![\"\"](\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Dersim-360x208.jpeg\")
<\/p>\n<\/p>\n
\u2018Her bir katliam yerine de bir i\u015faret koyal\u0131m. Koyal\u0131m ki bilinsin, Bilinsin ki hat\u0131rlans\u0131n. Hat\u0131rlayal\u0131m ve h\u00fcrmetle anal\u0131m. An\u0131lar\u0131 \u00f6n\u00fcnde sayg\u0131yla e\u011filelim.<\/strong><\/em><\/p>\n Remzi BUDANC\u0130R<\/strong><\/p>\n ARTI GER\u00c7EK- Dersim harek\u00e2t\u0131 karar\u0131, 4 May\u0131s 1937 tarihinde Bakanlar Kurulu taraf\u0131ndan al\u0131nd\u0131. Karar\u0131n al\u0131nmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan ba\u015flat\u0131lan askeri harek\u00e2tta resmi verilere g\u00f6re 16 bin, tan\u0131k ve anlat\u0131mlara g\u00f6re 70 binin \u00fczerine insan hayat\u0131n\u0131 kaybetti. 100 binlerce Dersimli zorunlu g\u00f6\u00e7e tabi tutuldu, bat\u0131 ve i\u00e7 Anadolu illerine s\u00fcrg\u00fcn edildi.<\/p>\n Y\u0131k\u0131lm\u0131\u015f k\u00f6yler, toplu mezarlar, a\u011f\u0131tlar ve \u00f6l\u00fcmlerin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 Dersim\u2019de 84 y\u0131l \u00f6nce ya\u015fanan trajedi toplum haf\u0131zas\u0131nda canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruyor. Kimisi dedesini, kimisi akrabalar\u0131n\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fc yitirdi. Bunlardan biride Gazeteci Yazar Cemal Ta\u015f. Dersim\u2019de 1960 y\u0131l\u0131nda d\u00fcnyaya gelen Cemal Ta\u015f, 1938 Dersim Katliam\u0131na ili\u015fkin 600\u2019e yak\u0131n ki\u015fiyle konu\u015farak bir ar\u015fiv olu\u015fturdu. Y\u0131llarca sahada \u00e7al\u0131\u015fma yapan Cemal Ta\u015f, tan\u0131klarla birebir konu\u015farak 122 katliam yerini tespit etti. Dersim askeri harek\u00e2t karar\u0131n\u0131n y\u0131l d\u00f6n\u00fcm\u00fcnde Gazeteci Yazar Cemal Ta\u015f\u2019la Dersim katliam\u0131n\u0131 konu\u015ftuk.<\/p>\n CESETLER ALTINDA KURTULANLAR VE KATL\u0130AMA TANIK OLANLAR YER G\u00d6STERD\u0130<\/strong><\/p>\n Siz bir ara\u015ft\u0131rmac\u0131 olarak 1938 Dersim Katliam\u0131na ili\u015fkin 600\u2019e yak\u0131n ki\u015fiyle konu\u015farak bir ar\u015fiv olu\u015fturarak, 122 katliam yerini tespit ettiniz. Katliam\u0131n \u00fczerinden y\u0131llar ge\u00e7mesine ra\u011fmen bu katliam yerlerini nas\u0131l tespit ettiniz?<\/strong><\/p>\n Dersim\u2019de do\u011fdum. \u00c7ocuklu\u011fumun ge\u00e7ti\u011fi k\u00f6y\u00fcm\u00fcn \u00e7evresindeki meralarda, yayla yerlerinde ve yolumuzun d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc her bir g\u00fczerg\u00e2hta yeti\u015fkinler 38 den kalma bir toplu mezar ya da katliam yerini tarif eder, hikayesini anlat\u0131rlard\u0131. O mek\u00e2n ya bir kuru dere yata\u011f\u0131, ya bir da\u011f\u0131n ete\u011fi, ya da bir nehir k\u0131y\u0131s\u0131 olurdu. Bir ka\u00e7\u0131n\u0131 \u00e7ocuklu\u011fumdan \u00f6\u011frenmi\u015f olsam da tabii ki sonraki y\u0131llarda ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m s\u00f6zl\u00fc tarih kay\u0131tlar\u0131 s\u0131ras\u0131nda tan\u0131klar\u0131n anlat\u0131mlar\u0131ndan not ettim. \u00d6zellikle son on y\u0131lda cesetler alt\u0131nda kurtulan, ya da katliama tan\u0131k olmu\u015f ki\u015filerin yer g\u00f6stermelerinin de bu \u00e7al\u0131\u015fmaya b\u00fcy\u00fck katk\u0131s\u0131 var. \u00c7o\u011fu ya\u015flanm\u0131\u015f olan tan\u0131klar\u0131n fiziki olarak do\u011fal ko\u015fullar\u0131n zorlu\u011fu nedeniyle gitmelerinin m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 baz\u0131 mek\u00e2nlara da, yine onlar\u0131n tarifi \u00fczerine gittim. Baz\u0131 mek\u00e2nlar var ki oralara ula\u015fmak \u00e7ok da kolay de\u011fil, on be\u015f on alt\u0131 saat y\u00fcr\u00fcmeyi gerektiren sarp ve u\u00e7urumlu yerlerdir.<\/p>\n \u0130NSANLAR B\u00dcY\u00dcK KAF\u0130LELER HAL\u0130NDE NEH\u0130R KIYILARINDA KUR\u015eUNA D\u0130Z\u0130LD\u0130<\/strong><\/p>\n Konu\u015ftu\u011funuz ki\u015filer o d\u00f6neme ili\u015fkin neler aktard\u0131? Sizi en \u00e7ok etkileyen anlat\u0131m hangisidir?<\/strong><\/p>\n Konu\u015ftu\u011fum ki\u015filerin aktard\u0131klar\u0131n\u0131 \u00f6zet bile olsa burada anlatmama imkan yok. Ancak konuya dair her tan\u0131\u011f\u0131n yakla\u015f\u0131k ortakla\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir iki c\u00fcmle kurmak m\u00fcmk\u00fcn; \u201cBiz d\u0131\u015f d\u00fcnyayla \u00e7ok ileti\u015fimde olan insanlar de\u011fildik. Kendi halimizde tarlas\u0131n\u0131 eken, hayvanc\u0131l\u0131kla ge\u00e7inmeye \u00e7al\u0131\u015fan k\u00f6yl\u00fclerdik. Otuzlu y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131nda bir g\u00fcn bir kanun \u00e7\u0131kt\u0131, devlet silahlar\u0131 toplayacak, yol, k\u00f6pr\u00fc, okul yapacak, medeniyet getirecek dediler. Silahlar da Ruslara kar\u015f\u0131 sava\u015fal\u0131m diye Osmanl\u0131n\u0131n a\u015firetlere da\u011f\u0131tt\u0131\u011f\u0131 silahlard\u0131. Silahlar\u0131 geri devlete teslim ettik. Yol, k\u00f6pr\u00fc, resmi bina ve karakol in\u015faatlar\u0131n\u0131n m\u00fcteahhitli\u011fini de a\u015firetler i\u00e7inde ileri gelen ki\u015filere verdiler. \u0130mar i\u015flerinde bizi \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rd\u0131lar. Yani yol, k\u00f6pr\u00fc, karakol in\u015faat\u0131nda biz \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k. Karakollara askerleri getirip yerle\u015ftirdiler. 1937 y\u0131l\u0131nda yetmi\u015f ki\u015fiye yak\u0131n Dersimli ileri geleni g\u00f6r\u00fc\u015fmeye \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131lar. G\u00f6r\u00fc\u015fmeye gidenlerin yedisini Elaz\u0131\u011f\u2019da idam ettiler, geri kalanlar\u0131 a\u011f\u0131r hapis cezalar\u0131yla cezaland\u0131r\u0131ld\u0131. Sa\u011f olarak geri d\u00f6neni de olmad\u0131. Ne idam edilenlerin, ne de hapse at\u0131lanlar\u0131n bir mezar yeri bile yok. Seksen d\u00f6rt y\u0131l ge\u00e7mi\u015f aradan, devlet s\u0131rr\u0131 olarak gizemini koruyorlar hala. 1938 y\u0131l\u0131nda da 3. Ordu geldi bir sel gibi \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131kan\u0131 sildi s\u00fcp\u00fcrd\u00fc. S\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderece\u011fiz diye toplad\u0131klar\u0131 insanlar\u0131 b\u00fcy\u00fck kafileler halinde nehir k\u0131y\u0131lar\u0131nda kur\u015funa dizip nehirlere boca ettiler odun istifi gibi. Da\u011fl\u0131k ormanl\u0131k yerlerde ise cesetleri yakt\u0131lar. K\u00fc\u00e7\u00fck kafileleri de kur\u015fun masraf\u0131 olmas\u0131n diye s\u00fcng\u00fcleyerek katlettiler. Cesetler ortada a\u00e7\u0131kta kald\u0131. K\u00f6peklere, yabani hayvanlara, kurda ku\u015fa yem oldu. On binlerce insan katlettiler, bir o kadar\u0131n\u0131 da bat\u0131 illerine s\u00fcrg\u00fcn ettiler\u201d diye aktard\u0131lar.<\/p>\n \u00c7OCUKLARINI BO\u011eMAK ZORUNDA KALAN ANNELER\u2026<\/strong><\/p>\n B\u00fct\u00fcn bu aktar\u0131lanlardan da elbette \u00e7ok etkilendim. Ancak \u00e7ocuk hik\u00e2yeleri insan\u0131 normal bir insan olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131yor diyebilirim. Faillerin ma\u011fdurlara uygulad\u0131klar\u0131 \u00f6ld\u00fcrme y\u00f6ntemleri o kadar vah\u015ficedir ki mesela. Olabilme ihtimali bile \u00fcrpertiyor insan\u0131. Anlat\u0131c\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00f6zya\u015flar\u0131m\u0131 saklad\u0131\u011f\u0131m, ama bazen de saklamakta zorlan\u0131p kamera arkas\u0131n\u0131 terk etti\u011fim de oldu. S\u00fcng\u00fclenen, ayaklar\u0131ndan tutularak ba\u015flar\u0131 kayalara \u00e7arp\u0131lan, ya da ba\u015f\u0131na sert cisimlerle vurularak hunharca \u00f6ld\u00fcr\u00fclen \u00e7ocuklar. \u00c7ocuklar\u0131n\u0131 bo\u011fmak zorunda kalan anneler.<\/p>\n S\u00fcrg\u00fcn yollar\u0131nda annelerinin kuca\u011f\u0131ndan zorla kopar\u0131lan k\u0131z \u00e7ocuklar\u0131. Anne babalar\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fclen \u00fc\u00e7 d\u00f6rt ya\u015f grubundaki k\u0131z ve erkek \u00e7ocuklar\u0131n toplama kamplar\u0131ndan sonra \u00e7ocuk esirgeme kurumlar\u0131na da\u011f\u0131t\u0131lmalar\u0131. Hizmetli niyetine subaylar\u0131n evlerine g\u00f6nderilmeleri. Operasyon s\u0131ras\u0131nda subaylarca al\u0131konulan ak\u0131beti me\u00e7hul gen\u00e7 k\u0131zlar. Yakalanmamak i\u00e7in u\u00e7urumlardan atlayan ya da nehir sular\u0131na atlayarak intihar eden kad\u0131nlar\u0131n, k\u0131zlar\u0131n hik\u00e2yeleri y\u00fcre\u011fime saplanan birer han\u00e7erdir her hat\u0131rlamamda.<\/p>\n DERS\u0130M SADECE \u0130NSANLARDAN DE\u011e\u0130L, T\u00dcM CANLILARDAN ARINDIRILDI<\/strong><\/p>\n Dersim co\u011frafyas\u0131 geni\u015f bir alan. 1937-38\u2019de askeri harekat\u0131n kapsam\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda katliam\u0131n boyutu bilinenden daha fazla olaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Sahada yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z \u00e7al\u0131\u015fmalar nas\u0131l bir foto\u011fraf olu\u015fturdu? 1938\u2019de ya\u015fanan ger\u00e7ekler bilinenlerden daha fazla olabilir mi? \u0130zleniminiz nedir?<\/strong><\/p>\n Tabii ki operasyon \u00e7ok geni\u015f bir co\u011frafyada yap\u0131lm\u0131\u015f. K\u00f6yler, evler, ekin tarlalar\u0131 yak\u0131lm\u0131\u015f. \u0130nsanlar \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, de\u011ferli mallar\u0131na el konulmu\u015f, hayvanlar\u0131 gasp edilmi\u015f. Co\u011frafya sadece insanlardan de\u011fil, b\u00fct\u00fcn canl\u0131lardan ar\u0131nd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f. Ya\u015fam izi b\u0131rak\u0131lmam\u0131\u015f. Bu korkun\u00e7 trajediye tan\u0131k olan her bir tan\u0131\u011f\u0131n mekan\u0131, a\u015fireti ad\u0131 san\u0131 farkl\u0131 olsa da her kurban ayn\u0131 muameleye tabi tutulmu\u015f. Yani bazen hik\u00e2yeler benzer. Bazen de \u00f6ld\u00fcr\u00fclen farkl\u0131 ama \u00f6ld\u00fcren ayn\u0131 oluyor. Zaten \u00f6zellikle operasyon s\u0131ras\u0131nda g\u00f6rev yapan etkili yetkili ki\u015filerin adlar\u0131 hala yak\u0131lan a\u011f\u0131tlarda, anlat\u0131mlarda yerini al\u0131r.<\/p>\n Geni\u015f bir sahan\u0131n her bir noktas\u0131nda ya\u015fananlar\u0131 haf\u0131zaya kaydetmek de bir puzzle\u2019\u0131n tamamlanm\u0131\u015f hali gibi oluyor kafan\u0131zda. Yerel tarihi \u00f6\u011frenmek, \u00f6nemli ki\u015fileri, olaylarda rol\u00fc olanlar\u0131 bilmek, bilgilenmek, yerel ile ilgili ger\u00e7e\u011fi \u00f6\u011frenmenin yan\u0131nda failin plan ve hedefleri do\u011frultusunda yapt\u0131klar\u0131 ve amac\u0131 hakk\u0131nda da g\u00fc\u00e7l\u00fc bir perspektif sunuyor. Zaten ortaya \u00e7\u0131kan resmi belgelerde yer alan ki\u015fi, mekan ve olaylara dair bilgiler yerel anlat\u0131lar\u0131 genelde do\u011frular nitelikte oldu\u011funu g\u00f6zlemliyoruz. Bu bilgi k\u0131r\u0131nt\u0131lar\u0131 topland\u0131\u011f\u0131nda b\u00fcy\u00fck foto\u011fraf\u0131 daha net g\u00f6rme olana\u011f\u0131 sa\u011flam\u0131\u015f oluyor.<\/p>\n Tabii ki yerel bilgilerden yoksun oldu\u011funuzda 38 ile ilgili bilinenler resmi tarih s\u00f6yleminden ibaretti. Yereli \u00f6zg\u00fcn haliyle tarafs\u0131z yal\u0131n bir kriterle inceledi\u011finizde, resmi tarihin tarafl\u0131, ger\u00e7ekten uzak, tahrif \u00fczerine in\u015fa edilmi\u015f oldu\u011funu g\u00f6rebiliyorsunuz. Yani muhalif anlay\u0131\u015fla resmi tarih anlat\u0131m\u0131 birbiriyle \u00e7eli\u015fiyor. K\u0131sacas\u0131 sahada duyduklar\u0131n\u0131zla resmiyetin yaratt\u0131\u011f\u0131 alg\u0131 aras\u0131nda tersine bir i\u015fleyi\u015f var. Bu tersine i\u015fleyi\u015fi anlad\u0131\u011f\u0131n\u0131zda ma\u011fdurun bildiklerinin, anlatt\u0131klar\u0131n\u0131n ne kadar masum oldu\u011funu, ger\u00e7e\u011fin o tan\u0131\u011f\u0131n anlatt\u0131\u011f\u0131ndan ne kadar daha korkun\u00e7 oldu\u011funu anl\u0131yorsunuz.<\/p>\n KATLA\u0130M YERLER\u0130NDE \u0130NSAN KEM\u0130KLER\u0130, KADIN SA\u00c7LARI, TAKI VE BONCUKLAR G\u00d6RD\u00dcM<\/strong><\/p>\n Siz Dersimli bir ara\u015ft\u0131rmac\u0131s\u0131n\u0131z. Bu co\u011frafyada baz\u0131 yerler ya\u015fanan trajediler, katliamlar ve \u00f6l\u00fcmler ile isimlendirilmi\u015f durumda. Dersim co\u011frafyas\u0131nda buna benzer bir durum ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131n\u0131z m\u0131?<\/strong><\/p>\n Yukar\u0131da da aktard\u0131\u011f\u0131m gibi \u00e7ocuklu\u011fumun ge\u00e7ti\u011fi yerle\u015fim yerlerinin \u00e7evresinde o d\u00f6nemde bana hikayesi anlat\u0131lan \u201cErmenilerin katledildi\u011fi Viyalek Tepesi, Ermenilerin u\u00e7uruma at\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Qawuso\u011flu Yarmas\u0131, Halvoriye K\u00f6yl\u00fclerinin kur\u015funa dizilip u\u00e7uruma at\u0131ld\u0131klar\u0131 38 kayal\u0131klar\u0131, Sato\u011flia Ailesi fertleri ve Seyit R\u0131za ailesi yak\u0131nlar\u0131n\u0131n k\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Deste \u00c7ay\u0131 vb\u201d bir\u00e7ok mek\u00e2n herkes gibi benim de haf\u0131zama kay\u0131tl\u0131 yerler \u00e7ok. O mek\u00e2nlarda \u00f6ld\u00fcr\u00fclenlerden geriye kalan kemikler, kad\u0131n sa\u00e7lar\u0131, tak\u0131 ve boncuklar gibi nesneler g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcm. H\u00e2l\u00e2 da Dersim Co\u011frafyas\u0131n\u0131n bir\u00e7ok noktas\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczde o olaylar\u0131n ad\u0131 ve anlam\u0131yla an\u0131l\u0131yor.<\/p>\n \u0130lkokul e\u011fitimim sonras\u0131 memleketimden uzun y\u0131llar ayr\u0131 ya\u015fad\u0131m. Bu ara\u015ft\u0131rmalara doksanl\u0131 y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131nda ba\u015flad\u0131m. Ara\u015ft\u0131rmaya ba\u015flay\u0131nca ailemden 19 ki\u015finin g\u00f6m\u00fcl\u00fc oldu\u011fu toplu mezar yerini de o zaman \u00f6\u011frenebildim.\u201dMezel\u00ea \u015e\u0131xka\/\u015e\u0131xka Kabilesi Toplu Mezar\u0131\u201d ad\u0131yla h\u00e2l\u00e2 Beyaz Da\u011f\u2019dad\u0131r. Bu mek\u00e2nlar bazen da\u011fl\u0131k, ormanl\u0131k yer, bazen de insanlar\u0131n i\u00e7inde diri diri yak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir k\u00f6y evi ya da bir k\u00f6m evi olabiliyor. Defalarca gidip g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz baz\u0131 ma\u011fara ve y\u00fcksek rak\u0131ml\u0131 tepelerde 38\u2019den kalma insan kemiklerini g\u00f6rmek bug\u00fcn de m\u00fcmk\u00fcn.<\/p>\n DERS\u0130ML\u0130LER KEND\u0130 TRAVMALARIYLA BA\u015e BA\u015eA KALDI<\/strong><\/p>\n Cumhurba\u015fkan\u0131 Recep Tayyip Erdo\u011fan 2011\u2019de Ba\u015fbakanl\u0131\u011f\u0131 d\u00f6neminde Dersim\u2019de ya\u015fananlar ile ilgili \u00f6z\u00fcr diledi\u011fini ifade etmi\u015fti. Erdo\u011fan\u2019\u0131n bu s\u00f6zleri \u00fczerinden y\u0131llar ge\u00e7ti. Bu s\u00f6ylem Dersimde nas\u0131l kar\u015f\u0131l\u0131k buldu, iktidar ya da devlet bu konuda nas\u0131l bir ad\u0131m atmal\u0131? Buna ili\u015fkin \u00e7a\u011fr\u0131n\u0131z var m\u0131?<\/strong><\/p>\n Recep Tayyip Erdo\u011fan\u2019\u0131n ba\u015fbakanl\u0131\u011f\u0131 d\u00f6neminde ifade etti\u011fi o s\u00f6zlerden sonra Dersimliler kendi travmalar\u0131yla ba\u015f ba\u015fa kald\u0131. Dersimliler gerek yurt i\u00e7inde gerek yurt d\u0131\u015f\u0131nda son y\u0131llarda 38 ile ilgili anma ve etkinliklerde ortakla\u015fmaya ba\u015flad\u0131lar. Az say\u0131da ara\u015ft\u0131rmac\u0131, belgeselci ve m\u00fczisyen de bu konuda ki\u015fisel olarak \u00e7al\u0131\u015fmalar yapm\u0131\u015ft\u0131, ama bunlar bireysel \u00e7abalardan ileriye giden bir durum de\u011fildi. Zaten Dersimliler de 2000li y\u0131llar\u0131n sonunda ancak Dersim 1937-38i anlama anlamland\u0131rma konusunda harekete ge\u00e7ebildiler. Yetersiz ve zay\u0131f giri\u015fimler olsa da 4 May\u0131s\u2019\u0131 Dersim soyk\u0131r\u0131m\u0131n\u0131 anma g\u00fcn\u00fc olarak kabul ettiler. Ulusal ve uluslararas\u0131 mahkemelere ta\u015f\u0131d\u0131lar. Dersimli bir\u00e7ok \u00e7evre ve aktivist cephesinde konuyu hat\u0131rlama, hat\u0131rlatma gibi \u00e7abalardan ibaretken baz\u0131 politik \u00e7evre ve siyasi iktidarca istismar da edildi, edilmeye de devam ediliyor.<\/p>\n DERS\u0130M\u2019DE FA\u0130L VE MUHATTAP DEVLETT\u0130R<\/strong><\/p>\n Bu g\u00fcne kadar \u00f6zellikle gerek ana ak\u0131m medyada yer alan haliyle, gerek ki\u015fi ve \u00e7evrelerce yaz\u0131lanlar \u00e7izilenler Dersimlilerin yaralar\u0131n\u0131 kanatmaktan \u00f6teye gitmedi diyebilirim. En korkun\u00e7 ve \u00fcz\u00fcc\u00fc olan\u0131 ise ekranlarda, meydanlarda, milyonlara \u201cbug\u00fcn olsa yine yapar\u0131m\u201d diyebilen, a\u00e7\u0131k\u00e7a cinayeti \u00fcstlenen, ma\u011fdur y\u00fcz\u00fcne bakabilecek arlanmaz, utanmaz surat\u0131 olanlarla yan yana ayn\u0131 havay\u0131 teneff\u00fcs ediyor olmak. Konu g\u00fcndeme geldi\u011finde de ger\u00e7e\u011fi \u00e7arp\u0131tma g\u00f6revi \u00fcstlenmi\u015f bu zatlar elbette bir yerden destekleniyor, besleniyorlar. Mesela operasyon d\u00f6neminde g\u00f6rev yapan, bir\u00e7o\u011fu da art\u0131k ya\u015famayan devletin \u00fcst d\u00fczey siyasi, askeri ve sivil ki\u015filerin isimleri \u00fczerinden meseleyi tart\u0131\u015ft\u0131rarak devletin sorumlulu\u011funu manip\u00fcle etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Oysa ki bu konu tart\u0131\u015fmas\u0131z devletin projesidir. Soyk\u0131r\u0131md\u0131r. Fail de Muhatap da devlettir. Fiilin i\u015flendi\u011fi d\u00f6nemde siyasi irade i\u00e7inde karar vericilerden tutun sahada da g\u00f6rev yapan en askeri ve sivil r\u00fctbelisinden en apoletsizine kadar herkes devlet ad\u0131na su\u00e7 i\u015flemi\u015ftir. Devletlerde s\u00fcreklilik vard\u0131r. Bug\u00fcn\u00fcn y\u00f6neticileri de sorumlulu\u011fu o d\u00f6nemin y\u00f6neticilerine y\u0131kmakla kendilerini sorumluluktan kurtaramazlar. Keza toplum i\u00e7inde konuyu bilip de ge\u00e7mi\u015fte oldu\u011fu gibi bug\u00fcne kadar susmu\u015f, h\u00e2l\u00e2 da susan, sessiz kalan herkes de fail ile su\u00e7 orta\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n 1937-38 MA\u011eDURLARI \u00d6Z\u00dcR BEKL\u0130YOR<\/strong><\/p>\n Devletin Dersim 1937-38 ma\u011fdurlar\u0131na bir \u00f6z\u00fcr borcu var. Ma\u011fdur yak\u0131n\u0131 olarak ben de bu \u00f6zr\u00fc bekliyorum. Bu konuyla bir y\u00fczle\u015fme sa\u011flanmal\u0131. Y\u00fczle\u015fme sa\u011flanamad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece bu yara kanamaya devam eder. Yaran\u0131n sar\u0131lmas\u0131 laz\u0131m. Bir\u00e7ok \u00fclkede y\u00fczle\u015fme deneyimleri var. Bu deneyimlerden anl\u0131yoruz ki y\u00fczle\u015fme toplumsal bar\u0131\u015fa \u00e7ok \u00f6nemli bir katk\u0131 sunuyor.<\/p>\n Dersim 1937-38 de hayat\u0131n\u0131 kaybeden ne kadar farkl\u0131 etnik kimlik, inan\u00e7 toplulu\u011fu mensuplar\u0131 varsa onlar\u0131n \u00e7ocuklar\u0131 ve torunlar\u0131na kendi co\u011frafyalar\u0131nda diledikleri gibi ya\u015fama ko\u015fullar\u0131 sa\u011flanmal\u0131d\u0131r. Dilleriyle e\u011fitim yapmalar\u0131, inan\u00e7lar\u0131n\u0131 \u00f6zg\u00fcrce ya\u015famalar\u0131, sosyal kurumlar\u0131n\u0131 tekrar olu\u015fturmalar\u0131 anayasal g\u00fcvenceye kavu\u015fturulmal\u0131d\u0131r. Dersim 1937-38 ile ilgili ar\u015fivler a\u00e7\u0131lmal\u0131. Soyk\u0131r\u0131m\u0131n topluma tarihsel, sosyal, k\u00fclt\u00fcrel ve inan\u00e7sal etkileri b\u00fct\u00fcn y\u00f6nleriyle a\u00e7\u0131klanmal\u0131d\u0131r. Evlatl\u0131k al\u0131nan \u00e7ocuklar\u0131n ak\u0131beti ve kime verildikleri a\u00e7\u0131klanmal\u0131d\u0131r. Dersim A\u015firet liderlerinin mezar yerleri devlet s\u0131rr\u0131 olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131lmal\u0131, yerleri yak\u0131nlar\u0131na a\u00e7\u0131klanmal\u0131d\u0131r. S\u00fcrg\u00fcnlerle ilgili bilgiler payla\u015f\u0131ma a\u00e7\u0131lmal\u0131d\u0131r. Par\u00e7alanan aileler ile ilgili bilgiler kamuoyuna a\u00e7\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n Dersim co\u011frafyas\u0131nda, \u00f6zellikle k\u0131rsal kesimde hala kemiklerin oldu\u011funa tan\u0131k olduk. Bir\u00e7ok ki\u015fi hala dedelerinin mezar yerlerini ar\u0131yor. Dersimde y\u0131llara yay\u0131lan bu yas\u0131 nas\u0131l de\u011ferlendirirsiniz?<\/strong><\/p>\n Dersim\u2019de dedelerinin mezar yerini arama ya da ailesine ait toplu mezar yerinde kaz\u0131 yapma giri\u015fimleri yak\u0131n tarihlidir. Yani son on y\u0131l \u00e7abalar\u0131d\u0131r. Aradan ge\u00e7en yetmi\u015f y\u0131l i\u00e7inde bu konuda bir giri\u015fimin olmamas\u0131 da ayr\u0131ca cevaba muhta\u00e7 bir sorudur. Bu insanlar\u0131n yetmi\u015f y\u0131l boyunca suskun kalmalar\u0131 bir duyars\u0131zl\u0131ktan ya da soruna kay\u0131ts\u0131z kalmaktan ibaret olmasa gerek. \u00c7\u00fcnk\u00fc kendimden \u00f6rneklemem gerekirse de\u011fil b\u00f6yle somut bir talebi dillendirme cesareti g\u00f6stermek, do\u011fdu\u011fum topraklardan uzaklarda kimli\u011fimi saklad\u0131\u011f\u0131m\u0131, a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kmamas\u0131 konusunda \u00e7aba sarf etti\u011fimi ben biliyorum. Fakat yukar\u0131da bundan bir \u00f6nceki soruda \u201cCumhurba\u015fkan\u0131 Recep Tayyip Erdo\u011fan 2011\u2019de Ba\u015fbakanl\u0131\u011f\u0131 d\u00f6neminde Dersim\u2019de ya\u015fananlar ile ilgili \u00f6z\u00fcr diledi\u011fini ifade etmi\u015fti\u201d diye sormu\u015ftunuz. O s\u00fcre\u00e7 \u015funa yarad\u0131; bir\u00e7ok tan\u0131\u011f\u0131n bildi\u011fi, zihninde ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131, kendisine y\u00f6neltilen sorulara veremedi\u011fi cevaplar\u0131 bize vermesine yarad\u0131.<\/p>\n Mezar yerleri ile ilgili nas\u0131l bir \u00e7al\u0131\u015fma yap\u0131lmas\u0131 gerekiyor?<\/strong><\/p>\n \u0130dam edilenler ile hapislere g\u00f6nderilenlerin ak\u0131betlerini sorma ve toplu mezarlar\u0131 kazma talepleriyle ilgili a\u00e7\u0131lan davalar biri hari\u00e7 hepsi takipsizlikle sonu\u00e7land\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla sorulan soruya verilecek cevab\u0131m \u015fu olabilir; ma\u011fdur yak\u0131nlar\u0131n\u0131n hak m\u00fccadelesi yasal engellere tak\u0131lsa da yap\u0131lmas\u0131 gereken \u00e7ok \u00f6nemli ve ge\u00e7 kal\u0131nm\u0131\u015f i\u015fler var. Mezar yerleriyle ilgili sahada yer tespiti yapmak, her noktaya dair bilgi toplamak, ar\u015fivlemek \u015fimdiye kadar yap\u0131lmam\u0131\u015f ya da yar\u0131m kalm\u0131\u015f i\u015fler. Bir taraftan bu \u00e7al\u0131\u015fmalar sahada yap\u0131l\u0131rken di\u011fer taraftan hukuki m\u00fccadeleye ara vermeden devam etmek gerekiyor. Y\u00fcz\u00fcn \u00fczerinde ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gereken nokta var. Bu noktalarla ilgili bilgi ve belgeyi bir merkezde toplamak, tasnif etmek, d\u00fczenlemek gerek. Bu noktalar\u0131 isimlendirmek, bir i\u015faret koymak, katledenleri de bilmek not etmek, katledilenlerin de adlar\u0131yla sanlar\u0131yla, cinsiyetleriyle, ya\u015flar\u0131yla, kimlikleriyle ve de say\u0131lar\u0131yla bilmek, oraya bir i\u015faret koymak bizi bekleyen acil i\u015flerdir.<\/p>\n Bu veriler devletin kay\u0131tlar\u0131nda mevcut mudur sizce?<\/strong><\/p>\n Bu veriler elbette devlet kay\u0131tlar\u0131nda mevcuttur. Yak\u0131n zamanda TBMM \u0130nsan Haklar\u0131 Dersim Dilek\u00e7e komisyonu ad\u0131 alt\u0131nda bir kurul olu\u015fturulmu\u015ftu. Bu kurul bir\u00e7ok devlet kurumundan belge istedi. Uzmanlar d\u00fczeyinde \u00e7al\u0131\u015fmalar y\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc. O kurula bir\u00e7ok belge g\u00f6nderilmi\u015f olsa da bu belgeler kamuoyunca bilinenlerden \u00f6teye gidemedi. Yani yine de elenerek g\u00f6nderilen belgeler yay\u0131nland\u0131. Ger\u00e7i o kurul i\u015flevsiz k\u0131l\u0131nd\u0131 sonradan. Diyece\u011fim o ki seksen y\u0131l ge\u00e7mesine ra\u011fmen Dersim 1937-38 e dair bir\u00e7ok belge ve bilgi hala devlet s\u0131rr\u0131 olma vasf\u0131n\u0131 koruyor.<\/p>\n DEVLET BU SORUNLA Y\u00dcZLE\u015eME ADIMI ATMALIDIR<\/strong><\/p>\n Siz katliam yerlerine ili\u015fkin \u00e7al\u0131\u015fma yapan bir ara\u015ft\u0131rmac\u0131 olarak nas\u0131l bir \u00e7a\u011fr\u0131da bulunmak istersiniz? Bir \u00e7a\u011fr\u0131n\u0131z var m\u0131?<\/strong><\/p>\n Y\u0131llard\u0131r bir ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n deyimiyle Azrailin elinden bilgi almaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Hem fail cephesinden, hem ma\u011fdur cephesinden bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda taraflar a\u00e7\u0131s\u0131ndan en do\u011fru yakla\u015f\u0131m y\u00fczle\u015fme olacakt\u0131r. Ama y\u00fczle\u015fme konusuna en mesafeli olan devlet cephesidir. \u00d6zellikle devlet bu sorunla y\u00fczle\u015fme ad\u0131m\u0131 atmal\u0131d\u0131r. Y\u00fczle\u015fmelidir ki bir daha ya\u015fanmas\u0131n, ac\u0131lar tekerr\u00fcr etmesin. Seksen \u00fc\u00e7-seksen d\u00f6rt y\u0131l \u00f6nce i\u015flenen bu su\u00e7u devlet ad\u0131na kabul etsin, gere\u011fini yaps\u0131n. Yukar\u0131da k\u0131saca s\u0131ralad\u0131\u011f\u0131m makul taleplerden ibarettir. Bu talepler kar\u015f\u0131lan\u0131rsa bir ka\u00e7\u0131 h\u00e2l\u00e2 hayatta olan, o g\u00fcn\u00fcn sivri u\u00e7lu aletinin ve barutla ate\u015flenen aletinin mumlusundan \u00e7\u0131kan demir g\u00fcllelerin izlerini v\u00fccutlar\u0131nda bir \u00f6m\u00fcrd\u00fcr ta\u015f\u0131yan ya\u015fl\u0131lar\u0131n y\u00fcreklerine bir dirhem merhem \u00e7alacakt\u0131r.<\/p>\n Ma\u011fdur yak\u0131nlar\u0131 olarak da dedelerimizin hayat hik\u00e2yelerini \u00f6zg\u00fcn haliyle kay\u0131t alt\u0131na almaya devam etmeliyiz. Kay\u0131t alt\u0131na al\u0131nacak her hayat hik\u00e2yesi yitip giden bir toplumun kolektif haf\u0131zas\u0131n\u0131n bir damlas\u0131n\u0131 geri getirecektir. Bu ayn\u0131 zamanda kefensiz mezars\u0131z giden canlar\u0131m\u0131za kar\u015f\u0131 da bir vefa borcumuzdur.<\/p>\n Her bir katliam yerine de bir i\u015faret koyal\u0131m. Koyal\u0131m ki bilinsin. Bilinsin ki hat\u0131rlans\u0131n. Hat\u0131rlayal\u0131m ve h\u00fcrmetle anal\u0131m. An\u0131lar\u0131 \u00f6n\u00fcnde sayg\u0131yla e\u011filelim.<\/p>\n
\n