![\"\"](\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/Krikor-Zohrab.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Bundan tam 106 y\u0131l \u00f6nce bu gece (24 Nisan) bir grup Ermeni yazar, sanat\u00e7\u0131, avukat, doktor, mebus vb. \u0130stanbul\u2019daki evlerinden al\u0131n\u0131p g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fcler ve \u00e7o\u011fu bir daha geri d\u00f6nemedi. Ger\u00e7i Osmanl\u0131 Ermeni yazar, hukuk\u00e7u ve mebus Krikor Zohrab onlardan biri de\u011fildi ama ayn\u0131 y\u0131l i\u00e7inde, 2 Haziran\u2019da o da ayn\u0131 ak\u0131bete u\u011frayacakt\u0131.<\/strong><\/em><\/p>\n Alper G\u00f6rm\u00fc\u015f<\/strong><\/p>\n \u201c\u0130stanbul\u2019da, Taksim\u2019den Dolmabah\u00e7e\u2019ye do\u011fru inen yoku\u015fun sa\u011f taraf\u0131nda, asker\u00ee hastanenin kar\u015f\u0131s\u0131nda, G\u00fcm\u00fc\u015fsuyu Apartman\u0131 vard\u0131r. Eski ad\u0131 Azaryan olan bu bina Krikor Zohrab\u2019\u0131n oturdu\u011fu son yer. Tutuklamaya gelen polisler Zohrab\u2019\u0131 bir daha d\u00f6nmemek \u00fczere buradan al\u0131p g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015fler. \u00d6n\u00fcnden ge\u00e7erken, o s\u0131cak haziran gecesinde [Haziran, 1915 \u2013A.G.] polislerin aras\u0131nda g\u00f6t\u00fcr\u00fclen birini g\u00f6r\u00fcyor gibi oluyorum. Benim g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fc ba\u015fka kimsenin g\u00f6rmeden gelip ge\u00e7mesi de bir o kadar \u00fcz\u00fcnt\u00fc veriyor. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum, acaba bu binan\u0131n d\u0131\u015f cephesine; \u2018Osmanl\u0131 Ermeni yazar, hukuk\u00e7u ve mebus Krikor Zohrab burada oturdu\u2019 yazan bir plaket konamaz m\u0131?\u201d<\/p>\n Kendi deyi\u015fiyle, \u201cErmeni meseleleriyle Ermeni e\u015finden daha ilgili bir T\u00fcrkiye Yahudisi\u201d olan Nesim Ovadya \u0130zrail, 2011\u2019de yay\u0131mlanan 1915, Bir \u00d6l\u00fcm Yolculu\u011fu, Krikor Zohrab ba\u015fl\u0131kl\u0131 kitab\u0131n\u0131n \u00f6ns\u00f6z\u00fcnde sormu\u015ftu bu soruyu\u2026<\/p>\n Arkada\u015f\u0131m da olan Nesim Ovadya \u0130zrail\u2019in bu temenni-sorusunu, kitab\u0131 tan\u0131tt\u0131\u011f\u0131m Temmuz 2011 tarihli bir yaz\u0131mda, b\u00f6yle bir inisiyatifi kullanabilme konumunda bulunan \u0130stanbul B\u00fcy\u00fck\u015fehir Belediye Ba\u015fkan\u0131 Kadir Topba\u015f\u2019a y\u00f6neltmi\u015ftim\u2026 O g\u00fcn bug\u00fcnd\u00fcr, nadiren gitti\u011fim \u0130stanbul\u2019da yolumu tam da G\u00fcm\u00fc\u015fsuyu Asker\u00ee Hastanesi\u2019nin kar\u015f\u0131s\u0131nda oturan arkada\u015f\u0131m\u0131n evine d\u00fc\u015f\u00fcrmeye karar verdi\u011fimde Nesim\u2019in i\u015faret etti\u011fi apartmana mutlaka bakar\u0131m ve yaz\u0131k ki o plaketi g\u00f6remem.<\/p>\n 2 Haziran 1915: \u00d6l\u00fcm yolculu\u011fu ba\u015fl\u0131yor<\/p>\n Bundan tam 102 y\u0131l \u00f6nce, bug\u00fcn\u00fcn (24 Nisan) gecesinde bir grup Ermeni yazar, sanat\u00e7\u0131, avukat, doktor, mebus vb. \u0130stanbul\u2019daki evlerinden al\u0131n\u0131p g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fcler ve \u00e7o\u011fu bir daha geri d\u00f6nemedi. Ger\u00e7i Krikor Zohrab onlardan biri de\u011fildi ama ayn\u0131 y\u0131l i\u00e7inde, 2 Haziran\u2019da o da benzer bir ak\u0131bete u\u011frayacakt\u0131.<\/p>\n Krikor Zohrab, 19 Ocak 2007\u2019de katledilen Hrant Dink gibi biriydi. Kin, nefret ve d\u00fc\u015fmanl\u0131k bilmez, \u015fiddetin de\u011fil konu\u015fman\u0131n g\u00fcc\u00fcne inan\u0131rd\u0131. Nesim Ovadya, kitab\u0131n\u0131n \u00f6ns\u00f6z\u00fcnde bu benzerli\u011fi \u015f\u00f6yle dile getirmi\u015fti:<\/p>\n \u201cKrikor Zohrab\u2019\u0131 tan\u0131d\u0131k\u00e7a, Hrant Dink\u2019le aras\u0131nda bir\u00e7ok bak\u0131mdan paralellikler kurmaya ba\u015flad\u0131m. Toplumsal meselelere benzer yakla\u015f\u0131mlar\u0131, ait olduklar\u0131 topraklar\u0131 her t\u00fcrl\u00fc tehlikeye ra\u011fmen terk etmeye yana\u015fmayan benzer kaderleri oldu\u011funu ke\u015ffettim. Hrant Dink ve Krikor Zohrab, bu topraklar\u0131n yeti\u015ftirdi\u011fi, bu topraklara ait iki \u00f6zel insand\u0131. Hrant\u2019\u0131n toplum taraf\u0131ndan bilinir olmas\u0131na kar\u015f\u0131n, Zohrab\u2019\u0131n bilinmemesine hay\u0131fland\u0131m.\u201d<\/p>\n Krikor Zohrab gibi, Hrant Dink gibi radikallikten uzak ki\u015filer, farkl\u0131 kimliklerin bo\u011fazla\u015fmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcndeki en b\u00fcy\u00fck engeldi ve bu nedenle as\u0131l onlar\u0131n ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekirdi.<\/p>\n Kitab\u0131 okuyup bitirdi\u011fimde, 1915 B\u00fcy\u00fck Felaketi\u2019nin sembolik ba\u015flang\u0131\u00e7 tarihi olarak kabul edilen 24 Nisan 1915\u2019ten bir s\u00fcre sonra evinden al\u0131nan ve s\u00fcrg\u00fcnde \u00f6ld\u00fcr\u00fclen Krikor Zohrab\u2019\u0131 hi\u00e7 bilmiyor olmaktan \u00e7ok utanm\u0131\u015ft\u0131m.<\/p>\n Bu 24 Nisan\u2019da, alt\u0131 y\u0131l \u00f6nce kaleme ald\u0131\u011f\u0131m yaz\u0131dan faydalanarak Krikor Zohrab\u2019\u0131 anlatmak istiyorum size\u2026<\/p>\n \u201cSiyaset, g\u00fc\u00e7l\u00fck kar\u015f\u0131s\u0131nda hemen k\u0131l\u0131ca sar\u0131lmak de\u011fildir\u2026\u201d<\/p>\n Ermeni mebus Krikor Zohrab\u2019\u0131n konuya ili\u015fkin olarak 22 Kas\u0131m 1910\u2019da Meclis-i Mebusan\u2019da yapt\u0131\u011f\u0131 konu\u015fma, Nesim Ovadya\u2019n\u0131n dedi\u011fi gibi, \u201cg\u00fcn\u00fcm\u00fcz T\u00fcrkiye\u2019sinde ya\u015fanan K\u00fcrt sorunu ile \u00f6nemli paralellikler ta\u015f\u0131yor\u201ddu. Yine, \u201ctart\u0131\u015f\u0131lan konu ba\u015fl\u0131klar\u0131 ve ortaya konan \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerileri de tan\u0131d\u0131k\u201dt\u0131:<\/p>\n \u201c(H\u00fck\u00fcmet) Bunu tenkil ediyor, meseleyi bitiriyor. Bendeniz buna siyaset demiyorum. Haddizat\u0131nda siyaset diye bir\u00e7ok teenni ile ve yekdi\u011feriyle anla\u015fmak suretiyle bar\u0131\u015f\u00e7\u0131 bir tarzda ittihaz olunan tedbire denilir. Yoksa bir zorluk \u00f6n\u00fcnde bulununca hemen k\u0131l\u0131ca sar\u0131lmak, bu siyaset de\u011fildir.<\/p>\n \u201cE\u011fer bir Yunanistan ve Bulgaristan var diye Rum ve Bulgar unsurlar\u0131 bask\u0131 alt\u0131nda tutarsak, \u00fclkede asla s\u00fck\u00fbneti sa\u011flayamay\u0131z, ne de adaleti; \u00e7\u00fcnk\u00fc insan, d\u00fc\u015fman belledi\u011fi birine kar\u015f\u0131 adalet g\u00f6steremez. (\u2026) Bir yerde bomba at\u0131l\u0131yor, bir ba\u015fka yerde bozguncu bildiriler ele ge\u00e7iyor. (\u2026) Bu olaylar nedeniyle b\u00fct\u00fcn Rumlar\u0131 veya Bulgarlar\u0131 su\u00e7lu mu saymak gerekir? (\u2026) E\u011fer h\u00fck\u00fcmet, beyanatlar\u0131na ger\u00e7ekten de sad\u0131k kal\u0131r, m\u00fcnferit olaylardan etkilenmeden, b\u00fct\u00fcn unsurlar\u0131 kesinlikle birer Osmanl\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcr ve onlara adaletle yakla\u015f\u0131rsa, d\u0131\u015f entrikalar\u0131n hi\u00e7bir etkisi olmaz ve Makedonya\u2019da durumumuz sa\u011flamla\u015f\u0131r.\u201d<\/p>\n Radikallerin aras\u0131nda<\/strong><\/p>\n Krikor Zohrab, o y\u0131llarda art\u0131k t\u0131kanma noktas\u0131na varmaya ba\u015flayan \u201cErmeni meselesi\u201d konusunda da bar\u0131\u015f\u00e7\u0131, yap\u0131c\u0131 bir \u00e7izgi izliyordu. Maksimalist taleplerle ortaya \u00e7\u0131kan Ermeni Ta\u015fnaksutyun \u00f6rg\u00fct\u00fcyle, iktidar\u0131 elinde tutan \u0130ttihat ve Terakki partisi aras\u0131nda ko\u015fu\u015fturup durmaktan hel\u00e2k olmu\u015ftu. T\u00fcrklerle Ermenilerin \u201cOsmanl\u0131\u201d ortak kimli\u011fi alt\u0131nda karde\u015f\u00e7e ya\u015fayabilece\u011fine samimiyetle inan\u0131yordu. Bir elini radikal Ermeni siyaset\u00e7ilere, \u00f6b\u00fcr elini T\u00fcrkiye\u2019nin \u201ctemizlenmesi gere\u011fi\u201dnden s\u00f6z etmeye ba\u015flayan \u0130ttihat ve Terakki siyaset\u00e7ilerine vermi\u015f, onlar\u0131 ortak bir noktada bulu\u015fturmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor, onlar ise Zohrab\u2019\u0131 ters y\u00f6nlerde kendilerine \u00e7ekmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131. Bir s\u00fcre sonra \u00f6yle bir noktaya gelinecekti ki, Zohrab tuttu\u011fu iki eli b\u0131rakmasa kendi kollar\u0131 kopacakt\u0131; fakat o yine de b\u0131rakmad\u0131 tuttu\u011fu elleri.<\/p>\n Asl\u0131nda kendisi de \u0130ttihat ve Terakki listelerinden girmi\u015fti Meclis-i Mebusan\u2019a, ba\u015fta Talat Pa\u015fa olmak \u00fczere \u0130ttihat\u00e7\u0131lar dostlar\u0131yd\u0131, fakat bu, 1915\u2019te Diyarbak\u0131r\u2019a do\u011fru bir \u201c\u00f6l\u00fcm yolculu\u011fu\u201dna \u00e7\u0131kmak zorunda kalmaktan kurtaramayacakt\u0131 onu.<\/p>\n Ermeni meselesinde iki radikal ucu temsil eden taraflarla g\u00f6r\u00fc\u015fmelerinde defalarca \u201cbu i\u015f olmayacak\u201d noktas\u0131na gelebilirdi, fakat o iflah olmaz bir \u201cbirarada ya\u015fama\u201dc\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in, T\u00fcrkiye-Almanya ittifak\u0131na kadar o noktaya gelmedi. (Hrant Dink, \u201cbirarada ya\u015fama\u201dy\u0131 bile yetersiz bulur \u201ci\u00e7i i\u00e7e ya\u015famak\u201dtan s\u00f6z ederdi.)<\/p>\n Talat Pa\u015fa\u2019n\u0131n \u00f6l\u00fcm busesi<\/strong><\/p>\n Zohrab, \u201cittifak\u201da ra\u011fmen h\u00e2l\u00e2 k\u00fc\u00e7\u00fck bir umut besliyordu i\u00e7inde, o da \u0130mparatorlu\u011fun sava\u015fa girme karar\u0131yla bitti. \u015e\u00f6yle yazm\u0131\u015ft\u0131 karardan hemen sonra:<\/p>\n \u201cKorkar\u0131m ki bu karar, ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir son ile sonu\u00e7lanacak. Bir \u00f6l\u00fcmle ve bu \u015fartlarda bu b\u00fcy\u00fck imparatorluk kalbimi yaral\u0131yor. Burada do\u011fdum, burada b\u00fcy\u00fcd\u00fcm, burada ya\u015fad\u0131m ve b\u00fct\u00fcn samimiyetimle burada uzun ya\u015famak isterdim. Yaz\u0131k!.. Yaz\u0131k!\u201d<\/p>\n Krikor Zohrab, 2 Haziran (2015) gecesini Cadde-i Kebir\u2019deki Cercle d\u2019Orient Kul\u00fcb\u00fc\u2019nde dostu Talat Pa\u015fa\u2019yla k\u00e2\u011f\u0131t oynayarak ge\u00e7irdi. Talat Pa\u015fa\u2019dan 24 nisanda \u0130stanbul\u2019da Ermeni entelekt\u00fcellere kar\u015f\u0131 ba\u015flat\u0131lan tutuklama ve tehcir kampanyas\u0131n\u0131 durdurmas\u0131n\u0131 istemi\u015fti. Yanlar\u0131nda, 31 Mart vakas\u0131 s\u0131ras\u0131nda evinde saklad\u0131\u011f\u0131 Halil (Mente\u015fe) Bey de vard\u0131.<\/p>\n Oyun geceyar\u0131s\u0131 sona erdi. Krikor Zohrab gitmek i\u00e7in aya\u011fa kalkt\u0131\u011f\u0131 s\u0131rada Talat Pa\u015fa da kalk\u0131p ona sar\u0131ld\u0131 ve \u00f6pt\u00fc. \u201cBu iltifat neden\u201d sorusunu \u201c\u0130\u00e7imden geldi\u201d diye cevaplam\u0131\u015ft\u0131 Talat Pa\u015fa. Oysa bu bir \u00f6l\u00fcm busesiydi. Talat Pa\u015fa onun tutukland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren belgeyi bir g\u00fcn \u00f6nce imzalam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n Gece yar\u0131s\u0131 olmu\u015ftu ama hava g\u00fczeldi, Beyo\u011flu\u2019ndan Ayazpa\u015fa\u2019daki evine kadar y\u00fcr\u00fcmeye karar verdi. Yolda takip edildi\u011fini anlam\u0131\u015ft\u0131. Nitekim evinin \u00f6n\u00fcne geldi\u011finde, kendisini tutuklamakla g\u00f6revli komiser, evden birka\u00e7 giysi al\u0131p a\u015fa\u011f\u0131 inmesini istedi, ertesi g\u00fcn \u201csevk olunaca\u011f\u0131n\u0131\u201d bildirdi.<\/p>\n Krikor Zohrab, Diyarbak\u0131r\u2019a yolculu\u011funun 47. g\u00fcn\u00fcnde ba\u015f\u0131 ta\u015fla ezilerek \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc.<\/p>\n\n