![\"\"](\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/Pergamon-360x203.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
M.\u00d6. 88 y\u0131l\u0131nda Roma\u2019ya kar\u015f\u0131 bir ayaklanmaya kat\u0131lan Pergamonlular, Asklepieion\u2019a s\u0131\u011f\u0131nanlar da dahil olmak \u00fczere kentteki t\u00fcm Romal\u0131lar\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcrler\u2026<\/strong><\/em><\/p>\n Ulrich Mania* \/ Wolf-R\u00fcdiger Teegen**<\/strong><\/p>\n Roma \u0130mparatorluk D\u00f6nemi\u2019nde Pergamon, \u015fifa ve sa\u011fl\u0131k yeri olarak geni\u015f bir \u00fcne sahipti. Bunun nedeni, Hadrianus zaman\u0131nda kurulmu\u015f olan ve imparatorlu\u011fun her yerinden ziyaret\u00e7iyi kendisine \u00e7eken Asklepios Kutsal Alan\u0131\u2019d\u0131r. Antik \u00c7a\u011f insan\u0131, tanr\u0131n\u0131n korumas\u0131 ve rahiplerin yard\u0131m\u0131yla hastal\u0131klar\u0131ndan kurtulmak i\u00e7in buraya geliyorlard\u0131. Kimi hastalar\u0131n tedavisi haftalar ve hatta aylar s\u00fcr\u00fcyordu. M.S. 2. y\u00fczy\u0131lda ya\u015fam\u0131\u015f iki tan\u0131k, geriye hastal\u0131klar, uygulanan tedaviler ve kutsal alan hakk\u0131nda bilgi veren geni\u015f kapsaml\u0131 belgeler b\u0131rakt\u0131. Bunlardan birisi M.S. 129-200 civar\u0131nda Asklepion\u2019un yak\u0131n\u0131ndaki amfitiyatroda cerrahi deneyimler edinen, ayn\u0131 zamanda Roma\u2019daki Antoninler D\u00f6nemi salg\u0131n\u0131na tan\u0131k olan ve hastalar\u0131n\u0131n tedavisiyle ilgilenen \u2018Galenos\u2019 isimli doktordur. Bir di\u011feri ise Pergamon yak\u0131nlar\u0131nda do\u011fmu\u015f ve say\u0131s\u0131z hastal\u0131klar\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc Asklepion\u2019da uzun s\u00fcre bulunmu\u015f olan Aelius Aristides isimli bir hatiptir (M.S. 117-181). Aristides\u2019in \u2018kutsal\u2019 bilgilerinden, Asklepion\u2019da uyku ve ard\u0131ndan r\u00fcya yorumlaman\u0131n \u00f6nemli bir terapi y\u00f6ntemi oldu\u011fu anla\u015f\u0131lmakta, hastal\u0131kla ilgili terapilerin her birini r\u00fcyalar belirlemektedir. So\u011fuk su ve ayr\u0131ca v\u00fccudun ya\u011fland\u0131\u011f\u0131 \u201car\u0131nma rit\u00fceli\u201d gibi dinsel uygulamalar da hastal\u0131klar\u0131n iyile\u015fmesinde \u00f6nemli bir rol oynamaktayd\u0131.<\/p>\n \u2018SI\u011eINAK\u2019 YOK ED\u0130L\u0130NCE\u2026<\/strong><\/p>\n Asklepieion\u00b4un 1930\u00b4lara ait modeli (H. Schleif)<\/p>\n Pergamonun Roma D\u00f6nemi Asklepion\u2019u uzun bir ge\u00e7mi\u015fe sahiptir. Kent d\u0131\u015f\u0131ndaki kutsal alan, M.\u00d6. 4. y\u00fczy\u0131lda, daha sonra k\u00fclt ile ilgili faaliyetlerde kullan\u0131lacak olan kaynak suyunun bol oldu\u011fu bir yerde kurulmu\u015ftu. Buradaki en erken yap\u0131lar hafif\u00e7e y\u00fcksek bir kayal\u0131k \u00fczerinde yer almaktayd\u0131. Bu yap\u0131lar aras\u0131nda, soter (kurtar\u0131c\u0131) ad\u0131yla an\u0131lan ve y\u00fczy\u0131llarca Pergamon sikkelerinde de kullan\u0131lan Tanr\u0131 Asklepios\u2019un tap\u0131na\u011f\u0131 bulunmaktad\u0131r. Hellenistik D\u00f6nemde, kutsal alanda hastalar\u0131n r\u00fcya yorumlama i\u00e7in gerekli uykuya \u00e7ekildikleri ink\u00fcbasyon odalar\u0131 da yer almaktayd\u0131. Ancak M.\u00d6. 88 y\u0131l\u0131nda Roma\u2019ya kar\u015f\u0131 bir ayaklanmaya kat\u0131lan Pergamonlular, Asklepieion\u2019a s\u0131\u011f\u0131nanlar da dahil olmak \u00fczere kentteki t\u00fcm Romal\u0131lar\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcrler. B\u00f6ylece kutsal alan, s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131lara dokunulmazl\u0131k sa\u011flayan stat\u00fcs\u00fcn\u00fc kaybeder ve M.S. 2. y\u00fczy\u0131la dek 200 y\u0131l boyunca \u00f6nemini yitirmi\u015f olarak varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr. Hadrianus zaman\u0131nda tadilat ge\u00e7iren kutsal alan, ayn\u0131 zamanda geni\u015fletilmi\u015ftir. Kutsal alan\u0131n g\u00f6steri\u015fsiz k\u00fclt yap\u0131lar\u0131ndan olu\u015fan merkezi, art\u0131k \u00fc\u00e7 taraf\u0131 \u0130on s\u00fctunlu galerilerle \u00e7evrilidir. Beyaz mermer galeriler, mimari bir \u00e7er\u00e7eve olu\u015fturduklar\u0131 gibi, gezinti yeri, hava ko\u015fullar\u0131na kar\u015f\u0131 korunak, ba\u011flant\u0131 yolu g\u00f6revi de g\u00f6rmekteydiler. Ayn\u0131 zamanda kutsal alandaki ziyaret\u00e7iler ya da kutsal alan g\u00f6revlilerinin konaklad\u0131\u011f\u0131 veya \u00e7ok say\u0131daki ziyaret\u00e7inin ihtiya\u00e7lar\u0131yla ilgili, bug\u00fcne dek ara\u015ft\u0131r\u0131lmam\u0131\u015f mimari bak\u0131mdan daha g\u00f6steri\u015fsiz olan yap\u0131lar\u0131 kamufle etmeye yaramaktayd\u0131lar.<\/p>\n G\u00fcneydo\u011fu nekropol\u00fc. 60-65 ya\u015flar\u0131ndaki bir kad\u0131n\u0131n kafatas\u0131na ait par\u00e7adaki \u00e7\u00fcr\u00fck di\u015fler ve apse izleri i\u00e7eren \u00fcst \u00e7ene (\u00a9 W.-R. Teegen)<\/p>\n SALGIN DALGASINDA NASIL B\u0130R ROL OYNADI?<\/strong><\/p>\n Yap\u0131 faaliyetleri ve g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ula\u015fan yaz\u0131tlara g\u00f6re kutsal alan en parlak d\u00f6nemine M.S. 2. y\u00fczy\u0131lda eri\u015fmi\u015ftir. Aelius Aristides\u2019in yazd\u0131klar\u0131ndan, ziyaret\u00e7ilerin sadece tedavi ama\u00e7l\u0131 de\u011fil ayn\u0131 zamanda burada vakit ge\u00e7iren Romal\u0131 se\u00e7kinler ile entelekt\u00fcellerden \u00f6t\u00fcr\u00fc geldikleri anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n M.S. 165-190 civar\u0131nda \u0130mparatorluk i\u00e7erisinde milyonlarca \u00f6l\u00fcme yol a\u00e7an Antoninler D\u00f6nemi salg\u0131n\u0131 da kutsal alan\u0131n bu en parlak zaman\u0131na rastlar. Bu d\u00f6neme Roma\u2019da tan\u0131k olan Pergamonlu Doktor Galenos\u2019un \u015fiddetli belirtilerinden bahsetti\u011fi ve dalgalar \u015feklinde ortaya \u00e7\u0131kan bu salg\u0131n, olas\u0131l\u0131kla \u201cvariola major\u201d vir\u00fcs\u00fcn\u00fcn neden oldu\u011fu \u00e7i\u00e7ek hastal\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Antoninler D\u00f6nemi\u2019ndeki salg\u0131n s\u0131ras\u0131nda, Antik \u00c7a\u011f\u2019\u0131n hastanesi olarak da bilinen Asklepios Kutsal Alan\u0131, hastalar\u0131n tedavisinde nas\u0131l bir rol oynuyordu? G\u00fcn\u00fcm\u00fcz epidemiyoloji bilimine g\u00f6re, imparatorlu\u011fun her yerinden gelen ziyaret\u00e7ileriyle kutsal alan, pandemi s\u0131ras\u0131nda vir\u00fcs\u00fcn yay\u0131lmas\u0131nda bir hotspot olmal\u0131yd\u0131. Fakat ne Galenos\u2019un ne de salg\u0131n s\u0131ras\u0131nda Asklepieion\u2019da bulunan Aelius Aristides\u2019in yazd\u0131klar\u0131, kutsal alan ile ziyaret\u00e7iler ve salg\u0131n aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131y\u0131 yans\u0131t\u0131r. Bu nedenle Pergamonlular\u0131n mezarlar\u0131na y\u00f6nelerek, antropolojik incelemelerin Pergamon\u2019daki Antoninler D\u00f6nemi salg\u0131n\u0131na \u0131\u015f\u0131k tutup tutmayaca\u011f\u0131n\u0131 soruyoruz. Vir\u00fcs\u00fcn Pergamon\u2019daki \u015fiddetli etkisini kesin olarak g\u00f6sterecek toplu mezar gibi bulgulara ise hen\u00fcz rastlan\u0131lmad\u0131. Fakat radyokarbon y\u00f6ntemiyle M.S. 2. y\u00fczy\u0131l\u0131n 2. yar\u0131s\u0131na tarihlenen g\u00f6m\u00fclerin yo\u011funlu\u011fu, pandemi s\u0131ras\u0131ndaki \u00f6l\u00fcmlerin y\u00fcksek oranda oldu\u011funa i\u015faret eder.<\/p>\n G\u00fcneydo\u011fu nekropol\u00fcndeki g\u00f6m\u00fclerin y\u00fczde de\u011feri (k\u0131rm\u0131z\u0131, N=133) ve g\u00fcneybat\u0131 nekropol\u00fcndeki g\u00f6m\u00fclerin y\u00fczde de\u011feri (mavi, N=95) (\u00a9 W.-R. Teegen)<\/p>\n \u0130ncelenen kemikler, Pergamon\u2019un g\u00fcneyindeki iki nekropole aittir. G\u00fcneydo\u011fu nekropol\u00fcnde sadece Roma D\u00f6nemi g\u00f6m\u00fcleri, g\u00fcneybat\u0131 nekropol\u00fcnde ise buradaki de\u011ferlendirmeye dahil etmedi\u011fimiz Hellenistik ve Bizans g\u00f6m\u00fcleri saptanm\u0131\u015ft\u0131r. G\u00fcneydo\u011fu nekropol\u00fcndeki ya\u015f da\u011f\u0131l\u0131m\u0131, mezarlar\u0131n \u00fc\u00e7te birinin \u00e7ocuk ve 20 ya\u015f aras\u0131 gen\u00e7lere ait oldu\u011funu g\u00f6steriyor. \u00c7ocuk ve gen\u00e7 say\u0131s\u0131n\u0131n oran bak\u0131m\u0131ndan fazlal\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131n yeni do\u011fan ve k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuk say\u0131s\u0131 nispeten d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr. Ayn\u0131 durum 20-40 ya\u015f aras\u0131nda da g\u00f6r\u00fcl\u00fcr, sadece 60 ya\u015f ve \u00fcst\u00fcn\u00fcn say\u0131s\u0131 daha azd\u0131r. Ya\u015f da\u011f\u0131l\u0131m\u0131ndaki al\u0131\u015f\u0131lmad\u0131k bu g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcn \u00e7e\u015fitli sebepleri olabilir. Baz\u0131 y\u00f6relerde bebek ve k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuklar nekropole de\u011fil, eve g\u00f6m\u00fclmektedir. Ancak bu gelenek Pergamon\u2019da hen\u00fcz bilinmemektedir.<\/p>\n \u00d6ncelikle ikinci nekropoldeki ya\u015f da\u011f\u0131l\u0131m\u0131na bakal\u0131m: Buradaki ya\u015f belirlemeleri hen\u00fcz \u00f6n a\u015famada olup, \u00f6rneklerin \u00fc\u00e7te birini kaps\u0131yor. Buna g\u00f6re sonu\u00e7lar gen\u00e7 ya\u015f\u0131n olduk\u00e7a az oldu\u011funu g\u00f6sterir. 20-40 ya\u015f aras\u0131 burada da ana grubu olu\u015fturmakta iken, 40-60 ya\u015f aras\u0131 daha s\u0131k g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Her iki nekropolde de en iyi ya\u015f aral\u0131\u011f\u0131 olan 20 ile 40 ya\u015f a\u011f\u0131rl\u0131ktad\u0131r. Bu, Roma ve M\u0131s\u0131rdaki yaz\u0131tlar\u0131n da yans\u0131tt\u0131\u011f\u0131 Antik \u00c7a\u011fdaki genel durumla \u00f6rt\u00fc\u015fmektedir.<\/p>\n PERGAMON\u2019DA YAYGIN OLAN HASTALIKLAR<\/strong><\/p>\n \u015eimdi de Antik \u00c7a\u011f insan\u0131n\u0131n muzdarip oldu\u011fu hastal\u0131klar ve sa\u011fl\u0131kla ilgili di\u011fer eksiklik ve s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 inceleyen paleopatolojiye y\u00f6nelelim. Pergamon\u2019da bug\u00fcne dek incelenen Roma D\u00f6nemi g\u00f6m\u00fclerinin \u00e7o\u011funlu\u011fu, \u201csa\u011fl\u0131kl\u0131 orta tabaka\u201dya aittir. Bunun yan\u0131 s\u0131ra bir dizi yayg\u0131n hastal\u0131k s\u00f6z konusudur. Kafataslar\u0131nda ara s\u0131ra, menenjit kaynakl\u0131 olabilecek inflamasyon s\u00fcreci g\u00f6zlenmi\u015ftir. Burun, burun yan bo\u015flu\u011fu ve orta kulaktaki sa\u011fl\u0131ks\u0131z de\u011fi\u015fimler de inflamasyondan kaynaklanmaktad\u0131r. Di\u015f ve \u00e7ene hastal\u0131klar\u0131 ile di\u015f kayb\u0131 s\u0131k g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Stres izi denilen di\u015f minesi ve di\u015f kemiklerindeki deformasyonlar, beslenme yetersizli\u011finden \u00e7ok ge\u00e7irilmi\u015f hastal\u0131klarla ilgili olabilir. \u0130skeletlerin geri kalan\u0131nda, \u00f6zellikle omurga ve eklem yerlerinde, y\u0131pranma ve a\u015f\u0131nma sonucu bozulmalar s\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Genel g\u00f6r\u00fcn\u00fcme g\u00f6re, incelenen buluntularda az miktarda bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131k izi dikkati \u00e7eker. Burun yan bo\u015flu\u011fu ve orta kulaktaki inflamasyon durumunun s\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc kan\u0131tlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu durum, k\u0131\u015f mevsiminde yetersiz \u0131s\u0131nma ve mekan i\u00e7indeki yo\u011fun hava kirlili\u011finden kaynaklanmakta olup, her sosyal s\u0131n\u0131fta g\u00f6r\u00fclmektedir. Zira ya\u015fam alanlar\u0131 mangal ile \u0131s\u0131t\u0131lmaktayd\u0131 ve ocak ate\u015fi yanan evlerde yetersiz havaland\u0131rma s\u00f6z konusuydu. Bu durumdan ev sakinlerinin t\u00fcm\u00fc, kad\u0131nlar ve \u00e7ocuklar da etkilenmekte, mukozadaki hasarlar sonucu, \u00f6l\u00fcme yol a\u00e7abilen enfeksiyon ortaya \u00e7\u0131kmaktayd\u0131.<\/p>\n G\u00fcneydo\u011fu nekropol\u00fc. 25-35 ya\u015flar\u0131ndaki bir erke\u011fe ait stres izleri i\u00e7eren k\u00f6pek di\u015fi.<\/p>\n Di\u015f minesi (beyaz ok ile) ve di\u015f k\u00f6k\u00fc (ye\u015fil ok ile).<\/p>\n Hypoplasia 5 ile 11 ya\u015f aral\u0131\u011f\u0131nda olu\u015fmu\u015ftur (\u00a9 W.-R. Teegen)<\/p>\n T\u00fcberk\u00fcloz ve c\u00fczzam gibi ciddi hastal\u0131klar ise daha enderdi. C\u00fczzam, Bizans D\u00f6nemi gibi ge\u00e7 bir d\u00f6nemde g\u00f6r\u00fclmekte ve kemiklerdeki de\u011fi\u015fikliklerle saptanmaktad\u0131r. Fakat t\u0131pk\u0131 \u00e7i\u00e7ek hastal\u0131\u011f\u0131 gibi, c\u00fczzam da DNA analizi ile daha kesin belirlenmektedir. Pergamon\u2019da bug\u00fcne dek rastlanmam\u0131\u015f olan osteomiyelit ise \u00e7i\u00e7ek hastal\u0131\u011f\u0131 sonras\u0131nda g\u00f6r\u00fclen \u00f6zel bir kemik iltihab\u0131 t\u00fcr\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n Peki, Antoninler D\u00f6nemi salg\u0131n\u0131n\u0131n yaz\u0131l\u0131 belgelerde Pergamon\u2019a ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 \u00f6ne s\u00fcr\u00fclse de, kemikler \u00fczerinde bug\u00fcne dek kan\u0131tlanamamas\u0131n\u0131n nedeni nedir? Bunun sebepleri \u00e7ok \u00e7e\u015fitli olabilir. Bug\u00fcne dek salg\u0131n\u0131n \u00e7i\u00e7ek hastal\u0131\u011f\u0131 oldu\u011fu ve bilinmeyen ba\u015fka bir hastal\u0131k olmad\u0131\u011f\u0131 ortaya konmu\u015ftur. Bu konu, ilerideki DNA analizleri ile netle\u015fecektir. Hastal\u0131\u011f\u0131n seyri \u00e7i\u00e7ek hastal\u0131\u011f\u0131ndaki gibi 22-25 g\u00fcn kadar s\u00fcrmekte ise de bu hastal\u0131k kemiklerde ve \u00f6zellikle \u00f6ld\u00fckten sonra iz b\u0131rakmamaktad\u0131r. Hastal\u0131\u011f\u0131 ge\u00e7iren \u00e7ocuklar\u0131n di\u015flerinde, yukar\u0131da s\u00f6z\u00fc edilen stres izleri kalm\u0131\u015f olabilir; fakat bu izlerin hangi hastal\u0131k sonucu olu\u015ftu\u011fu belirlenememektedir. \u0130ncelenen M.S. 2. y\u00fczy\u0131l mezarlar\u0131ndaki ya\u015f profili de salg\u0131n izlerini yans\u0131tmayabilir. Dolay\u0131s\u0131yla Antoninler D\u00f6nemi salg\u0131n\u0131n\u0131n \u00e7eyrek as\u0131rda toplam n\u00fcfusun y\u00fczde 5\u2019ini \u00f6ld\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve hi\u00e7bir ya\u015f grubunun ortalaman\u0131n \u00fczerinde etkilemedi\u011fini var sayarsak, salg\u0131n nedenli \u00f6l\u00fcmleri belirlemek g\u00fc\u00e7t\u00fcr.<\/p>\n G\u00fcneybat\u0131 nekropol\u00fc. 55-65 ya\u015flar\u0131nda bir erke\u011fin kafatas\u0131na ait par\u00e7adaki kronik \u00e7ene bo\u015flu\u011fu iltahab\u0131 (Resim: W.-R. Teegen)<\/p>\n Bu durumda, Asklepieion\u2019un salg\u0131nda oynad\u0131\u011f\u0131 rol\u00fc a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in ne yap\u0131lmal\u0131d\u0131r? Birka\u00e7 g\u00fcn i\u00e7inde geli\u015fen bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131\u011f\u0131n, akut ya da cerrahi m\u00fcdahale gerektiren hastal\u0131klar gibi, Asklepion\u2019da tedavi edilen rahats\u0131zl\u0131klar olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul edebiliriz. Bunlarla ilgili t\u0131bbi aletler, Asklepion buluntular\u0131 aras\u0131nda yer alm\u0131yor. Kayna\u011f\u0131m\u0131z Aelius Aristidesin de kutsal alanda bulunma nedeni akut bir hastal\u0131k de\u011fil, uzun zamand\u0131r \u00e7ekti\u011fi birka\u00e7 kronik rahats\u0131zl\u0131k idi. Ayr\u0131ca ziyaret\u00e7ilerin \u00e7o\u011fu, Asklepion\u2019a hasta olarak de\u011fil, olas\u0131l\u0131kla bir dindar olarak k\u0131sa s\u00fcreli\u011fine geliyorlard\u0131. Belki de, kutsal cadde etraf\u0131ndaki d\u00fckkanlardan, tanr\u0131dan dilekleri i\u00e7in edindikleri kilden ya da i\u015flenmi\u015f metalden adak hediyelerini suna\u011fa b\u0131rak\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n G\u00f6z bi\u00e7iminde i\u015flenmi\u015f metal adak hediyesi. Adak sahibinin g\u00f6z hastal\u0131\u011f\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131 ya da tanr\u0131n\u0131n,<\/p>\n adak sahibini g\u00f6rmesi dile\u011fine y\u00f6nelik olup olmad\u0131\u011f\u0131 bilinmemektedir (\u00a9AAEPergamon kaz\u0131s\u0131)<\/p>\n Asklepion \u00e7evresindeki son ara\u015ft\u0131rmalar, kutsal alan\u0131 \u00e7evreleyen yama\u00e7larda nekropoller oldu\u011funu g\u00f6sterdi. Nekropollerde stellerle belirtilmi\u015f g\u00f6steri\u015fsiz mezarlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra mezar yap\u0131lar\u0131, t\u00fcm\u00fcl\u00fcs ve oda mezarlar da bulunmaktad\u0131r. Nekropoller, Asklepion ve \u00e7evresinden g\u00f6r\u00fclecek \u015fekilde d\u00fczenlenmi\u015ftir. Bu noktada mezar sahiplerinin, kutsal alana imparatorlu\u011fun her k\u00f6\u015fesinden gelen ziyaret\u00e7iler olup olmad\u0131\u011f\u0131 sorusu akla geliyor. Bu mezarlar, kutsal alanda \u015fifa arayanlar \u00fczerinde farkl\u0131 bir uyar\u0131 etkisi yapm\u0131\u015f olabilir. Mezar sahipleri aras\u0131nda, Asklepion\u2019da \u015fifa arayan hastalar\u0131n olup olmad\u0131\u011f\u0131, Alman Arkeoloji Enstit\u00fcs\u00fc Pergamon kaz\u0131lar\u0131n\u0131n ilerideki projeleriyle cevaplanabilecek ilgin\u00e7 bir sorudur.<\/p>\n ** Prof. Dr., Ludwig-Maximilians \u00dcniversitesi, Prehistorik ve \u0130lk \u00c7a\u011f Arkeolojisi ve Roma Eyaletleri Arkeolojisi Enstit\u00fcs\u00fc\u00a0<\/em><\/p>\n https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/pergamon-hastalik-olum-ve-sifa-haber-1535119\u00a0<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" M.\u00d6. 88 y\u0131l\u0131nda Roma\u2019ya kar\u015f\u0131 bir ayaklanmaya kat\u0131lan Pergamonlular, Asklepieion\u2019a s\u0131\u011f\u0131nanlar da dahil olmak \u00fczere kentteki t\u00fcm Romal\u0131lar\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcrler\u2026 Ulrich Mania* \/ Wolf-R\u00fcdiger Teegen** Roma \u0130mparatorluk D\u00f6nemi\u2019nde Pergamon, \u015fifa ve sa\u011fl\u0131k yeri olarak geni\u015f bir \u00fcne sahipti. Bunun nedeni, Hadrianus zaman\u0131nda kurulmu\u015f olan ve imparatorlu\u011fun her yerinden ziyaret\u00e7iyi kendisine \u00e7eken Asklepios Kutsal Alan\u0131\u2019d\u0131r. Antik \u00c7a\u011f […]<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":64761,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,70,20],"tags":[],"class_list":["post-64760","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-haberler","category-makaleler","category-tarih-sayfalari"],"yoast_head":"\n\n