![\"\"](\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/Umit-Kardas-360x208.jpg\")
<\/p>\nBu geli\u015fmede Osmanl\u0131n\u0131n kurucu piri ve Osman Bey\u2019in kay\u0131npederi Edebali ile birlikte Hace Bekta\u015f, Baba \u0130lyas halifeleri gibi dervi\u015flerin rol\u00fc \u00f6nemliydi. Ancak fetih siyasetinin rant\u0131n\u0131 payla\u015fma ve bunun \u00fczerinden geli\u015fen siyaset K\u0131z\u0131lba\u015f halk\u0131 ve \u00f6nderlerini ayr\u0131\u015ft\u0131rmaya ba\u015flam\u0131\u015f oldu..<\/p>\n
Ranttan pay al\u0131p, otoriteye boyun e\u011fenlerle, yeni s\u00fcrece boyun e\u011fmeyenler ayr\u0131m\u0131nda Geyikli Baba, Abdal Musa ve benzerleri merkezden d\u0131\u015fland\u0131lar. B\u00f6ylece Osmanl\u0131 kurulu\u015f y\u0131llar\u0131ndaki tarihsel ideolojik temele yabanc\u0131la\u015ft\u0131k\u00e7a S\u00fcnnile\u015ftirme politikalar\u0131 uygulayacakt\u0131.<\/p>\n
Osmanl\u0131lar\u0131n da siyasi \u00e7\u0131karlar\u0131 gere\u011fi t\u0131pk\u0131 Gazneliler, Karahanl\u0131lar ve Sel\u00e7uklular gibi S\u00fcnnili\u011fi savunmalar\u0131 ve bu y\u00f6nde kurumsalla\u015fmalar\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131. Ancak Osmanl\u0131 merkezden d\u0131\u015flanan bu kesimin toplum \u00fczerindeki etkisi nedeniyle, Bekta\u015filikten ve dervi\u015flerden uzak kalmak istemiyordu.<\/p>\n
Bu anlamda Yeni\u00e7eri \u00f6rg\u00fct\u00fcn\u00fcn Bekta\u015fi bir gelene\u011fe dayanmas\u0131 \u00f6nemliydi. Yeni\u00e7erilere \u201cHac\u0131 Bekta\u015f K\u00fc\u00e7ekleri\u201d, \u201cDudman-\u0131 Bekta\u015fiyye\u201d denmesi bu ilgiyi g\u00f6stermekte.<\/p>\n
Yeni\u00e7eriler H\u0131ristiyan S\u0131rp ve Rum \u00e7ocuklar aras\u0131ndan dev\u015firilmekte ve T\u00fcrk \u00e7evrelerde yeti\u015ftirilmekteydiler. Asker ocaklar\u0131 bu tarikatla i\u00e7 i\u00e7eydi. Tarikat bu nedenle Balkanlarda ve \u00f6zellikle Arnavutluk\u2019ta geli\u015fmi\u015fti.<\/p>\n
Bekta\u015filik di\u011fer heterodoks dergahlar\u0131n ve halk\u0131n aleyhine Osmanl\u0131 y\u00f6netimiyle i\u015fbirli\u011fi yapt\u0131ktan ve Yeni\u00e7erinin yata\u011f\u0131 olduktan sonra h\u0131zla b\u00fcy\u00fcyecekti. \u00d6zellikle 14-16 y\u00fczy\u0131llarda Bekta\u015fi dergah\u0131 Osmanl\u0131 ile b\u00fct\u00fcnle\u015firken di\u011fer Alevi dergahlar\u0131 tasfiye edilerek ma\u011fdur edildiler.<\/p>\n
19.y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131na gelindi\u011finde yeni\u00e7eriler, \u00e7evrelerinde olu\u015fturduklar\u0131 \u00e7ok geni\u015f halk kesimleriyle birlikte n\u00fcfusun en dinamik ve en belirleyici unsurlar\u0131ndan birini olu\u015fturuyordu.<\/p>\n
Yeni\u00e7eriler, esnaf loncalar\u0131yla i\u00e7 i\u00e7e girmi\u015f, siville\u015fmi\u015f bir kesimi temsil ediyordu. Yeni\u00e7erilerin tamam\u0131na yak\u0131n\u0131 Bekta\u015fi Tarikat\u0131na ba\u011fl\u0131yd\u0131. Bu nedenle yeni\u00e7erilik kald\u0131r\u0131l\u0131rken Bekta\u015filer de \u00e7ok zarar g\u00f6rd\u00fc.<\/p>\n
Yeni\u00e7erilerin sava\u015fa gitmek istemedikleri ve yozla\u015ft\u0131klar\u0131 bir gerek\u00e7e olarak g\u00f6sterilmi\u015ftir. Oysa yeni\u00e7erilerin de sava\u015f kabiliyeti y\u00fcksek bir ordu kurulmas\u0131nda istekli olduklar\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Hatta yeni\u00e7erilerin bir k\u0131sm\u0131n\u0131n devletin verdi\u011fi t\u00fcfekleri kalitesiz bulup, kendi imkanlar\u0131yla t\u00fcfekler edindiklerine ili\u015fkin \u00f6rnekler bulunmakta.<\/p>\n
Yine yeni\u00e7eriler bu olumsuz ko\u015fullara ve iki cephede sava\u015fmalar\u0131na ra\u011fmen Rus ve Avusturya-Macaristan ordular\u0131n\u0131 yenme ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 g\u00f6sterdiler. Moltke an\u0131lar\u0131nda \u015fu tespiti yapar: \u201cHer cephede sava\u015ftayken kendi ordusunu yok eden ba\u015fka bir devlet g\u00f6rmedim.\u201d<\/i><\/p>\n
\u0130mparatorlu\u011fun hakim unsurlar\u0131n\u0131n s\u00f6zc\u00fcs\u00fc durumunda olmalar\u0131na ra\u011fmen yeni\u00e7erilerin yok edilebilmesinin \u00f6nemli nedenlerinden biri g\u00fc\u00e7lerini abartmalar\u0131 di\u011feri ise daha \u00f6nce hep m\u00fcttefikleri olan ulemaya g\u00fcvenmeleriydi.<\/p>\n
Frans\u0131z \u0130htilali\u2019nin yeni\u00e7eriler \u00fczerindeki etkisi sonucu padi\u015faha kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131\u015flarda cumhuriyetten s\u00f6z edilir oldu. Ulema ve padi\u015fah bu nedenle de yeni\u00e7eri oca\u011f\u0131na kar\u015f\u0131 teyakkuz halinde bulundu.<\/p>\n
Tarihsel g\u00fcc\u00fc olan ulema, bu sefer padi\u015fahla birlikte hareket eder. Binlerce medrese \u00f6\u011frencisi yeni\u00e7erilere kar\u015f\u0131 silahland\u0131r\u0131l\u0131r. Ulema ayr\u0131ca cami cemaatini yeni\u00e7erilere kar\u015f\u0131 dinsizlik su\u00e7lamas\u0131yla ayakland\u0131r\u0131r. Camilerde bu y\u00f6nde vaazlar verilir. II.Mahmut dinsizlik gerek\u00e7esini kullanarak M\u00fcsl\u00fcman halk\u0131 Peygamberin sanca\u011f\u0131 alt\u0131nda toplar.<\/p>\n
Yeni\u00e7erilerin yok edilmesinde top\u00e7u kuvvetleri \u00f6nemli rol oynad\u0131. 1826\u2019da orduda say\u0131lar\u0131 7-8 bini bulan geli\u015fmi\u015f bir top\u00e7u kuvveti vard\u0131 ve bu kuvvetler yeni\u00e7erilere kar\u015f\u0131 kullan\u0131ld\u0131. Top at\u0131\u015flar\u0131yla binlerce yeni\u00e7eri \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc, hayatta kalanlar s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderildi ve malvarl\u0131klar\u0131na el konuldu.<\/p>\n
Yeni\u00e7eri Oca\u011f\u0131n\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fclmek ve tutuklanmak anlam\u0131na gelen fermanla kald\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fczerine hudutlarda ve kalelerde bulunan yeni\u00e7eriler derhal da\u011flara \u00e7ekildi, bir\u00e7ok kale ve b\u00f6lge Ruslar\u0131n eline ge\u00e7ti..<\/p>\n
Ancak merkezin hamlesi yeni\u00e7erilerle s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildi. Yeni\u00e7eri oca\u011f\u0131n\u0131n dayand\u0131\u011f\u0131 Bekta\u015fi tarikat\u0131n\u0131n da sapk\u0131nl\u0131k iddias\u0131yla tasfiyesi f\u0131rsat\u0131 do\u011fmu\u015ftu. \u015eeyh\u00fclislam Tahir Efendi\u2019den al\u0131nan fetvayla Bekta\u015fi tekkeleri kapat\u0131ld\u0131, baz\u0131lar\u0131 camiye \u00e7evrildi. Y\u00fczlerce baba ve dervi\u015f \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc ya da s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderildi, mallar\u0131na el konuldu. Tekkelerden baz\u0131lar\u0131 da S\u00fcnni Nak\u015fibendi tarikat\u0131na verildi.<\/p>\n
Resmi a\u00e7\u0131klamalarda tarikata kar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fclen k\u0131y\u0131m\u0131n nedeni \u201csapk\u0131nl\u0131k\u201d, \u201dahlaki bozukluk\u201d, \u201disyana te\u015fvik\u201d<\/i>\u00a0olarak g\u00f6sterildi. Yaln\u0131zca Hac\u0131 Bekta\u015f Dergah\u0131 a\u00e7\u0131k b\u0131rak\u0131ld\u0131 ancak onun da ba\u015f\u0131na bir Nak\u015fibendi \u015feyhi getirildi. Geride kalan Bekta\u015fi halk\u0131 da ehl-i s\u00fcnnet yap\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lacakt\u0131.<\/p>\n
B\u00f6ylece devlet y\u00fczy\u0131llard\u0131r i\u015fbirli\u011fi yapt\u0131\u011f\u0131 heterodoks gelene\u011fi tasfiye etmi\u015f oluyordu. Devletin merkezinde olu\u015fan Ortodoks S\u00fcnni g\u00fc\u00e7, Bekta\u015fi tarikat\u0131 \u00fczerinde \u015femsiye g\u00f6revi yapan Yeni\u00e7eri Oca\u011f\u0131\u2019n\u0131 kald\u0131r\u0131rken, arkas\u0131ndaki heterodoks say\u0131lan \u00f6rg\u00fctlenme ve yorumu da ortadan kald\u0131r\u0131yordu.<\/p>\n
Ancak burada yap\u0131lan \u00f6nemli bir tespit Yeni\u00e7eri-Bekta\u015fi ili\u015fkisinde ya\u015fanan paradokstur. Yeni\u00e7eri bir taraftan Alevi k\u0131y\u0131mlar\u0131 dahil Osmanl\u0131\u2019n\u0131n di\u011fer toplumlara boyun e\u011fdirilmesinde temel bir i\u015flev g\u00f6r\u00fcrken, di\u011fer taraftan Alevi gelene\u011findeki direni\u015f k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc zay\u0131flatacak derecede bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l ve pasifist bir felsefeye sahip Bekta\u015fi tekkelerine ba\u011fl\u0131yd\u0131.<\/p>\n
\u00d6zellikle Yeni\u00e7erinin Alevi katliamlar\u0131nda oynad\u0131\u011f\u0131 rol d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde durum daha \u00e7eli\u015fkili bir hal almakta. Ku\u015fkusuz burada bir ilkesizlik bulundu\u011fu a\u00e7\u0131k. Bekta\u015fi \u00f6nderleri iktidarda kalma olana\u011f\u0131 bulduklar\u0131 s\u00fcrece ba\u015fka halklar ve inan\u00e7lar aleyhine iktidar\u0131n yozla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 etkisine girmi\u015f oluyorlard\u0131.<\/p>\n
O kadar ki bu yozla\u015fma Alevilerin ma\u011fduriyetlerine g\u00f6z yumulmas\u0131na da neden oldu. Bu paradoksun bug\u00fcne kadar uzand\u0131\u011f\u0131 ise a\u00e7\u0131k. Alevilerin ma\u011fduriyeti \u00fczerinden merkezdeki g\u00fc\u00e7le rant ya da pozisyon kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 ili\u015fki i\u00e7inde olma hali bug\u00fcne kadar gelmekte.<\/p>\n
\u0130rene Melikof\u2019un tespitiyle ilk Osmanl\u0131 Sultanlar\u0131 taraf\u0131ndan fethedilen \u00fclkeleri T\u00fcrkle\u015ftirmek ve M\u00fcsl\u00fcmanla\u015ft\u0131rmakla kolonizat\u00f6r Bekta\u015fi Tarikat\u0131 dervi\u015fleri g\u00f6revlendirilmi\u015fti. Bekta\u015filer, Osmanl\u0131n\u0131n kolonizasyon politikas\u0131n\u0131n uygulanmas\u0131nda Ortodoks olmayan anlay\u0131\u015flar\u0131yla H\u0131ristiyanlar\u0131n \u0130slamla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131nda kolayla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 bir i\u015flev g\u00f6rd\u00fcler.<\/p>\n
Bekta\u015filerin iktidarla i\u015fbirli\u011fi sonucu Alevili\u011fe yabanc\u0131la\u015fm\u0131\u015f olmalar\u0131 tespitiyle birlikte yap\u0131lan di\u011fer bir tespit de Safevi Devletindeki T\u00fcrkmen Alevili\u011finin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 yabanc\u0131la\u015fmad\u0131r.<\/p>\n
E\u015fitsizli\u011fe ve despotizme dayanan devletin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda ezilen Alevilik t\u0131pk\u0131 S\u00fcnnilik gibi kat\u0131 \u0130slam anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n bir ba\u015fka versiyonu olan \u0130ran \u015eiili\u011fine d\u00f6n\u00fc\u015fme tehlikesi alt\u0131nda.<\/p>\n
YARARLANILAN KAYNAKLAR :<\/u><\/b><\/p>\n
Bedri Noyan- \u201cBekta\u015filik ve Alevilik\u201d Do\u011fu\u015f Yay\u0131nlar\u0131, Ankara, 1987<\/i><\/p>\n
Fuat K\u00f6pr\u00fcl\u00fc- \u201cOsmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011funun Kurulu\u015fu\u201d, Ak\u00e7a\u011f Yay\u0131nlar\u0131, Ankara, 2004<\/i><\/p>\n
G\u00fcla\u011f \u00d6z- \u201cYeni\u00e7erilik ve Bekta\u015filik\u201d, Bar\u0131\u015f Platin Yay\u0131nlar\u0131, Ankara, 2000<\/i><\/p>\n
H\u00fcseyin \u00d6zcan\u2013 \u201cAlevilik Bekta\u015filik\u201d Akademik Eksen Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 2013<\/i><\/p>\n
\u0130smail Hakk\u0131 Uzun\u00e7ar\u015f\u0131l\u0131- \u201cKap\u0131kulu Ocaklar\u0131-1\u201d, T\u00fcrk Tarih Kurumu Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 2000\u00a0<\/i>\u201cKap\u0131kulu Ocaklar\u0131-2\u201d T\u00fcrk Tarih Kurumu Yay\u0131nlar\u0131, Ankara, 2000<\/i><\/p>\n
\u0130rene Melikoff- \u201cHac\u0131 Bekta\u015f, Efsaneden Ger\u00e7e\u011fe\u201d, Sistem Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, \u0130stanbul, 1999-<\/i><\/p>\n
\u0130smet Zeki Ey\u00fcpo\u011flu- \u201cB\u00fct\u00fcn Y\u00f6nleriyle Bekta\u015filik\u201d, Derin Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 2010<\/i><\/p>\n
Mehmet Er\u00f6z- \u201cT\u00fcrkiye\u2019de Alevilik, Bekta\u015filik\u201d, K\u00fclt\u00fcr Bakanl\u0131\u011f\u0131 Yay\u0131nlar\u0131, Ankara ,1990<\/i><\/p>\n
Recep Tiryaki- \u201cAlevilik Bekta\u015filik\u201d, \u015eah-\u0131 Merdan Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 2013-<\/i><\/p>\n
Reha \u00c7amuro\u011flu- “Son Yeni\u00e7eri”, Everest Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul 2000<\/i><\/p>\n
“Yeni\u00e7erinin Bekta\u015fili\u011fi ve Vaka-i \u015eerriye” \u0130stanbul, 2006<\/i><\/p>\n
https:\/\/artigercek.com\/yazarlar\/umitkardas\/alevilik-4-yenicerilikle-iliskisi-baglaminda-bektasilik\u00a0<\/strong><\/em><\/p>\n <\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u00dcmit Karda\u015f\u00a0\u00a0 Bekta\u015filik di\u011fer heterodoks dergahlar\u0131n ve halk\u0131n aleyhine Osmanl\u0131 y\u00f6netimiyle i\u015fbirli\u011fi yapt\u0131ktan ve Yeni\u00e7erinin yata\u011f\u0131 olduktan sonra h\u0131zla b\u00fcy\u00fcd\u00fc. Alaeddin Pa\u015fa (Bey)\u2019in a\u011fabeyi Orhan Gazi\u2019ye\u00a0\u201cB\u00fct\u00fcn askerin k\u0131z\u0131l b\u00f6rk giysin, sen ak b\u00f6rk giy, bu da aleme ni\u015fan olsun\u201d\u00a0tavsiyesiyle kurulan Yeni\u00e7eri ordusu XIV. y\u00fczy\u0131lda Bekta\u015filer Tarikat\u0131\u2019na ba\u011fland\u0131. Bu geli\u015fmede Osmanl\u0131n\u0131n kurucu piri ve Osman Bey\u2019in […]<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":65244,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,70,20,53],"tags":[],"class_list":["post-65243","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-haberler","category-makaleler","category-tarih-sayfalari","category-turkiyede-azinliklar"],"yoast_head":"\n