![\"\"](\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Yank\u0131-odalar\u0131-360x203.jpeg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Yank\u0131 odalar\u0131 hem demokrasi hem de halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in zararl\u0131d\u0131r. Ge\u00e7ti\u011fimiz \u015eubat ay\u0131nda hayata veda eden \u015fair ve sanat\u00e7\u0131 Lawrence Ferlinghetti’nin miras\u0131, tam da bu noktada T\u00fcrkiye’ye ve d\u00fcnyaya yank\u0131 odalar\u0131n\u0131 a\u00e7mak ve ger\u00e7ek demokrasiler in\u015fa etmek i\u00e7in umut veriyor.<\/strong><\/em><\/p>\n VURAL \u00d6ZDEM\u0130R * \/ Toronto<\/strong><\/p>\n T\u00fcrkiye’de insanlar bo\u011fucu, devasa bir yank\u0131 odas\u0131na do\u011fuyor. Bu yank\u0131 odas\u0131 i\u00e7inde \u00e7ocuklara ve yeti\u015fkinlere ‘ger\u00e7ekler’ ad\u0131 alt\u0131nda dayat\u0131lan say\u0131s\u0131z yalan var. Herkes olmasa da pek \u00e7ok ki\u015fi, milliyet\u00e7ilik ve \u015fovenizmin ‘hayali cemaatleri’ (1) veya ataerkillik ve homofobi gibi birka\u00e7 yanl\u0131\u015ftan en az birine inanarak b\u00fcy\u00fcyor, ya\u015f\u0131yor ve \u00f6l\u00fcyor.\u00a0 Anlat\u0131lmayan ve kasten gizlenmi\u015f \u015fiddet dolu ge\u00e7mi\u015flerden bihaber kal\u0131yorlar.<\/p>\n Bu yaz\u0131 yank\u0131 odalar\u0131 hakk\u0131ndad\u0131r. Yank\u0131 odas\u0131, “ilgili di\u011fer seslerin aktif \u015fekilde d\u0131\u015fland\u0131\u011f\u0131 ve itibars\u0131zla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131” sosyal bir in\u015fad\u0131r. (2)<\/p>\n Yank\u0131 odalar\u0131 ve baz\u0131 ulus devletler, tarikat \u00fcyeli\u011fi gibidir. Bir kere \u00fcye olarak “dahil” oldu\u011funuzda, ayr\u0131lmas\u0131 \u00e7ok zordur. Otokrasilerde, yank\u0131 odas\u0131nda dola\u015f\u0131mda olan hikayelerde bir yanl\u0131\u015fl\u0131k oldu\u011funu fark eden insanlar d\u0131\u015flanmakta ve bedensel b\u00fct\u00fcnl\u00fckleri ile ak\u0131l sa\u011fl\u0131klar\u0131 tehlikeye girmektedir. Yank\u0131 odalar\u0131n\u0131n i\u00e7inde “delirmek” neredeyse s\u0131radan bir durumdur.<\/p>\n T\u00fcrkiye’de hem ger\u00e7ek bir demokrasi in\u015fa etmek i\u00e7in hem de halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ad\u0131na, yank\u0131 odalar\u0131n\u0131 daha geni\u015f ger\u00e7ek(ler)e, g\u00f6rme ve varolu\u015f bi\u00e7imlerine a\u00e7mak gerekiyor.<\/p>\n Yank\u0131 odas\u0131 nas\u0131l a\u00e7\u0131l\u0131r?<\/p>\n Yazarlarla okurlar\u0131n bulu\u015fabilece\u011fi ve iklim krizi, ge\u00e7 kapitalizmin tehlikeleri, ataerki ve homofobi gibi, 21. y\u00fczy\u0131l toplumlar\u0131n\u0131 yak\u0131ndan ilgilendiren her konuda, tabular veya kovu\u015fturma korkusu olmadan demokratik tart\u0131\u015fmalar\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirilebilece\u011fi g\u00fcvenli alanlara ihtiyac\u0131m\u0131z var.<\/p>\n Yak\u0131n zamanda kaybetti\u011fimiz Beat ku\u015fa\u011f\u0131 \u015fairi ve sanat\u00e7\u0131 Lawrence Ferlinghetti’nin miras\u0131, tam da bu noktada T\u00fcrkiye’ye ve d\u00fcnyaya yank\u0131 odalar\u0131n\u0131 a\u00e7mak ve ger\u00e7ek demokrasiler in\u015fa etmek i\u00e7in umut veriyor.<\/p>\n Ferlinghetti: \u00d6zg\u00fcrl\u00fck alanlar\u0131 kurucusu<\/strong><\/p>\n Baz\u0131 insanlar \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc politikalar\u0131 geli\u015ftirmek ve demokrasiyi g\u00fc\u00e7lendirmek i\u00e7in \u00fcniversite veya d\u00fc\u015f\u00fcnce kurulu\u015flar\u0131 (think-tank) kurar. 22 \u015eubat 2021’de San Francisco’da 101 ya\u015f\u0131nda hayata veda eden Lawrence Ferlinghetti, ba\u011f\u0131ms\u0131z bir kitabevi ve yay\u0131nevi kurarak \u015fiiri akademik fildi\u015fi kulenin d\u0131\u015f\u0131na ta\u015f\u0131d\u0131, b\u00f6ylece Amerikan edebiyat\u0131n\u0131n demokratikle\u015fmesine katk\u0131da bulundu. \u0130fade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc hakk\u0131n\u0131 savunarak \u015fiiri bir \u201cba\u015fkald\u0131r\u0131 sanat\u0131\u201d olarak tan\u0131mlad\u0131; \u015fiir ya\u015fanmas\u0131 gereken bir \u015feydi!<\/p>\n Ferlinghetti, Amerika’n\u0131n \u015fiirsel vicdan\u0131 kabul edildi ve bir varolu\u015f bi\u00e7imi olarak yazmaya, yay\u0131nlamaya ve \u00fcretmeye devam etti. 100. do\u011fum g\u00fcn\u00fcne sadece birka\u00e7 g\u00fcn kala, 2019’da \u201cK\u00fc\u00e7\u00fck \u00c7ocuk\u201d adl\u0131 roman\u0131n\u0131 yay\u0131mlad\u0131. (3) 24 Mart 1919’da do\u011fmu\u015ftu. 1968’in \u00f6nc\u00fcs\u00fc olarak 1953\u00a0<\/strong><\/p>\n 1953’te Ferlinghetti ve Peter D. Martin, San Francisco’nun North Beach mahallesinde City Lights [\u015eehir I\u015f\u0131klar\u0131] kitabevini kurdular. Bu yeni kitabevi, demokratik bir \u2018format yenili\u011fi\u2019 yaratacak kadar \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcyd\u00fc. Uygun fiyatl\u0131, karton kapakl\u0131 formatta \u015fiir ve edebiyat yay\u0131nlamaya ba\u015flad\u0131lar, b\u00f6ylece kaliteli kitaplar\u0131 ve demokrasi yanl\u0131s\u0131 fikirleri \u00e7o\u011funluk i\u00e7in eri\u015filebilir k\u0131ld\u0131lar.<\/p>\n Ferlinghetti, insanlar\u0131n gerici de\u011fi\u015fimin \u00f6zneleri olmaktan \u00e7\u0131k\u0131p, ilerici de\u011fi\u015fimin faillerine d\u00f6n\u00fc\u015febilmeleri i\u00e7in g\u00fcvenli yerler ve alanlar yaratt\u0131. 1950’ler, bug\u00fcne benzer \u015fekilde, insan haklar\u0131 ve demokrasinin ciddi \u015fekilde tehlikede oldu\u011fu ve havada fa\u015fizm kokusunun duyuldu\u011fu zamanlard\u0131.<\/p>\n 1956’da, b\u00fcy\u00fck bir cesaretle yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131, Allen Ginsberg’in \u201cUluma ve \u00d6teki \u015eiirler\u201dine at\u0131fla, \u201cd\u00fcnya bu \u015fiiri, bu k\u0131yamet mesaj\u0131n\u0131n dile getirilmesini bekliyordu. Zaten havadayd\u0131, dile getirilmek \u00fczere yakalanmay\u0131 bekliyordu. 1950’lerin bask\u0131c\u0131, konformist, \u0131rk\u00e7\u0131, homofobik d\u00fcnyas\u0131 bunun i\u00e7in hayk\u0131rd\u0131.” demi\u015fti. (4)<\/p>\n 1968’den on be\u015f y\u0131l \u00f6nce Ferlinghetti, 1950\u2019lerin Amerika’s\u0131n\u0131n bo\u011fucu yank\u0131 odalar\u0131n\u0131 a\u00e7maya ba\u015flad\u0131. Ferlinghetti\u2019nin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, demokrasi yanl\u0131s\u0131 insanlar\u0131n geli\u015febilmesi i\u00e7in gerekli k\u00fclt\u00fcrel ve maddi altyap\u0131lar\u0131 \u00f6nden haz\u0131rlayarak, 1960’lar\u0131n sonunda d\u00fcnya siyasetinde esecek de\u011fi\u015fim r\u00fczgarlar\u0131n\u0131n habercisi oldu.<\/p>\n Ferlinghetti\u2019nin, ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc hakk\u0131n\u0131n ve radikal \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc fikirlerin serbest\u00e7e geli\u015febilece\u011fi demokratik altyap\u0131lar\u0131, yerleri ve alanlar\u0131 in\u015fa etme konusundaki takdire \u015fayan \u00e7abalar\u0131 olmasayd\u0131, Ginsberg ve Beat ku\u015fa\u011f\u0131n\u0131n di\u011fer \u00f6nemli\u00a0 isimleri, ku\u015fkusuz, daha b\u00fcy\u00fck engellerle kar\u015f\u0131la\u015facakt\u0131. Bazen ba\u011f\u0131ms\u0131z, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc bir kitap\u00e7\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcrde k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u00e7abas\u0131, yeni demokrasilerin tohumlar\u0131n\u0131 atabilir.<\/p>\n Zaman\u0131m\u0131z kalmad\u0131\u00a0<\/strong><\/p>\n Gerek k\u00fcresel ba\u011flamda gerekse T\u00fcrkiye’de, insan topluluklar\u0131 olarak fazla zaman\u0131m\u0131z kalmad\u0131. (5,6) \u0130klim ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131, 2021-2030 aras\u0131ndaki on y\u0131ll\u0131k zaman diliminin, gezegen ekosistemlerinde telafisi m\u00fcmk\u00fcn olmayan tahribat\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in kritik \u00f6nemde oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyorlar. Bunun ayn\u0131 zamanda fa\u015fizmin i\u011fren\u00e7 kokusuyla dolu yank\u0131 odalar\u0131n\u0131 a\u00e7man\u0131n, k\u00fcresel demokrasiyi g\u00fc\u00e7lendirmenin, T\u00fcrkiye’de ve d\u00fcnyada \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131, ataerkiyi ve homofobiyi nihai \u015fekilde durdurman\u0131n on y\u0131l\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n Demokrasinin \u00f6zg\u00fcrl\u00fck i\u00e7in yeni alanlara ve yerlere, \u00e7arp\u0131t\u0131lmam\u0131\u015f bir tarih ve haf\u0131za i\u00e7in tetikte olmaya, iktidara do\u011fruyu s\u00f6ylemeye ve tarihte notlar d\u00fc\u015fmeye ihtiyac\u0131 vard\u0131r. Ferlinghetti\u2019nin miras\u0131, ba\u011f\u0131ms\u0131z kitap\u00e7\u0131lar ve yay\u0131nc\u0131lar gibi kurumsal ve mekansal altyap\u0131lar\u0131n, demokrasi yanl\u0131lar\u0131n\u0131n eyleme ge\u00e7irilebilir fikirler geli\u015ftirmeleri ve k\u00fcresel pop\u00fclizm ile otokrasilere direnmeleri i\u00e7in bulu\u015fma yerleri olarak \u00f6nemini bir kez daha vurguluyor.<\/p>\n Umut, bir bak\u0131ma gelece\u011fi \u00f6zlemektir\u00a0<\/strong><\/p>\n Demokrasi ve insan haklar\u0131, Ferlinghetti’nin ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ile demokrasi i\u00e7in alanlar yaratan di\u011fer bir\u00e7oklar\u0131n\u0131n da eserlerinde ifade etti\u011fi gibi, her zamankinden daha \u00f6nemli. Bu ba\u011flamda \u00f6zledi\u011fim bir T\u00fcrkiye var. Ama bu ne eski T\u00fcrkiye, ne de \u015fimdiki T\u00fcrkiye. Yani bir t\u00fcr gelecek nostaljisi. Gelece\u011fi \u00f6zleyemez miyiz?<\/p>\n \u0130ster ba\u011f\u0131ms\u0131z kitabevleri veya yay\u0131nc\u0131lar olsun, isterse ba\u015fka platformlar, insanlar\u0131n bir araya gelerek T\u00fcrkiye\u2019de ger\u00e7ek bir demokrasi in\u015fa etmek i\u00e7in d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fc fikirleri tart\u0131\u015fabilecekleri yepyeni yerler ve alanlar olu\u015fturmak, bug\u00fcn her zamankinden daha \u00f6nemli.<\/p>\n T\u00fcrkiye’de, Hrant Dink\u2019in \u00f6nc\u00fc \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ve ilk say\u0131s\u0131n\u0131n yay\u0131nland\u0131\u011f\u0131 5 Nisan 1996 tarihinden bu yana\u00a0 26. y\u0131l\u0131na giren Agos gazetesi, demokrasiyi geli\u015ftirmeye ve yank\u0131 odalar\u0131n\u0131 a\u00e7maya devam ediyor. Osman Kavala, ba\u011f\u0131ms\u0131z gazeteciler, yay\u0131nc\u0131lar ve yazarlar da yank\u0131 odalar\u0131n\u0131n kap\u0131lar\u0131n\u0131 cesurca a\u00e7\u0131yor ve T\u00fcrkiye’de sivil toplum, insan haklar\u0131 ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklere hizmet eden, ilerici k\u00fclt\u00fcrel alanlara kal\u0131c\u0131 katk\u0131larda bulunuyorlar.<\/p>\n \u00d6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc sosyal de\u011fi\u015fim tarihte daha \u00f6nce ba\u015far\u0131lm\u0131\u015f bir \u015feydir ve ayn\u0131 \u015fekilde \u015fimdi de m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. (7) Bunu ger\u00e7ekle\u015ftirebilmek i\u00e7in, T\u00fcrkiye i\u00e7inde ve d\u0131\u015f\u0131nda demokrasi yanl\u0131s\u0131 unsurlar\u0131n birlikte \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 ve otokrasilerin, h\u0131zla artan e\u015fitsizliklerin ve dizginlerinden bo\u015fanm\u0131\u015f kapitalizmin son bulmas\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu birlikte hayal etmesi gerekiyor.<\/p>\n Ve bir film \u00f6nerisi<\/strong><\/p>\n Ferlinghetti\u2019nin 1950’lerdeki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n ruhu, Andrew Rogers’\u0131n Ferlinghetti’yi, James Franco’nun da Ginsberg\u2019\u00fc canland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u201cHowl\u201d (2010, https:\/\/mubi.com\/films\/howl) adl\u0131 filmde yakalanm\u0131\u015ft\u0131r. Film, vizyona girdi\u011fi s\u0131rada ortalama ele\u015ftiriler almas\u0131na ra\u011fmen, k\u00fcresel pop\u00fclizm ve demokrasi m\u00fccadelesi \u00e7a\u011f\u0131m\u0131zda, belgesel, kurmaca ve animasyonun k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131 bir kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 olarak izlenmeye ve dikkate de\u011fer.<\/p>\n
\nFerlinghetti, y\u00fcz y\u0131l\u0131 a\u015fan hayat\u0131na pek \u00e7ok kimlik s\u0131\u011fd\u0131rd\u0131 – \u015fair, ressam, yay\u0131nc\u0131, aktivist, seyyah, pek \u00e7ok kimsenin dostu ve her t\u00fcrden m\u00fctehakkimin d\u00fc\u015fman\u0131\u2026 Kurumsal akademiden ve geleneksel sosyal uzla\u015f\u0131mlardan d\u0131\u015flanan yazarlar\u0131n eserlerine destek verdi.<\/p>\n![\"Lawrance](\"http:\/\/admin.agos.com.tr\/Upload\/Agos\/Images\/lawrance.jpeg\")
<\/div>\nLawrance Ferlinghetti<\/span><\/em><\/div>\n