![\"\"](\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/Aris-Nalci-360x208.jpeg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Afganistan\u2019daki Hristiyanlar dinlerini yeralt\u0131 kiliselerinde veya evlerindeki dolap kiliselerde icra ediyorlar; Karadenizli M\u00fcsl\u00fcmanla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f Ermeniler ve Pontoslar \u00e7ok iyi bilirler.<\/strong><\/em><\/p>\n Aris Nalc\u0131\u00a0<\/strong><\/p>\n Posta kutuma d\u00fc\u015fen bir Armenpress haberi beni bu hafta Afganistan\u2019daki Ermeniler \u00fczerine az\u0131c\u0131k kurcalamaya itti.<\/p>\n NATO g\u00f6revi kapsam\u0131nda 2010\u2019da b\u00f6lgeden \u00e7ekilene kadar Ermenistan ad\u0131na \u00e7o\u011fu sa\u011fl\u0131k personeli olmak \u00fczere 3200 asker g\u00f6rev alm\u0131\u015f.<\/p>\n Ermenistan D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131, 16 A\u011fustos\u2019ta, Afganistan\u2019da Ermeni vatanda\u015f\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rmaya ba\u015flam\u0131\u015f.<\/p>\n Sonu\u00e7: Yokmu\u015f.<\/p>\n Di\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 S\u00f6zc\u00fcs\u00fc Vahan Hunanyan b\u00f6lgede Ermeni vatanda\u015f\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylese de acil durumlar i\u00e7in bir telefon numaras\u0131 da anons etmeyi ihmal etmiyor bas\u0131n a\u00e7\u0131klamas\u0131nda.<\/p>\n Peki yok olan birileri i\u00e7in neden acil durum numaras\u0131 verirsiniz?<\/p>\n Anlatal\u0131m.<\/p>\n Afganistan\u2019da gizli Ermeniler var. Daha do\u011frusu gizli Hristiyanlar.<\/p>\n ABD\u2019nin 2009 ve 2016\u2019da haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 din raporuna g\u00f6re 300 ile 8000 aras\u0131nda de\u011fi\u015fen bir rakamda Afgan Hristiyan oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor. (Raporlar\u0131n orijinalleri i\u00e7in: https:\/\/2009-2017.state.gov\/j\/drl\/rls\/irf\/religiousfreedom\/index.htm?year=2016&dlid=268924)<\/p>\n Ayr\u0131ca Tacikistan\u2019a ka\u00e7an Cumhurba\u015fkan\u0131 E\u015fref Gani\u2019nin e\u015fi Rula Gani de L\u00fcbnanl\u0131 bir Maruni Hristiyan aileden geliyordu. \u00dclkedeki Hristiyanlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok eskilere dayan\u0131yor. \u0130sa\u2019n\u0131n havarilerinden Tomas\u2019\u0131n bu b\u00f6lgede yerle\u015fik oldu\u011fu bile inan\u0131\u015flar aras\u0131nda.<\/p>\n 409 y\u0131l\u0131nda Nasturi kilisesinin b\u00f6lgede tan\u0131nmas\u0131 ile birlikte bug\u00fcnk\u00fc g\u00fcney Afganistan\u2019\u0131 da i\u00e7ine alan bir b\u00f6lge g\u00f6rev alan\u0131na girmi\u015f. (O zaman \u0130ran Sasani \u0130mparatorlu\u011fu, Willison, Walker (1985). A history of the Christian church)<\/p>\n Devlet, Afgan vatanda\u015flar\u0131n\u0131n Hristiyanl\u0131\u011fa ge\u00e7i\u015fini kabul etmiyor. \u00dclkedeki Hristiyanlar\u0131n ise \u0130slam\u2019\u0131 rahats\u0131z etmeyecekleri \u015fekilde dini gereklerini yerine getirmelerine g\u00f6z yumuyor.<\/p>\n Bir Afgan vatanda\u015f\u0131n\u0131n Hristiyanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7mesi sosyal \u00e7evrelerde kabul g\u00f6rmedi\u011fi gibi bir\u00e7ok kez \u00f6l\u00fcmle sonu\u00e7lanabilecek cinayetleri de getiriyor beraberinde. Buna ra\u011fmen halen Hristiyanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7enler var.<\/p>\n Genelde b\u00f6yle durumlarda Gani\u2019nin y\u00f6netimindeki Afganistan\u2019da uluslararas\u0131 kamuoyu bask\u0131s\u0131 ile hapse mahkum olan \u2018d\u00f6nme\u2019ler serbest b\u0131rak\u0131l\u0131yordu. (https:\/\/www.nytimes.com\/2011\/02\/06\/world\/asia\/06mussa.html)<\/p>\n Resmi olarak \u00fclkedeki tek kilise (Katolik) \u0130talyan Konsoloslu\u011fu\u2019nun i\u00e7erisindeki \u015fapel.<\/p>\n 1919\u2019da Afganistan\u2019\u0131 tan\u0131yan ilk \u00fclke olarak \u0130talya\u2019ya verilen bu \u00f6zel izinle 1930\u2019larda ancak in\u015faa edilebilen \u015fapel halen yerinde.<\/p>\n \u00dclkedeki yabanc\u0131 askeri \u00fcslerde de kilise mahiyetinde yap\u0131lar mevcut. Do\u011fu kilisesini temsilen Kandahar\u2019daki Romanya askeri \u00fcss\u00fcnde bir \u015fapel oldu\u011fu biliniyor.<\/p>\n DOLAPTAK\u0130 K\u0130L\u0130SE<\/strong><\/p>\n Afganistan\u2019daki Hristiyanlar dinlerini yeralt\u0131 kiliselerinde veya evlerindeki dolap kiliselerde icra ediyorlar.<\/p>\n Dolap kiliseleri bizim Karadenizli M\u00fcsl\u00fcmanla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f Ermeniler ve Pontoslar \u00e7ok iyi bilirler.<\/p>\n Cumhuriyet sonras\u0131nda kendilerini M\u00fcsl\u00fcman kimli\u011fi alt\u0131nda gizleyenler, yayla evlerinin bir odas\u0131nda k\u00fc\u00e7\u00fck dolaplar yapm\u0131\u015flard\u0131. Bu dolaplarda bir Meryemana resmi ya da heykelci\u011fi olurdu gelende. Baz\u0131 \u00f6nemli \u2018unutulmayan\u2019 dini bayramlarda o dolab\u0131n kap\u0131lar\u0131 a\u00e7\u0131l\u0131r ve ufak bir mum yak\u0131l\u0131rd\u0131\u2026<\/p>\n FATURA HEP TERC\u00dcMANLARA KES\u0130LM\u0130\u015e<\/strong><\/p>\n Afganistan\u2019daki Ermeniler de bir\u00e7ok \u0130slam \u00fclkesinde oldu\u011fu gibi inan\u00e7lar\u0131n\u0131 i\u00e7lerine kapal\u0131 uygulamak zorunda kalm\u0131\u015flar.<\/p>\n B\u00f6lgedeki \u0130ngiliz varl\u0131\u011f\u0131ndan itibaren de hep bir \u2018terc\u00fcman\u2019 g\u00f6revi ile kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yorlar. \u015eimdi Afganistan\u2019daki terc\u00fcmanlar\u0131n ya\u015fad\u0131klar\u0131 sorunlar\u0131n ayn\u0131s\u0131n\u0131 onlar da ya\u015f\u0131yorlar. \u0130ngilizler \u00e7ekip gidince, \u2018iki y\u00fczl\u00fc\u2019 ve \u2018hain\u2019 ilan ediliyorlar\u2026<\/p>\n 1800\u2019lerde B\u00f6lgede Ermeni t\u00fcccarlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z edilen bir\u00e7ok kaynak var. Birinde, Yahya ve Dr. John Alfred Gray ad\u0131nda bir Ermeni\u2019nin foto\u011fraf\u0131 da payla\u015f\u0131l\u0131yor. Yahya, Afganistan Emiri Abd\u00fcl Rahman Han\u2019\u0131n terc\u00fcman\u0131yd\u0131. Kabil, Herat ve Kandahar\u2019daki k\u00fc\u00e7\u00fck Ermeni t\u00fcccar topluluklar\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131yd\u0131. Bu foto\u011fraf, 1800\u2019lerin sonlar\u0131nda bir Kabil Ermenisi\u2019nin bilinen tek g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc.<\/p>\n Yahya ve ailesi, 1890\u2019larda paranoyak Emir Abd\u00fcl Rahman han taraf\u0131ndan kovuldu. Abdul Rahman han da bu s\u00fcre zarf\u0131nda Hazara n\u00fcfusuna kar\u015f\u0131 soyk\u0131r\u0131m kampanyas\u0131na ba\u015flad\u0131 ve bu soyk\u0131r\u0131m, Hazara n\u00fcfusunun %60\u2019\u0131n\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi, k\u00f6lele\u015ftirilmesi veya s\u0131n\u0131r d\u0131\u015f\u0131 edilmesiyle sonu\u00e7land\u0131.<\/p>\n ERMEN\u0130 T\u00dcCCARLAR<\/strong><\/p>\n 1667\u2019lerde Kabil\u2019de Ermeni t\u00fcccarlar\u0131n Hindistan\u2019daki t\u00fcccarlarla i\u015f yapt\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z ediyor baz\u0131 kaynaklar. (M.J.Seth, Armenians in India,new Delhi-Bombay-Calcutta, Oxford & IHB Publishing Co., 1983, p 207)<\/p>\n Kabil bu d\u00f6nemlerde Yeni Culfa\u2019daki (\u0130sfahan) Ermeni Apostolik Kilisesi Pers-Hint diakoslu\u011funun g\u00f6rev alan\u0131 olarak tan\u0131mlan\u0131yor.<\/p>\n Ancak 1830\u2019dan sonra b\u00f6lgeye din g\u00f6revlisi g\u00f6nderilmemi\u015f.<\/p>\n 1755\u2019te cizvit rahiplerinden Lahore Joseph Tiefenthaler bir raporunda, Sultan Ahmad \u015eah Bahadur\u2019un birka\u00e7 Ermeni silah imalat\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n Kabil\u2019e getirdi\u011fini yaz\u0131yor.<\/p>\n \u0130ngiliz misyoneri Joseph Wolff 1832\u2019de Kabil\u2019deki Ermenilere vaaz verdi\u011fini ve say\u0131lar\u0131n\u0131n 23 oldu\u011fu da belirtiliyor.<\/p>\n Birinci \u0130ngiliz Afgan sava\u015f\u0131nda 1839\u2019da Lord Keane Kabil\u2019e girdi\u011finde beraberindeki Rahip. G. Pigott iki Ermeni \u00e7ocu\u011funu buradaki Ermeni kilisesinde vaftiz etmi\u015f.<\/p>\n Rahip Allen 1842\u2019de Ermeni kilisesine yapt\u0131\u011f\u0131 ziyareti \u015f\u00f6yle anlat\u0131yor:<\/p>\n \u201c1 Ekim 1842\u2026 Sokaklarda biraz soru\u015fturduktan sonra onlar\u0131 Bala Hissar\u2019da Celalabad Kap\u0131s\u0131nda bulduk. Binalar\u0131 soka\u011f\u0131n kuzey taraf\u0131ndayd\u0131. Ovay\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131ktan sonra k\u00fc\u00e7\u00fck bir alandan sola d\u00f6nd\u00fck ve etraf\u0131 d\u00fckkanlarla \u00e7evrili bir yere geldik. K\u00fc\u00e7\u00fck bir kap\u0131 bizi kiliseye \u00e7\u0131kard\u0131. K\u00fc\u00e7\u00fck, karanl\u0131k ir binayd\u0131. Ama \u0131\u015f\u0131k vaad ediyordu. Hal\u0131 d\u00f6\u015fenmi\u015f ve \u00f6zenle temizlenmi\u015fti.\u201d<\/p>\n HIRSIZI VAFT\u0130Z ETM\u0130\u015eLER<\/strong><\/p>\n M.J.Seth kitab\u0131nda Afganistan taraf\u0131ndan bildirilen tek Hristiyanl\u0131\u011f\u0131 kabul etme vaakas\u0131n\u0131n etnik bir Afgan\u2019\u0131n h\u0131rs\u0131zl\u0131k i\u00e7in girdi\u011fi kilisede e\u015fyalar\u0131 \u00e7alarken yakalanmas\u0131 sonras\u0131nda ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 yaz\u0131yor. \u00d6yle ki papazlar h\u0131rs\u0131z\u0131 yakalam\u0131\u015flar ve kendisini Hristiyanl\u0131\u011f\u0131 kabul etmeye ikna etmi\u015fler.<\/p>\n Bala Hissar\u2019taki bu Ermeni kilisesi \u0130kinci \u0130ngiliz-Afgan sava\u015f\u0131nda \u0130ngiliz g\u00fc\u00e7leri taraf\u0131ndan yok edilmi\u015f. \u0130ngilizler bu bina i\u00e7in tazminat bile \u00f6demi\u015fler, ancak kilise bir daha in\u015faa edilmemi\u015f.<\/p>\n 1870\u2019lere gelindi\u011finde ise \u0130ngiliz raporlar\u0131nda 18 Ermeni kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 yaz\u0131yor. Afganistan Emir\u2019i Abdurrahman Han bu \u2018Ermenilerin yaln\u0131zl\u0131\u011f\u0131na\u2019 \u00e7are bulmak i\u00e7in Kalk\u00fcta\u2019ya bir mektup bile yazm\u0131\u015f. Kalkuta\u2019dan 12 Ermeni daha g\u00f6ndermelerini istemi\u015f, cemaati 30\u2019a tamamlamak i\u00e7in. Ancak Kalk\u00fcta\u2019da teklifi kabul eden \u00e7\u0131kmam\u0131\u015f.<\/p>\n II. Abdulhamid zaman\u0131nda ise 18 Ermeni bile g\u00f6ze batm\u0131\u015f. Afganistan\u2019a ba\u011fl\u0131l\u0131klar\u0131 sorgulanm\u0131\u015f ve Pakistan\u2019da Pe\u015faver\u2019a s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fler.<\/p>\n 11 \u015eubat 1907\u2019de Kalk\u00fcta\u2019da yay\u0131nlanan bir gazete olan Englishman\u2019de: \u201cBu insanlar\u0131n say\u0131lar\u0131 Emir Abdul Rahman d\u00f6neminde 10 aileye d\u00fc\u015ft\u00fc. Onlar da bilinmeyen bir nedenle Pe\u015faver\u2019e g\u00f6nderildi. Beraberlerinde oradaki el yazmalar\u0131 koleksiyonlar\u0131n\u0131 da getirdiler. O kadar ya\u015fl\u0131yd\u0131lar ki elyazmalar\u0131n\u0131 okuyam\u0131yorlard\u0131. Aileler Kabil\u2019deki ilk yerle\u015fik Ermenilerle ilgili bir bilgiye sahip de\u011fillerdi. Ancak el yazmalar\u0131 \u00e7ok eski tarihlere dayan\u0131yordu.\u201d<\/p>\n Ermeni papaz Sahak Ayvadian bu haberden sonra Kalk\u00fcta\u2019ya gidip bu el yazmalar\u0131n\u0131n baz\u0131lar\u0131n\u0131 Ermenistan\u2019daki E\u00e7miadzin Kilise k\u00fct\u00fcphanesine getirdi.<\/p>\n Sonu\u00e7\u2026<\/p>\n K\u0131saca size ilk taramada farkl\u0131 dillerden kaynaklardan Afganistan\u2019daki Hristiyanlar\u0131 aktarmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Belli ki baz\u0131 co\u011frafyalarda Hristiyanlar hi\u00e7bir zaman tutunam\u0131yor.<\/p>\n Bizlerin de onlarla aray\u0131 s\u0131k\u0131 tutanlarla y\u0131ld\u0131z\u0131 hi\u00e7 bar\u0131\u015fmayacak gibi.<\/p>\n https:\/\/artigercek.com\/yazarlar\/aris-nalci\/afganistan-in-gizli-ermenileri<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Afganistan\u2019daki Hristiyanlar dinlerini yeralt\u0131 kiliselerinde veya evlerindeki dolap kiliselerde icra ediyorlar; Karadenizli M\u00fcsl\u00fcmanla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f Ermeniler ve Pontoslar \u00e7ok iyi bilirler. Aris Nalc\u0131\u00a0 Posta kutuma d\u00fc\u015fen bir Armenpress haberi beni bu hafta Afganistan\u2019daki Ermeniler \u00fczerine az\u0131c\u0131k kurcalamaya itti. NATO g\u00f6revi kapsam\u0131nda 2010\u2019da b\u00f6lgeden \u00e7ekilene kadar Ermenistan ad\u0131na \u00e7o\u011fu sa\u011fl\u0131k personeli olmak \u00fczere 3200 asker g\u00f6rev alm\u0131\u015f. Ermenistan […]<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":64348,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,70],"tags":[],"class_list":["post-64347","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-haberler","category-makaleler"],"yoast_head":"\n