![\"\"](\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Aya\u015f-360x222.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
24 Nisan 1915\u2019te tutuklanan Ermeni ayd\u0131nlar\u0131n g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc Aya\u015f\u2019\u0131 ilk olarak 1971\u2019de \u00fcniversite \u00f6\u011frencisiyken g\u00f6rd\u00fcm. 61. ya\u015f\u0131mda (1913) Aya\u015f\u2019\u0131 detayl\u0131 olarak ele ald\u0131\u011f\u0131m \u201c24 Nisan 1915 \u0130stanbul, \u00c7ank\u0131r\u0131, Aya\u015f, Ankara\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 kitab\u0131m yay\u0131nland\u0131. Ayn\u0131 y\u0131l gitti\u011fim Aya\u015f\u2019\u0131 ge\u00e7ti\u011fimiz g\u00fcnlerde, 17 Haziran 2021\u2019de yeniden ziyaret ettim. Aya\u015f\u2019\u0131n \u00e7ok h\u00fcz\u00fcnl\u00fc bir \u00f6yk\u00fcs\u00fc var ama bir Aya\u015f ziyareti \u00fczerine h\u00fcz\u00fcnl\u00fc bir yaz\u0131 yazmak i\u00e7imden gelmedi.<\/strong><\/em><\/p>\n Nesim Ovadya \u0130zrail<\/strong><\/p>\n Sene 1971, \u0130stanbul Teknik \u00dcniversitesi\u2019nde \u0130n\u015faat Fak\u00fcltesi \u00f6\u011frencisiyim. Ya\u015f\u0131m 19. Yaz aylar\u0131nda Aya\u015f-Beypazar\u0131 aras\u0131nda \u0130lhan \u00c7ay\u0131 \u00fczerinde in\u015fa edilmekte olan karayolu k\u00f6pr\u00fcs\u00fc \u015fantiyesinde staj\u0131m\u0131 yap\u0131yordum. 45 g\u00fcn devam eden staj\u0131m s\u0131ras\u0131nda, Ankara\u2019da bir \u00f6\u011frenci yurdunda kal\u0131yor ve her g\u00fcn otob\u00fcsle \u015fantiye mahalline gidip geliyordum. Aya\u015f\u2019\u0131 bu vesile ile tan\u0131m\u0131\u015ft\u0131m. \u00c7ok geli\u015fmemi\u015f k\u00fc\u00e7\u00fck bir il\u00e7eydi. Aya\u015f hakk\u0131nda fazla bilgi sahibi olamadan il\u00e7enin i\u00e7inden otob\u00fcsle ge\u00e7ip gidiyordum.<\/p>\n 61 ya\u015f\u0131mda Aya\u015f\u2019\u0131 detayl\u0131 olarak ele ald\u0131\u011f\u0131m \u201c24 Nisan 1915 \u0130stanbul, \u00c7ank\u0131r\u0131, Aya\u015f, Ankara\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 kitab\u0131m yay\u0131nland\u0131. Kitapta, 24 Nisan 1915 ve sonraki g\u00fcnlerde \u0130stanbul\u2019da tutuklanan Ermeni ayd\u0131nlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 \u00c7ank\u0131r\u0131\u2019ya g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcrken, daha \u00f6nemli g\u00f6r\u00fclen di\u011fer k\u0131sm\u0131n\u0131n Aya\u015f\u2019a g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcp hapsedilmelerini detayl\u0131 olarak anlatt\u0131m. 92 Ermeni ayd\u0131n\u0131n g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc Aya\u015f\u2019tan sadece 17\u2019si sa\u011f kurtulabilmi\u015f, 75\u2019i \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n Ben Aya\u015f ile ilgili bu ger\u00e7ekleri \u00e7ok uzun y\u0131llar bilmeden ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131m. Bu ger\u00e7ekleri \u00f6\u011frendikten sonra 2013 y\u0131l\u0131nda yine bir Haziran g\u00fcn\u00fc Aya\u015f\u2019\u0131 e\u015fimle beraber ilk defa ziyaret ettim. Kitabi bilgilerimle, el yordam\u0131yla Aya\u015f\u2019\u0131 ke\u015ffettim. \u015eimdi 17 Haziran 2021\u2019de yerel bir dostun daveti \u00fczerine iki arkada\u015f\u0131mla birlikte daha bilin\u00e7li bir g\u00f6zle Aya\u015f\u2019\u0131 yeniden ziyaret ettim. \u0130lk g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcmden beri baya\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015f; 1950\u2019li y\u0131llardaki \u00e7orak g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc Aya\u015f\u2019\u0131n mevsimin de uygun olmas\u0131yla bug\u00fcn ye\u015fil, \u015firin bir yerle\u015fim oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fcm. Hatta Ankaral\u0131lar\u0131n Aya\u015f ve civar\u0131ndan arazi al\u0131p, yazl\u0131k veya k\u0131r evleri yapt\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frendim.<\/p>\n 1950\u2019li y\u0131llarda \u00e7ekilen sayfada g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz birinci Aya\u015f foto\u011fraf\u0131nda, tam kar\u015f\u0131da ve \u00fcstte yatayda g\u00f6r\u00fclen yolun sol ba\u015f\u0131nda ve sa\u011f ba\u015f\u0131nda bulunan iki binadan olu\u015fan Aya\u015f\u2019\u0131n eski kapal\u0131 hapishane binalar\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Eski hapishanenin bulundu\u011fu yerde, \u015fimdi bir okul binas\u0131 ve konutlar bulunuyor. Aya\u015f\u2019a y\u00fcksekten bakan, havadar bir konumu var. \u0130kinci foto\u011frafta ayn\u0131 yatay yoldan g\u00fcncel bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc yer al\u0131yor. Yolun sa\u011f taraf\u0131nda eski kapal\u0131 hapishanenin yerine in\u015fa edilen yeni yap\u0131lar g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Sol tarafta az ileride bug\u00fcn yerinde olmayan eski \u00e7ama\u015f\u0131rhane bulunuyor.<\/p>\n Aya\u015f Hapishanesine \u0130stanbul\u2019dan getirilen Ermeni tutuklular aras\u0131nda d\u00fczeni ve organizasyonu sa\u011flamak \u00fczere se\u00e7imle bir ba\u015fkan ve y\u00fcr\u00fctme komitesi olu\u015fturulmu\u015ftu. Bu komite tutuklular aras\u0131nda se\u00e7tikleri ki\u015filere \u00f6zel g\u00f6revler vermi\u015fti. Tutuklu ve sa\u011f kurtulan Ermeni ayd\u0131nlar\u0131ndan Doktor Avedis Naka\u015fyan an\u0131lar\u0131nda anlat\u0131yor:<\/p>\n \u201cGrubumuzun en \u015fansl\u0131lar\u0131 Tuvalet Sekreteri olarak atand\u0131; bir di\u011feri \u00c7ama\u015f\u0131rhane Sekreteri, bir di\u011feri de Temizlik Bakan\u0131. Her grubun s\u0131rayla yemek yapmas\u0131 ve bula\u015f\u0131klar\u0131 y\u0131kamas\u0131 i\u00e7in be\u015f ki\u015filik b\u00f6l\u00fcklere ayr\u0131ld\u0131k. \u015eehre gitmek ve birka\u00e7 grup i\u00e7in yiyecek sat\u0131n almak \u00fczere bana izin verildi. \u00d6zetle, ben Tedarik (Sat\u0131n Alma) Bakan\u0131yd\u0131m, ama bu resmi seyahatlerde bana daima iki asker muhaf\u0131z e\u015flik ederdi.\u201d<\/p>\n Ermeni tutuklular\u0131n i\u00e7mek i\u00e7in su ald\u0131klar\u0131 \u00e7e\u015fme, Kaymakaml\u0131k binas\u0131n\u0131n bulundu\u011fu tepenin alt\u0131ndayd\u0131. Suyu \u00e7e\u015fmeden doldurup getirmek \u00fczere her g\u00fcn s\u0131rayla sucu ekibi olu\u015fturuluyordu. \u00c7e\u015fmenin suyu kesildi\u011finde, yeniden suyun gelmesi i\u00e7in beklenen s\u00fcre, o g\u00fcnk\u00fc sucu ekibin \u015fans\u0131na \u00e7\u0131kan k\u0131ymetli dakikalard\u0131.<\/p>\n Ermeni tutuklular kapl\u0131calar\u0131 \u00fcnl\u00fc olan Aya\u015f\u2019\u0131n s\u0131cak suyundan yararlanam\u0131yordu. Bug\u00fcn hala ayakta olan hamama ancak be\u015fer ki\u015filik gruplar halinde gidilebildi\u011finden, y\u0131kanmak i\u00e7in g\u00fcnlerce beklemek zorundayd\u0131lar. Kir do\u011fal olarak bitlenmeye yol a\u00e7\u0131yordu. Doktor Avedis Naka\u015fyan, \u201cBizim son derece s\u0131n\u0131rl\u0131 alan\u0131m\u0131z\u0131 i\u015fgal eden en korkun\u00e7 d\u00fc\u015fman\u0131m\u0131z, bir tane de\u011fil, panik verici say\u0131dayd\u0131. Tahtakurular\u0131 ve bitler nerede oldu\u011fumuzu \u00f6\u011frenmi\u015fler, y\u00fczlerce ve binlercesi yak\u0131nlar\u0131m\u0131za girip yerle\u015fmi\u015flerdi. Bir saat s\u00fcre ile sa\u011flam uyumak imk\u00e2ns\u0131zd\u0131\u201d diye anlat\u0131yor.<\/p>\n Ve devam ediyor: \u201cY\u00fcr\u00fctme komitesi \u00f6zel bir oturum d\u00fczenledi. Bir \u015feyler yap\u0131lmas\u0131 gerekiyordu; b\u00f6ylece hemen Tahtakurusu ve Bit \u0130\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 tayin edildi. Bu koltuk, en k\u00f6t\u00fc sorunumuzun ciddiyetine yak\u0131\u015f\u0131r \u015fekilde, se\u00e7imle son derece se\u00e7kin bir beyefendiye verildi. Neyse ki onun liderli\u011finde, k\u0131sa bir s\u00fcre sonra, hafif s\u0131kletlerden a\u011f\u0131r toplara do\u011fru de\u011fi\u015fen t\u00fcm i\u015fgalcilere kar\u015f\u0131 katliam ba\u015flad\u0131; baz\u0131s\u0131 iyi beslenmi\u015f ve halinden memnun, baz\u0131s\u0131 bir deri bir kemik ve di\u011ferleri y\u0131rt\u0131c\u0131. \u0130ddialara g\u00f6re, kad\u0131n ve erkek, evli veya bek\u00e2r, birka\u00e7 tak\u0131m tahtakurusu ve bit imha edildi, ama ben onlara inanm\u0131yordum. Ancak, ihtiyar olanlar\u0131 gen\u00e7lerinden ay\u0131rt edebiliyordum.\u201d<\/p>\n Bitlere kar\u015f\u0131 m\u00fccadele i\u00e7in tutuklular \u00fczerinde yatt\u0131klar\u0131 d\u00f6\u015fekleri her g\u00fcn g\u00fcne\u015fin alt\u0131na sererek havaland\u0131rma yoluna gittiler.<\/p>\n \u00c7ocukluk y\u0131llar\u0131nda kapal\u0131 cezaevinin hemen yak\u0131n\u0131ndaki evlerin birinde oturan Aya\u015fl\u0131 dostumuz Sezai I\u015f\u0131k anlat\u0131yor:<\/p>\n \u201cBen 10 ya\u015flar\u0131ndayd\u0131m, 65\u2019li y\u0131llardayd\u0131. \u015eeyh Muhittin Mahallesi\u2019nde iki ayr\u0131 binadan olu\u015fan kapal\u0131 Aya\u015f Hapishanesi bulunuyordu. Sol taraf\u0131nda bizim \u00e7ama\u015f\u0131rhane vard\u0131. Mahallede su yok, elektrik yok. Suyumuzu bu \u00e7ama\u015f\u0131rhaneden ta\u015f\u0131rd\u0131k. 7-8 kad\u0131n evin \u00f6n\u00fcnde otururken, ben de annemin yan\u0131nda oturuyordum. Kula\u011f\u0131mla duydum, kad\u0131n\u0131n biri anlatm\u0131\u015ft\u0131: \u2018Sabaha yak\u0131n namaza kalkt\u0131\u011f\u0131mda, on metre ileride bulunan kapal\u0131 cezaevinden s\u00fcrekli a\u011flama sesleri, ba\u011f\u0131rt\u0131lar geliyordu. Merak ettim evden d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131m. Ne var diye seslendim. Bir Osmanl\u0131 jandarmas\u0131 yakla\u015ft\u0131, teyze sen i\u00e7eri gir, bunlar Ermeni diye beni uzakla\u015ft\u0131rd\u0131. Sabah olunca sesleri kesildi. Sabaha kadar d\u00f6vm\u00fc\u015fler, tutuklular\u0131 hapishaneye yerle\u015ftirmi\u015flerdi.\u2019 O gece Ermenileri \u00f6ld\u00fcrmemi\u015fler, sadece yerle\u015ftirmi\u015flerdi. [Demek ki kad\u0131n\u0131n anlatt\u0131\u011f\u0131 olay, tutuklu Ermenilerin geldi\u011fi ilk gece cereyan etmi\u015f]. \u00d6ld\u00fcrme olaylar\u0131, eski yol \u00fczerinde olmu\u015f. Ankara\u2019dan gelen eski yol, \u015fimdiki yoldan de\u011fil, Ba\u015faya\u015f taraf\u0131ndan geliyordu. [Aya\u015f\u2019a 5 kilometre mesafedeki] eski Ba\u015faya\u015f K\u00f6y\u00fcn\u00fcn orada [Aya\u015f Beli ad\u0131 verilen] bir s\u0131rt var, orada halk\u0131, k\u00f6yl\u00fcleri [Ankara\u2019ya g\u00f6t\u00fcr\u00fclmek \u00fczere yola \u00e7\u0131kar\u0131lan 27 Ermeni ayd\u0131n\u0131n \u00fczerine] sald\u0131rtm\u0131\u015flar. Jandarman\u0131n kendisi tabanca veya t\u00fcfekle \u00f6ld\u00fcrmemi\u015f. Etraftan getirilen k\u00f6yl\u00fcler kazma k\u00fcrek ile sald\u0131rarak Ermenileri \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015fler. Bir zaman sonra da \u00f6l\u00fcleri bir yerlere g\u00f6mm\u00fc\u015fler. Ama g\u00f6m\u00fcld\u00fckleri yeri biz bilemiyoruz.\u201d<\/p>\n \u0130\u015fte Aya\u015f ve \u0130stanbullu Ermenilerin 1915 y\u0131l\u0131ndaki hazin \u00f6yk\u00fcs\u00fc k\u0131saca b\u00f6yle. Esas\u0131nda \u00f6yk\u00fc \u00e7ok daha h\u00fcz\u00fcnl\u00fc, ama bir Aya\u015f ziyareti \u00fczerine h\u00fcz\u00fcnl\u00fc bir yaz\u0131 yazmak i\u00e7imden gelmedi.<\/p>\n
\n