv<\/em><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

“19. y\u00fczy\u0131ldan \u00f6nceki Alevi belgelerinde Ahmet Yesevi’nin ad\u0131 ge\u00e7miyor”<\/strong><\/p>\n

Alevili\u011fin \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131nda genelde Ahmet Yesevi’nin etkisinden bahsedilir. \u0130nceledi\u011finiz belgeler bunu do\u011fruluyor mu?<\/strong><\/p>\n

A\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 \u00f6yle denilebilir.\u00a0Yan\u0131t\u0131m\u0131 biraz daha ayr\u0131nt\u0131land\u0131r\u0131rsam konu daha do\u011fru anla\u015f\u0131lacakt\u0131r. Benim \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m Alevi belgeleri aras\u0131nda Ahmet Yesevi’nin ad\u0131 sadece 19. y\u00fczy\u0131ldan\u00a0itibaren ocakzade dedelere verilen \u00c7elebi icazetnamelerinde ge\u00e7iyor,\u00a0Daha do\u011frusu bunlar\u0131n ihtiva etti\u011fi Hac\u0131 Bekta\u015f-\u0131 Veli’nin tarikat silsilesi i\u00e7erisinde ge\u00e7iyor. Daha eski Alevi belgelerinde ise -ki en eskisi 14 YY’\u0131n sonu olmak \u00fczere, 15 ve 16 YY’dan ve sonras\u0131ndan olanlar\u0131 var aralar\u0131nda- Ahmet Yesevi’nin ad\u0131n\u0131n ge\u00e7ti\u011fi veya Yesevili\u011fe do\u011frudan veya dolayl\u0131 at\u0131f yapan bir belge yok.<\/p>\n

\n
\n
\"icazatname.jpg\"<\/em><\/div>\n<\/div>\n
\n
16. y\u00fczy\u0131ldan bir Vefai icazetnamesi \/ G\u00f6rsel: Ayfer Karakaya ar\u015fivi<\/em><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

“Alevi dedeleri 19. y\u00fczy\u0131la kadar icazetname almak i\u00e7in Kerbela’ya gidiyordu”<\/strong><\/p>\n

Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131zda Alevi ocaklar\u0131n\u0131n Kerbela ile olan ba\u011flant\u0131s\u0131na dikkat \u00e7ekiyorsunuz. Nas\u0131l bir ba\u011flant\u0131 vard\u0131?<\/strong><\/p>\n

\u0130\u00e7 ve Do\u011fu Anadolu’daki dedelerin \u00e7o\u011fu \u00c7elebilerden \u00f6nce icazetnamelerini almak i\u00e7in Kerbela’ya gidiyorlard\u0131. Bunu hem s\u00f6zl\u00fc anlat\u0131lardan biliyoruz (mesela bizzat benim annem anlat\u0131rd\u0131)\u00a0hem de belgeler teyit ediyor. Alevi belgelerimden anl\u0131yoruz ki Kerbela’da \u0130mam H\u00fcseyin’in t\u00fcrbesinin avlusunda bir dergah varm\u0131\u015f, dedeler icazetnamelerini oradan al\u0131r veya yeniletirmi\u015f. Ancak 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n\u00a0ba\u015flar\u0131ndan itibaren Kerbela’daki bu dergahla elde olmayan nedenlerle ba\u011flar zay\u0131fl\u0131yor, art\u0131k gidemez oluyorlar. Bundan dolay\u0131 dedeler yava\u015f yava\u015f icazet makam\u0131 olarak y\u00fczlerini K\u0131r\u015fehir’e, \u00c7elebi Bekta\u015filerine d\u00f6nmeye ba\u015fl\u0131yor.<\/p>\n

\n
\n
\"ahmetyesevi.jpg\"<\/em><\/div>\n<\/div>\n
\n
Ahmet Yesevi’yi temsil eden bir resim \/ G\u00f6rsel: Vikipedia<\/em><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

“Ahmet Yesevi’den sadece Velayetname’de bahsediliyor”<\/strong><\/p>\n

Kerbela’daki dergah\u0131n \u00f6nemi neydi?<\/strong><\/p>\n

Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131m esnas\u0131nda Kerbela’daki bu dergah\u0131n pe\u015fine d\u00fc\u015ft\u00fcm ve Ankara Vak\u0131flar Ar\u015fivi’nde vakfiyesini buldum. Vakfiyeye g\u00f6re 16. y\u00fczy\u0131l\u0131n\u00a0ortas\u0131nda Rum Abdallar\u0131 taraf\u0131ndan kuruluyor\u00a0ama zamanla Bekta\u015file\u015fiyor, bunu da belgelerden takip edebiliyoruz. Benim g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm, 16. y\u00fczy\u0131l\u00a0ve sonras\u0131 Alevi belgelerinin \u00e7o\u011fu bu dergahta d\u00fczenlenmi\u015f, yenilenmi\u015f veya onaylanm\u0131\u015f. Bunlar\u0131n hi\u00e7birinde de\u00a0s\u00f6yledi\u011fim gibi, Ahmed Yesevi ge\u00e7miyor. Yazmalar i\u00e7in de ayn\u0131 \u015feyi s\u00f6yleyebilirim. Alevi dede ailelerinin \u00f6zel k\u00fct\u00fcphanelerindeki yazmalar aras\u0131nda Ahmed Yesevi’ye atfedilen veya ondan bahseden hi\u00e7bir eser yok, en az\u0131ndan ben g\u00f6rmedim. Bunun tek istisnas\u0131 Velayetname, ama o da ayr\u0131ca de\u011ferlendirilmeyi gerektiren \u00f6nemli bir istisna tabii.<\/p>\n

“Do\u011fu Anadolu’daki bir\u00e7ok dede kendi ocaklar\u0131 i\u00e7in ‘H\u00fcseyni’ derdi”<\/strong><\/p>\n

\u00c7al\u0131\u015fman\u0131z s\u0131ras\u0131nda az bilinen ba\u015fka bir ayr\u0131nt\u0131ya denk geldiniz mi?<\/strong><\/p>\n

Az bilinen bir ayr\u0131nt\u0131y\u0131 daha ekleyeyim: Do\u011fu Anadolu’daki bir\u00e7ok dedenin, daha \u00e7ok eski dedelerin, kendi ocaklar\u0131 i\u00e7in ‘H\u00fcseyn\u00ee’ demeleri (Bekta\u015filerden ve Erdebil\u00eelerden farkl\u0131 olarak) de asl\u0131nda bundan dolay\u0131d\u0131r, yani ba\u015flar\u0131n\u0131n geleneksel olarak \u0130mam H\u00fcseyin’in t\u00fcrbesindeki derg\u00e2ha ba\u011fl\u0131 olmas\u0131ndan dolay\u0131.<\/p>\n

\n
\n
\"ebulvefa2.jpg\"<\/div>\n<\/div>\n
\n
Eb\u00fc’l Vefa’y\u0131 temsil eden bir g\u00f6rsel\u00a0<\/em><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

“Alevili\u011fi as\u0131l \u015fekillendiren Eb\u00fc’l Vefa demek do\u011fru de\u011fil ama \u015fecerelerin \u00f6nemli k\u0131sm\u0131 onunla ba\u011flant\u0131l\u0131”<\/strong><\/p>\n

Anadolu Alevili\u011fini as\u0131l \u015fekillendiren ki\u015fi Eb\u00fc’l Vefa m\u0131? Eb\u00fc’l Vefa’n\u0131n Alevilik a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemi nedir?<\/strong><\/p>\n

Anadolu Alevili\u011fini as\u0131l \u015fekillendiren Eb\u00fc’l-Vefa’d\u0131r demek do\u011fru bir ifade de\u011fil. Olay \u015fu: \u0130\u00e7 ve Do\u011fu Anadolu’daki Alevi ocaklar\u0131n\u0131n ellerindeki belgeler aras\u0131nda en eski katman\u0131 a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak icazetnameler ve seyitlik \u015fecereleri olu\u015fturuyor ve bunlar\u0131n da -hepsi de\u011fil ama-\u00a0\u00e7ok \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131 Eb\u00fc’l Vefa ve Vefailik ba\u011flant\u0131l\u0131. Yani icazetnamelerin \u00e7o\u011fu Vefai icazetnamesi ve do\u011fal olarak Eb\u00fc’l Vefa el-Ba\u011fdadi’nin ad\u0131n\u0131 zikrediyor, ayr\u0131ca seyitlik \u015fecerelerinin de \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131 ailenin seyitlik ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131 Eb\u00fc’l Vefa \u00fczerinden kuruyor. B\u00f6yle y\u00fczlerce belge var.<\/p>\n

“Vefai tarikat\u0131n\u0131n Do\u011fu’daki bir\u00e7ok kolu zamanla K\u0131z\u0131lba\u015fl\u0131kla b\u00fct\u00fcnle\u015fmi\u015f, bug\u00fcnk\u00fc Alevi ocaklar\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f”<\/strong><\/p>\n

Peki bu belgelerden vard\u0131\u011f\u0131n\u0131z sonu\u00e7 ne?<\/strong><\/p>\n

Dolay\u0131s\u0131yla bu belgelerden \u015fu \u00e7\u0131kar\u0131m\u0131 yap\u0131yoruz: Demek ki bug\u00fcnk\u00fc Alevi dede ocaklar\u0131 aras\u0131ndaki \u00f6nemli say\u0131da ailenin tarihsel olarak Vefai Sufi gelene\u011fi ve seyit aileleri ile bir ba\u011flant\u0131s\u0131 varm\u0131\u015f, ta Safeviler \u00f6ncesine giden. En az\u0131ndan bu aileler kendilerini o \u015fekilde g\u00f6rm\u00fc\u015f ve o \u015fekilde kabul edilmi\u015fler. Yine bu ve di\u011fer belgelerden g\u00f6r\u00fcyoruz ki Vefai tarikat\u0131n\u0131n Do\u011fu’daki bir\u00e7ok kolu zamanla K\u0131z\u0131lba\u015f hareketiyle b\u00fct\u00fcnle\u015fmi\u015f ve bug\u00fcnk\u00fc Alevi ocaklar\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f<\/p>\n

\n
\n
\"alevi<\/div>\n<\/div>\n
\n
Alevili\u011fin olu\u015fumunda Vefai etkisi de mevcut \/ Foto\u011fraf: Independent T\u00fcrk\u00e7e<\/em><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

“G\u00fc\u00e7l\u00fc bir Vefai damar var ama bu K\u0131z\u0131lba\u015fl\u0131k e\u015fittir Vefailik demek de\u011fil”<\/strong><\/p>\n

Yani K\u0131z\u0131lba\u015fl\u0131k e\u015fittir Vefailik mi?<\/strong><\/p>\n

Demek ki K\u0131z\u0131lba\u015fl\u0131\u011f\u0131n olu\u015fumunda g\u00fc\u00e7l\u00fc bir Vefai damar var, ama bu K\u0131z\u0131lba\u015fl\u0131k e\u015fittir Vefailik demek de\u011fil elbette. Zira bu Vefai kollar\u0131 \u00e7e\u015fitli \u015fekillerde evriliyorlar ve de\u011fi\u015fim ge\u00e7irerek K\u0131z\u0131lba\u015f hareketine dahil oluyorlar. Ba\u015ftan itibaren Vefaili\u011fin \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc bir Alici ve bat\u0131ni damar\u0131 olmas\u0131na ra\u011fmen, K\u0131z\u0131lba\u015fl\u0131kla b\u00fct\u00fcnle\u015fmeden \u00f6nce, en az\u0131ndan minimal anlamda (yani ilk \u00fc\u00e7 halifeyi reddetmemek anlam\u0131nda) S\u00fcnni g\u00f6r\u00fcn\u00fcyorlar; dolay\u0131s\u0131yla mezhepsel a\u00e7\u0131dan bug\u00fcnk\u00fc \u00f6l\u00e7\u00fclere g\u00f6re mu\u011flak bir tav\u0131rlar\u0131 var.<\/p>\n

“Vefai k\u00f6kenli olmayan Alevi ocaklar\u0131 da mevcut”<\/strong><\/p>\n

B\u00fct\u00fcn Alevi ocaklar\u0131 Vefai k\u00f6kenli mi?<\/strong><\/p>\n

Ayr\u0131ca Vefai k\u00f6kenli olmayan Alevi ocaklar\u0131 da mevcut.\u00a0Mesela do\u011frudan Safevi ailesinin bir uzant\u0131s\u0131 olan \u015eah \u0130brahim Veli oca\u011f\u0131 var.\u00a0Nurbah\u015f\u00ee k\u00f6kenli Musa Kaz\u0131m oca\u011f\u0131 var, Bedreddin\u00ee k\u00f6kenli ocaklar var vs. Ayr\u0131ca Rum Abdallar\u0131 var ki Kerbela Dergah\u0131 \u00fczerinden K\u0131z\u0131lba\u015fl\u0131kla\/Alevilikle do\u011frudan ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131 kurabildi\u011fimiz en eski ve \u00f6nemli dervi\u015f grubu bunlar. Resmi biraz daha karma\u015f\u0131kla\u015ft\u0131rmak pahas\u0131na s\u00f6yleyeyim: Rum Abdallar\u0131’n\u0131n da Vefaili\u011fin gezginci koluyla muhtemelen g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ili\u015fkisi var, ama sadece onlardan olu\u015fmuyor. Bu Abdallar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 Bekta\u015filik i\u00e7inde erirken, di\u011ferleri sonradan Alevi ocak kurucular\u0131 oluyor. Nitekim bu kurucu dervi\u015flerin adlar\u0131 halen Cemal Abdal, H\u0131d\u0131r Abdal, \u00dcryan H\u0131z\u0131r gibi ocaklar\u0131n adlar\u0131nda ya\u015famaktad\u0131r.<\/p>\n

\n
\n
\"dedegark\u0131n.jpg\"<\/div>\n<\/div>\n
\n
13. y\u00fczy\u0131lda ya\u015fam\u0131\u015f olan Dede Karg\u0131n, Eb\u00fc’l Vefa’n\u0131n Anadolu’daki temsilcilerinden biriydi \/ G\u00f6rsel: Evrensel<\/em><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\u00d6zellikle do\u011fudaki Vefai k\u00f6kenli ocaklar \u00e7ok<\/strong><\/p>\n

Vefai etkisi b\u00fct\u00fcn Alevi ocaklar\u0131n\u0131 m\u0131 kaps\u0131yor yoksa daha \u00e7ok Do\u011fu’daki Alevi ocaklar\u0131n\u0131 m\u0131? Hangi ocaklar Vefai k\u00f6kenli..<\/strong><\/p>\n

Hay\u0131r, \u00e7ok say\u0131da Vefai k\u00f6kenli ocak var, \u00f6zellikle Do\u011fu’da, ama hepsi Vefai k\u00f6kenli de\u011fil, yukar\u0131da da s\u00f6yledi\u011fim gibi. Benim yak\u0131ndan \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m Vefai k\u00f6kenli ocaklar aras\u0131nda A\u011fui\u00e7enler, \u0130mam Zeynel Abidin Oca\u011f\u0131, Sinemilliler, Dede Karg\u0131n Oca\u011f\u0131 gibi ocaklar var.<\/p>\n

\n
\n
\"aleviler.jpg\"<\/em><\/div>\n<\/div>\n
\n
G\u00fcn\u00fcm\u00fczde Alevilerin d\u00fczenledi\u011fi bir hak aray\u0131\u015f\u0131 eyleminden \/ Foto\u011fraf: Birg\u00fcn<\/em><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

“Alevili\u011fin k\u00f6kenini Orta Asya’da ve belli bir etnisitede de\u011fil, Anadolu’da ve kom\u015fu co\u011frafyalarda aramam\u0131z laz\u0131m”<\/strong><\/p>\n

Alevili\u011fin Orta Asya k\u00f6kenli oldu\u011fu iddias\u0131 do\u011fru mu?<\/strong><\/p>\n

T\u00fcm bu bulgulardan hareketle, ben kitab\u0131mda K\u0131z\u0131lba\u015f hareketini, Ali-ci ve bat\u0131ni y\u00f6n\u00fc g\u00fc\u00e7l\u00fc ve siyaseten Osmanl\u0131’ya muhalif Sufi ve dervi\u015f z\u00fcmrelerinin bir koalisyonu olarak tarif ediyorum, bunlar aras\u0131nda \u00e7e\u015fitli Vefai kollar\u0131 var, ama ba\u015fkalar\u0131 da var. Yani s\u00f6zkonusu olan \u0130slam cilas\u0131 alt\u0131nda ya\u015fayan \u015eamanizm, Zerd\u00fc\u015ftl\u00fck veya ba\u015fka bir “\u00f6z” de\u011fil. Dolay\u0131s\u0131yla Alevili\u011fin k\u00f6kenini Orta Asya’da veya belli bir etnisitede de\u011fil, ge\u00e7 Orta \u00c7a\u011f Anadolusu ve kom\u015fu co\u011frafyalar\u0131n \u00e7ok etnikli dervi\u015f ve Sufi z\u00fcmrelerinde aramam\u0131z gerekiyor. Bunlar aras\u0131nda T\u00fcrkmenler de var, K\u00fcrtler de var, Zazalar da. K\u0131z\u0131lba\u015fl\u0131\u011f\u0131 bu \u015fekilde kavramsalla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131zda bir\u00e7ok muammaya d\u00f6n\u00fc\u015fen konu da netlik kazan\u0131yor asl\u0131nda.<\/p>\n

“Eb\u00fc’l Vefa, Alici bir S\u00fcnni”<\/strong><\/p>\n

Kay\u0131tlara g\u00f6re Eb\u00fc’l Vefa bir S\u00fcnni miydi?<\/strong><\/p>\n

Evet, Eb\u00fc’l Vefa, menak\u0131bnamesine g\u00f6re yukar\u0131da s\u00f6yledi\u011fim t\u00fcrde Ali-ci bir S\u00fcnni (teknik olarak s\u00f6ylersek, tevellay\u0131 benimsiyor, teberray\u0131 benimsemiyor); ama o d\u00f6nemde t\u00fcm Sufi \u00e7evreler bu anlamda S\u00fcnni zaten, Hallac-\u0131 Mansur bile “S\u0131dd\u0131k\u00ee” diyor kendine. Her ne kadar Sufilikle erken d\u00f6nem \u015eiili\u011fi aras\u0131nda bir etkile\u015fim oldu\u011fu muhtemelse de, \u015eii Sufi tarikatlar sonradan ortaya \u00e7\u0131kan bir olgu. Her \u015feyi tarihsel ba\u011flam\u0131na g\u00f6re de\u011ferlendirmek laz\u0131m.<\/p>\n

“Eb\u00fc’l Vefa, Kadiri de\u011fil”<\/strong><\/p>\n

Kadiri tarikat\u0131 mensubu oldu\u011fu iddialar\u0131na ne diyorsunuz?<\/strong><\/p>\n

Eb\u00fc’l Vefa Kadir\u00ee de\u011fil; bunu kim iddia ediyor bilemiyorum. Genelde en eski tarikatlardan kabul edilen Kadirili\u011fin ve R\u0131faili\u011fin kurucular\u0131 Abd\u00fclkadir Geylan\u00ee ve Ahmed er-R\u0131fa\u00ee’den bir ku\u015fak \u00f6nce ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r Eb\u00fc’l Vefa. Bununla birlikte Vefaili\u011fin, di\u011fer Irak men\u015feli tarikatlarla, ama \u00f6zellikle her ikisi de G\u00fcney Irak ba\u011flant\u0131l\u0131 R\u0131failikle belli \u015fahsiyetler \u00fczerinden i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f bir tarihi oldu\u011fu do\u011fru, ancak bunun ayr\u0131nt\u0131s\u0131na girmeyece\u011fim. Burada \u00f6nemli olan, Vefaili\u011fin bu iki tarikattan daha eski bir Sufi gelene\u011fini temsil ediyor olmas\u0131, ancak buna ra\u011fmen \u00e7e\u015fitli nedenlerle unutulmu\u015f ve miras\u0131 farkl\u0131 yerlere akm\u0131\u015f bir gelenek Vefailik, o y\u00fczden de literat\u00fcrde pek fazla bilinmiyor(du), halen de hakk\u0131ndaki bilgilerimizde \u00f6nemli bo\u015fluklar var.<\/p>\n

\n
\n
\"alevilikcem.jpg\"<\/em><\/div>\n<\/div>\n
\n
Hac\u0131 Bekta\u015f Veli’yi anma etkinliklerinden bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc \/ Foto\u011fraf: Hac\u0131 Bekta\u015f Belediyesi<\/em><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

“Alevilikle benzerli\u011fi kuvvetli batini ve antinomian niteli\u011fi”<\/strong><\/p>\n

Vefai inanc\u0131 ile Alevilik aras\u0131nda nas\u0131l bir benzerlik var?<\/strong><\/p>\n

Eb\u00fc’l Vefa’n\u0131n ve Vefaili\u011fin bence esas ilgin\u00e7 y\u00f6n\u00fc ve Alevilikle en do\u011frudan benzerli\u011fi, kuvvetli bat\u0131ni ve antinomian (kurallara kar\u015f\u0131) niteli\u011fi. Zaten i\u015fler bu noktada biraz kar\u0131\u015f\u0131yor: Zira literat\u00fcrde S\u00fcnnilik, \u015feriata uymay\u0131 da i\u00e7eren bir paket gibi alg\u0131lan\u0131yor genelde. Oysa burada s\u00f6z konusu olan minimal anlamda, yani ilk \u00fc\u00e7 halifeyi reddetmemek anlam\u0131nda bir S\u00fcnnilik, m\u00fcte\u015ferri boyutu yok veya zay\u0131f. Bu, bug\u00fcn pek d\u00fc\u015f\u00fcnemeyece\u011fimiz bir kombinasyon, ama tarihte \u00f6rnekleri var. Mesela Eb\u00fc’l Vefa menak\u0131bnamesinde formel ibadetleri sembolik olarak yorumluyor, ruhlar\u0131n \u00f6lmedi\u011fine inan\u0131yor, kad\u0131nl\u0131-erkekli dini rit\u00fceller yap\u0131yor, i\u00e7ki i\u00e7mekle itham ediliyor, sapk\u0131nl\u0131kla su\u00e7lan\u0131yor vs.<\/p>\n

“Safevi etkisiyle derinle\u015fen bir Alici-\u015eii damar var”<\/strong><\/p>\n

Vefailer sadece Alevileri mi etkiledi?<\/strong><\/p>\n

Anadolu’ya g\u00f6\u00e7en Vefai k\u00f6kenli Sufi ve dervi\u015flerin bir k\u0131sm\u0131 burada ana ak\u0131m S\u00fcnni-Sufi tarikatlara kar\u0131\u015f\u0131rken, di\u011ferlerinin Alici rengi gittik\u00e7e derinle\u015fiyor ve tevella prensibine teberray\u0131 ekleyerek tam anlam\u0131yla Alevile\u015fiyorlar. Bu s\u00fcrecin tabii bir de Safevi bouyutu var, yani Safevi etkisiyle derinle\u015fen bir Alici-\u015eii damar var, ama \u00f6te yandan Safevilerden daha \u00f6nce Rum Abdallar\u0131 zaten bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc ya\u015f\u0131yor, yani sadece Safevilerle ilgili de\u011fil, hatta onlar bile bu meselede Rum Abdallar\u0131n\u0131 takip etmi\u015f olabilir. Bu daha \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmam\u0131z gereken bir konu, ancak benim hissiyat\u0131m, Hac\u0131 Bekta\u015f’\u0131n ve Horasan Erenlerinin bu a\u00e7\u0131dan kritik bir etki yapt\u0131klar\u0131 y\u00f6n\u00fcnde.<\/p>\n

\n
\n
\"hac\u0131bekta\u015f.jpg\"<\/div>\n<\/div>\n
\n
Hac\u0131 Bekta\u015f Veli’yi temsil eden g\u00f6rsel \/ Foto\u011fraf: Vikipedia<\/em><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

“Mo\u011fol i\u015fgalleriyle Anadolu’ya dervi\u015f ak\u0131n\u0131 oluyor. Hac\u0131 Bekta\u015f da bunlardan biri”<\/strong><\/p>\n

Eb\u00fc’l Vefa’n\u0131n Aleviler \u00fczerindeki etkisi Hac\u0131 Bekta\u015f Veli’den fazla m\u0131?<\/strong><\/p>\n

Hay\u0131r, hay\u0131r, mesele b\u00f6yle basit, \u00e7ift kutuplu kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmalar yapmaya uygun de\u011fil, biraz daha karma\u015f\u0131k ve \u00e7ok katmanl\u0131.\u00a0\u015eimdi \u00f6nce \u015funu belirteyim: S\u0131k s\u0131k bizde adeta birbirinin muadili gibi kullan\u0131lan Rum Abdallar\u0131, Horasan Erenleri, T\u00fcrkistan Pirleri gibi ifadeler var. Asl\u0131nda bu \u00fc\u00e7\u00fc de farkl\u0131 dervi\u015f z\u00fcmrelerini ifade ediyor. Bunlardan ilk ikisi, bug\u00fcn bildi\u011fimiz \u015fekliyle Alevi-Bekta\u015fi gelene\u011finin olu\u015fumunda hayati rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. Benim g\u00f6rebildi\u011fim kadar\u0131yla Rum Abdallar\u0131, i\u00e7inde Vefai k\u00f6kenli gezginci dervi\u015flerin a\u011f\u0131rl\u0131kta oldu\u011fu, Anadolu’daki ilk \u00f6nemli dervi\u015f z\u00fcmresini temsil ediyor. Bunlar\u0131n \u00e7o\u011fu Irak ba\u015fta olmak \u00fczere Anadolu’ya yak\u0131n, kom\u015fu co\u011frafyalardan b\u00f6lgeye g\u00f6\u00e7m\u00fc\u015f dervi\u015fler. Daha sonra, Mo\u011fol i\u015fgalleriyle birlikte Anadolu’ya ikinci bir dervi\u015f ak\u0131n\u0131 oluyor, bunlar daha uzaktan geliyor, \u00f6zellikle Orta Asya ve Iran co\u011frafyas\u0131ndan, bunlara Horasan Erenleri deniyor. Hac\u0131 Bekta\u015f bunlar aras\u0131nda, Dede Karg\u0131n da asl\u0131nda bu ikinci dalgayla gelenlerden.<\/p>\n

“Rum abdallar\u0131 ile Hac\u0131 Bekta\u015f’\u0131n gelmesini istemiyor ama kendini kabul ettiriyor”<\/strong><\/p>\n

Yani Hac\u0131 Bekta\u015f’\u0131n gelmesinden \u00f6nce de bu co\u011frafyada Alevili\u011fin \u00f6nc\u00fcs\u00fc denebilecek inan\u00e7 gruplar\u0131 mevcuttu diyorsunuz.<\/strong><\/p>\n

Velayetname’yi dikkatli okudu\u011funuzda zaten g\u00f6r\u00fcyorsunuz: Hac\u0131 Bekta\u015f, Anadolu’ya geldi\u011finde Rum Abdallar\u0131 b\u00f6lgenin hakim dervi\u015f grubu konumunda, hatta Hac\u0131 Bekta\u015f’\u0131n gelmesini istemiyorlar, onu Bilad-\u0131 Rum’a sokmamak i\u00e7in u\u011fra\u015f\u0131yorlar. Ama sonunda Hac\u0131 Bekta\u015f geliyor ve kendini Rum Abdallar\u0131na kabul ettiriyor, hem de Hz. Ali’nin “s\u0131rr\u0131n\u0131n” ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 olarak. B\u00f6ylece Rum Abdallar\u0131 ile Horasan Erenleri, daha \u00f6zelde Hac\u0131 Bekta\u015f k\u00fclt\u00fc aras\u0131nda bir etkile\u015fim oluyor ve sonucunda yeni bir sentez olu\u015fuyor, yeni bir maya tutuyor. Rum Abdallar\u0131 da bildi\u011fimiz koyu Alevi rengini bence bu s\u00fcre\u00e7te al\u0131yor, o anlamda Hac\u0131 Bekta\u015f’\u0131n \u00f6nemli bir etkisi oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum; nitekim Velayetname’de bu y\u00f6nde ifadeler de var.<\/p>\n

\n
\n
\"\u015fahismail.jpeg\"<\/em><\/div>\n<\/div>\n
\n
\u015eah \u0130smail \/ G\u00f6rsel: Vikipedia<\/em><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

“Hem Vefai hem Bekta\u015fi gelene\u011fi Alevili\u011fin olu\u015fumunda \u00f6nemli rol oynad\u0131 son \u015fekli \u015eah \u0130smail verdi”<\/strong><\/p>\n

B\u00fct\u00fcn bunlara bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda g\u00fcn\u00fcm\u00fcz Alevili\u011finin olu\u015fumunda kimler etkili oldu?<\/strong><\/p>\n

K\u0131sacas\u0131,\u00a0hem Vefai hem Bekta\u015fi gelene\u011fi g\u00fcn\u00fcm\u00fcz Alevili\u011finin olu\u015fumunda \u00f6nemli roller oynam\u0131\u015f, hatta onlar da zamanla birbiriyle i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f. Tabii son noktay\u0131 koyan, Alevili\u011fe bug\u00fcn bildi\u011fimiz en son \u015feklini veren bir de \u015eah \u0130smail Hatayi var. B\u00fct\u00fcn bu s\u00fcre\u00e7 ve s\u00fcre\u00e7lerin dinamiklerinin ayr\u0131nt\u0131lar\u0131na kitab\u0131mda girmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum, burada daha fazla uzatmayay\u0131m. G\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz gibi bug\u00fcnk\u00fc toplumlar ne kadar dinamik ve \u00e7ok renkliyse ge\u00e7mi\u015fteki toplumlar da \u00f6yle. \u0130nsanlar tarihe dair basit anlat\u0131lar istiyor, ama ger\u00e7ekte tarih \u00e7ok zengin, \u00e7ok karma\u015f\u0131k ve grinin \u00e7e\u015fitli tonlar\u0131n\u0131 i\u00e7inde bar\u0131nd\u0131r\u0131yor. Zaten tarih ara\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131 ilgin\u00e7 k\u0131lan da bence bu.<\/p>\n

“\u0130badet dili T\u00fcrk\u00e7e g\u00f6r\u00fcnse de Alevilerin \u00f6nemli k\u0131sm\u0131 K\u00fcrt-Zaza k\u00f6kenli bunu inkar etmek imkans\u0131z”<\/strong><\/p>\n

Alevili\u011fi genellikle T\u00fcrkl\u00fckle, T\u00fcrkmenlikle e\u015f de\u011fer tutma y\u00f6n\u00fcnde g\u00f6r\u00fc\u015fler de var. Sizin \u00e7al\u0131\u015fman\u0131z bu alg\u0131y\u0131 k\u0131r\u0131yor mu?<\/strong><\/p>\n

\u015eimdi \u00f6nce etnik konuya bir cevap vereyim: Alevilik asl\u0131nda ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na bir etno-dinsel kimlik, en az\u0131ndan zamanla yar\u0131-etnik bir kimli\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor, ama tarihsel olarak T\u00fcrkmen, K\u00fcrt ve Zaza topluluklar\u0131 aras\u0131nda yay\u0131lm\u0131\u015f ve k\u00f6k salm\u0131\u015f. \u0130badet dili a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 T\u00fcrk\u00e7e g\u00f6r\u00fcnmekle birlikte, g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki Alevilerin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 K\u00fcrt ve Zaza (k\u00f6kenli), bunu ink\u00e2r etmek hem imk\u00e2ns\u0131z, hem anlams\u0131z, hem de o kimli\u011fi ta\u015f\u0131yan ki\u015filer i\u00e7in \u00e7ok incitici.<\/p>\n

\n
\n
\"semah.jpg\"<\/div>\n<\/div>\n
\n
Alevi semah\u0131 \/ Foto\u011fraf: Twitter<\/em><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

“Vefailik meselesini kabullenmekte zorlananlar\u0131n olmas\u0131 K\u00fcrtl\u00fck ba\u011flant\u0131s\u0131ndan”<\/strong><\/p>\n

Do\u011frudan Eb\u00fc’l Vefa’n\u0131n soyundan gelen Aleviler var m\u0131?<\/strong><\/p>\n

Tarihsel olarak da ayn\u0131 renkli tabloyla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yoruz: Menak\u0131bnamesine g\u00f6re Eb\u00fc’l Vefa baba taraf\u0131ndan seyit olmakla birlikte, anne taraf\u0131ndan K\u00fcrt ve Irak’ta K\u00fcrt a\u015firetleri aras\u0131nda b\u00fcy\u00fcyor. Kendi \u015fecerelerine g\u00f6re baz\u0131 Alevi ocaklar\u0131 da do\u011frudan Eb\u00fc’l Vefa’n\u0131n ye\u011feninin soyundan geliyor. Zaten elimizdeki, otantikliklerini sorgulamam\u0131z i\u00e7in hi\u00e7bir bilimsel neden olmayan y\u00fczlerce belgeye ra\u011fmen halen bu Vefailik meselesini kabullenmekte zorlananlar\u0131n olmas\u0131 da bu y\u00fczden, yani K\u00fcrtl\u00fck ba\u011flant\u0131s\u0131ndan. Oysa Safevi ailesinin b\u00fcy\u00fck dedesinin K\u00fcrt olmas\u0131 bile olas\u0131, hatta muhtemel, ama anne taraf\u0131ndan T\u00fcrkmen ve dilleri T\u00fcrk\u00e7e(le\u015fmi\u015f). Buna mukabil Hac\u0131 Bekta\u015f’\u0131n T\u00fcrk k\u00f6kenine dair pek bir \u015f\u00fcphemiz yok. Tabii hem Safeviler hem Hac\u0131 Bekta\u015f ayn\u0131 zamanda seyit, o \u015fekilde kabul edilmi\u015fler ve ediliyorlar.<\/p>\n

“Alevilik b\u00fcnyesinde \u015eaman, Zerd\u00fc\u015ft, Anadolu’nun kadim dinlerinden \u00f6\u011feler ta\u015f\u0131yabilir”<\/strong><\/p>\n

\u015eamanl\u0131k, Zerd\u00fc\u015ftl\u00fck etkisi var m\u0131?<\/strong><\/p>\n

Sorunuza daha do\u011frudan girecek olursam, evet, \u00e7al\u0131\u015fmam bu t\u00fcr “\u00f6zc\u00fc” ve indirgemeci yakla\u015f\u0131mlar\u0131 k\u0131r\u0131yor, en az\u0131ndan ama\u00e7lar\u0131ndan biri bu. Elbette Alevilik b\u00fcnyesinde \u015eaman (veya Zerd\u00fc\u015ft veya Anadolu’nun kadim dinlerinden) ba\u011flant\u0131lar ve \u00f6geler ta\u015f\u0131yabilir. Zira inan\u00e7lar zaten tarihsel olarak senkretiktir, yani inan\u00e7lar bo\u015flukta do\u011fmaz, birbiri \u00fczerine in\u015fa edilir, birbirinden al\u0131r verir. Bu durum ne Alevili\u011fe \u00f6zg\u00fcd\u00fcr ne de onun ay\u0131rt edici \u00f6zelli\u011fidir. Ayr\u0131ca iyi tarih\u00e7ilik a\u00e7\u0131s\u0131ndan bu t\u00fcr ba\u011flant\u0131lar\u0131 sadece dinsel motiflerdeki benzerlik \u00fczerinden kan\u0131tlanm\u0131\u015f kabul etmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bu t\u00fcr etkile\u015fimlerin tarihsel olarak kan\u0131tlanmas\u0131, bu etkilerin somut aktar\u0131m kanallar\u0131n\u0131n da g\u00f6sterilmesini gerektirir. Vefaili\u011fi \u00f6zel k\u0131lan da bu, aktar\u0131m kanallar\u0131n\u0131 somut olarak g\u00f6sterebiliyoruz.<\/p>\n

“Benzer mistik, batini, Alici gelenekler Anadolu’da bir araya geldi”<\/strong><\/p>\n

Sonu\u00e7 olarak Alevilik, Horasan’dan (\u0130ran’\u0131n kuzeydo\u011fusu, Afganistan’\u0131n bat\u0131s\u0131) ziyade Irak kaynakl\u0131 bir inan\u00e7 m\u0131?<\/strong><\/p>\n

Hay\u0131r, her iki kaynak da \u00f6nemli.\u00a0Buralardan ak\u0131p gelen benzer baz\u0131 mistik, bat\u0131ni, Alici gelenekler Anadolu’da mecz (kendinde bir araya gelmek) oluyor.<\/p>\n

Eb\u00fc’l Vefa’n\u0131n ad\u0131 Aleviler aras\u0131nda unutulmas\u0131nda Safevi etkisi<\/strong><\/p>\n

Eb\u00fc’l Vefa bu kadar etkili idiyse Aleviler aras\u0131nda, deyi\u015flerinde, \u015fiirlerinde neden hi\u00e7 ondan bahsedilmez?<\/strong><\/p>\n

Bu \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fil, \u00e7\u00fcnk\u00fc Eb\u00fc’l Vefa en eski katman. Gelenek evrilip “Alevile\u015ftik\u00e7e,” yeni sentezi yans\u0131tan yeni k\u00fcltlerin \u00f6ne \u00e7\u0131kmas\u0131 normal. Zaten K\u0131z\u0131lba\u015f hareketi i\u00e7erisinde Safeviler ba\u015fka Sufi geleneklerin ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak devam\u0131na izin vermiyor. Vefai miras\u0131 hem K\u0131z\u0131lba\u015fl\u0131k hem Bekta\u015filik i\u00e7erisinde bir anlamda devam ediyor veya eriyor, bu esnada Eb\u00fc’l Vefa \u015fah\u0131s olarak haf\u0131zalardan siliniyor, ama geriye baz\u0131 silik izleri kal\u0131yor. Bu konuda s\u00f6yleyebilece\u011fim ba\u015fka \u015feyler de var, ama onlar\u0131 da ba\u015fka bir s\u00f6yle\u015fiye saklayal\u0131m isterseniz. Bu arada yaln\u0131z \u015funu da unutmayal\u0131m: Ahmet Yesevi, hatta Hac\u0131 Bekta\u015f bile Yedi Ulu Ozan’\u0131n deyi\u015flerinde hi\u00e7 veya pek ge\u00e7mez.<\/p>\n

“Menak\u0131bnamesi K\u00fcrt diyor”<\/strong><\/p>\n

Payla\u015f\u0131m\u0131n\u0131zdan yola \u00e7\u0131karsan\u0131z Eb\u00fc’l\u00a0Vefa vurgusu yapmak Alevileri ve ocaklar\u0131 K\u00fcrtlere ba\u011flar ve ‘Alevilik \u00d6zt\u00fcrk’t\u00fcr alg\u0131s\u0131n\u0131 y\u0131kar diye mi g\u00f6rmezden geliniyor yoksa bilinmedi\u011finden mi?<\/strong><\/p>\n

Bilmeyen de vard\u0131r tabii, ama okuyan-\u00e7izen \u00e7evre i\u00e7in birinci \u015f\u0131k daha do\u011fru. 1930’larda yazan Abd\u00fclbaki G\u00f6lp\u0131narl\u0131 da Ahmet Ya\u015far Ocak da bu konudaki rahats\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 baz\u0131 yay\u0131nlar\u0131nda a\u00e7\u0131k\u00e7a belli ediyorlar. Menak\u0131bnamesi K\u00fcrt diyor, ama burada K\u00fcrt, g\u00f6\u00e7ebe, hatta T\u00fcrkmen anlam\u0131nda kullan\u0131lm\u0131\u015f olabilir gibi \u015feyler s\u00f6yl\u00fcyorlar.<\/p>\n

\n
\n
\"dervi\u015fler.jpeg\"<\/div>\n<\/div>\n
\n
Karakaya, Mo\u011fol i\u015fgali s\u00fcrecinde Anadolu’ya bir\u00e7ok dervi\u015fin de g\u00f6\u00e7 etti\u011fini \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc\u00a0<\/em><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

Bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda Alevi Ocaklar\u0131’nda K\u00fcrt etkisi T\u00fcrkmen etkisinden daha m\u0131 fazla?<\/strong><\/p>\n

B\u00f6yle, ya o ya bu durumu g\u00f6rm\u00fcyorum ben, zaten yukar\u0131daki yan\u0131tlar\u0131mdan da anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

“K\u0131l\u0131\u00e7daro\u011flu’nun oca\u011f\u0131 Kurey\u015fan, Vefai k\u00f6kenli g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor”<\/strong><\/p>\n

Kurey\u015fanlarla ilgili Dr. Kibar Ta\u015f’\u0131n a\u00e7\u0131klamas\u0131nda Kurey\u015fanl\u0131lar\u0131n k\u00f6keni ile Irak Kirman\u015fah oldu\u011fu iddia edilmi\u015fti. \u00c7al\u0131\u015fman\u0131z bu iddialar\u0131 do\u011frular nitelikte mi?<\/strong><\/p>\n

Maalesef o \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 okuma imk\u00e2n\u0131m olmad\u0131, o y\u00fczden yorum yapamayaca\u011f\u0131m. Ben Kurey\u015fanl\u0131lar\u0131 \u00e7ok yak\u0131ndan \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131m, ama oca\u011f\u0131n belgesinin bir kopyas\u0131n\u0131 ta y\u0131llar \u00f6nce Kemal K\u0131l\u0131\u00e7daro\u011flu’ndan alm\u0131\u015ft\u0131m ve incelemi\u015ftim. Bu s\u0131n\u0131rl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmaya dayanarak sadece Vefai k\u00f6kenli bir ocak olarak g\u00f6r\u00fcnmedi\u011fini s\u00f6yleyebilirim, ancak oca\u011fa ait ba\u015fka belgeler ba\u015fka \u015feyler de bize g\u00f6sterebilir tabii, \u00e7al\u0131\u015fmak laz\u0131m.<\/p>\n

\n
\n
\"\u015famanlar.jpg\"<\/em><\/div>\n<\/div>\n
\n
Bir \u015eaman ayini\u00a0<\/em><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n
\n

“Alevi ocaklar\u0131n\u0131n atalar\u0131 Anadolu’ya \u015faman olarak de\u011fil dervi\u015f, sufi, seyit kimli\u011fiyle geldiler”<\/strong><\/p>\n

Son soru mevcut belgeler Alevi dedelerinin ehlibeyt soyundan oldu\u011funu destekliyor mu?<\/strong><\/p>\n

DNA’lar\u0131n\u0131 bilemem tabii, ama bir tarih\u00e7i olarak \u015funu kesinlikle s\u00f6yleyebilirim: Baz\u0131 Alevi dede ocaklar\u0131 \u00e7ok eskiden beri (soy anlam\u0131nda ve\/veya sosyal anlamda) seyit olarak bilinmi\u015f, tan\u0131nm\u0131\u015f ve resmen de o \u015fekilde kabul edilmi\u015f. Bundan dolay\u0131 da \u00e7e\u015fitli muafiyetlerden yararlanm\u0131\u015flar.\u00a0Hem Osmanl\u0131 d\u00f6neminde\u00a0hem de Osmanl\u0131lardan \u00f6nce. Yani bu ocakl\u0131 dedelerin atalar\u0131 Anadolu’ya \u015eaman olarak gelmemi\u015fler, dervi\u015f, Sufi, seyit kimli\u011fiyle gelmi\u015fler.<\/p>\n

https:\/\/www.indyturk.com\/node\/446406\/r%C3%B6portaj\/alevili%C4%9Fin-%C5%9Fekillenmesinde-etkili-olan-ama-alevilerce-az-bilinen-bir-isim-eb%C3%BCl\u00a0<\/strong><\/em><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/article>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Alevi ocaklar\u0131n\u0131n elindeki belgeleri de inceleyerek K\u0131z\u0131lba\u015f \/ Alevi tarihini ara\u015ft\u0131ran Ayfer Karakaya, Alevili\u011fin olu\u015fumunda 11. y\u00fczy\u0131lda ya\u015fam\u0131\u015f olan Eb\u00fc’l Vefa K\u00fcrdi’nin ve di\u011fer ak\u0131mlar\u0131n etkisini anlatt\u0131. Ali Kemal Erdem\u00a0 11. y\u00fczy\u0131lda ya\u015fam\u0131\u015f olan Eb\u00fcl Vefa K\u00fcrdi ve onun yolundan giden dervi\u015flerin de Alevili\u011fin olu\u015fumunda etkisi oldu\u011fu iddia edildi \/ G\u00f6rsel: Twitter Son y\u0131llarda Alevilik […]<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":66346,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,70,53],"tags":[],"class_list":["post-66345","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-haberler","category-makaleler","category-turkiyede-azinliklar"],"yoast_head":"\nAlevili\u011fin \u015fekillenmesinde etkili olan ama Alevilerce az bilinen bir isim: Eb\u00fc'l Vefa K\u00fcrdi - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=66345\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Alevili\u011fin \u015fekillenmesinde etkili olan ama Alevilerce az bilinen bir isim: Eb\u00fc'l Vefa K\u00fcrdi - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Alevi ocaklar\u0131n\u0131n elindeki belgeleri de inceleyerek K\u0131z\u0131lba\u015f \/ Alevi tarihini ara\u015ft\u0131ran Ayfer Karakaya, Alevili\u011fin olu\u015fumunda 11. y\u00fczy\u0131lda ya\u015fam\u0131\u015f olan Eb\u00fc’l Vefa K\u00fcrdi’nin ve di\u011fer ak\u0131mlar\u0131n etkisini anlatt\u0131. Ali Kemal Erdem\u00a0 11. y\u00fczy\u0131lda ya\u015fam\u0131\u015f olan Eb\u00fcl Vefa K\u00fcrdi ve onun yolundan giden dervi\u015flerin de Alevili\u011fin olu\u015fumunda etkisi oldu\u011fu iddia edildi \/ G\u00f6rsel: Twitter Son y\u0131llarda Alevilik […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=66345\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2021-12-22T06:33:05+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2021\/12\/Eb\u00fcl-Vefa-K\u00fcrdi.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1368\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"911\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"23 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=66345\",\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=66345\",\"name\":\"Alevili\u011fin \u015fekillenmesinde etkili olan ama Alevilerce az bilinen bir isim: Eb\u00fc'l Vefa K\u00fcrdi - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=66345#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=66345#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2021\/12\/Eb\u00fcl-Vefa-K\u00fcrdi.jpg\",\"datePublished\":\"2021-12-22T06:33:05+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=66345#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=66345\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=66345#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2021\/12\/Eb\u00fcl-Vefa-K\u00fcrdi.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2021\/12\/Eb\u00fcl-Vefa-K\u00fcrdi.jpg\",\"width\":1368,\"height\":911},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=66345#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Alevili\u011fin \u015fekillenmesinde etkili olan ama Alevilerce az bilinen bir isim: Eb\u00fc’l Vefa K\u00fcrdi\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website\",\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/\",\"name\":\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\",\"name\":\"admin\",\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?author=7\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Alevili\u011fin \u015fekillenmesinde etkili olan ama Alevilerce az bilinen bir isim: Eb\u00fc'l Vefa K\u00fcrdi - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=66345","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Alevili\u011fin \u015fekillenmesinde etkili olan ama Alevilerce az bilinen bir isim: Eb\u00fc'l Vefa K\u00fcrdi - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","og_description":"Alevi ocaklar\u0131n\u0131n elindeki belgeleri de inceleyerek K\u0131z\u0131lba\u015f \/ Alevi tarihini ara\u015ft\u0131ran Ayfer Karakaya, Alevili\u011fin olu\u015fumunda 11. y\u00fczy\u0131lda ya\u015fam\u0131\u015f olan Eb\u00fc’l Vefa K\u00fcrdi’nin ve di\u011fer ak\u0131mlar\u0131n etkisini anlatt\u0131. Ali Kemal Erdem\u00a0 11. y\u00fczy\u0131lda ya\u015fam\u0131\u015f olan Eb\u00fcl Vefa K\u00fcrdi ve onun yolundan giden dervi\u015flerin de Alevili\u011fin olu\u015fumunda etkisi oldu\u011fu iddia edildi \/ G\u00f6rsel: Twitter Son y\u0131llarda Alevilik […]","og_url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=66345","og_site_name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","article_published_time":"2021-12-22T06:33:05+00:00","og_image":[{"width":1368,"height":911,"url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2021\/12\/Eb\u00fcl-Vefa-K\u00fcrdi.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"23 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=66345","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=66345","name":"Alevili\u011fin \u015fekillenmesinde etkili olan ama Alevilerce az bilinen bir isim: Eb\u00fc'l Vefa K\u00fcrdi - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=66345#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=66345#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2021\/12\/Eb\u00fcl-Vefa-K\u00fcrdi.jpg","datePublished":"2021-12-22T06:33:05+00:00","author":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=66345#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=66345"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=66345#primaryimage","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2021\/12\/Eb\u00fcl-Vefa-K\u00fcrdi.jpg","contentUrl":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2021\/12\/Eb\u00fcl-Vefa-K\u00fcrdi.jpg","width":1368,"height":911},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=66345#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/akunq.net\/tr"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Alevili\u011fin \u015fekillenmesinde etkili olan ama Alevilerce az bilinen bir isim: Eb\u00fc’l Vefa K\u00fcrdi"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/","name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e","name":"admin","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?author=7"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/66345","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=66345"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/66345\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":66347,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/66345\/revisions\/66347"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/66346"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=66345"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=66345"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=66345"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}