![\"\"](\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/\u0130oannes-Hrisostomos-manast\u0131r\u0131-kal\u0131nt\u0131lar\u0131-360x213.jpeg\")
<\/p>\n<\/p>\n
\u0130skenderun Sanca\u011f\u0131’n\u0131n 2 Eyl\u00fcl 1938’de ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan etmesi ile kurulmu\u015f olan Hatay Devleti, 29 Haziran 1939\u2019da 40 \u00fcyeli Hatay Devleti Millet Meclisi\u2019nin ald\u0131\u011f\u0131 karar gere\u011fi T\u00fcrkiye’ye kat\u0131ld\u0131. Bu geli\u015fmenin y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fcnde H\u00fcsn\u00fc G\u00fcrbey ve Mahsuni G\u00fcl tarihsel s\u00fcrece dair \u00f6nemli ar\u015fiv belgeleri i\u00e7eren bir makale kaleme ald\u0131.<\/strong><\/em><\/p>\n H\u00dcSN\u00dc G\u00dcRBEY & MAHSUN\u0130 G\u00dcL<\/strong><\/p>\n Osmanl\u0131-Frans\u0131z ili\u015fkileri 1908-1918 \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n (\u0130TC) k\u0131sa y\u00f6netimi s\u0131ras\u0131nda k\u0131smen sekteye u\u011frasa da 1919 y\u0131l\u0131ndan itibaren Kemalistlerin g\u00fc\u00e7 kazanmas\u0131yla yeniden canlanmaya ba\u015flar. Frans\u0131zlar; m\u00fcttefikleri olan \u0130ngiltere\u2019nin sava\u015f\u0131n kazan\u0131mlar\u0131ndan kendilerini mahrum b\u0131rakacaklar\u0131ndan, Ortado\u011fu\u2019da paylar\u0131na d\u00fc\u015fen Suriye ve L\u00fcbnan\u2019\u0131 ellerinden alacaklar\u0131ndan ku\u015fkuland\u0131klar\u0131 i\u00e7in, G\u00fcneydo\u011fu Anadolu\u2019da i\u015fgal ettikleri b\u00f6lgelerin t\u00fcm\u00fcn\u00fc, malzeme ve te\u00e7hizatlar\u0131yla birlikte Kemalistlere b\u0131rakarak onlarla anla\u015fma yolunu se\u00e7tiler. Bunu yaparken b\u00f6lge sakinlerinden ne K\u00fcrtler\u2019in haklar\u0131n\u0131, ne de Ermeniler\u2019e vaatlerini dikkate ald\u0131lar. Fransa\u2019n\u0131n \u00f6nc\u00fcl\u00fck etti\u011fi ve uygar d\u00fcnyan\u0131n de\u011ferleri olan \u2018e\u015fitlik, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve adalet\u2019 gibi temel de\u011ferleri de umursamad\u0131lar. Varsa yoksa Frans\u0131z burjuvazinin \u00e7\u0131karlar\u0131yd\u0131.<\/p>\n T\u00fcrk Tarih Kurumu Ar\u015fivi\u2019nde buldu\u011fumuz, belge no\/1236 olan bir belge, 21. 3. 1921 tarihinde Roma El\u00e7ili\u011fi\u2019nden Doktor Ahmet Fuat (muhtemelen d\u00f6nemin istihbarat eleman\u0131 Ku\u015f\u00e7uba\u015f\u0131 E\u015fref) taraf\u0131ndan ismi belirtilmeyen bir pa\u015faya- (muhtemelen Harbiye Nezaretine) g\u00f6nderilen rapor, yukar\u0131da yaz\u0131lanlar\u0131 do\u011frulamaktad\u0131r.<\/p>\n Roma\u2019dan \u0130stanbul\u2019a<\/strong><\/p>\n Raporun konuyla ilgili b\u00f6l\u00fcm\u00fc \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n \u201c3-Fransa ve M\u0131s\u0131r \u015fubesinin murahhaslar\u0131ndan (\u00fcyelerinden) biraderimiz Mahmut Hayri Bey\u2019in Paris erk\u00e2n-\u0131 h\u00fck\u00fcmeti (h\u00fck\u00fcmetin ileri gelenlerin) nezdinde haiz oldu\u011fu b\u00fcy\u00fck n\u00fcfuzdan istifade etme\u011fe te\u015febb\u00fcs edildi\u011fi m\u00fcmaileyh (ad\u0131 ge\u00e7en ki\u015fi) ile Fransa h\u00fck\u00fcmeti ile bir ittifak yapm\u0131\u015ft\u0131r. Ona binaen (ona dayanarak) Ay\u0131ntab\u2019ta (Gaziantep\u2019te) bulunan k\u0131taat-\u0131 askeriye (askeri birlikleri) b\u00fct\u00fcn esliha (silah) ve malzemesiyle o kasabay\u0131 terk ediyor. Frans\u0131z k\u0131taat\u0131 (askeri birli\u011fi) harp etmeden \u015fehre giriyor fakat Fransa\u2019n\u0131n izzet-i nefsini (\u015feref ve haysiyetini) muhafaza etmek \u00fczere yap\u0131lan bir tertibe mukabil Fransa b\u00fct\u00fcn Adana Vilayetini ve Ay\u0131ntab \u015fehrini T\u00fcrklere bila kayd ve \u015fart (kay\u0131ts\u0131z \u015farts\u0131z) iade eylemeyi taahh\u00fcd (kabul) ediyor. M\u00fctareke ahk\u00e2m\u0131 mucibince (anla\u015fama ko\u015fullar\u0131 gere\u011fince) teslim etti\u011fimiz eslihay\u0131 (silahlar\u0131) ve malzemeyi el alt\u0131nda tedrici (el at\u0131nda) olarak bize verme\u011fe ve m\u00fcmk\u00fcn olursa kendi malzemesinden bize sat\u0131yor. Bundan ba\u015fka gizli olarak bize 5 (be\u015f) milyon liral\u0131k bir istikraz ya\u011fma\u011fa ve ayr\u0131 bir sulh akd (bar\u0131\u015f anla\u015fmas\u0131) eylemeye raz\u0131 olmu\u015ftur. Kendisi (Fransa) Londra Konferans\u0131\u2019nda bize m\u00fczeheret (yard\u0131mc\u0131 olmay\u0131) eylemeyi kabul eylemi\u015ftir. Zira \u0130ngiliz tehlikesinden pek korkuyor. \u0130ngilizlerin Suriye\u2019de Fransa aleyhinde yapmakta oldu\u011fu te\u015fvikat ve muavenat-\u0131 maddiye (k\u0131\u015fk\u0131rtma ve maddi yard\u0131m) malum oldu\u011fu gibi \u0130stanbul ve Bo\u011fazlar\u0131 yutmaya ramak kalm\u0131\u015f oldu\u011funu anl\u0131yor. Hayri Bey\u2019in biraderi murahhasam\u0131zla (\u00fcyemizle) Londra\u2019ya gitmi\u015ftir. Ve Hayri Bey bu hafta Paris\u2019te azimet eylemi\u015fti. El has\u0131l takib etti\u011fimiz siyaset mucibince (gere\u011fince) \u0130talya ve Fransa\u2019y\u0131 \u0130ngiltere\u2019den ay\u0131rmak ve Fransa\u2019dan maddi istifade eylemek ve il\u00e2 nihaye (sonuna kadar) \u0130ngiltere ve onun bendesi (k\u00f6lesi) olan Yunanistan aleyhinde nihayete kadar m\u00fccadele eylemek mukarrerdir.\u201d<\/em> Ankara Antla\u015fmas\u0131<\/strong> \u0130ki \u00fclke aras\u0131nda Haziran 1938\u2019de Antakya\u2019da ba\u015flayan g\u00f6r\u00fc\u015fmeler sonucunda 3 Temmuz 1938\u2019de T\u00fcrkiye-Fransa Asker\u00ee Antla\u015fmas\u0131, 4 Temmuz\u2019da da T\u00fcrkiye-Fransa Dostluk Antla\u015fmas\u0131 imzaland\u0131, 2 Eyl\u00fcl 1938\u2019de Hatay Meclisi\u2019nin a\u00e7\u0131lmas\u0131yla s\u00fcre\u00e7 tamamland\u0131.<\/p>\n \u00dc\u00e7 a\u015famal\u0131 sorun<\/strong> 1-1936-1937 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Mr. Durieux\u2019n\u00fcn Y\u00fcksek Komiserli\u011fi d\u00f6neminde, \u0130skenderun Sanca\u011f\u0131, Milletler Cemiyeti\u2019yle yap\u0131lan anla\u015fmaya g\u00f6re, Suriye Cumhuriyetine ba\u011fl\u0131 \u00f6zerk bir cumhuriyet oldu.<\/p>\n 2-Temmuz 1937 Haziran 1938 d\u00f6neminde Mr. Garreaux\u2019nun Y\u00fcksek Komiser vekilli\u011fi d\u00f6neminde \u0130skenderun Sanca\u011f\u0131\u2019n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131z bir b\u00f6lge olarak Suriye\u2019den ayr\u0131lma giri\u015fimi, yerli halk\u0131n sert direni\u015fi sonucunda ba\u015far\u0131s\u0131z oldu.<\/p>\n 3-Haziran 1938-1939 d\u00f6neminde Mr. Collet d\u00f6neminde, \u0130skenderun Sanca\u011f\u0131 Hatay ad\u0131yla \u00f6nce ba\u011f\u0131ms\u0131z bir devlet oldu ve ard\u0131ndan T\u00fcrkiye\u2019ye ilhak etti.<\/p>\n Bu \u00fc\u00e7 d\u00f6nemin ilk ikisinde, yerli halklar \u015fiddetli bir direni\u015f g\u00f6sterdiler. \u00d6nce T\u00fcrk olmayan halklar\u0131n direni\u015fi, Frans\u0131z s\u00f6m\u00fcrge y\u00f6netiminin deste\u011fiyle k\u0131r\u0131ld\u0131. Frans\u0131z s\u00f6m\u00fcrge y\u00f6netimi T\u00fcrkiye\u2019ye her t\u00fcrl\u00fc deste\u011fi verdi. Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Ar\u015fivi\u2019nde(CA)\u00a0 01013328 nolu iki raporda, Fransa s\u00f6m\u00fcrge y\u00f6netiminin a\u00e7\u0131k deste\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. \u0130lk rapor; D\u00f6rtyol Emniyet Amirli\u011fi\u2019nin 1734 nolu, 2\/6\/938 tarihli \u015fifreli yaz\u0131s\u0131na istinaden Antalya Saylav\u0131 (mebusu) Tayfur S\u00f6kmen taraf\u0131ndan Ankara\u2019ya g\u00f6nderilmi\u015ftir. Raporda \u015fu ifadeler dikkat \u00e7ekiyor:<\/p>\n \u201c1-Bir\u00e7ok reca ve ihtarlara binaen g\u00fc\u00e7 halle partiden gelen 233 say\u0131 ve 1 Haziran 938 tarihli raporda; d\u00fcn umumi vaziyet b\u00fcsb\u00fct\u00fcn kar\u0131\u015fm\u0131\u015f \u015fehirle nevah\u00ee (taraflar) aras\u0131nda muvasala m\u00fcnkati (ili\u015fkiler kesilmi\u015f) olmu\u015ftur. Bu \u015ferait d\u00e2hilinde (bu \u015farlar alt\u0131nda) konsolosun h\u00fck\u00fcmet nezdinde vaki olan te\u015febb\u00fcs\u00fc \u00fczerine be\u015f g\u00fcn m\u00fccadele intihap (se\u00e7im) daireleri tadili faaliyet etmi\u015ftir. Frans\u0131zlar\u0131n istedi\u011fi milli kindarl\u0131k haline getirilmi\u015ftir. \u015euursuz bir \u015fekilde yap\u0131lmakta olan cinayetlerin umumi bir \u015fekil almas\u0131 katliama m\u00fcncer (taraf)olmas\u0131 m\u00fcsteb\u2019at (olas\u0131) de\u011fildir. Frans\u0131zlar taraf\u0131ndan verilmekte bulunan s\u00f6zlerin zerre kadar k\u0131ymeti yoktur. Hi\u00e7bir T\u00fcrk mal\u0131na ve can\u0131na sahip de\u011fildir. Yaz\u0131lar\u0131m\u0131zda katiyyen m\u00fcbalega (abart\u0131) olmad\u0131ktan ba\u015fka yap\u0131lan mezalimin ufak hadisat\u0131n kayd\u0131ndan sarf\u0131nazar edilmi\u015f oldu\u011funu arz ederiz.\u201d<\/em><\/p>\n Tayfur S\u00f6kmen\u2019in kendisinden \u015fik\u00e2yet etti\u011fi Mr. Garreaux g\u00f6revden al\u0131n\u0131p, yerine T\u00fcrkiye\u2019nin t\u00fcm isteklerini yerine getirecek olan delege Albay Collet getirilecektir.<\/p>\n Ziya Oral\u2019\u0131n raporu<\/strong> \u201c(\u2026) Bug\u00fcnden itibaren jandarma kumandan\u0131 Y\u00fcm\u00fcr ile K\u0131r\u0131khan Jandarma zabitinin malum olan \u015fekildeki mezuniyetleri, Sancak hudutlar\u0131 haricine (d\u0131\u015f\u0131na) \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131na emir verece\u011fini ve kumandan Seri ile Kapiten Kakon\u2019u gayri faal bir vaziyette sokmakla beraber iki g\u00fcne kadar bunlar\u0131 da mezuniyet ve tebdil hava vesilesiyle Sancak hududundan uzakla\u015ft\u0131raca\u011f\u0131na, istenilen nahiye m\u00fcd\u00fcrleriyle k\u00f6y muhtarlar\u0131n\u0131n bilakayd\u00fc\u015fart azilleri i\u00e7in T\u00fcrk Partisinin b\u00fct\u00fcn taleplerini tervi\u00e7 (kar\u015f\u0131layaca\u011f\u0131n\u0131) edece\u011fini ve arzu etti\u011fimiz \u015fekilde yap\u0131lmas\u0131 icab eden icraat hakk\u0131nda hemen kendisine bir plan verilmesini ve bu plan\u0131n tatbikinde bug\u00fcn i\u00e7in mesuliyeti \u00fczerine alaca\u011f\u0131n\u0131 ve bilhassa \u015fimdiye kadar n\u00fcfus\u00e7a k\u00fc\u00e7\u00fck ya\u015fta yaz\u0131lm\u0131\u015f ve yahut mektum (gizli) kalm\u0131\u015f olan T\u00fcrklerin serian n\u00fcfus siciline kayd edilmeleri i\u00e7in yine mesuliyeti kendine ait olmak \u00fczere her t\u00fcrl\u00fc tashilat\u0131 yapma\u011fa ve bu hususta icab eden tedbirleri alma\u011fa selahiyetter (yetkili) memurlara selahiyeti mutlaka verdi\u011fini, \u015fu kadarki bu i\u015flerde yani n\u00fcfus muamelat\u0131n\u0131n tasviyesinde kendisini a\u00e7\u0131ktan a\u00e7\u0131\u011fa m\u00fc\u015fk\u00fcl vaziyete d\u00fc\u015f\u00fcrecek ihtiyats\u0131zl\u0131kdan tevakki (sak\u0131nmas\u0131n\u0131) edilmesini ve bilhassa Arap ve Alevi k\u00f6ylerinde aleyhimizde hareket etmekte olan ve etmesi memul bulunan e\u015fhas (ki\u015filer) hakk\u0131nda icab eden tedbirleri almak \u00fczere bunlar\u0131n isimlerinin kendisine verilmesini ve bundan sonra hari\u00e7ten hi\u00e7bir Ermeni ve Arab\u0131n Sanca\u011fa girmesine ve kendini kaydettirmesine her t\u00fcrl\u00fc tedbirle m\u00fcmaneat (mani) edece\u011fini ve bu i\u015finde mesuliyetini \u00fczerine alaca\u011f\u0131n\u0131 ve her vakit partinin delaletine ve yard\u0131m\u0131na muhta\u00e7 oldu\u011funu beyan etmi\u015ftir.\u201d<\/em><\/p>\n Raporda anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 gibi Haziran 1938\u2019de Frans\u0131z s\u00f6m\u00fcrge y\u00f6netiminin tek g\u00f6revi, T\u00fcrkiye\u2019nin isteklerini yerine getirmekten ibarettir. \u015eimdi s\u0131rada se\u00e7men k\u00fct\u00fcklerinin kay\u0131t i\u015flemleri vard\u0131r, fakat \u00f6nce n\u00fcfus oranlar\u0131n\u0131n g\u00f6zden ge\u00e7irilmesi gerekmektedir. 1936 say\u0131m\u0131na g\u00f6re n\u00fcfusun da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n a)Arap\u00e7a konu\u015fan n\u00fcfus 99.163<\/p>\n b) T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fan n\u00fcfus 85.274 Arap n\u00fcfus da yekpare de\u011fildir, kendi i\u00e7indeki da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 \u015f\u00f6yledir: 2- M\u00fcsl\u00fcman S\u00fcnni Araplar: 22.461<\/p>\n 3-Alevi Araplar: 62.123.\u00a0(3)<\/p>\n Araplar nas\u0131l T\u00fcrk oldu?<\/strong><\/p>\n G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi Sancakta T\u00fcrk n\u00fcfusu \u00e7o\u011funlu\u011fu sa\u011flayamamaktayd\u0131. Bu nedenle Arap Alevileri kazanmak gerekiyor. Yap\u0131lan yo\u011fun propaganda \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla, Arap Alevilerin asl\u0131nda Arap olmad\u0131klar\u0131, 40 as\u0131rdan beri buraya yerle\u015fen ve zamanla dillerini unutarak Arapla\u015fan Eti T\u00fcrkleri oldu\u011fu iddia edildi.\u00a0(4)\u00a0B\u00f6ylece, baz\u0131 Arap Aleviler bu y\u00f6ntemle, baz\u0131lar\u0131 da ba\u015fka vaatlerle olmak \u00fczere pek \u00e7ok Arap Alevi\u2019nin kendisini T\u00fcrk olarak kay\u0131t ettirmesi sa\u011fland\u0131. Tayfur S\u00f6kmen\u2019in 14. 5 938 tarihinde D\u00e2hiliye Vekili (\u0130\u00e7i\u015fleri Bakan\u0131) \u015e\u00fckr\u00fc Kaya\u2019ya g\u00f6nderdi\u011fi rapor da bunu do\u011fruluyor. Raporda \u015fu ifadeler yer al\u0131yor:<\/p>\n \u201cBug\u00fcn Yeni\u015fehir m\u0131nt\u0131kas\u0131nda T\u00fcrk yaz\u0131lan Alevilere dayak atm\u0131\u015flar, hakaret etmi\u015flerdir. Sand\u0131k etraf\u0131nda kordon \u00e7evirmi\u015f olan Alevi askerlerden birisi \u2018T\u00fcrk yaz\u0131lan namusuzdur\u2019 diye alenen milletimize tecav\u00fczde bulunmu\u015ftur. Bu s\u00f6z\u00fc i\u015fiten m\u00fcmessilimiz bu neferlerin isminin kendisine verilmesini reisten istemi\u015ftir. Reis, bu adam\u0131n ismini tahkik edece\u011fini ve komisyon reisi vas\u0131tas\u0131 ile cevap verece\u011fini s\u00f6ylemi\u015ftir.\u201d<\/em><\/p>\n Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 CA \u2018da bulunan: 01013440\/604166 nolu belgeye g\u00f6re, se\u00e7men kay\u0131tlar\u0131 \u015f\u00f6yle geli\u015fmektedir.<\/p>\n N\u00fcfus (se\u00e7men) say\u0131m\u0131ndan istenilen sonucu nihayet elde etmeyi ba\u015faran T\u00fcrkiye, bunu Milletler Cemiyeti Se\u00e7im Komisyonu Heyeti\u2019ne de kabul ettirecektir.\u00a0 Milletler Cemiyeti Y\u00fcksek Se\u00e7im Komisyonu\u2019nun 11 numaral\u0131 karar\u0131na g\u00f6re; \u201cT\u00fcrk cemaati 35.847, Alevi cemaati 11.319, Ermeni cemaati 5.504, Arap cemaati 1.845, Ortodoks cemaati 2.098, sair cemaatler 395\u2019d\u0131r. Buna g\u00f6re mebus adedi T\u00fcrk cemaatinden 22, Alevi cemaatinden 9, Ermeni cemaatinden 5, Arap cemaatinden 2, Ortodoks cemaatinden 2 olarak tespit ve ilan edilir.<\/p>\n Se\u00e7imler<\/strong> \u201c(\u2026)22 T\u00fcrk mebus namzedini Ankara’ya b\u0131rakmam\u0131z\u0131 ve oradan gelecek liste \u00fczerine bunu, Hatay Halk Partisi’ne otomatikman kabul ettirmemizi, 18 ekalliyet (az\u0131nl\u0131k) mebus namzedini de benim se\u00e7memi ve bunlar\u0131n Meclis’te milli gayemize mugayir (ayk\u0131r\u0131) hareket etmeyecek kimselerden olmas\u0131n\u0131 garanti etmemi istediler. Devlet, h\u00fck\u00fcmet ve meclis reislikleri i\u00e7in de Abd\u00fclgani T\u00fcrkmen, Tayfur S\u00f6kmen, Abdurrahman Melek’ten ibaret \u00fc\u00e7 ismin Atat\u00fcrk’e arz edilece\u011fini beyan ettiler. Bu kararlar\u0131n hepsinde mutab\u0131k kald\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 bildirerek ayr\u0131ld\u0131k ve A\u00e7\u0131kal\u0131n’la \u0130skenderun’a d\u00f6nd\u00fck. \u00dc\u00e7 g\u00fcn sonra Halk Partisi’nde yap\u0131lan fevkalade bir toplant\u0131da A\u00e7\u0131kal\u0131n, 22 T\u00fcrk mebus namzedinin isimlerini okudu. Namzetler aras\u0131nda benim kendisine evvelce vermi\u015f oldu\u011fum isimlerden ancak 7-8 ki\u015fi kalm\u0131\u015ft\u0131. Di\u011ferlerinin yerini ba\u015fka isimler hatta eski muhaliflerden iki ve \u015fimdiye kadar Hatay’da bulunmayanlardan da birka\u00e7 ki\u015fi alm\u0131\u015ft\u0131. Ayn\u0131 zamanda Tayfur S\u00f6kmen’in devlet reisli\u011fine, Abd\u00fclgani T\u00fcrkmen’in meclis reisli\u011fine se\u00e7ileceklerini, benim de h\u00fck\u00fcmet reisi olaca\u011f\u0131m\u0131 tebli\u011f etti. Partide eskiden beri fedak\u00e2rl\u0131kla \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f olan arkada\u015flar, T\u00fcrk mebus namzetleri aras\u0131nda, isimleri hat\u0131ra bile gelmeyecek kimseler bulunmas\u0131n\u0131 hayretle kar\u015f\u0131lad\u0131lar; fakat hi\u00e7biri asil hislerden uzakla\u015farak menfi yol tutmad\u0131. Ekalliyet (az\u0131nl\u0131k) mebus adaylar\u0131n\u0131 da ben, ayn\u0131 zamanda mandater otoriteyi de memnun etmi\u015f kimselerden se\u00e7tim.\u201d<\/em>\u00a0(5)<\/p>\n 2 Eyl\u00fcl 1938’de Hatay Millet Meclisi t\u00f6renle topland\u0131. Daha \u00f6nceden isimleri tespit edilen Devlet ve Meclis Ba\u015fkanlar\u0131 se\u00e7ildi. Tayfur S\u00f6kmen cumhurba\u015fkan\u0131 oldu ve g\u00f6ndere Hatay bayra\u011f\u0131 \u00e7ekildi.\u00a0 H\u00fck\u00fcmet kurmak ve yeni bir anayasa haz\u0131rlamak i\u00e7in hemen \u00e7al\u0131\u015fmalara ba\u015fland\u0131. B\u00f6ylece Ba\u011f\u0131ms\u0131z Hatay Cumhuriyeti\u2019nin ilan edilmesinin \u00f6n\u00fcnde hi\u00e7bir engel kalmad\u0131. Hatay Devleti Meclisi 23 Haziran 1939\u2019da T\u00fcrkiye\u2019ye ilhak karar\u0131 ald\u0131 ve b\u00f6ylece Hatay Devleti\u2019nin varl\u0131\u011f\u0131 sona erdi.<\/p>\n 1939 sonras\u0131nda Ermeniler\u00a0<\/strong> \u201cK\u0131r\u0131khan ve Belen’de Ermeniler bir iki sarho\u015fun sark\u0131nt\u0131l\u0131k yapmalar\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fcterek Hatay’dan hicret etmek istediklerini i\u015faa ettiler (haberini yayd\u0131lar). K\u0131br\u0131s’a gitmek \u00fczere pasaport alan bir Ermeni mebus, oradan g\u00f6nderdi\u011fi bir mektupta Hatay mebuslu\u011fundan istifa etti\u011fini, K\u0131br\u0131s’ta ikamete karar verdi\u011fini bildiriyordu. Kesab nahiye merkezinde bir iki Ermeni’nin jandarmalar taraf\u0131ndan d\u00f6v\u00fclmesi, bir m\u00fcste\u015far\u0131n Turizm Oteli’nde bir H\u0131ristiyan garsonu tokatlamas\u0131 ve bunlara m\u00fcmasil (benzer) birtak\u0131m vakalar b\u00fcy\u00fct\u00fclerek siyasi dalga haline getiriliyordu.<\/em>\u201d\u00a0(6)<\/p>\n \u0130skenderun Sanca\u011f\u0131\u2019nda ya\u015fayan Ermeniler de 1915\u2019te tehcir uygulamas\u0131na t\u00e2bi tutulmu\u015flard\u0131. Alman yazar Franz Werfel\u2019in 1930-32 y\u0131llar\u0131nda kaleme ald\u0131\u011f\u0131, \u2018Musa Da\u011f\u2019da 40 G\u00fcn\u2019 adl\u0131 \u00f6nemli eserinde \u00f6\u011freniyoruz ki Ermeniler burada destans\u0131 bir direni\u015f g\u00f6stermi\u015fler, sonunda kendilerini kurtarmaya gelen Frans\u0131z donanmas\u0131na ait gemilerle M\u0131s\u0131r\u2019\u0131n Port Said liman\u0131na ta\u015f\u0131nm\u0131\u015flar, sava\u015f\u0131n sona ermesinden sonra hayatta kalanlar ise tekrar eski yurtlar\u0131na geri d\u00f6nm\u00fc\u015flerdi.\u00a0(7)\u00a0Bu talihsiz halk, \u015fimdi bir kez daha kitlesel halde yolara d\u00f6k\u00fclecektir. Onlardan geriye kalan mallar\u0131 ne olacakt\u0131?<\/p>\n Bu konuda elimizde iki rapor var. Raporlardan ilki 3.2.943 tarihli, S\u00fcveydiye\u2019den (Samanda\u011f) Nahiye M\u00fcd\u00fcr\u00fc Beh\u00e7et Perim taraf\u0131ndan, Hatay Valili\u011fine g\u00f6nderiliyor.<\/p>\n \u2018Ka\u00e7ak Ermeniler’den kalan emlak ve arazinin halis T\u00fcrk unsuruna tahsis buyrulmas\u0131 hakk\u0131nda\u2019 ba\u015fl\u0131kl\u0131 raporda \u00f6zet olarak \u015fu ifadeler yer al\u0131yor:<\/p>\n \u201cKapusuyu,\u00a0 Bat\u0131ayaz, Yo\u011funoluk ve H\u0131d\u0131rbey gibi Ermenilerden metruk (terk edilmi\u015f) k\u00f6ylerle bunlara muvakkaten (ge\u00e7ici) isk\u00e2n edilmi\u015f olan \u00f6z T\u00fcrk k\u00f6yl\u00fcleri hakk\u0131nda \u00f6nce sunulmu\u015f olan 31\/12\/942 g\u00fcn ve 2675 say\u0131l\u0131 yaz\u0131 \u00f6rne\u011fi ili\u015fik olarak takdim k\u0131l\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bu kere milli emlak m\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcnden al\u0131nan m\u00fczayede ilanlar\u0131na g\u00f6re bu gibi gayrimenkullerin peyderpey sat\u0131l\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar\u0131lmakta oldu\u011fu anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.\u201d<\/em><\/p>\n Raporun ikinci paragraf\u0131 Arap Aleviler hakk\u0131ndad\u0131r. Bu konuda da \u015fu ifadeler yer al\u0131yor:<\/p>\n \u201c18 bine yakla\u015fan n\u00fcfuslar\u0131yla, Hatay\u2019\u0131n ilhak\u0131ndan d\u00f6rt y\u0131l ge\u00e7mesine ra\u011fmen, asimile olmad\u0131klar\u0131 gibi, g\u00fcn\u00fcn birinde T\u00fcrkiye\u2019nin Suriye ile girebilece\u011fi bir sava\u015fta, bunlar\u0131n Suriye\u2019nin yan\u0131nda yer alacaklar\u0131ndan ku\u015fkulanmaktad\u0131r. Alevilerle mesk\u00fbn (yerle\u015fik)\u00a0 S\u00fcveydiye (Samanda\u011f) nahiyesinin manen de ilhak edebilmesi i\u00e7in, bu m\u0131nt\u0131kaya Bulgaristan, Romanya ve S\u0131rbistan\u2019dan gelmi\u015f evsiz ve topraks\u0131z halis T\u00fcrk muhacirlerinin yerle\u015ftirilmesinden ba\u015fka \u00e7are g\u00f6remiyorum\u201d.<\/em><\/p>\n Yasal olarak Ermeni mallar\u0131na do\u011frudan el konulamayaca\u011f\u0131n\u0131, ancak c\u00fczi bir fiyattan T\u00fcrklere sat\u0131p bedellerinin hak sahiplerine \u00f6denmesinin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu belirten raporun devam\u0131nda \u015fu ifadeler yer al\u0131yor:<\/p>\n \u201cFilhakika bir as\u0131rdan beri millet ve memleketimiz aleyhinde \u00e7al\u0131\u015farak ba\u015f\u0131m\u0131za t\u00fcrl\u00fc gaileler (s\u0131k\u0131nt\u0131lar) a\u00e7m\u0131\u015f ve manda idaresinin h\u00fck\u00fcmran oldu\u011fu y\u0131llarda vilayetimizin halis T\u00fcrk unsuruna t\u00fcrl\u00fc mezalimde (bask\u0131lar\/haks\u0131zl\u0131klar) bulunmu\u015f olmalar\u0131n\u0131n ak\u0131betinden korkarak Hatay\u2019dan ka\u00e7an Ermenilere ait olan bu mallar\u0131n T\u00fcrkiye\u2019ye intikal etmedi\u011fi ve bu itibarla bunlar\u0131n m\u00fczayede suretiyle sat\u0131larak bedellerinin mal sahiplerine iade edilece\u011fi\u2026\u201d<\/em><\/p>\n Raporda daha sonra tekrar Arap Aleviler sorununa de\u011finilir. \u201c2510 say\u0131l\u0131 isk\u00e2n kanuna g\u00f6re, Hatay, birinci m\u0131nt\u0131kaya girdi\u011fi i\u00e7in, isk\u00e2na kapal\u0131 olaca\u011f\u0131, ancak ayn\u0131 kanunun 12. maddesi de 2. m\u0131nt\u0131kalarda sakin T\u00fcrk k\u00fclt\u00fcrl\u00fc vatanda\u015flar\u0131n birinci m\u0131nt\u0131kalarda isk\u00e2n\u0131n\u0131n sarahaten (a\u00e7\u0131k\u00e7a) tasvip eylemektedir\u201d denilerek, gelecekte sorun yaratacak olan Arap Alevilerin buradan s\u00fcr\u00fclmelerinin \u00fclkenin \u00e7\u0131kar\u0131na oldu\u011fu iddia edilmektedir.<\/p>\n 1942 tarihli rapor<\/strong><\/p>\n 30. 1. 1942 tarihli ikinci rapor, Cumhuriyet Halk Partisi Genel Sekreterli\u011fi taraf\u0131ndan, Hatay, C.H.P. Vilayet \u0130dare Heyeti Reisli\u011fine g\u00f6nderilmi\u015ftir.<\/p>\n Rapor, hen\u00fcz tamamlanmam\u0131\u015f bir Ermeni okulunun tamamlanmas\u0131 i\u00e7in, 5200 lira y\u00fcklenici \u00d6mer \u015een\u2019e verilen ihale konusunda, 5.11.1941 tarih ve 12\/41140 say\u0131l\u0131 yaz\u0131ya verilen yan\u0131tt\u0131r:<\/p>\n \u201cBu binan\u0131n sat\u0131n al\u0131nd\u0131\u011f\u0131na dair buraca (burada) bir mal\u00fbmat (bilgi) olmad\u0131\u011f\u0131 gibi sat\u0131n al\u0131nmas\u0131 i\u00e7in al\u0131m bildirildi\u011fi g\u00f6nderilmesi de istenilmemi\u015f ve tapusunun g\u00f6nderildi\u011fine dair bir kayda da tesad\u00fcf edilmemi\u015ftir. Yaz\u0131n\u0131zda da binan\u0131n teferru\u011f (devir i\u015flemi) edildi\u011fi mu\u015farrah de\u011fildir. Hen\u00fcz partiye mal edilmemi\u015f olan bir binan\u0131n tamirine ne suretle ba\u015fland\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lamamaktad\u0131r. Bu hususat (konu) hakk\u0131nda bizi tenvir (bilgilendirme) etmenizi diler sevgilerimi sunar\u0131m.\u201d<\/em><\/p>\n \u2018C.H.P. Genel Sekreteri A.-Zonguldak Mebusu\/ H. T\u00fcrkmen\u2019 imzal\u0131 raporda da a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi okul binas\u0131na, \u00f6deme yap\u0131lmadan do\u011frudan el konulmu\u015ftur.<\/p>\n Sonu\u00e7<\/strong> Dipnotlar:<\/strong><\/p>\n (1)<\/strong>\u00a020 Ekim 1921 tarihli Ankara Antla\u015fmas\u0131\u2019yla \u0130skenderun Sanca\u011f\u0131 ilk defa uluslararas\u0131 hukuki bir terimde yerini ald\u0131. Antla\u015fman\u0131n 7. Maddesi \u015f\u00f6yle: \u201c\u0130skenderun b\u00f6lgesinde \u00f6zel bir idari \u015fekil kurulacak, bu b\u00f6lgenin T\u00fcrk yerle\u015fimcileri k\u00fclt\u00fcrlerinin geli\u015fimi i\u00e7in ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 haklar\u0131n\u0131 kullanacaklard\u0131r; Resmi dil T\u00fcrk\u00e7e olacakt\u0131r.\u201d G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi 7. madde T\u00fcrkiye\u2019ye m\u00fcdahale hakk\u0131 tan\u0131m\u0131yor. Buna ra\u011fmen T\u00fcrkiye bundan vazife \u00e7\u0131kararak b\u00f6lgeye m\u00fcdahale etti.<\/em><\/p>\n (2)<\/strong>\u00a0Abdullah Melek hat\u0131rat\u0131nda \u015fu bilgiyi verir: \u201cUmumi harbin ikinci senesinde Antakya’da Musa Da\u011f\u0131\u2019nda isyan eden yerli Ermeniler Frans\u0131z gemileriyle K\u0131br\u0131s ve M\u0131s\u0131r’a ka\u00e7m\u0131\u015flard\u0131. Fakat m\u00fctarekeyi m\u00fcteakip Frans\u0131z i\u015fgaliyle beraber yeniden k\u00f6ylerine d\u00f6nm\u00fc\u015flerdi. B\u00f6ylece \u0130skenderun-Antakya ve havalisinde 30-40 bin kadar Ermeni toplanm\u0131\u015f oldu.\u201d<\/em><\/p>\n (3)<\/strong>\u00a0Pierre Bazantay, \u2018Hatay\u2019\u0131n O Y\u0131llar\u0131\u2019.<\/em><\/p>\n (4)<\/strong>\u00a0Gazeteci Cihad Baban 1937 y\u0131l\u0131nda \u015funlar\u0131 yazar: \u201c40 as\u0131rdan beri T\u00fcrk olan bu \u00fclke, [\u0130skenderun Sanca\u011f\u0131] tarihin i\u00e7inde k\u0131sa, fakat bize nazaran \u00e7ok uzun s\u00fcren bir ittifak devresinden sonra benli\u011fine tekrar T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fcne kavu\u015facak.\u201d<\/em><\/p>\n (5)<\/strong>\u00a0Abdullah Melek\u2019in hat\u0131rat\u0131.\u00a0\u00a0<\/em><\/p>\n (6)<\/strong>\u00a0Abdullah Melek\u2019in hat\u0131rat\u0131.<\/em><\/p>\n (7)<\/strong>\u00a0Franz Werfel, \u2018Musa Da\u011f\u2019da 40 G\u00fcn\u2019, \u00c7eviri: Saliha Nazl\u0131 Kaya, Belge Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 2007.<\/em><\/p>\n Foto: Bityas (Bat\u0131ayaz) yak\u0131n\u0131nda bulunan \u0130oannes Hrisostomos manast\u0131r\u0131 kal\u0131nt\u0131lar\u0131 (Kaynak: Ermenistan Musa Da\u011fl\u0131lar Derne\u011fi koleksiyonu).<\/strong><\/em><\/p>\n http:\/\/www.agos.com.tr\/tr\/yazi\/25858\/resmi-arsivlerde-hatay-in-ilhaki-arap-aleviler-ve-ermeniler\u00a0<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u0130skenderun Sanca\u011f\u0131’n\u0131n 2 Eyl\u00fcl 1938’de ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan etmesi ile kurulmu\u015f olan Hatay Devleti, 29 Haziran 1939\u2019da 40 \u00fcyeli Hatay Devleti Millet Meclisi\u2019nin ald\u0131\u011f\u0131 karar gere\u011fi T\u00fcrkiye’ye kat\u0131ld\u0131. Bu geli\u015fmenin y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fcnde H\u00fcsn\u00fc G\u00fcrbey ve Mahsuni G\u00fcl tarihsel s\u00fcrece dair \u00f6nemli ar\u015fiv belgeleri i\u00e7eren bir makale kaleme ald\u0131. H\u00dcSN\u00dc G\u00dcRBEY & MAHSUN\u0130 G\u00dcL Osmanl\u0131-Frans\u0131z ili\u015fkileri 1908-1918 \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n […]<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":63558,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[72,1,70,20],"tags":[],"class_list":["post-63557","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-belge","category-haberler","category-makaleler","category-tarih-sayfalari"],"yoast_head":"\n
\nBu s\u0131cak ili\u015fkiler, II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 \u00f6ncesinde, Hatay\u2019\u0131n ilhak\u0131nda etkili olacakt\u0131r.<\/p>\n
\n20 Ekim 1921 Ankara Antla\u015fmas\u0131\u2019yla, \u0130skenderun Sanca\u011f\u0131 \u00f6zerkli\u011fi kabul \u015fart\u0131yla Frans\u0131z y\u00f6netimine b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. 9 Eyl\u00fcl 1936\u2019da Fransa ile Suriye aras\u0131nda manda idaresine son vermeyi ve iki taraf aras\u0131nda ittifak kurmay\u0131 ama\u00e7layan bir anla\u015fma imzaland\u0131. \u0130skenderun Sanca\u011f\u0131\u2019n\u0131n, \u00f6zerkli\u011finin korunmas\u0131 ko\u015fuluyla Suriye y\u00f6netimine ba\u011flanmas\u0131 isteniyordu. T\u00fcrkiye Ankara Anla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131n h\u00fck\u00fcmlerine dayanarak\u00a0(1)\u00a0b\u00f6lgedeki T\u00fcrkler \u00fczerinde s\u00f6z sahibi oldu\u011fu ve buran\u0131n Suriye\u2019ye ba\u011flanmas\u0131 halinde bu hakk\u0131n\u0131 kaybedece\u011fi gerek\u00e7esiyle itiraz etti. Alman tehdidi alt\u0131ndaki Fransa, T\u00fcrkiye ile iyi ili\u015fkilerine zarar vermek istemedi\u011fi i\u00e7in T\u00fcrkiye\u2019nin taleplerini kabul etti. B\u00f6ylece \u0130skenderun Sanca\u011f\u0131, Suriye devre d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rak\u0131larak, T\u00fcrkiye ile Fransa aras\u0131ndaki bir sorun haline getirildi.<\/p>\n
\nHatay sorunu \u00fc\u00e7 a\u015famal\u0131 olarak geli\u015fti.<\/p>\n
\n\u0130kinci rapor, D\u00f6rtyol Emniyet Amirli\u011fi\u2019nin 11\/6\/1938 g\u00fcnl\u00fc ve 1798 rapora istinaden, Emniyet Amiri Ziya Oral imzal\u0131 olup 13-VI-938 tarihlidir. \u201cDelege kumandan Collet\u2019nin bug\u00fcne kadar yapt\u0131klar\u0131 hatalar\u0131n\u0131 telafi edecekleri s\u00f6z\u00fcn\u00fc kendilerine verdi\u011fi\u201d belirtilen raporda; en b\u00fcy\u00fck sorunun n\u00fcfus say\u0131m\u0131 oldu\u011fu, T\u00fcrk taraf\u0131n\u0131n hen\u00fcz tam bir n\u00fcfus say\u0131m\u0131n\u0131n yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131, say\u0131m\u0131n bir an evvel yap\u0131lmas\u0131 i\u00e7in Albay Collet\u2019nin yard\u0131mc\u0131 olaca\u011f\u0131, bu konuda her t\u00fcrl\u00fc tedbiri alaca\u011f\u0131 ifade ediliyor. Raporun devam\u0131 \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
\nAyr\u0131ca, b\u00f6lgede ayn\u0131 y\u0131l\u0131n say\u0131mlar\u0131na g\u00f6re 28.857 Ermeni\u00a0(2), 4.831 K\u00fcrt ve 954 \u00c7erkes ya\u015famaktad\u0131r.<\/p>\n
\n1-Ortodoks ve Katolik dinine mensup Araplar yani H\u0131ristiyan Araplar: 14.105<\/p>\n![\"\"](\"http:\/\/admin.agos.com.tr\/Upload\/Agos\/Images\/husnu%20gurbey%20tablo%20.png\")
<\/div>\n
\nSe\u00e7imler demokratik bir ortamda halk\u0131n \u00f6zg\u00fcr idaresiyle yap\u0131lmad\u0131. Her \u015fey Ankara\u2019dan belirlenerek g\u00f6nderilmi\u015fti. Kimin Cumhurba\u015fkan\u0131, kimin Meclis Ba\u015fkan\u0131, kimin de Ba\u015fbakan olaca\u011f\u0131 Ankara\u2019dan belirlenmi\u015fti. S\u00f6m\u00fcrge d\u00f6neminin ilk T\u00fcrk Valisi ve Hatay Devleti\u2019nin ilk Ba\u015fbakan\u0131 olan Abdullah Melek, an\u0131lar\u0131nda \u015funlar\u0131 anlat\u0131r:<\/p>\n
\nHatay\u2019\u0131n [\u0130skenderun Sanca\u011f\u0131] ad\u0131m ad\u0131m T\u00fcrkiye ile birle\u015fmeye gitmesi, ba\u015fta Ermeniler olmak \u00fczere T\u00fcrk olmayan unsurlar\u0131 rahats\u0131z etti. 1915 y\u0131l\u0131nda ya\u015fanan a\u011f\u0131r travmadan sonra, Ermeni halk\u0131n\u0131n T\u00fcrk y\u00f6neticilerinin s\u00f6zlerine ikna olmas\u0131 zaten beklenemezdi. Yer yer sata\u015fmalar, mallara el koymalar da ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Abdullah Melek an\u0131lar\u0131nda bunu teyit ederek \u015funlar\u0131 yazar:<\/p>\n![\"\"](\"http:\/\/admin.agos.com.tr\/Upload\/Agos\/Images\/hatay%20belge1.png\")
<\/div>\n![\"\"](\"http:\/\/admin.agos.com.tr\/Upload\/Agos\/Images\/hatay%20belge2.png\")
<\/div>\n
\nD\u00f6nemin Frans\u0131z h\u00fck\u00fcmetinin, \u2018Alman tehdidi\u2019 gerek\u00e7esiyle T\u00fcrkiye\u2019nin iste\u011fini kabul etmek d\u0131\u015f\u0131nda bir alternatifi yoktu. \u00d6te yandan Fransa\u2019ya g\u00fcvenen insanlar ciddi ma\u011fduriyetler ya\u015fam\u0131\u015f oldu. Suriye ile T\u00fcrkiye aras\u0131ndaki anla\u015fmazl\u0131klar ise \u00e7\u00f6z\u00fclmeden kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n