![\"\"](\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Hask\u00f6y-Esgher-Sinagogu-360x203.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Korhan G\u00fcm\u00fc\u015f*<\/strong><\/p>\n Esgher Sinagogu Hali\u00e7 Hask\u00f6y\u2019de, Aynal\u0131kavak ile Hask\u00f6y caddeleri aras\u0131nda, 1987 Dalan y\u0131k\u0131mlar\u0131 sonras\u0131nda ortal\u0131kta tek ba\u015f\u0131na kalan yap\u0131lardan biri. \u0130n\u015fa tarihi tam olarak bilinmiyor. Kimilerine g\u00f6re 19. y\u00fczy\u0131ldan kalma, kimilerine g\u00f6re de \u015fehrin eski sinagoglar\u0131ndan biri.<\/strong><\/em><\/p>\n Hask\u00f6y\u2019de 20. y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131nda 25 bin Yahudi\u2019nin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ve 30\u2019dan fazla sinagog oldu\u011fu biliniyor. Cumhuriyet d\u00f6neminde g\u00f6\u00e7lerle birlikte semtteki Yahudi n\u00fcfusu azal\u0131yor. Sinagoglar teker teker kapan\u0131yor. Esgher Sinagogu da 1940\u2019lardan sonra zift deposu ve d\u00f6k\u00fcmhane olarak kullan\u0131l\u0131yor. Refah Partisi\u2019nin Beyo\u011flu\u2019nda y\u00f6netime geldi\u011fi Nusret Bayraktar d\u00f6neminde belediyeye devrediliyor.<\/p>\n Yahudi toplulu\u011funun temsilcilerinin gerek\u00e7esi restorasyonu i\u00e7in b\u00fct\u00e7elerinin olmamas\u0131. Hi\u00e7 olmazsa kamu hizmetinde kullan\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar. Ama hi\u00e7 beklemedikleri bir \u015fey oluyor:<\/p>\n Belediye Esgher\u2019i ald\u0131\u011f\u0131 gibi hemen bir yanda\u015fa kiraya veriyor. Devir i\u015fleminden sonra Esgher uzun y\u0131llarca \u201cnargile kafe\u201d olarak kullan\u0131l\u0131yor. Nihayet pandemi ko\u015fullar\u0131nda bir\u00e7oklar\u0131 gibi bu \u201cnargile kafe\u201d de kapan\u0131yor. Belediye bu defa tekrar harekete ge\u00e7iyor. Sinagogu \u201cMillet K\u0131raathanesi\u201dne d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrecek yeni bir projeyi uygulamaya koyuyor. \u0130n\u015faat ba\u015fl\u0131yor.<\/p>\n Sinagogun \u00e7evresine \u201cMillet K\u0131raathanesi\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan kocaman panolar ve canland\u0131rmalar yerle\u015ftiren belediyenin -nas\u0131l oluyorsa- sinagogun, bu tarihi yap\u0131n\u0131n ge\u00e7mi\u015fte bir ibadet mek\u00e2n\u0131 oldu\u011fu akl\u0131na gelmiyor. Panolar\u0131n hi\u00e7bir yerinde yap\u0131n\u0131n, Esgher\u2019in bir ibadet mek\u00e2n\u0131 oldu\u011funa -ya da tarihine- ili\u015fkin bir bilgi yer alm\u0131yor.<\/p>\n \u00dcstelik bu defa Esgher\u2019in ad\u0131 yaln\u0131zca silinmekle kalm\u0131yor. Kendisi de tamamen bir yapma bellekle doldurulacak bir bo\u015fluk halini al\u0131yor. \u0130n\u015faat\u0131 \u00e7evreleyen panolarda eklektik bir tarzda, s\u00fcslenmi\u015f kolonlar ve bal\u00fcstradlardan olu\u015fan, tarihi bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc verilmi\u015f bir i\u00e7 mek\u00e2n d\u00fczeni canland\u0131rmalar\u0131 yer al\u0131yor. B\u00f6ylece ad\u0131 gibi, mek\u00e2n\u0131n kendisi de belleksizle\u015ftiriliyor. Daha do\u011frusu mek\u00e2n\u0131n belle\u011fi yapma bir bellekle de\u011fi\u015ftiriliyor. Mek\u00e2n bir kar\u015f\u0131 haf\u0131za giri\u015fimin sahne oluyor.<\/p>\n Bir ibadet mekan\u0131n\u0131n ge\u00e7mi\u015fte de bir d\u00f6k\u00fcm at\u00f6lyesine ya da malzeme deposuna d\u00f6n\u00fc\u015fmesi yad\u0131rgat\u0131c\u0131 geliyor olabilir. Ama e\u011fer bu yeniden i\u015flevlendirmeyi ger\u00e7ekle\u015ftiren bir kamu kurulu\u015fu ise? \u00dcstelik projenin m\u00fcellifi, program\u0131 falan da ortada yok.<\/p>\n Akl\u0131ma tak\u0131lan soru \u015fu: Bir\u00e7ok tarihi mek\u00e2n yeniden i\u015flevlendirilirken en az\u0131ndan ge\u00e7mi\u015fine dair bir referans oluyor. \u00d6rne\u011fin Tersane, Gazhane, Santral\u2026 gibi. Ama bu mek\u00e2n e\u011fer kamu taraf\u0131ndan yeniden i\u015flevlendirilen bir Gayrim\u00fcslim ibadet yap\u0131s\u0131ysa\u2026 Buradaki unutkanl\u0131k acaba bir tesad\u00fcf olabilir mi? (Sahipleri taraf\u0131ndan i\u015flevlendirilen Galata\u2019daki Schneider Tempel gibi, ad\u0131n\u0131 koruyan istisnalar\u0131n oldu\u011funu hat\u0131rlatay\u0131m). \u00dcstelik bir zamanlar \u0130stanbul\u2019un en b\u00fcy\u00fck Yahudi n\u00fcfusunu bar\u0131nd\u0131ran Hask\u00f6y semtinin tarihine dair bilgilerin yer ald\u0131\u011f\u0131 hi\u00e7bir m\u00fcze, k\u00fct\u00fcphane de yok. Bu durumda \u015fehrin tarihine sahip \u00e7\u0131kan yerel y\u00f6netimin bu \u00f6nemli mek\u00e2n\u0131n i\u015flevlendirilmesi i\u00e7in daha farkl\u0131 davranmas\u0131, sivil toplumla i\u015fbirli\u011fi yapmas\u0131 beklenmez mi?<\/p>\n Belediyenin daha duyarl\u0131 davranmas\u0131 beklenirken tersi oluyor: Esgher Sinagogu \u201cMillet K\u0131raathanesi\u201dne d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcrken, i\u015faretsizle\u015ftiriliyor, belleklerden siliniyor. Daha birka\u00e7 y\u0131l \u00f6ncesine kadar Esgher\u2019in elli metre ilerisindeki Mayor Sinagogu\u2019nun d\u0131\u015f\u0131nda, duvar\u0131yla araya s\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015f bir d\u00f6k\u00fcm at\u00f6lyesi ve g\u0131da sanayii i\u00e7in son derece geli\u015fmi\u015f kau\u00e7uk ekipman \u00fcreten bir imalathane bulunuyordu. Deniz taraf\u0131na da gen\u00e7lerin ra\u011fbet etti\u011fi bilardo salonlu kafe kondurulmu\u015ftu. Ancak ne olursa olsun, mek\u00e2n\u0131n ad\u0131 her zaman \u201cMayor Sinagogu\u201d olarak kald\u0131. New Yorklu sanat\u00e7\u0131 Serge Spitzer \u00f6rne\u011fin sinagogun ve \u00e7evresinin bu par\u00e7alanm\u0131\u015f varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 sorgulayan \u201cMolecular Istanbul\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 ola\u011fan\u00fcst\u00fc \u00e7arp\u0131c\u0131 bir yerle\u015ftirme ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015fti.<\/p>\n \u0130\u00e7imden bir ses bunun bir unutkanl\u0131k ya da ihmal olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n \u015eu anda b\u00fct\u00fcn Hask\u00f6y semtinin dokusunu kaz\u0131yan, plans\u0131z projesiz y\u00fcr\u00fct\u00fclen bir y\u0131k\u0131m s\u00fcreci ger\u00e7ekle\u015ftiriliyor. Semt y\u0131k\u0131mlarla elde edilen bo\u015fluklar\u0131 kaplayan otoyollarla, kamu ile bu i\u015fi birlikte y\u00fcr\u00fcten imtiyazl\u0131 giri\u015fimcilerle sinsice imha ediliyor. Bu yeni de\u011fil, 80\u2019lerden sonra h\u0131zlanan bir s\u00fcre\u00e7. 1987\u2019deki y\u0131k\u0131mlar\u0131n\u0131n as\u0131l hedefi \u015fehrin modernle\u015fme s\u00fcrecindeki eski dokusu, daha \u00e7ok \u201cGayrim\u00fcslim\u201d mahalleleridir. Dalan\u2019\u0131n bas\u0131na s\u00f6yledi\u011fi gibi akademyaya, yani \u201chocalar\u0131na dan\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r\u201d. Onlar\u0131n s\u00f6yledi\u011fine g\u00f6re \u201cy\u0131k\u0131lmalar\u0131nda bir mahzur bulunmamaktad\u0131r. Bu binalar\u0131n de\u011feri yoktur, \u00e7\u00fcnk\u00fc onlar bizim ecdad\u0131m\u0131z\u0131n eseri de\u011fildir\u201d.<\/p>\n Bu nedenle Hali\u00e7 sahilinde ancak birka\u00e7 yap\u0131 ayakta kal\u0131r. Evler, at\u00f6lyeler, imalathaneler, ticarethaneler kaz\u0131n\u0131r\u2026 Kenan Evren de \u00e7aresizlik ve \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131k i\u00e7inde kendisine gelenleri azarlam\u0131\u015ft\u0131: \u201cNe duruyorsunuz h\u00e2l\u00e2. Defolun!\u201d<\/p>\n Elbette ki istisnalar bulunur:<\/p>\n \u00d6rne\u011fin binlerce y\u0131l Akdeniz\u2019e h\u00e2kim olan bir imparatorluk ba\u015fkentinde daha \u00f6nce sanki hi\u00e7 yokmu\u015f gibi Fatih kurmu\u015ftur, tersaneleri\u2026 \u201cNas\u0131l yani, daha \u00f6nce \u015fehirde tersane yok muymu\u015f\u201d diyecek olursan\u0131z, bu defa da T\u00fcrkle\u015ftirilir, bu evrensel miras. \u201c\u0130lk T\u00fcrk tersanesi Fatih taraf\u0131ndan kurulmu\u015ftur.\u201d B\u00f6ylece imtiyaz gruplar\u0131 taraf\u0131ndan bir mill\u00ee mitoloji yarat\u0131l\u0131r. Oysa nas\u0131l yap\u0131ld\u0131klar\u0131na, i\u015flediklerine dair belgelere, i\u015f\u00e7ilere, ustalara, y\u00f6neticilere, ar\u015fivlere bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda en az\u0131ndan bundan ku\u015fku duymak i\u00e7in bir\u00e7ok neden bulunur. Ne imparatorluk, ne modernle\u015fme d\u00f6neminde mekanlar\u0131n belle\u011fi vard\u0131r. T\u00fcrl\u00fc \u00e7e\u015fitli at\u00f6lyelerde, imalathanelerde, ta\u015f\u0131ma i\u015flerinde \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n kimli\u011fi yoktur. Feshane, Cibali T\u00fct\u00fcn Fabrikas\u0131 gibi yak\u0131n tarihlere ait modernle\u015fme d\u00f6neminin izleri dahi bu resm\u00ee s\u00f6ylemlerde yeniden kurgulan\u0131r. T\u0131pk\u0131 di\u011fer konularda da oldu\u011fu gibi.<\/p>\n Y\u0131k\u0131mlar\u0131 sorgulama potansiyeli ta\u015f\u0131yan topluluklar belediyeye dan\u0131\u015fmanl\u0131k, proje i\u015fleri ile susturulur. Ne de olsa \u201cihmal\u201d edilmi\u015ftir, \u015fehrin tarih\u00ee miras\u0131. Ayr\u0131ca restorasyon \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ile bu \u201ceserler\u201d aya\u011fa kald\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. \u0130nsanlar\u0131n do\u011fduklar\u0131, b\u00fcy\u00fcd\u00fckleri, ya\u015fad\u0131klar\u0131, \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 yerlerden zorla s\u00f6k\u00fcl\u00fcp at\u0131lmalar\u0131 bir bellek k\u0131r\u0131m\u0131, m\u00fclks\u00fczle\u015ftirme ve imha s\u00fcrecidir.<\/p>\n Y\u0131k\u0131mlar kadar koruma eylemleri de imha edici olabiliyor.<\/p>\n Sessizlik i\u015faretten daha derin bir iz b\u0131rak\u0131r. Haf\u0131zay\u0131 \u00f6rter. Silinti i\u015faretten daha d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcc\u00fcd\u00fcr. Kimliksizlik g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc veren \u015fekli kendisini asla ele vermemesidir. Neyin \u00f6nemli, neyin \u00f6nemsiz oldu\u011funa karar verme yetkisine haiz olmalar\u0131 \u00f6rne\u011fin.<\/p>\n Hat\u0131rlanan \u015feyler kadar unutulanlar ya da kay\u0131ttan silinenler \u015fehri \u015fiddet topografyas\u0131n\u0131n tahakk\u00fcm\u00fc alt\u0131na sokar. Irk\u00e7\u0131l\u0131k, kimi zaman istedi\u011fini g\u00f6r\u00fcnmez k\u0131lan basit bir unutkanl\u0131k bi\u00e7iminde tezah\u00fcr eder. \u00c7o\u011fu zaman tav\u0131rs\u0131zl\u0131kla, olan bitenden habersizmi\u015f gibi yap\u0131larak, yerin belle\u011fini \u00f6rten, ya da imhay\u0131 \u201cihmal etme\u201d gibi g\u00f6steren \u201cmimar\u00ee miras\u201d s\u00f6ylemleri, \u015fiddet teknikleriyle in\u015fa edilir.<\/p>\n Tarih\u00ee bir yap\u0131 g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc verilerek \u00fcretilmi\u015f, s\u00fcslenerek makyajlanm\u0131\u015f, taklit mimar\u00ee \u00f6gelerle in\u015fa edilmi\u015f ya da yeniden adland\u0131r\u0131larak bellekleri silinmi\u015f yerler t\u0131pk\u0131 eziyet-i\u015fkence g\u00f6rm\u00fc\u015f, \u0131rzlar\u0131na ge\u00e7ilmi\u015f insan vuc\u00fcdlar\u0131 gibidir. Yok olmakta olan mekanlar, korunamayan yap\u0131lar, ya\u011fmalanan alanlar resm\u00ee k\u00fclt\u00fcrel miras s\u00f6ylemlerinde yer ald\u0131\u011f\u0131 gibi ihmallere de\u011fil, ihlallere i\u015faret ederler. Sinsice yeniden \u00fcretilen \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k, imtiyazc\u0131 yap\u0131lar i\u00e7inde ko\u015fulland\u0131r\u0131lan k\u00fclt\u00fcrel miras tan\u0131mlar\u0131, de\u011ferler, uzmanl\u0131k s\u00f6ylemleri ya\u015fanan \u015fiddeti perdeleme amac\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131rlar. Hat\u0131rlatmaya de\u011fil, unutturmaya hizmet ederler. \u0130hmal, ilgisizlik, bilgisizlik ad\u0131 verilen durumlar kimi zaman yan\u0131lt\u0131c\u0131 olabilir. Yerin belleksizle\u015ftirilmesi ile ger\u00e7ekle\u015fen imha ve yeniden in\u015fa s\u00fcrecidir. Sava\u015flar, k\u0131r\u0131mlar gibi korkun\u00e7 olaylardan \u00e7ok daha etkili olur, yeniden kurgulan topografyalar.<\/p>\n \u0130lgin\u00e7 olan ise Dalan\u2019\u0131n y\u0131kt\u0131\u011f\u0131 binalarda ya\u015fayanlar\u0131n partisine oy veren se\u00e7menler oldu\u011fudur. Medya ve dan\u0131\u015fmanlar\u0131 onun mavi g\u00f6zlerini k\u00f6reltmi\u015ftir. Nitekim se\u00e7imlerde kazanaca\u011f\u0131na kesin g\u00f6z\u00fcyle bakarken hi\u00e7 beklemedi\u011fi bir yenilgiyle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r.<\/p>\n *Mimar<\/em><\/p>\n https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/hafizalardan-silinen-bir-ibadet-mekani-haskoy-esgher-sinagogu-haber-1523410\u00a0<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Korhan G\u00fcm\u00fc\u015f* Esgher Sinagogu Hali\u00e7 Hask\u00f6y\u2019de, Aynal\u0131kavak ile Hask\u00f6y caddeleri aras\u0131nda, 1987 Dalan y\u0131k\u0131mlar\u0131 sonras\u0131nda ortal\u0131kta tek ba\u015f\u0131na kalan yap\u0131lardan biri. \u0130n\u015fa tarihi tam olarak bilinmiyor. Kimilerine g\u00f6re 19. y\u00fczy\u0131ldan kalma, kimilerine g\u00f6re de \u015fehrin eski sinagoglar\u0131ndan biri. Hask\u00f6y\u2019de 20. y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131nda 25 bin Yahudi\u2019nin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ve 30\u2019dan fazla sinagog oldu\u011fu biliniyor. Cumhuriyet d\u00f6neminde g\u00f6\u00e7lerle […]<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":63093,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,70,53],"tags":[],"class_list":["post-63092","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-haberler","category-makaleler","category-turkiyede-azinliklar"],"yoast_head":"\n
\n