![\"\"](\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/Ermeni-Soykirimi-180x270.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Taner Ak\u00e7am’\u0131n ‘Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131\u2019n\u0131n K\u0131sa Bir Tarihi’ kitab\u0131 yay\u0131mland\u0131. Ak\u00e7am, \u201cY\u00fczle\u015fmeyi, su\u00e7lama vas\u0131tas\u0131 olarak g\u00f6rmemek gerekiyor. Devleti su\u00e7layarak i\u015fin i\u00e7inden kolayca \u00e7\u0131kamay\u0131z” dedi.<\/strong><\/em><\/p>\n DUVAR –\u00a0<\/strong>Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131’n\u0131n t\u00fcm ve\u00e7heleri ile birlikte ele al\u0131nmas\u0131 T\u00fcrkiye i\u00e7in hep netameli yakla\u015f\u0131lan bir konu oldu. Ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir \u015fekilde, bu topraklarda ya\u015fayan hemen herkes i\u00e7in sert bir y\u00fczle\u015fmeye sebep olacak ge\u00e7mi\u015f bilgisi, reel politik hesaplara g\u00f6re bi\u00e7imlendirildi. Ku\u015fkusuz bunda y\u00fczlerce y\u0131ll\u0131k devlet ideolojisinin etkisi vard\u0131.<\/p>\n Mustafa Kemal, Ermenilere yap\u0131lanlarla ilgili ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu? Ge\u00e7mi\u015ften bug\u00fcne M\u00fcsl\u00fcmanlar, H\u0131ristiyan topluluklara nas\u0131l yakla\u015ft\u0131lar? En nihayetinde kom\u015fu, tan\u0131d\u0131k ahali nas\u0131l \u00f6ld\u00fcr\u00fclebildi?<\/p>\n 2008 y\u0131l\u0131ndan beri Clark \u00dcniversitesi Tarih B\u00f6l\u00fcm\u00fc Holokost ve Soyk\u0131r\u0131m \u00c7al\u0131s\u0327malar\u0131 Merkezi\u2019nde \u00e7al\u0131s\u0327malar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren Taner Ak\u00e7am\u2019la, Aras Yay\u0131nlar\u0131 taraf\u0131ndan yay\u0131mlanan son kitab\u0131 ‘Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131\u2019n\u0131n K\u0131sa Bir Tarihi’ni konu\u015ftuk.<\/p>\n \u201cErmeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131\u201d tan\u0131m\u0131 genellikle 1915-1918 aras\u0131ndaki katliamlar i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. Siz ise soyk\u0131r\u0131m\u0131 sadece \u00fc\u00e7 y\u0131l s\u00fcresince ya\u015fanm\u0131\u015f bir vaka olarak tan\u0131mlaman\u0131n do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyorsunuz. Sizce ne zaman ba\u015fl\u0131yor?<\/strong><\/p>\n Genellikle soyk\u0131r\u0131m \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda \u201csoyk\u0131r\u0131m\u0131n bir s\u00fcre\u00e7 olarak kavranmas\u0131\u201d ile \u201cbir olay olarak alg\u0131lanmas\u0131\u201d aras\u0131ndaki farka dikkat \u00e7ekeriz. Birle\u015fmi\u015f Milletler 1948 Soyk\u0131r\u0131m S\u00f6zle\u015fmesi, \u201csoyk\u0131r\u0131m\u0131\u201d bir ceza hukuk maddesi olarak form\u00fcle eder ve tek bir olaya, bir ana ili\u015fkin olarak kullan\u0131l\u0131r. Oysa soyk\u0131r\u0131mlar, sosyal bir s\u00fcre\u00e7tir. Zaten bu kavram\u0131 ilk bulan Polonyal\u0131 Yahudi avukat Raphael Lemkin soyk\u0131r\u0131mlar\u0131n bir anl\u0131k olay de\u011fil, bir s\u00fcre\u00e7 oldu\u011funu s\u00f6yler. Dolay\u0131s\u0131yla ben T\u00fcrkiye\u2019de konunun anla\u015f\u0131labilmesi i\u00e7in Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131’n\u0131n s\u00fcre\u00e7 olarak kavranmas\u0131 gerekti\u011fini \u00f6ne s\u00fcrd\u00fcm. Se\u00e7ti\u011fim tarihler semboliktir. Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131\u2019n\u0131 1878 Berlin Antla\u015fmas\u0131 ile ba\u015flat\u0131p 1923 Lozan Antla\u015fmas\u0131\u2019yla tamamlanm\u0131\u015f bir s\u00fcre\u00e7 olarak kavramak gerekir. 1878 Berlin Anla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131n 61. maddesine g\u00f6re Ermeni meselesi uluslararas\u0131 diplomasinin g\u00fcndemine girmi\u015ftir.<\/p>\n 1878 Berlin Anla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131n 61. maddesi ni\u00e7in \u00f6nemli?<\/strong><\/p>\n Bu maddeye g\u00f6re b\u00fcy\u00fck devletler Osmanl\u0131 h\u00fck\u00fcmetinden Ermenilere y\u00f6nelik sald\u0131r\u0131lar\u0131n engellenmesi i\u00e7in tedbir al\u0131nmas\u0131n\u0131 \u015fart ko\u015farlar. Bu sald\u0131r\u0131larda K\u00fcrtler ve \u00c7erkesler\u2019den bahsedilir. Osmanl\u0131 h\u00fck\u00fcmetinin d\u00fczenli bir bi\u00e7imde b\u00fcy\u00fck devletlere rapor vermesi gerekti\u011fi s\u00f6ylenir.<\/p>\n Maddenin \u00f6zelli\u011fi \u015fu: 1878 y\u0131l\u0131n\u0131n, Mart ay\u0131nda yap\u0131lm\u0131\u015f Ayastefanos Antla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131n bir tekrar\u0131d\u0131r. Orada \u201cErmenistan\u201d kelimesi ilk defa uluslararas\u0131 literat\u00fcre ge\u00e7er. \u0130kincisi, Ermeni sorunu, Berlin Anla\u015fmas\u0131 ile Osmanl\u0131 devleti ile onun Ermeni tebaas\u0131 veya milleti aras\u0131ndaki bir sorun olarak de\u011fil b\u00f6lgedeki etnik ve din gruplar\u0131 aras\u0131ndaki bir \u00e7at\u0131\u015fma olarak tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Nitekim zaten bu anla\u015fmadan hemen sonra Ermeni devrimci \u00f6rg\u00fctleri kurulmaya ba\u015flan\u0131r.<\/p>\n Buray\u0131 a\u00e7ar m\u0131s\u0131n\u0131z Taner Bey, \u201cdevrimci \u00f6rg\u00fctleri\u201d nas\u0131l d\u00fc\u015f\u00fcnelim?<\/strong><\/p>\n Bug\u00fcnk\u00fc K\u00fcrt hareketi ile k\u0131yaslayabilirsiniz, gerilla eylemleri olan, da\u011flarda gerilla sava\u015flar\u0131 veren ki\u015filer olarak d\u00fc\u015f\u00fcnebilirsiniz. Bu sava\u015flar\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 hedefi, K\u00fcrt feodal \u00f6nderleri ve Ermenilere zul\u00fcm ve mezalim yapan Osmanl\u0131 y\u00f6neticileridir. Sonu\u00e7ta t\u0131pk\u0131 bu d\u00f6nemde oldu\u011fu gibi eylemleri \u201cter\u00f6r\u201d olarak adland\u0131r\u0131ld\u0131 ve anar\u015fiye sebep olan ki\u015filer olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fcler. Osmanl\u0131 h\u00fck\u00fcmeti bu ter\u00f6r\u00fc bast\u0131rmak i\u00e7in b\u00f6lgede askeri operasyonlar d\u00fczenledi ve sonu\u00e7ta 80 bin ila 300 bin aras\u0131nda deg\u0306is\u0327en rakamlar\u0131n verildig\u0306i, 1894- 1897 Abd\u00fclhamit d\u00f6nemi katliamlar\u0131 ile sonu\u00e7land\u0131.<\/p>\n Soyk\u0131r\u0131m haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131na giri\u015filmesinin son viraj\u0131nda s\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015f, taksim taksim b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fclmesi haz\u0131rlanan bir \u00fclkenin de oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131yor. \u0130nk\u00e2rc\u0131lar\u0131n en g\u00fc\u00e7l\u00fc arg\u00fcmanlar\u0131ndan birisi de b\u00fcy\u00fck devletlerin d\u0131\u015far\u0131dan m\u00fcdahalesi ve o zamanki \u015fartlar i\u00e7inde bunun zorunluluk oldu\u011fu fikri. Siz de \u201cTarihte hi\u00e7bir s\u0327ey zorunlu oldug\u0306u i\u00e7in yas\u0327anmad\u0131 ve olaylar\u0131n her safhas\u0131nda daima farkl\u0131 se\u00e7enekler m\u00fcmk\u00fcnd\u00fc\u201d diyorsunuz. Ne olmal\u0131yd\u0131?<\/strong><\/p>\n \u00c7ok basit\u2026 Ermenilerin t\u0131pk\u0131 bug\u00fcnk\u00fc K\u00fcrtlerde oldu\u011fu gibi birtak\u0131m hakl\u0131 sosyal ve politik talepleri vard\u0131. Ya bu talepleri yerine getirirsiniz ki do\u011fru olan budur ya da bu talepleri \u00fclkenin birli\u011fi ve b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne y\u00f6nelik bir tehdit olarak alg\u0131lars\u0131n\u0131z.<\/p>\n \u0130nk\u00e2rc\u0131 felsefenin mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 do\u011fru kavramak gerekiyor. T\u00fcrkiye\u2019de Osmanl\u0131\u2019dan bu yana y\u00f6neticiler, \u00f6zellikle 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131yla birlikte H\u0131ristiyan topluluklar\u0131n e\u015fit ve e\u015f de\u011fer bi\u00e7imde bir arada ya\u015fama taleplerini \u00fclkenin birli\u011fine ve b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne y\u00f6nelik bir tehdit olarak alg\u0131lad\u0131lar. Ana problem, g\u00fcvenlik tehdidi olarak g\u00f6r\u00fclen problemin nas\u0131l ortadan kald\u0131r\u0131laca\u011f\u0131d\u0131r. G\u00fcvenlik tehdidini iki t\u00fcrl\u00fc ortadan kald\u0131r\u0131rs\u0131n\u0131z. Birincisi g\u00fcvenlik tehdidi olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz sosyal problemi \u00e7\u00f6zmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rs\u0131n\u0131z, ikincisi de \u201ckal\u0131c\u0131 g\u00fcvenlik\u201d arars\u0131n\u0131z. \u201cKal\u0131c\u0131 g\u00fcvenlik\u201d, sorun \u00e7\u0131kartt\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz grubun t\u00fcmden ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n \u00c7ok ilgin\u00e7 bir benzetme yapay\u0131m size. Kal\u0131c\u0131 g\u00fcvenlik aray\u0131\u015f\u0131n\u0131 en yayg\u0131n kullananlar Nazilerdi. Bug\u00fcnle yine bir paralellik kurarsam T\u00fcrkiye\u2019de devletin K\u00fcrt meselesine yakla\u015f\u0131m\u0131nda kal\u0131c\u0131 g\u00fcvenlik aray\u0131\u015f\u0131n\u0131n potansiyel bir ihtimal olarak orada bulundu\u011funu s\u00f6yleyebilirim. Demin siz de s\u00f6ylediniz. Evet, b\u00fcy\u00fck devletler bu \u00e7at\u0131\u015fmadan-sorundan faydalanarak hakikaten ortaya bir g\u00fcvenlik sorununu \u00e7\u0131kartabiliyorlar. \u015e\u00f6yle diyelim: Asl\u0131nda T\u00fcrk y\u00f6neticileri izledikleri politikalarla korktuklar\u0131 \u015feyi ba\u015flar\u0131na getirebilirler. Bu bir potansiyel ihtimaldir tabii ki\u2026<\/p>\n Osmanl\u0131\u2019n\u0131n hakimiyeti alt\u0131ndaki milletlerin, halklar\u0131n h\u00fcrriyetlerinin teminat alt\u0131na al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenir, resmi tarih bu y\u00f6nde s\u00f6z \u00fcretir. M\u00fcsl\u00fcman-T\u00fcrk ho\u015fg\u00f6r\u00fcs\u00fcnden bahsedilir. H\u0131ristiyanlar, M\u00fcsl\u00fcmanlardan ayr\u0131 olarak sosyal hayat i\u00e7inde nas\u0131l konumland\u0131r\u0131lm\u0131\u015flard\u0131? Hukuki es\u0327itsizlikler nelerdi?<\/strong><\/p>\n Bizde bir deyim vard\u0131r: Haddini bilmek! Haddini a\u015fmayacaks\u0131n! 19. y\u00fczy\u0131lda Ermenilere \u201cmillet-i sad\u0131ka\u201d denirdi. Yani, \u201cyerlerini-hadlerini\u201d bilirlerdi. T\u00fcrkiye\u2019de kad\u0131nlara da bu s\u00f6ylenir, biliyorsunuz. Mutfaktan \u00e7\u0131kmayacak, erkekle e\u015fit haklar istemeye falan kalkarsa daya\u011f\u0131 hak eder gibi\u2026<\/p>\n H\u0131ristiyanlara bi\u00e7ilen yer, ikinci s\u0131n\u0131f vatanda\u015f olmakt\u0131. Korkun\u00e7 bir \u00f6rnek vereyim: 19. y\u00fczy\u0131l feodal toplumunda \u00f6rne\u011fin K\u00fcrt b\u00f6lgelerinde K\u00fcrt a\u011falar\u0131, evlenen Ermenilerin ilk gece hakk\u0131na sahiplerdi. Onun \u00f6tesinde Ermeniler \u00e7ifte vergi veriyordu. Bir devlete normal vergi veriyorlard\u0131, bir de \u201cHafir\u201d (veya hapir; kiafir) denen y\u00f6redeki K\u00fcrt feodal y\u00f6neticilerine vergi veriyorlard\u0131 yani vatanda\u015f say\u0131lm\u0131yorlard\u0131. Mahkemelerde ifadeleri kabul edilmiyordu. En iyi say\u0131lan Hanifi hukukuna g\u00f6re bile iki tane H\u0131ristiyan bulacaks\u0131n ki, bir tane M\u00fcsl\u00fcman\u2019\u0131n \u015fahitli\u011fine e\u015fit olsun. Hukuki e\u015fitsizlikler anlat\u0131l\u0131r gibi de\u011fil. K\u0131yaslarsak e\u011fer G\u00fcney Afrika\u2019daki \u0131rk\u00e7\u0131 rejime benzer. Ermeniler, H\u0131ristiyanlar, S\u00fcryaniler ikinci s\u0131n\u0131f vatanda\u015f stat\u00fcs\u00fcndedirler, o stat\u00fclerini de\u011fi\u015ftirmek istemedikleri m\u00fcddet\u00e7e sorun yok. K\u00fcrtlerin bug\u00fcn her bak\u0131mdan T\u00fcrklerle onurlu, e\u015fit ve e\u015f de\u011fer bir arada ya\u015famak istemeleri gibi.<\/p>\n \u0130stanbul\u2019daki 200 civar\u0131nda ayd\u0131n\u0131n\u0131n tutuklanma tarihi olan 24 Nisan 1915, Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131\u2019n\u0131n ba\u015flang\u0131\u00e7 tarihi olarak kabul edilir. 24 Nisan 1915\u2019te ne oldu? Se\u00e7ilen isimler nas\u0131l isimlerdi? Ni\u00e7in ayd\u0131nlar?<\/strong><\/p>\n 24 Nisan\u2019da sadece \u0130stanbul\u2019da de\u011fil t\u00fcm Anadolu sath\u0131nda yerel d\u00fczeyde de Ermenilere \u00f6nderlik edebileceklerini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckleri lokal \u00f6nderleri toplayarak hapislere att\u0131lar. Ya i\u015fkencede ya idam ederek ya da kur\u015funa dizerek \u00f6ld\u00fcrd\u00fcler. Bu isimler Ermeni toplumuna \u00f6nderlik yapabilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen kesimlerdi. Bu asl\u0131nda \u00f6nemli bir husus, zannediyorum Nazilerin Yahudileri imhas\u0131yla Ermenilerin imhas\u0131 aras\u0131nda en kategorik fark budur. Naziler 1940\u2019a kadar Almanya\u2019daki Yahudi entelekt\u00fcellerin \u00fclkeyi terk etmelerini veya zenginlerin, mali durumu kuvvetli olanlar\u0131n ve buna g\u00fcc\u00fc yetenlerin terk etmelerine m\u00fcsaade etti. En az\u0131ndan Yahudi ayd\u0131nlar\u0131n, imk\u00e2n bulanlar\u0131n Almanya\u2019y\u0131 terk etti\u011fini s\u00f6yleyebiliriz.<\/p>\n Ayd\u0131nlardan sonra kime y\u00f6nelindi?<\/strong><\/p>\n Din adamlar\u0131na\u2026 Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131’n\u0131n pek bilinmeyen, yeteri kadar \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmam\u0131\u015f bir ve\u00e7hesi var. O ve\u00e7he 1915\u2019in Eyl\u00fcl\u2019\u00fc ile birlikte Suriye\u2019de ba\u015flar. \u0130nsanlar\u0131n konuyu anlamas\u0131 i\u00e7in d\u00f6nemin Suriye\u2019sini bir \u00e7\u00f6p tenekesine -\u00f6z\u00fcr dileyerek bu ifadeyi kullan\u0131yorum- benzetmeleri laz\u0131m. 1915 Nisan\u2019\u0131ndan sonra Anadolu, Ermenilerden bo\u015falt\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda Suriye deyim yerindeyse bir \u00e7\u00f6p tenekesi olarak kullan\u0131ld\u0131. Oraya Ermeniler resmen d\u00f6k\u00fcld\u00fcler.<\/p>\n Tehcir edilen Ermenilerin Suriye\u2019ye ula\u015famayaca\u011f\u0131 da hesap ediliyordu. Fakat insan diren\u00e7li bir canl\u0131 ve oraya tahminlerinin \u00fczerinde Ermeni ula\u015ft\u0131. Ermeni say\u0131s\u0131na ili\u015fkin kesin rakamlar elimizde yok. Raymond K\u00e9vorkian, Eyl\u00fcl itibari ile 800 bin rakam\u0131n\u0131 verir. 1916 y\u0131l\u0131 Ocak ay\u0131na ait bir ba\u015fka rakam 500 bindir. 1915 Eyl\u00fcl ile 1916 Ocak aras\u0131nda kamplarda hastal\u0131k, a\u00e7l\u0131k ve benzeri nedenlerden dolay\u0131 10 binlerce insan \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu nedenle bu iki rakam\u0131 da do\u011fru kabul edebiliriz.<\/p>\n Suriye\u2019ye sa\u011f ula\u015fan bu insanlara ne yap\u0131laca\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fck bir problem oldu. Sorunu k\u00f6kten halletmek i\u00e7in, Anadolu\u2019dan Ermenilerin bo\u015falt\u0131lma i\u015fini organize eden \u015e\u00fckr\u00fc Kaya, A\u011fustos sonu ve Eyl\u00fcl ba\u015f\u0131 itibariyle Suriye\u2019ye g\u00f6nderildi. Bilirsiniz, \u015e\u00fckr\u00fc Kaya, Cumhuriyet d\u00f6neminde \u0130\u00e7i\u015fleri Bakan\u0131 olmu\u015ftur. Suriye\u2019de 1915 Kas\u0131m\u2019\u0131 ile birlikte ikinci evre dedi\u011fimiz bir plan hayata konur. Bu ikinci evrede hayata ge\u00e7irilen plan, 1915, 24 Nisan\u2019da \u0130stanbul\u2019da hayata ge\u00e7irilen plan\u0131n ayn\u0131s\u0131d\u0131r. \u0130stanbul\u2019da ayd\u0131nlar\u0131 toplam\u0131\u015flard\u0131, imha etmi\u015flerdi. Suriye\u2019de ayd\u0131n yoktu, bir tek dini liderler vard\u0131. Toplumun ba\u015f\u0131, kafas\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclebilecek dini liderler\u2026 O y\u00fczden dini liderleri M\u00fcnbi\u00e7 denen bir kampta toplay\u0131p daha sonra imha ettiler.<\/p>\n Ermenileri ilk \u00f6nce \u201cdo\u011fal ko\u015fullar\u201d ile \u00f6ld\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. Beceremedikleri noktada ve h\u0131zlanmalar\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerinde 1916 Mart sonu itibari ile fiziki imhalara ge\u00e7tiler. Bunu da zaten belgeleri ile g\u00f6steriyorum.<\/p>\n Bahsetti\u011finiz kamplar m\u00fclteci kamplar\u0131n\u0131 hat\u0131rlatt\u0131. Ermenilerin g\u00f6nderildikleri kamplar\u0131n \u015fartlar\u0131 nas\u0131ld\u0131? O konuda bilgi var m\u0131 elimizde?<\/strong><\/p>\n \u0130ki tane \u00e7ok \u00f6nemli kaynak var. Raymond K\u00e9vorkian\u2019\u0131n kitap diyemeyece\u011fim ansiklopedi gibi, bin sayfal\u0131k \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 vard\u0131r. Orada konuya ili\u015fkin epey bilgi vard\u0131r. \u0130kincisi Khatchig Mouradian do\u011frudan kamplara ili\u015fkin bir doktora \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 yapt\u0131 ve \u0130ngilizce yay\u0131nland\u0131. \u00dcmit ederim yak\u0131nda T\u00fcrk\u00e7e \u00e7\u0131kar. Kamplar hakk\u0131nda oradan sa\u011f kurtulmu\u015f Ermenilerin anlatt\u0131klar\u0131na dayanan \u00e7ok ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgiler verilir. Osmanl\u0131 belgeleri i\u00e7inde de kamplar hakk\u0131nda bilgiler var.<\/p>\n Bu kamplarda do\u011fa ko\u015fullar\u0131 ile \u00f6l\u00fcme terk edildi insanlar. Her g\u00fcn baz\u0131 kamplardan 100-200 ve hatta 500 \u00f6l\u00fc ta\u015f\u0131n\u0131yordu. Daha \u00e7ok Ermenileri \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131yorlard\u0131 bu i\u015fte, hat\u0131ralardan biliyoruz. \u00d6rne\u011fin, her sabah geliyor \u00e7al\u0131\u015fanlar, \u201c\u00f6l\u00fcn\u00fcz var m\u0131?\u201d diye ba\u011f\u0131r\u0131yorlar ve \u00e7ad\u0131rlardan \u00f6l\u00fcler toplan\u0131yor, g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcyor ve belli bir yere d\u00f6k\u00fcl\u00fcyorlar.<\/p>\n Bu fikrin planlay\u0131c\u0131s\u0131 kimlerdi?<\/strong><\/p>\n Osmanl\u0131 b\u00fcrokrat\u0131 Naim Efendi, hat\u0131rat\u0131nda, 1915 Kas\u0131m\u2019da b\u00f6yle bir karar verildi\u011fini anlat\u0131r. Osmanl\u0131 y\u00f6neticileri, oturup tart\u0131\u015fm\u0131\u015flar aralar\u0131nda, nas\u0131l \u00f6ld\u00fcrece\u011fiz, bu kadar \u00e7ok Ermeni geldi buraya diye. \u015e\u00f6yle sald\u0131ral\u0131m, burada \u00f6ld\u00fcrelim diye tart\u0131\u015fmalar s\u0131ras\u0131nda en sonunda Mustafa Abdulhalik ve Abd\u00fclahad Nuri -d\u00f6nemin Halep\u2019teki iki \u00f6nemli Osmanl\u0131 y\u00f6neticisi- bunlar\u0131 do\u011fal ko\u015fullar i\u00e7inde b\u0131rakal\u0131m, salg\u0131n hastal\u0131k, a\u00e7l\u0131k, susuzluk bunlar\u0131 \u00f6ld\u00fcrs\u00fcn hem de b\u00f6ylece salg\u0131n hastal\u0131k Araplara da yay\u0131l\u0131r, Araplardan da bu arada kurtulmu\u015f oluruz diye konu\u015furlar. Do\u011fal seleksiyonla \u00f6ld\u00fcrmeyi tercih ederler. Kamplar\u0131n kendileri a\u00e7\u0131s\u0131ndan da \u00f6zellikle de y\u00f6redeki askeri birlikleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok ciddi bir sorun oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fckleri noktada da kamplar\u0131 bo\u015faltmaya ve Der Zor \u00e7\u00f6llerine s\u00fcrmeye karar verirler. Yaklas\u0327\u0131k 200 bin kis\u0327i burada imha edilir.<\/p>\n Do\u011fal seleksiyonla \u00f6ls\u00fcnler gibi bir y\u00f6nteme ba\u015fvurulmas\u0131 d\u00fcnya g\u00f6rmesin, biraz el alt\u0131ndan, ince hesaplanarak yap\u0131lm\u0131\u015f bir politika olabilir mi?<\/strong><\/p>\n \u00c7ok do\u011fru s\u00f6ylediniz. 24 Nisan sonras\u0131 Anadolu\u2019da oldu\u011fu gibi Suriye\u2019de de \u00f6rne\u011fin yabanc\u0131lara dola\u015fma yasaklan\u0131r. \u00d6rne\u011fin gazetecilerin dola\u015fmas\u0131 katiyen yasakt\u0131r. Herkesin g\u00f6z\u00fcnden m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar uzak tutulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131r. Nitekim \u00f6rne\u011fin, Irak\u2019tan Halep\u2019e baz\u0131 Alman subaylar gelmektedir, bunlar cesetlerin foto\u011fraf\u0131n\u0131 \u00e7ekerler. Bu b\u00fcy\u00fck bir diplomatik krize yol a\u00e7ar. Cemal Pa\u015fa, Almanlar\u0131 tehdit eder. \u201cYakalarsam asaca\u011f\u0131m\u201d der. \u201cBana derhal \u00e7ekti\u011finiz foto\u011fraflar\u0131 geri verin\u201d der.<\/p>\n T\u00fcrkiye\u2019de yayg\u0131n bir kan\u0131 vard\u0131r. \u0130kide bir emperyalistleri su\u00e7lar\u0131z, her \u015feyi onlar yapt\u0131lar diye. \u015eunun alt\u0131 \u00e7izilmelidir: Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131 \u201cMade in Turkey\u201d yani bir T\u00fcrkiye yap\u0131m\u0131d\u0131r.<\/p>\n \u00c7al\u0131\u015fman\u0131zdan anla\u015f\u0131l\u0131yor ki matematiksel kesinlikte hareket edilmi\u015f. Soyk\u0131r\u0131m\u0131n beyin tak\u0131m\u0131 kimlerdi? \u0130sk\u00e2n ve s\u00fcrg\u00fcn mekanizmas\u0131 nas\u0131l i\u015fliyordu?<\/strong><\/p>\n \u0130mha karar\u0131 \u0130stanbul \u0130ttihat Terakki Merkez Komitesi\u2019nce al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Biz s\u00f6ylemiyoruz, bunu kendileri s\u00f6yl\u00fcyorlar. \u00d6rne\u011fin Merkez Komite \u00fcyesi Bahaettin S\u0327akir, 1915 Mart\u2019ta yazd\u0131\u011f\u0131 bir mektubunda s\u00f6yl\u00fcyor. Soyk\u0131r\u0131m\u0131n ana beyni bana g\u00f6re Talat Pa\u015fa\u2019d\u0131r. Alandaki uygulay\u0131c\u0131s\u0131, hayata ge\u00e7ireni ise Bahaettin \u015eakir\u2019dir. Suriye\u2019de ise \u015e\u00fckr\u00fc Kaya, Mustafa Abdulhalik ve Abd\u00fclahad Nuri \u00fc\u00e7l\u00fcs\u00fcn\u00fcn b\u00fcy\u00fck koordinasyonu vard\u0131r ve Cemal Pa\u015fa\u2019da bu ekibin i\u00e7indedir.<\/p>\n Hakikaten matematiksel detay ve bilgi ile yapm\u0131\u015flard\u0131r bu i\u015fi. Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131, \u0130stanbul\u2019daki ve Anadolu\u2019daki fanatik M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n a\u015f\u0131r\u0131 dini duygular\u0131yla harekete ge\u00e7erek yapt\u0131rd\u0131klar\u0131 bir barbarl\u0131k eyleminden \u00e7ok bana g\u00f6re \u0130stanbul\u2019daki sosyal m\u00fchendislerin bir m\u00fchendislik operasyonudur.<\/p>\n \u015eimdiki gibi ileti\u015fim ara\u00e7lar\u0131 yokken, bu kadar geni\u015f bir alanda b\u00f6yle bir operasyon nas\u0131l yap\u0131labildi?<\/strong><\/p>\n \u0130ki \u00f6nemli \u015fey var burada. Birincisi Talat Pa\u015fa\u2019n\u0131n koordinasyon yetene\u011fi, ikincisi yerel yap\u0131lardaki insanlar\u0131n can\u0131 g\u00f6n\u00fclden b\u00f6yle bir s\u00fcrece kat\u0131l\u0131yor olmalar\u0131. Hatta bazen Talat Pa\u015fa yerel y\u00f6neticilere, \u201cO kadar ileri gitmeyin, aman etraf\u0131n\u0131za dikkat edin, bak\u0131n yabanc\u0131lara fazla ipucu vermeyin gibi\u201d uyar\u0131larda bulunur.<\/p>\n O d\u00f6nemin modern teknolojisi telgraf \u00e7ok yayg\u0131n kullan\u0131l\u0131r. Talat Pas\u0327a\u2019n\u0131n eski bir posta memuru olmas\u0131 bu bak\u0131mdan olduk\u00e7a \u00f6nemliydi.<\/p>\n \u015eu \u00f6nemli: B\u00fct\u00fcn bunlar Dahiliye Nezareti (Bug\u00fcnk\u00fc \u0130\u00e7is\u0327leri Bakanl\u0131g\u0306\u0131) taraf\u0131ndan koordine edildi ve hayata ge\u00e7irildi. As\u0131l g\u00f6revli ise \u0130sk\u00e2n-\u0131 As\u0327air ve Muhacirin M\u00fcd\u00fcriyetidir. Bu m\u00fcd\u00fcriyetin i\u00e7inde \u201c\u0130statistik B\u00fcrosu\u201d diye bir b\u00fcro kuruyorlar. \u201c\u0130statistik B\u00fcrosu\u201d, 3-4 g\u00fcnde bir b\u00f6lgelere telgraf yollayarak kendilerine ayr\u0131nt\u0131l\u0131 rakamlar\u0131n bildirilmesini istiyor. Rakamlar\u0131 isterlerken o kadar detayl\u0131 sorular soruyorlar ki, insan\u0131n a\u011fz\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131k kalmamas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Ka\u00e7 ki\u015fiyi s\u00fcrd\u00fcn\u00fcz, ka\u00e7 ki\u015fi s\u00fcr\u00fclmek i\u00e7in bekletiliyor, s\u00fcr\u00fclenlerden ka\u00e7 tanesi tren istasyonunda, ka\u00e7 tanesi yolda\u2026 S\u00fcr\u00fcld\u00fckten sonra geride kalan n\u00fcfus oran\u0131 ne kadar? Ne kadar\u0131 Protestan ne kadar\u0131 Katolik? Hakikaten bug\u00fcnden bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bu b\u00fcronun \u00e7al\u0131\u015fma tarz\u0131 ger\u00e7ekten insan\u0131 \u015fa\u015f\u0131rtacak boyuttad\u0131r.<\/p>\n Y\u00f6reden y\u00f6reye deg\u0306is\u0327mekle birlikte, T\u00fcrkler, \u00c7erkesler, \u00c7e\u00e7enler, K\u00fcrtler ve benzeri bir\u00e7ok topluluk, dini inan\u00e7tan ki\u015finin katliama kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyorsunuz. Hatta anla\u015f\u0131l\u0131yor ki Aleviler de bunun d\u0131s\u0327\u0131nda deg\u0306iller. Bu duruma nas\u0131l gelindi? \u0130nsanlar kom\u015fular\u0131n\u0131 nas\u0131l katledebildi? H\u0131ristiyanlara kar\u015f\u0131 ortak bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 neydi? \u00d6fkelenmeden bunlarla y\u00fczle\u015fmemiz gerekmiyor mu?<\/strong><\/p>\n Vallahi bu konuda \u00e7ok ciddi yerel \u00e7al\u0131\u015fmalara ihtiyac\u0131m\u0131z var. Yeteri kadar belge bulunabilir mi, bu da ciddi bir problemdir ama bir\u00e7ok K\u00fcrt b\u00f6lgesinde a\u011f\u0131zdan a\u011f\u0131za aktarma, y\u00f6redeki s\u00f6yle\u015filerle baz\u0131 sonu\u00e7lara ula\u015f\u0131labilir. Bu t\u00fcr \u00e7al\u0131\u015fmalara \u015fu an sahip de\u011filiz. Bir tek Raymond K\u00e9vorkian, devasa kitab\u0131nda, il il Ermeni kaynaklar\u0131ndan buldu\u011fu bilgileri bir araya getirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Bir de \u00dcmit Kurt, Antep\u2019e ili\u015fkin \u00e7ok ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir \u00e7al\u0131\u015fma yapt\u0131. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda di\u011fer eyaletlere ili\u015fkin bu t\u00fcr \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n yap\u0131lmas\u0131 gerekiyor. Yok K\u00fcrtler kesti, T\u00fcrkler kesti, yok efendim K\u00fcrtler korudu, T\u00fcrkler korudu, yok efendim M\u00fcsl\u00fcmanlar iyiydi, k\u00f6t\u00fcyd\u00fc gibi ideolojiye dayal\u0131 sa\u00e7ma sapan tezler ileri s\u00fcrmekten kurtuluruz. \u015eunu s\u00f6yleyebilirim\u2026 Bu kadar g\u00f6n\u00fcll\u00fc bir kat\u0131l\u0131m olmasayd\u0131 bu kadar insan \u00f6ld\u00fcr\u00fclemezdi. Bu kadar basit\u2026 K\u00fcrtler \u015f\u00f6yledir yapmaz, T\u00fcrkler b\u00f6yledir yapmaz gibi sa\u00e7ma arg\u00fcmanlar\u0131 b\u0131rakmak gerekiyor.<\/p>\n \u0130nsanlar kom\u015fular\u0131n\u0131 nas\u0131l \u00f6ld\u00fcrebildi? \u015eimdi akl\u0131ma geldi. 1916- 1917 y\u0131llar\u0131nda, hen\u00fcz daha soyk\u0131r\u0131m s\u0131ras\u0131nda Kafkasya\u2019ya ka\u00e7an ve kurtulan Ermenilerin Amerika\u2019daki veya ba\u015fka yerlerdeki akrabalar\u0131na yazd\u0131klar\u0131 mektuplar var. Bu mektuplar\u0131n baz\u0131lar\u0131nda insan\u0131n t\u00fcyleri diken diken eden bilgiler var. Yazan Ermeni de k\u00f6yl\u00fc. Aynen Anadolu leh\u00e7esi ile yaz\u0131lm\u0131\u015f mektuplar\u2026 \u201cAmca bilin mi\u201d diyor, \u201cHani bi gom\u015fumuz vard\u0131, onun g\u0131z\u0131n\u0131 \u015funa vermi\u015ftik, onun bir herifi vard\u0131, bilin mi, o herif geldi, \u015funu \u00f6ld\u00fcrd\u00fc\u201d diyor.<\/p>\n Nas\u0131l ortak olabildiler?<\/strong><\/p>\n \u0130ki \u015fey g\u00f6r\u00fcyorum. Birinci \u00e7ok \u00f6nemli fakt\u00f6r; din fakt\u00f6r\u00fc. M\u00fcsl\u00fcman bunlar ve kendilerini birinci dereceden K\u00fcrt, T\u00fcrk veya \u00c7erkes olarak g\u00f6rm\u00fcyor, M\u00fcsl\u00fcman olarak g\u00f6r\u00fcyor ve M\u00fcsl\u00fcman olarak gavurun \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesinde bir beis g\u00f6rm\u00fcyorlar.<\/p>\n \u0130kinci en b\u00fcy\u00fck neden ya\u011fmac\u0131l\u0131k; bedava mal var. \u0130ttihat\u00e7\u0131lar k\u00f6y k\u00f6y geziyorlar. \u0130nsanlar\u0131 tahrik ediyorlar, gidin Ermeni mal\u0131 var, al\u0131n oradan diye. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu \u015fekilde yapt\u0131klar\u0131 cinayetlere destek bulacaklar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar. Bu iki fakt\u00f6r \u00e7ok \u00f6nemli rol oynuyor yerel kat\u0131l\u0131mlarda. Ortak M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k duygusu ve mal, m\u00fclk ya\u011fmas\u0131.<\/p>\n \u015eimdi 1918\u2019den sonra ne kadar Ermeni geri d\u00f6nd\u00fc ve geri d\u00f6nenlere ne oldu konusunda \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum. 1918\u2019in Ekim- Kas\u0131m aylar\u0131nda Osmanl\u0131 h\u00fck\u00fcmeti, sa\u011f kalan Ermenilerin geri d\u00f6nmesine ve gelen Ermenilere terk ettikleri m\u00fclklerin geri verilmesine karar veriyor. Ama oraya M\u00fcsl\u00fcmanlar yerle\u015ftirmi\u015f. Ee gelen Ermeni ne yapacak? Vallahi gelen Ermenileri de \u00f6ld\u00fcr\u00fcyorlar, evlere girmesinler diye. Onlarca \u015fik\u00e2yet mektuplar\u0131 var; belgeleri var bunlar\u0131n yani.<\/p>\n Y\u00fczle\u015fme dedin. \u00c7ok \u00f6nemli. Bunlar\u0131 bir su\u00e7lama vas\u0131tas\u0131 olarak g\u00f6rmemek gerekiyor ama bu toplum ve bizler, devleti su\u00e7layarak i\u015fin i\u00e7inden kolayca \u00e7\u0131kamay\u0131z. Bizde adettir, y\u00f6neticiler k\u00f6t\u00fc, halk\u0131m\u0131z \u00e7ok iyi. Yok, o kadar basit de\u011fil!<\/p>\n \u00c7ok arkaik bir \u015fey de var burada. Bir toplumda \u201cbiz\u201d oldu\u011funda \u201c\u00f6teki\u201d yarat\u0131l\u0131r. T\u00fcrkler, K\u00fcrtler, \u00c7erkesler, Ermeniler, S\u00fcryaniler mevzusu olmas\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda\u2026<\/strong><\/p>\n 1996\u2019da yaz\u0131lm\u0131\u015f bir kitab\u0131 akl\u0131ma getirdin. Lawrance Keeley\u2019in ‘Medeniyetten \u00d6nce Sava\u015f’ kitab\u0131. (War Before Civilization) Antropolojik bir \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131r ve zaten yazan arkeologdur. \u0130lkel toplumlarda imhalar\u0131n oldu\u011funu anlat\u0131r. Ana tezi, insanlar\u0131n genellikle belli gruplar halinde ya\u015fad\u0131klar\u0131 ve di\u011fer gruplar\u0131 \u00f6tekile\u015ftirip, d\u00fc\u015fman olarak g\u00f6rd\u00fcklerini ve bu temelde imhay\u0131 ba\u015fard\u0131klar\u0131n\u0131 anlat\u0131r. Yani, s\u00f6yledi\u011fin \u00e7ok yerinde bir tespit.<\/p>\n K\u00fcrtlerin rol\u00fcne ili\u015fkin ilk kez bu kitapta yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131m baz\u0131 belgeler mevcut. B\u00f6lgedeki Osmanl\u0131 valilerinin telgraflar\u0131 bunlar. Erzurum valisi Tahsin, Bitlis Valisi Mustafa, Van valisi Cevdet ve Diyarbak\u0131r Valisi Doktor Re\u015fit gibi isimler… K\u00fcrtlerin kendi kontrolleri d\u0131\u015f\u0131nda Ermenileri-Hristiyanlar\u0131 katlettiklerini ve ya\u011fmalad\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6yleyip, K\u00fcrtleri barbarl\u0131k ve canilikle su\u00e7luyorlar. K\u00fcrtlerle \u00e7at\u0131\u015fmalar ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve \u00e7ok say\u0131da ya\u011fmac\u0131 K\u00fcrd\u00fc imha ettiklerini s\u00f6yl\u00fcyorlar. \u00c7ok ilgin\u00e7, bu belgeler 1915\u2019in May\u0131s-Haziran ay\u0131 belgeleridir. Katliam\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s\u0131radaki belgelerdir. Bu tarihten \u00f6nce Mart ve Nisan aylar\u0131nda ayn\u0131 valiler kendi yollad\u0131klar\u0131 belgelerde Ermenilerin katledilmesi ve imha edilmesi fikrini a\u00e7\u0131ktan beyan etmektedirler, zaten kendileri de Ermenilerin katlini organize eden insanlard\u0131r. Ayn\u0131 belgelerde valiler, bu sefer K\u00fcrtlerden Ermenileri ya\u011fmalayan, \u00f6ld\u00fcren barbarlar olarak s\u00f6z ederler. Kendi yapt\u0131klar\u0131 ise yurtsever bir g\u00f6revdir. Yani \u015fik\u00e2yet ediyorlar, diyorlar ki, K\u00fcrtler, bizim Ermenilere y\u00f6nelik politikam\u0131z\u0131n vatansever boyutunu anlam\u0131yorlar; bunlar ya\u011fmac\u0131 barbarlard\u0131r. Siyasi iktidar imhan\u0131n kontrol\u00fcn\u00fc bile elinden b\u0131rakmak istemiyor. \u0130mhay\u0131 politik g\u00fc\u00e7 olarak elinde tutmak istiyor ve bir de ya\u011fmay\u0131 kendi yapmak istiyor. Bu konular \u00fczerinde hakikaten \u00e7al\u0131\u015fmak gerekiyor.<\/p>\n Osmanl\u0131 y\u00f6neticilerinin, K\u00fcrtlerin ya\u011fma ve \u00f6ld\u00fcrme bi\u00e7imlerinden rahats\u0131z olmalar\u0131 \u00e7ok ilgin\u00e7. Bunun alt\u0131n\u0131 \u00e7iziyorum \u00e7\u00fcnk\u00fc benzeri \u00f6rnekler Naziler\u2019de de var. Me\u015fhur SS subay\u0131 Max T\u00e4ubner \u00f6rne\u011fi vard\u0131r. T\u00e4ubner\u2019i 1941 y\u0131l\u0131nda Ukrayna\u2019ya Yahudileri imha i\u00e7in g\u00f6nderiyorlar. Sonra da adam\u0131 sen niye Yahudileri imha ettin diye yarg\u0131l\u0131yorlar, \u00e7\u00fcnk\u00fc adam foto\u011fraf \u00e7ekiyor, mallara el koyuyor, kendi cebine at\u0131yor. \u00d6ld\u00fcrmelere o kadar g\u00f6n\u00fcll\u00fc kat\u0131l\u0131yor ki, \u00e7ekti\u011fi foto\u011fraflar\u0131 e\u015fine dostuna g\u00f6nderiyor. Sonu\u00e7ta bir skandal oluyor mesele. Bu nedenle adam\u0131 yarg\u0131l\u0131yorlar, hapse at\u0131yorlar.<\/p>\n Osmanl\u0131\u2019da da benzer bir \u00f6rnek vereyim. Ermeni milletvekilleri Krikor Zohrab ve Vartkes Sereng\u00fclyan\u2019\u0131 Diyarbak\u0131r\u2019da \u00f6ld\u00fcren Te\u015fkilat- Mahsusa \u00fcyesi \u00c7erkes Ahmet ve Halil idam edilirler. Cemal Pa\u015fa\u2019n\u0131n askeri yaveri Ali Fuad Erden an\u0131lar\u0131nda, \u201cKirli i\u015flerde kullan\u0131lan vas\u0131talar ihtiya\u00e7 ve kullan\u0131m zaman\u0131nda l\u00fczumludurlar; fakat kullan\u0131ld\u0131ktan sonra bas\u0327 \u00fcst\u00fcnde ta\u015f\u0131nmay\u0131p ortadan kald\u0131r\u0131lmalar\u0131 gerektir (tuvalet k\u00e2g\u0306\u0131tlar\u0131 gibi)\u201d der.<\/p>\n T\u00fcrkiye\u2019deki ink\u00e2rc\u0131 koronun en \u00f6nemli arg\u00fcmanlar\u0131ndan biri Osmanl\u0131 h\u00fck\u00fcmeti i\u015fte soru\u015fturmalar a\u00e7t\u0131, baz\u0131 haks\u0131zl\u0131k yapt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclen, uygunsuz davran\u0131\u015fta bulunan y\u00f6neticileri yarg\u0131land\u0131 faland\u0131 derler, hakl\u0131d\u0131rlar esasen. Osmanl\u0131 h\u00fck\u00fcmeti b\u00f6lgelere heyetler yolluyor, mahkemeler kuruyor, insanlar\u0131 yarg\u0131l\u0131yor, olmu\u015f bunlar. Ama kimleri yarg\u0131l\u0131yorlar biliyor musunuz? Ya\u011fmay\u0131 yapanlar\u0131! \u00c7\u00fcnk\u00fc mala-m\u00fclke devletin kendisi el koymak istiyor. Devletle yerel y\u00f6neticiler aras\u0131nda ciddi bir ya\u011fma kavgas\u0131 var ve yarg\u0131lananlar\u0131n hepsi zimmete mal ge\u00e7irmek su\u00e7undan yarg\u0131lan\u0131yor.<\/p>\n Kitapta uzun y\u0131llar Cumhurba\u015fkanlar\u0131na hizmet veren \u00c7ankaya K\u00f6s\u0327k\u00fc bas\u0327ta olmak \u00fczere, Anadolu\u2019nun \u00f6nemli s\u0327ehirlerindeki Atat\u00fcrk evlerinin ve h\u00fck\u00fcmet binalar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7og\u0306unlug\u0306unun Ermenilerin el konulmus\u0327 mallar\u0131 oldug\u0306unu s\u00f6yl\u00fcyorsunuz.<\/strong><\/p>\n Vallahi bu Ermeniler aras\u0131nda \u201cpublic secret\u201dtir; [herkesin bildi\u011fi gizli s\u0131rd\u0131r]. \u00d6yle bir s\u0131r ki herkes bilir bunu. \u00c7ankaya K\u00f6\u015fk\u00fc\u2019n\u00fcn sahibi Kanada\u2019da Ottowa\u2019da ya\u015f\u0131yor. Daha da do\u011frusu sahiplerinin torunu orada. Elinde tapusu da var hala\u2026 Mahkemeye vermiyor, istemiyorum diyor. T\u00fcrkiye\u2019de belki akrabalar\u0131 da vard\u0131r, bilmiyorum. Her \u015fehirde bu hikayeler var. Bu konularda Ermenilere bir s\u00f6yleyin bin dinleyin.<\/p>\n Mustafa Kemal Atat\u00fcrk’\u00fcn Ermenilere yap\u0131lanlarla ilgili fikri, tutumu neydi?<\/strong><\/p>\n Son derece pragmatikti. Kendisinin do\u011frudan bu i\u015flere kar\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin elimizde bir belge yok. 1918, 1919, 1920 y\u0131llar\u0131nda ciddi bir bi\u00e7imde \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131 katil olarak tan\u0131mlay\u0131p, onlar\u0131n yarg\u0131lanmalar\u0131n\u0131 falan da savunuyor. Bunun nedeni de bunlar\u0131 yarg\u0131larsak, bu Misak-Milli dedi\u011fimiz topraklar\u0131 koruruz diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor ama onun bir sonu\u00e7 getirmedi\u011fini g\u00f6r\u00fcnce de katil dedi\u011fi \u0130ttihat\u00e7\u0131lara bu sefer \u201cvatan evlad\u0131\u201d deyip, devlet b\u00fct\u00e7esinden maa\u015f ba\u011fl\u0131yor.<\/p>\n Hatta 1926\u2019da bir kanun \u00e7\u0131kart\u0131rlar, bu kanunla idam edilen 13- 14 Osmanl\u0131 b\u00fcrokrat\u0131n\u0131n yak\u0131nlar\u0131na devletten maa\u015f ba\u011flan\u0131r ve Ermeni evleri, arazileri kendilerine verilir. Mustafa Kemal\u2019in tavr\u0131 tam bir ulusal hareket liderinin tavr\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin 24 Nisan 1920\u2019de Meclis’te yapt\u0131\u011f\u0131 bir konu\u015fmada \u201cfazahat\u201d yani utan\u0131lacak, ay\u0131p bir eylem olarak tan\u0131mlar Ermeni katliam\u0131n\u0131, \u0130ttihat\u00e7\u0131lar i\u00e7in \u201ckatiller\u201d dedi\u011fi bir\u00e7ok kez bilinir. 1926- 1927 y\u0131llar\u0131nda Amerika\u2019da Lozan Anla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131n senato taraf\u0131ndan teyit edilip edilmemesi meselesi vard\u0131r, o s\u0131rada Amerikal\u0131 gazetecilerle g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcr, orada da \u201c\u0130ttihat\u00e7\u0131 katiller\u201d der, \u201cBiz bunlar\u0131 yarg\u0131lad\u0131k\u201d der ama kendisi diyelim ki T\u00fcrk, M\u00fcsl\u00fcman ileri gelenlerle g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc zaman \u201cAnadolu T\u00fcrk yurdudur, T\u00fcrk kalacakt\u0131r, Ermenilerin burada i\u015fi yoktur, defolup, gitmelidir\u201d diyen de yine kendisidir.<\/p>\n Ittihat ve Terakki y\u00f6neticileri yarg\u0131land\u0131 dediniz. G\u00f6stermelik bir yarg\u0131lama m\u0131yd\u0131 bu? Talat Pa\u015fa, Cemal Pa\u015fa, Bahaeddin \u015eakir gibi isimlere ne oldu \u00f6rne\u011fin?<\/strong><\/p>\n Talat, Cemal Pa\u015falar ve \u015eakir yurt d\u0131\u015f\u0131na ka\u00e7t\u0131lar ama 1921 ve 1922 y\u0131l\u0131nda Ermeni Ta\u015fnak \u00f6rg\u00fct\u00fcn\u00fcn Nemesis olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bir operasyonla \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fcler. Yarg\u0131lamalar g\u00f6stermelik de\u011fildi. \u015eundan dolay\u0131: Hi\u00e7bir siyasi yarg\u0131lama b\u00fcy\u00fck bir manevi g\u00f6n\u00fcll\u00fckle yap\u0131lmaz. Politik hesaplarla yap\u0131l\u0131r. Ekim 1918\u2019de Osmanl\u0131 sava\u015f\u0131 kaybedince, \u0130ttihat\u00e7\u0131lar da iktidar\u0131 kaybettiler, \u0130ngilizler ve Frans\u0131zlar \u0130stanbul\u2019a geldiler. Paris Bar\u0131\u015f G\u00f6r\u00fc\u015fmeleri ba\u015flad\u0131. Hem \u0130stanbul H\u00fck\u00fcmeti hem de Anadolu\u2019da olu\u015fmaya ba\u015flayan Millici Hareket Paris\u2019ten olumlu sonu\u00e7lar elde etmek istiyorlard\u0131. \u0130stedikleri \u015fey, Misak- Milli denilen toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc idi. \u0130ngilizler ve Frans\u0131zlar da Osmanl\u0131 h\u00fck\u00fcmetine diyorlard\u0131 ki, \u201cE\u011fer Paris\u2019ten iyi sonu\u00e7 almak istiyorsan\u0131z, sava\u015f s\u0131ras\u0131ndaki i\u015flenmi\u015f cinayetlerden sorumlu \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131 yarg\u0131lay\u0131n.\u201d Onun i\u00e7in \u0130stanbul H\u00fck\u00fcmeti de Ankara\u2019daki Millici Hareket de aralar\u0131nda defalarca g\u00f6r\u00fc\u015ferek \u0130ttihat\u00e7\u0131 y\u00f6neticilerin yarg\u0131lanmalar\u0131n\u0131n siyaseten gerekli oldu\u011funa karar verdiler. Ana sorumlular ka\u00e7m\u0131\u015flard\u0131 zaten; geride kalan 200\u2019\u00fcn \u00fczerinde y\u00f6neticiyi yarg\u0131lamaya ba\u015flad\u0131lar hatta ilk b\u00fcy\u00fck idam 10 Nisan 1919\u2019da Bo\u011fazl\u0131yan Kaymakam\u0131 Kemal\u2019in idam\u0131yd\u0131.<\/p>\n Bu yarg\u0131lamalarda beklenen Paris Bar\u0131\u015f G\u00f6r\u00fc\u015fmeleri’nden olumlu sonu\u00e7 elde etmekti. Fakat 1920\u2019nin ba\u015f\u0131nda San Remo g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri ile birlikte pek \u00f6yle Misak-\u0131 Milli elde edilemeyece\u011fi, toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn sa\u011flanamayaca\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Sevr Anla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131n \u00f6n ko\u015fullar\u0131 belirdi ve bunun \u00fczerine \u0130stanbul\u2019daki yarg\u0131lamalar gev\u015fedi.<\/p>\n Kitab\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131 Hrant Dink\u2019le bir an\u0131n\u0131zla ba\u015fl\u0131yor. \u201cSevgili Hrant, 1915 soyk\u0131r\u0131m m\u0131d\u0131r deg\u0306il midir tart\u0131s\u0327malar\u0131ndan uzak dururdun\u201d diyerek ba\u015fl\u0131yorsunuz. T\u00fcrkiye\u2019de \u201csoyk\u0131r\u0131m\u201d s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ilk kullanan kimdi, kimlerdi?<\/strong><\/p>\n Benim bildi\u011fim kelimeyi ilk kullanan Falih R\u0131fk\u0131 Atay\u2019d\u0131r. 1967 y\u0131l\u0131 olsa gerek D\u00fcnya Gazetesi\u2019nde yazd\u0131\u011f\u0131 bir yaz\u0131da \u201cGenocide\u201d kelimesini \u0130ngilizce olarak kullan\u0131r. Daha sonra T\u00fcrkiye\u2019de unutulan bir isme burada b\u00fcy\u00fck bir sayg\u0131yla referans vermek isterim: \u0130brahim Kaypakkaya. T\u0130KKO hareketi (T\u00fcrkiye \u0130\u015f\u00e7i K\u00f6yl\u00fc Kurtulu\u015f Ordusu) bu s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc \u00e7ok a\u00e7\u0131k kullanm\u0131\u015ft\u0131r. Daha sonra sevgili \u0130smail Be\u015fik\u00e7i hocam gelir. Recep Mara\u015fl\u0131 Diyarbak\u0131r\u2019da savunmas\u0131nda kullan\u0131r bunu. Akademik d\u00fczeyde bu soyk\u0131r\u0131md\u0131r deyip, konu \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fan benim, bildi\u011fim.<\/p>\n Evet, Hrant \u201csoyk\u0131r\u0131m\u201d s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc hi\u00e7bir zaman kullanmad\u0131. Kullanmaktan da imtina etti. \u00c7\u00fcnk\u00fc hep bize \u015funu s\u00f6ylerdi, \u201cMadem ki T\u00fcrkler inciniyorlar, madem gocunuyorlar ben bu incinmelerinde de derin bir \u015fey g\u00f6rmek istiyorum.\u201d \u201cBu kavram bu kadar rencide ediyorsa onlar\u0131, onurlar\u0131na dokunuyorsa bu kelime, demek ki derin bir onurdan, derin bir ahlaki kayg\u0131dan dolay\u0131 bunu yap\u0131yorlar, ben bu kelimeyi kullanmayarak onlar\u0131n o ahlaki kayg\u0131lar\u0131na seslenebilirim\u201d diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu. \u00c7ok iyi niyetliydi. Bana g\u00f6re hakl\u0131 de\u011fildi bu konuda.<\/p>\n \u0130nce, zarif bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131\u2026<\/strong><\/p>\n Evet. Onun bir tek derdi vard\u0131: Milletimin ba\u015f\u0131na ne geldi\u011fini anlas\u0131nlar. Ne derlerse desinler, \u00f6nemli de\u011fil, bir millet vard\u0131 bu topraklarda, o millet yok art\u0131k, o milleti k\u00f6klerinden kopartt\u0131lar bu topraklardan.<\/p>\n 2004\u2019te Reuters ajans\u0131ndan bir gazeteci s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131yor, s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131yor k\u00f6\u015feye, Hrant da dayanam\u0131yor, evet karde\u015fim, soyk\u0131r\u0131md\u0131 tabii diyor. Onun \u00fczerine Hrant\u2019a dava a\u00e7t\u0131lar. Ben o d\u00f6nem AGOS\u2019ta k\u00f6\u015fe yazar\u0131yd\u0131m. Dedim ki, ya adam bir sefer kulland\u0131 bu kelimeyi ve \u00f6mr\u00fc boyunca kullanmad\u0131, dava a\u00e7t\u0131n\u0131z, ben ak\u015fam yat\u0131p sabah kalk\u0131p soyk\u0131r\u0131m diyorum, bana da a\u00e7san\u0131za dava… Hemen a\u00e7t\u0131lar. Hrant\u2019\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra d\u00fc\u015ft\u00fc dava. Kendisine a\u00e7\u0131lan davada soyk\u0131r\u0131m kelimesini kullanmak ve ni\u00e7in soyk\u0131r\u0131m oldu\u011funu anlatmak istiyordu Hrant… Bana, \u201csavunmay\u0131 birlikte haz\u0131rlayal\u0131m\u201d diyordu. Bu kitab\u0131 bu nedenle Hrant\u2019a adad\u0131m, hani o yapamad\u0131\u011f\u0131 savunma olsun diye.<\/p>\n \u0130nsan zihninde mutlak unutma yoktur, bu y\u00fczden kimi zaman affetmek de m\u00fcmk\u00fcn olmayabilir. Buna ra\u011fmen bu topraklar i\u00e7in \u201cbir daha asla\u201d demek nas\u0131l sa\u011flanabilir?<\/strong><\/p>\n Bir bilsem cevab\u0131n\u0131\u2026 Ge\u00e7mi\u015fle y\u00fczle\u015fme, tarihte i\u015flenmi\u015f su\u00e7lar\u0131 kabul etme ancak demokratik bir rejimde ger\u00e7ekle\u015fir. Bu nedenle, T\u00fcrkiye\u2019de soyk\u0131r\u0131m\u0131n tan\u0131nmas\u0131n\u0131 demokrasi m\u00fccadelesinin bir par\u00e7as\u0131 olarak g\u00f6rmek gerekir.<\/p>\n \u015e\u00f6yle anlatay\u0131m, yar\u0131n sabah \u0130stanbul\u2019da kalan Ermeniler \u00e7\u0131k\u0131p, biz bu \u00fclkeyi terk ediyoruz derlerse zannediyorum hi\u00e7birimizin \u201cyahu nereye gidiyorsunuz\u201d demeye hakk\u0131 yok. B\u00f6yle bir travma\u2026<\/p>\n https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/taner-akcam-gonullu-bir-katilim-olmasaydi-bu-kadar-insan-oldurulemezdi-haber-1519773\u00a0<\/strong><\/em><\/p>\n<\/div>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Taner Ak\u00e7am’\u0131n ‘Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131\u2019n\u0131n K\u0131sa Bir Tarihi’ kitab\u0131 yay\u0131mland\u0131. Ak\u00e7am, \u201cY\u00fczle\u015fmeyi, su\u00e7lama vas\u0131tas\u0131 olarak g\u00f6rmemek gerekiyor. Devleti su\u00e7layarak i\u015fin i\u00e7inden kolayca \u00e7\u0131kamay\u0131z” dedi. Filiz Gazifgazi@gazeteduvar.com.tr DUVAR –\u00a0Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131’n\u0131n t\u00fcm ve\u00e7heleri ile birlikte ele al\u0131nmas\u0131 T\u00fcrkiye i\u00e7in hep netameli yakla\u015f\u0131lan bir konu oldu. Ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir \u015fekilde, bu topraklarda ya\u015fayan hemen herkes i\u00e7in sert bir y\u00fczle\u015fmeye sebep […]<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":62508,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[44,1,54,71],"tags":[],"class_list":["post-62507","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ermeni-soykirimi","category-haberler","category-kitaplar-elestiriler","category-mulakatlar"],"yoast_head":"\n![\"Filiz](\"https:\/\/i.gazeteduvar.com.tr\/2\/60\/60\/storage\/files\/images\/2020\/09\/28\/filiz-gazi-BQL0.jpg\")
<\/a>Filiz Gazi<\/a>fgazi@gazeteduvar.com.tr<\/a><\/div>\n\n![\"\"](\"https:\/\/i.gazeteduvar.com.tr\/storage\/files\/images\/2021\/04\/19\/taner-akcam-QHPv.jpg\")
\u2018ERMEN\u0130 DEVR\u0130MC\u0130 \u00d6RG\u00dcTLER\u0130 BUG\u00dcNK\u00dc K\u00dcRT HAREKET\u0130NE BENZETEB\u0130L\u0130RS\u0130N\u0130Z\u2019<\/h2>\n
\u2018KALICI G\u00dcVENL\u0130K YARATMA Y\u00d6NTEM\u0130 \u0130LE ERMEN\u0130LERE YAKLA\u015eILDI\u2019<\/h2>\n
\u2018HIR\u0130ST\u0130YANLAR \u0130K\u0130NC\u0130 SINIF VATANDA\u015e STAT\u00dcS\u00dcNDED\u0130RLER\u2019<\/h2>\n
\n<\/div>\n<\/div>\n\u2018AYDINLARDAN SONRA D\u0130N ADAMLARI \u00d6LD\u00dcR\u00dcLD\u00dc\u2019<\/h2>\n
![\"\"](\"https:\/\/i.gazeteduvar.com.tr\/storage\/files\/images\/2021\/04\/19\/0001917142001-1-Onvp.jpg\")
\u2018KAMPLARDAN HER G\u00dcN Y\u00dcZLERCE \u00d6L\u00dc \u00c7IKARTILIYORDU\u2019<\/h2>\n
\u2018SOYKIRIM, B\u0130R SOSYAL M\u00dcHEND\u0130SL\u0130K OPERASYONUDUR\u2019<\/h2>\n
\u2018\u0130STAT\u0130ST\u0130K B\u00dcROSUNUN \u00c7ALI\u015eMA TARZI \u015eA\u015eKINLIK VER\u0130C\u0130D\u0130R\u2019<\/h2>\n
\u2018G\u00d6N\u00dcLL\u00dc B\u0130R KATILIM OLMASAYDI BU KADAR \u0130NSAN \u00d6LMEZD\u0130\u2019<\/h2>\n
\u2018\u0130K\u0130 FAKT\u00d6R ETK\u0130L\u0130: M\u00dcSL\u00dcMANLIK DUYGUSU VE MAL M\u00dcLK YA\u011eMASI\u2019<\/h2>\n
\u2018K\u00dcRTLERDEN BARBARLAR OLARAK S\u00d6Z ED\u0130L\u0130R, KEND\u0130 YAPTIKLARI YURTSEVER B\u0130R G\u00d6REVD\u0130R\u2019<\/h2>\n
\u2018ATAT\u00dcT\u00dcRK\u2019\u00dcN ERMEN\u0130 MESELES\u0130NE YAKLA\u015eIMI PRAGMAT\u0130KT\u0130\u2019<\/h2>\n
\u2018\u0130TT\u0130HAT\u00c7I YARGILAMALARI, POL\u0130T\u0130K HESAPLA M\u0130SAK-I M\u0130LL\u0130 \u0130\u00c7\u0130N YAPILDI\u2019<\/h2>\n
\u2018HRANT, SOYKIRIM S\u00d6ZC\u00dc\u011e\u00dcN\u00dc B\u0130R SEFER KULLANDI\u2019<\/h2>\n