![\"\"](\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/Hemsinliler-360x270.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Mahir \u00d6zkan<\/strong><\/p>\n Her halk\u0131n kendi tarihinden gelen \u00f6nemli g\u00fcnleri, \u015fenlikleri, bayramlar\u0131 vard\u0131r. Bu \u00f6nemli g\u00fcnler, bayramlar daha \u00e7ok dinsel inanca g\u00f6re \u015fekillenir. Ancak baz\u0131 bayramlar, \u015fenlikler toplumun de\u011fi\u015fen inan\u00e7lar\u0131na uyum sa\u011flayarak, \u015fekil de\u011fi\u015ftirerek de olsa din de\u011fi\u015ftirmelere ra\u011fmen varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr. Hem\u015finlilerin bu \u015fekilde pagan d\u00f6nemlere dayanan, H\u0131ristiyanl\u0131k ve M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011fa ge\u00e7i\u015f sonras\u0131 da kutlanmaya devam edilen iki \u015fenli\u011fi var: Vartevor ve Xodo\u00e7.<\/em><\/strong><\/p>\n Vartevor veya Ermenice ad\u0131yla Vartavar\u2019\u0131n Nuh tufan\u0131na dayand\u0131\u011f\u0131 kabul ediliyor. Ermeniler taraf\u0131ndan H\u0131ristiyanl\u0131k \u00f6ncesi d\u00f6nemlerden bu yana kutlan\u0131yor. \u0130nanca g\u00f6re, Nuh, tufan sona erince g\u00fcvercin u\u00e7uruyor. Geminin ahalisi karaya inerken ya\u011fmur ya\u011f\u0131yor. Bu ya\u011fmur hayat\u0131n yeniden ba\u015flamas\u0131n\u0131 ve bereketi temsil ediyor. Bir\u00e7ok toplumda ya\u011fmur berekettir malum oldu\u011fu \u00fczere. Vartavar\u2019da insanlar\u0131n ellerine ge\u00e7irdikleri her t\u00fcrl\u00fc ara\u00e7la; hortum olsun, kova olsun, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde art\u0131k su tabancas\u0131 olsun birbirlerini \u0131slatmalar\u0131n\u0131n nedeni i\u015fte bu tufan sonras\u0131ndaki ya\u011fmur bereketini anmak istemelerindendir. Pagan d\u00f6nemde ayn\u0131 zamanda her taraf g\u00fcllerle s\u00fcsleniyor, kurban kesiliyor, g\u00fcvercin u\u00e7uruluyor ve b\u00fcy\u00fck \u015fenlikler d\u00fczenleniyormu\u015f. Baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar Vartavar isminin pagan Ermeni tanr\u0131\u00e7as\u0131 Ast\u011fik\u2019in di\u011fer ad\u0131 olan Vartamad\u2019dan (G\u00fcl Parmak) geldi\u011fini kabul ediyor. Baz\u0131lar\u0131na g\u00f6re ise isim g\u00fcllerle s\u00fcsleme gelene\u011finden geliyor. Ermenice vart: g\u00fcl; var: \u0131\u015f\u0131k sa\u00e7an demek. Yani Vartavar g\u00fcllerin \u0131\u015f\u0131k sa\u00e7t\u0131\u011f\u0131, her taraf\u0131n s\u00fcslendi\u011fi bir \u015fenlik niteli\u011fi ta\u015f\u0131yor.<\/p>\n Ermenilerin MS 301 y\u0131l\u0131ndan itibaren H\u0131ristiyanl\u0131\u011fa ge\u00e7meye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 kabul ediliyor. H\u0131ristiyanl\u0131\u011fa ge\u00e7i\u015ften sonra din adamlar\u0131 halk\u0131n al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n\u0131 dikkate alarak H\u0131ristiyan yortular\u0131n\u0131n kutlamalar\u0131n\u0131 pagan d\u00f6nemin \u015fenliklerine, bayramlar\u0131na denk getirmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flar. Bu yortulardan biri de \u0130sa\u2019n\u0131n suret de\u011fi\u015ftirmesi veya nurlanmas\u0131n\u0131n kutlamas\u0131d\u0131r. Kitab-\u0131 Mukaddes\u2019e g\u00f6re; \u0130sa\u2019n\u0131n \u00fc\u00e7 havarisiyle \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 da\u011fda, y\u00fcz\u00fc g\u00fcne\u015f gibi parl\u0131yor ve etraf\u0131nda Musa ve \u0130lyas beliriyor. Bu s\u0131rada Tanr\u0131 \u201cSevgili o\u011flum budur\u201d diyor. \u0130\u015fte g\u00fcn\u00fcm\u00fczde, H\u0131ristiyan Ermeniler pagan Vartavar ile birle\u015fen bu g\u00fcn\u00fc Zadig\u2019den 14 hafta sonra gelen ilk pazar g\u00fcn\u00fc kutluyorlar. Her y\u0131l de\u011fi\u015fen bu tarih temmuz ay\u0131n\u0131n ortalar\u0131nda bir pazar g\u00fcn\u00fcne denk geliyor.<\/p>\n M\u00fcsl\u00fcman Hem\u015finlilerde ise Vartavar ismi Vartivor veya Vartevor \u015feklinde telaffuz ediliyor ve yakla\u015f\u0131k ayn\u0131 zamanlarda kutlan\u0131yor. Vartevor, Hem\u015finlilerde art\u0131k daha \u00e7ok bir yayla \u015fenli\u011fi \u015feklini al\u0131yor. Elbette H\u0131ristiyanl\u0131kla kazand\u0131\u011f\u0131 dinsel niteliklerden tamamen s\u0131yr\u0131l\u0131yor. Hem\u015finlilerde dinsel bir g\u00fcn olmaktan \u00e7ok, bir halk bayram\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc kazan\u0131yor. T\u0131pk\u0131 H\u0131drellez veya Newroz gibi. Bug\u00fcn \u00e7ok yayg\u0131n kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmasa da eskilerin anlatt\u0131klar\u0131na g\u00f6re Vartevor zaman\u0131 herkes en g\u00fczel giysilerini giyiyor; kat\u0131rlar, taylar s\u00fcslenip al\u0131nlar\u0131na aynal\u0131 al\u0131nl\u0131klar, boyunlar\u0131na zangaklar (\u00e7an) tak\u0131l\u0131yormu\u015f. Yayla yolu boyunca tulumlar \u00e7al\u0131n\u0131p horonlar oynan\u0131yormu\u015f. Vartevor ayn\u0131 zamanda farkl\u0131 yaylalardan gen\u00e7lerin bir araya gelerek tan\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131, sevdal\u0131k etti\u011fi bir \u015fenlik olarak kutlan\u0131yormu\u015f. Hem\u015finlilerde bu g\u00fcn\u00fcn bolluk, bereketle ilgili bir g\u00fcn oldu\u011fu biliniyor ama tarihi, hik\u00e2yesi pek bilinmiyor. Hatta ilgin\u00e7tir Xopa (Hopa), No\u011fedi\/Makriyal (Kemalpa\u015fa) taraf\u0131nda Vartevor, Rize Hem\u015fin y\u00f6relerine g\u00f6re \u00e7ok daha az biliniyor.<\/p>\n Sosyal medyadaki HAM\u015eEN \/\u00a0\u0540\u0531\u0544\u0547\u0535\u0546<\/em>\u00a0\/ HEM\u015e\u0130N \/ \u0410\u041c\u0428\u0415\u041d grubunda Vartevor ile ilgili bir payla\u015f\u0131mda baz\u0131 Hem\u015finliler Vartevor an\u0131lar\u0131n\u0131 payla\u015fm\u0131\u015flard\u0131. Bu payla\u015f\u0131mlardan \u00dclk\u00fc \u00c7aml\u0131\u2019ya ait olan\u0131 buraya almak istiyorum. \u00dclk\u00fc, kendi Vartevor\u2019unu \u015f\u00f6yle anlat\u0131yor:<\/p>\n \u201c\u00c7ok gitmi\u015fim Vartevorde horana. \u00c7ocuktum, izlerdim, ma\u015falah ba\u015finden horonu. Horan halkas\u0131n\u0131n i\u00e7inde oturan seyircilerin yeri genelde burda ya\u015fl\u0131 ve \u00e7ocuklar oturur. \u0130skemlesini alan horanun i\u00e7indeki yerini al\u0131r, ya\u015fl\u0131lar genelde k\u0131zlara bakar, be\u011fendi\u011fi k\u0131z\u0131 gelin etmek maksad\u0131yla izlemeye al\u0131r, \u00e7ocuklar da horan izler \u00f6\u011frenmek i\u00e7in, ilerisinin horancisi olacakt\u0131r \u00e7ocuklar. \u00d6yle \u00e7ok yer etmi\u015f ki \u00e7ocuklu\u011fumdan kalma ma\u015fallah ba\u015f\u0131ndan horan izlemek, gen\u00e7 k\u0131z oldu\u011fumda da izlerdim \u00e7ok, girmezdim horona, babaannem derdi ki \u2018heyde sen de bir gir horana ki ben de seni izleyim\u2019. Yayla \u00e7ocukluklar\u0131m geldi hat\u0131r\u0131ma, selam olsun Vartevor co\u015fkusuna, hala kula\u011f\u0131m\u0131zda olan tulumun sesine. Varol tulum ya\u015fa Hem\u015fin\u2026\u201d<\/p>\n Pagan d\u00f6neminde Ermenilerin ba\u015ftanr\u0131\u00e7as\u0131n\u0131n ad\u0131 Anahit\u2019tir. Sarkis Seropyan\u2019a g\u00f6re, Anahit\u2019in bayram\u0131, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde H\u0131ristiyan Ermenilerin Surp Astvadzadzin (Meryem Ana) yortusuna denk d\u00fc\u015f\u00fcyor. \u0130nanca g\u00f6re Meryem Ana\u2019y\u0131 \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcnde bir ma\u011faraya koyuyorlar, giri\u015fini de bir kayayla kapat\u0131yorlar. \u0130nsanlar oraya ziyarete gittiklerinde tuhaf sesler duyuyorlar. D\u00f6rt g\u00fcn sonra, \u00f6\u011frencilerinden Parto\u011fomeos geliyor, haberi al\u0131yor ve \u00e7ok \u00fcz\u00fcl\u00fcyor. Mezar\u0131 a\u00e7\u0131p Meryem Ana\u2019y\u0131 son bir kez ona g\u00f6stermek istiyorlar. Mezar a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bak\u0131yorlar ki Meryem Ana\u2019n\u0131n cesedi yok. O zaman anl\u0131yorlar ki Meryem Ana, o\u011flu Mesih taraf\u0131ndan g\u00f6\u011fe al\u0131nd\u0131. A\u011fustos ay\u0131n\u0131n 15. g\u00fcn\u00fcne en yak\u0131n pazar g\u00fcn\u00fc i\u015fte bu nedenle Meryem Ana Yortusu olarak kutlan\u0131yor. Anahit\u2019in adlar\u0131ndan biri olan \u015eo\u011fagat, Surp Astvadzadzin Yortusu\u2019nun arife g\u00fcn\u00fc i\u00e7in kullan\u0131lan bir isim. Burada da yine pagan d\u00f6nemin bir \u015fenli\u011fi ile bir H\u0131ristiyan yortusunun birle\u015fmi\u015f olma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor. H\u0131ristiyan Ermenilerde bu yortuya \u00dcz\u00fcm Bayram\u0131 da deniyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu yortuya kadar inan\u00e7 gere\u011fi \u00fcz\u00fcm yeme yasa\u011f\u0131 var. Bu g\u00fcn bir \u00e7e\u015fit ba\u011fbozumu \u015fenli\u011fi, verilen nimetler i\u00e7in \u015f\u00fckran sunma vesilesi oluyor. Eski zamanlarda bu t\u00f6ren ba\u011flarda, tarlalarda yap\u0131l\u0131yormu\u015f, b\u00fct\u00fcn \u00fcr\u00fcnler oraya y\u0131\u011f\u0131l\u0131p tarlalarla birlikte kutsan\u0131yormu\u015f. Daha sonra kiliseler sembolik bir meyve olarak \u00fcz\u00fcm\u00fc se\u00e7iyorlar. Bu gelenek, \u00fcz\u00fcm\u00fcn kutsanmadan yenmemesi usul\u00fc \u00fczerine kuruluyor.<\/p>\n Hem\u015finlilerdeki Xodo\u00e7 (Hodo\u00e7) da a\u011fustosun 15\u2019i civar\u0131 kutlanan bir \u015fenlik. Xodo\u00e7\u2019ta Hem\u015finliler k\u0131zl\u0131 erkekli \u00e7ay\u0131rlar\u0131 bi\u00e7meye gidiyorlarm\u0131\u015f. \u00c7ay\u0131r bi\u00e7me s\u0131ras\u0131nda elbette kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 atma t\u00fcrk\u00fcler, maniler s\u00f6yleniyormu\u015f. Hasat g\u00fcn\u00fc bir kutlamaya d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyormu\u015f. Bug\u00fcn b\u00fcy\u00fck oranda ortadan kalkm\u0131\u015f bir gelenek olan Xodo\u00e7, ot bi\u00e7me anlam\u0131na geliyor (Hem\u015fince xod: ot). Belki de otun hasad\u0131 ile \u00fcz\u00fcm\u00fcn hasad\u0131 \u00e7ok eski zamanlarda ba\u015ftanr\u0131\u00e7a Anahit\u2019in bayram\u0131nda birle\u015fiyor.<\/p>\n Bayramlar, \u015fenlikler gibi ortak kutlamalar halklar\u0131n ortak de\u011ferleri, kimliklerinin \u00f6nemli belirleyicilerindendir. Hem\u015finliler kimliklerine sahip \u00e7\u0131kma m\u00fccadelesi verirken bu ortak de\u011ferlerini asla ihmal etmemelidir. Bug\u00fcn elbette bu \u015fenliklerin k\u00f6ylerde ve yaylalarda eski zamanlarda oldu\u011fu gibi kutlanmas\u0131 pek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. B\u00f6yle bir \u015fey gerekli de de\u011fildir. Temel motifleri ve ana fikri korunarak modern kutlama bi\u00e7imleri geli\u015ftirmek gerekir. Hem\u015finli m\u00fczisyenlerin sahne ald\u0131\u011f\u0131, \u00e7e\u015fitli etkinliklerin d\u00fczenlendi\u011fi, b\u00fcy\u00fck kent meydanlar\u0131nda insanlar\u0131n birbirini \u0131slatt\u0131\u011f\u0131, kahkahalar\u0131n ve ne\u015fenin, bereketin ve do\u011fan\u0131n y\u00fcceltildi\u011fi kutlamalar neden yap\u0131lmas\u0131n? Vartevor\/Vartavar, Hem\u015fin kimli\u011finin H\u0131drellezi, Newrozu neden olmas\u0131n?<\/p>\n https:\/\/jinepsgazetesi.com\/2021\/09\/hemsin-bayramlari-vartevor-ve-xodoc\/?fbclid=IwAR2UNkTTKliQWWUnc29GuPzPjYN46vcfaBv-BmCFIP7SuwCaGWPi9AWw2VE\u00a0<\/em><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Mahir \u00d6zkan Her halk\u0131n kendi tarihinden gelen \u00f6nemli g\u00fcnleri, \u015fenlikleri, bayramlar\u0131 vard\u0131r. Bu \u00f6nemli g\u00fcnler, bayramlar daha \u00e7ok dinsel inanca g\u00f6re \u015fekillenir. Ancak baz\u0131 bayramlar, \u015fenlikler toplumun de\u011fi\u015fen inan\u00e7lar\u0131na uyum sa\u011flayarak, \u015fekil de\u011fi\u015ftirerek de olsa din de\u011fi\u015ftirmelere ra\u011fmen varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr. Hem\u015finlilerin bu \u015fekilde pagan d\u00f6nemlere dayanan, H\u0131ristiyanl\u0131k ve M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011fa ge\u00e7i\u015f sonras\u0131 da kutlanmaya devam edilen […]<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":64913,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[58,1,64,70],"tags":[],"class_list":["post-64912","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bayramlar","category-haberler","category-hemsin-ve-hemsinliler","category-makaleler"],"yoast_head":"\nVartevor: G\u00fcl\u00fcn ve suyun \u015fenli\u011fi<\/strong><\/h4>\n
![\"\"](\"https:\/\/jinepsgazetesi.com\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/Vartevor_1-e1630623311858-300x106.jpg\")
<\/p>\nBir tutam Vartevor an\u0131s\u0131<\/strong><\/h4>\n
Xodo\u00e7: Ot kesme veya ba\u011fbozumu<\/strong><\/h4>\n
Bayramlar\u0131m\u0131za sahip \u00e7\u0131kmal\u0131y\u0131z<\/strong><\/h4>\n