![\"\"](\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/T\u00fcrk-milliyet\u00e7ileri-aras\u0131nda-172x270.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Dr. Andreas Vischer, \u0130svi\u00e7re Ermeni Dostlar\u0131 Birli\u011fi \u00fcyesidir. Amerikan Yard\u0131m Te\u015fkilat\u0131 temsilcileri ile birlikte Ermeniler ve t\u00fcm ihtiya\u00e7 sahiplerine yard\u0131m amac\u0131yla Urfa Hastanesi\u2019nde \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Urfa\u2019da bir y\u0131l boyunca (1919-1920) tan\u0131k olduklar\u0131n\u0131 kaleme al\u0131r ve rapor haline getirir. Rapor, ilk olarak 1921\u2019de Basel\u2019de kitap olarak yay\u0131nlan\u0131r.<\/strong><\/em><\/p>\n Vahap Co\u015fkun<\/strong><\/p>\n Andreas Vischer, 1877\u2019de Basel\u2019de do\u011far. T\u0131p e\u011fitimi al\u0131r, 1904\u2019te Basel\u2019de cerrah olur. 1905\u2019te Urfa\u2019daki Alman \u015eark Misyonu Hastanesi\u2019nde \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flar. 1914\u2019te yaz aylar\u0131nda \u0130svi\u00e7re\u2019de tatildeyken 1. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 \u00e7\u0131kar. Harp \u015fartlar\u0131, uzunca bir s\u00fcre Urfa\u2019ya d\u00f6nmesine m\u00fcsaade etmez. 1918\u2019de Mondros M\u00fctarekesi imzaland\u0131ktan sonra g\u00f6rev yerine d\u00f6nme f\u0131rsat\u0131 do\u011far. \u00c7e\u015fitli h\u00fck\u00fcmetlerden izin almas\u0131 aylar\u0131 bulur, sonunda 1919 Haziran\u2019\u0131nda Urfa\u2019ya var\u0131r.<\/p>\n Vischer, \u0130svi\u00e7re Ermeni Dostlar\u0131 Birli\u011fi \u00fcyesidir. Amerikan Yard\u0131m Te\u015fkilat\u0131 temsilcileri ile birlikte Ermeniler ve t\u00fcm ihtiya\u00e7 sahiplerine yard\u0131m amac\u0131yla Urfa Hastanesi\u2019nde \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Urfa\u2019da bir y\u0131l boyunca tan\u0131k olduklar\u0131n\u0131 kaleme al\u0131r ve rapor haline getirir. Rapor, ilk olarak 1921\u2019de Basel\u2019de kitap olarak yay\u0131nlan\u0131r.<\/p>\n Vischer, 1919 Haziran\u2019\u0131nda Urfa\u2019ya tekrar d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcnde \u015fehir \u0130ngiliz i\u015fgali alt\u0131ndad\u0131r. \u0130ngilizler 1919 Mart\u2019\u0131nda, Urfal\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n Urfal\u0131 gayrim\u00fcslimlere hasm\u00e2ne tutumlar\u0131n\u0131 gerek\u00e7e g\u00f6stererek Urfa\u2019ya i\u015fgal ederler. O zamanki Urfa H\u0131ristiyanlar\u0131, S\u00fcryaniler ile Ermenilerdir. Ermeniler, uzak-yak\u0131n \u00e7evrelerden toplat\u0131l\u0131p Urfa\u2019ya getirilenler ile \u00e7o\u011funlukla Ermeni tehcirinden arta kalan veya M\u00fcsl\u00fcman ailelerce al\u0131konulan ve sonra serbest b\u0131rak\u0131lan kad\u0131n ve \u00e7ocuklardan olu\u015fur. \u0130ngilizlerin gelmesiyle birlikte Urfa\u2019ya daha fazla say\u0131da Ermeni d\u00f6nmeye ba\u015flar.<\/p>\n \u201cSonu\u00e7 olarak Urfa\u2019da Ermeni n\u00fcfusu erkek, kad\u0131n ve \u00e7ocuk olarak tahmini 8.000\u2019i bulmu\u015ftu. Bu say\u0131 harpten \u00f6nce yakla\u015f\u0131k 20.000 idi. Ben, geri d\u00f6neneler i\u00e7inde eski, tan\u0131d\u0131k bir tek ya\u015fl\u0131 Urfal\u0131 Ermeni\u2019yi g\u00f6rmedim. Benim tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m eski ve ya\u015fl\u0131 Ermeni aileler yok olmu\u015flard\u0131. Sava\u015flar\u0131n, tehcirlerin ve idamlar\u0131n sonucu buydu.\u201d (s.11)<\/p>\n \u201cMustafa Kemal liderli\u011findeki milliyet\u00e7iler\u201d<\/strong><\/p>\n \u0130ngilizlerin Ermenileri koruyaca\u011f\u0131 izlenimi \u015fehirde gerginli\u011fi art\u0131r\u0131r. M\u00fcsl\u00fcmanlar bu duruma \u00f6fkelenir, k\u0131zg\u0131nl\u0131klar\u0131n\u0131 daha y\u00fcksek bir sesle dile getirirler. En k\u00fc\u00e7\u00fck sorunlar bile b\u00fcy\u00fcr, kente g\u00fcvensizlik ve panik havas\u0131 \u00e7\u00f6ker. 1 Kas\u0131m 1919\u2019da \u0130ngilizler yerlerini Frans\u0131zlara devreder. \u0130\u015fgalin bitmesi beklentisi i\u00e7inde olan M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n memnuniyetsizli\u011fi bu geli\u015fme kar\u015f\u0131s\u0131nda katlan\u0131r. Frans\u0131zlara y\u00f6nelen \u00f6fke, H\u0131ristiyanlardaki endi\u015feyi b\u00fcy\u00fct\u00fcr. \u00d6ld\u00fcr\u00fclecekleri korkusu duyan H\u0131ristiyanlar, 1920 Ocak\u2019\u0131ndan itibaren \u00e7ar\u015f\u0131 pazara gitmeyi keser ve kendi b\u00f6lgelerine kapan\u0131rlar.<\/p>\n \u015eehrin huzursuzlu\u011fa kesti\u011fi bir ortamda Frans\u0131zlara kar\u015f\u0131 bir tepkinin organize edilmekte oldu\u011fu rahat\u00e7a hissedilir hale gelir. Antep ve Mara\u015f\u2019ta Frans\u0131zlara kar\u015f\u0131 ba\u015flayan ba\u015fkald\u0131r\u0131lar\u0131n Urfa\u2019ya yans\u0131mamas\u0131n\u0131n imk\u00e2n\u0131 yoktu.<\/p>\n \u201cMustafa Kemal liderli\u011findeki milliyet\u00e7ilerde -ki Urfal\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar da onun d\u00fc\u015f\u00fcncelerini takip ediyorlard\u0131- b\u00fcy\u00fck bir hareketlilik g\u00f6zleniyordu.\u201d (s. 14)<\/p>\n Bir harek\u00e2t\u0131n eli kula\u011f\u0131ndad\u0131r art\u0131k, herkes haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 buna g\u00f6re yapmaya ba\u015flar. Bir sald\u0131r\u0131da ilk hedef olacak Frans\u0131z kararg\u00e2h\u0131 ve onun yak\u0131n\u0131ndaki hastanenin \u00e7evresinde oturanlar, 5-6 \u015eubat\u2019tan itibaren buray\u0131 terk ederler. M\u00fcsl\u00fcman hastalar, iyile\u015fip iyile\u015fmediklerine bakmaks\u0131z\u0131n hastaneden ayr\u0131l\u0131rlar.<\/p>\n \u201cK\u00fcrtler geliyor\u201d<\/strong><\/p>\n 7 \u015eubat\u2019ta Diyarbak\u0131r y\u00f6n\u00fcnden b\u00fcy\u00fck bir toz bulutu \u015fehre yakla\u015f\u0131r. Toplanan kalabal\u0131k \u201cK\u00fcrtler geliyor\u201d diye ba\u011f\u0131r\u0131r. Vischer, d\u00fcrb\u00fcnle g\u00f6zlem yapan Frans\u0131z subaylar\u0131na olan-biteni sorar. Subaylar, tan\u0131nm\u0131\u015f K\u00fcrt beylerinden Bad\u0131ll\u0131 Sait Bey\u2019in kendilerine bir yaz\u0131 g\u00f6nderdi\u011fini s\u00f6ylerler. Sait Bey, Frans\u0131zlardan 24 saat i\u00e7erisinde Urfa\u2019y\u0131 bo\u015fatmalar\u0131n\u0131 ister, aksi takdirde adamlar\u0131yla birlikte sald\u0131r\u0131ya ge\u00e7ece\u011fini belirtir. Frans\u0131zlar haz\u0131rl\u0131ks\u0131zd\u0131r.<\/p>\n \u201cFrans\u0131zlar\u0131n sava\u015f g\u00fcc\u00fc, iki tabur Frans\u0131z piyade birli\u011fi, bir Cezayir s\u00fcvari b\u00f6l\u00fc\u011f\u00fc ve 40-50 Senegalli askerden ibaretti. Askerlere muntazam olarak izin verildi\u011finden toplam asker say\u0131s\u0131 450-500\u2019\u00fc ge\u00e7miyordu. Frans\u0131zlar\u0131n toplar\u0131 da yoktu. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k makineli t\u00fcfek ve mitraly\u00f6zleri ve bir\u00e7ok el bombalar\u0131 vard\u0131.\u201d (s. 20)<\/p>\n 8 \u015eubat\u2019ta Sait Bey\u2019in Frans\u0131zlara verdi\u011fi \u00fcltimatomun s\u00fcresi biter. Herhangi bir olay olmaz. \u015eehirde her \u015fey sakin g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Ancak \u00e7ok say\u0131da silahl\u0131 K\u00fcrd\u00fcn \u015fehre girdi\u011fi, b\u00fct\u00fcn caddelerin onlarla kaynad\u0131\u011f\u0131 ve Urfal\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n da silahland\u0131\u011f\u0131 bilgisi yay\u0131l\u0131r. 9 \u015eubat\u2019ta sabahleyin \u00f6nce bir patlama olur, onu uzun bir sessizlik izler, ard\u0131ndan her taraftan kur\u015fun ya\u011fmaya ba\u015flar. Hastane kapan\u0131r, d\u0131\u015far\u0131s\u0131yla irtibat\u0131 kesilir.<\/p>\n \u201cB\u00f6ylece \u00e7oktan beklenen hasm\u00e2ne tutum sald\u0131r\u0131ya d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f oldu ve bizim de d\u00fcnya ile irtibat\u0131m\u0131z kesilmi\u015f oldu. Do\u011frusu K\u00fcrtlerin ve T\u00fcrklerin bu sald\u0131r\u0131s\u0131na anlam veremiyorduk. \u00c7\u00fcnk\u00fc Frans\u0131zlar, T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmetiyle anla\u015fm\u0131\u015ft\u0131lar ve bar\u0131\u015f i\u00e7indeydiler. Frans\u0131z subaylar\u0131n\u0131n da beklemedikleri bir \u015feydi bu. \u00c7\u00fcnk\u00fc zaten burada kalmalar\u0131 s\u00f6z konusu de\u011fildi. Yoksa k\u00fc\u00e7\u00fck bir Frans\u0131z garnizonunun koca bir halka kar\u015f\u0131 koymas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi.\u201d (s. 27-28)<\/p>\n Paris\u2019ten gelmeyen yard\u0131m<\/strong><\/p>\n 14 \u015eubat\u2019ta sald\u0131rganlar (!), biri hastanenin y\u00f6neticisi Vischer\u2019e di\u011feri de Frans\u0131zlara olmak \u00fczere iki mektup g\u00f6nderirler. Vischer\u2019den Frans\u0131zlara yap\u0131lacak bir sald\u0131r\u0131da zarar g\u00f6rmemesi i\u00e7in derhal hastaneyi bo\u015faltmas\u0131n\u0131 isterler. Frans\u0131zlara ise b\u00fct\u00fcn silahlar\u0131n\u0131 b\u0131rakmalar\u0131 halinde serbest olup istedikleri yere gidebileceklerini bildirirler. Vischer hastanenin tarafs\u0131z oldu\u011funu, tepesinde K\u0131z\u0131lha\u00e7 bayra\u011f\u0131n\u0131n dalgaland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve \u00fc\u00e7 saat i\u00e7inde hastaneyi bo\u015faltamayaca\u011f\u0131n\u0131 ifade eder. Frans\u0131zlar ise bu talebi kesin bir dille reddederler.<\/p>\n Bir sald\u0131r\u0131 olabilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesi, hastaneye s\u0131\u011f\u0131nanlar\u0131 b\u00fcy\u00fck bir korkuya sevk eder. Vischer hastaneyi, Frans\u0131zlar ile \u00e7at\u0131\u015fma olmas\u0131 halinde tarafs\u0131z kalacaklar\u0131n\u0131 s\u00f6yleyen Ermenilerin mahallesine ta\u015f\u0131maya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r ama ba\u015faramaz. 28 \u015eubat\u2019ta Frans\u0131z bayra\u011f\u0131 ta\u015f\u0131yan bir u\u00e7a\u011f\u0131n Urfa semalar\u0131nda g\u00f6r\u00fclmesi, kendilerine yard\u0131m geldi\u011fini sanan hastane sakinlerinde co\u015fkulu bir sevince neden olur. Lakin u\u00e7ak bir-iki tur att\u0131ktan sonra uzakla\u015f\u0131r, sevincin yerini tekrardan korku ve \u00fcmitsizlik al\u0131r.<\/p>\n Muhasara uzar, hava giderek so\u011fur. Frans\u0131zlar, K\u00fcrt evlerindeki ah\u015faplar\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fc gasp ederler, bunlar\u0131 \u0131s\u0131nmada, ekmek pi\u015firmede ve ate\u015f yakmada kullan\u0131rlar. Kuva-y\u0131 Milliyeciler, Frans\u0131zlara bir\u00e7ok kez durumlar\u0131n\u0131n \u00fcmitsiz oldu\u011funu belirten mektup g\u00f6nderirler ve gereksiz yere kan d\u00f6k\u00fclmemesi i\u00e7in onlardan teslim olmalar\u0131n\u0131 rica ederler. Frans\u0131zlar ise buna, kendi h\u00fck\u00fcmetlerinin izni olmadan yerlerini terk edemeyecekleri cevab\u0131n\u0131 verirler.<\/p>\n Ancak Paris\u2019ten ne bir haber ne de bir yard\u0131m gelir. Frans\u0131zlar\u0131n direnecek g\u00fcc\u00fc kalmaz. Yenilgiyi kabullenirler. 8 Nisan\u2019da Vischer\u2019den arac\u0131 olmas\u0131n\u0131 ve Urfa\u2019y\u0131 bo\u015faltacaklar\u0131na dair bir mektubu T\u00fcrk yetkililerine iletmesini isterler. Vischer, beyaz bayrakl\u0131 birini g\u00f6nderir, ertesi g\u00fcn taraflar anla\u015f\u0131rlar.<\/p>\n \u201c9 Nisan \u00f6\u011fle \u00fczeri Frans\u0131z komutan ile milliyet\u00e7ilerin komutan\u0131 ve beraberinde Mutasarr\u0131f Ali R\u0131za Bey, k\u00f6pr\u00fc \u00fczerinde sava\u015f\u0131 sona erdirmek i\u00e7in bulu\u015ftular. \u0130ki aydan beri ortal\u0131kta hi\u00e7 g\u00f6r\u00fcnmeyen insan kalabal\u0131\u011f\u0131 da damlar\u0131n \u00fczerinde yerlerini alm\u0131\u015flard\u0131. Olacaklar\u0131 g\u00f6rmek amac\u0131yla, say\u0131s\u0131z insan kalabal\u0131\u011f\u0131 toplanm\u0131\u015ft\u0131. Ak\u015fam Amerikal\u0131lar\u0131 ziyarete gittik ve kendilerine evlerinde korunabilecekleri yerleri g\u00f6sterdik. Ve o gece uzun zamandan beri ilk kez herkes t\u00fcfek ve top g\u00fcr\u00fclt\u00fcs\u00fc olmadan uyudu.\u201d (s. 49)<\/p>\n \u201cVatan\u0131n\u0131 seven herkes bunlar yapabilir\u201d<\/strong><\/p>\n Var\u0131lan anla\u015fma gere\u011fince Frans\u0131z birli\u011fi Urfa\u2019dan ayr\u0131l\u0131r. Ancak \u00e7ok yava\u015f ilerleyen birli\u011fe, tepelerle \u00e7evrili bir ge\u00e7itten ge\u00e7erken, her taraftan ate\u015f a\u00e7\u0131l\u0131r. Frans\u0131zlar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcr, kalanlar\u0131 da esir edilir. Vischer, mutasarr\u0131fa bir mektup yazarak, Frans\u0131zlar\u0131n kalle\u015f\u00e7e bir sald\u0131r\u0131ya maruz kalmalar\u0131n\u0131n kendisini \u00e7ok \u00fcrk\u00fctt\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc belirtir ve hastanedeki n\u00f6bet\u00e7ilerin takviye edilmesini ister.<\/p>\n Vischer, Frans\u0131zlar\u0131n yerlerine yerle\u015fen T\u00fcrk subaylar\u0131yla iyi ili\u015fkiler kurar, sohbet esnas\u0131nda onlara Frans\u0131zlara kar\u015f\u0131 yap\u0131lan haks\u0131zl\u0131\u011fa tepkisini dile getirir. T\u00fcrk subaylar, ona kat\u0131lmazlar; \u00fclkelerinin b\u00f6l\u00fcnmesine kar\u015f\u0131 vatan\u0131n\u0131 seven herkesin bunlar\u0131 yapabilece\u011fini, T\u00fcrkiye\u2019yi b\u00fct\u00fcn g\u00fc\u00e7leriyle diriltmek istediklerini s\u00f6ylerler. 20 Nisan\u2019da Amerikal\u0131 bir heyet Urfa\u2019dan ayr\u0131l\u0131r. Mutasarr\u0131f, bu heyete Frans\u0131z Y\u00fcksek Komiserli\u011fi\u2019ne iletilmek \u00fczere bir yaz\u0131 verir. Vischer\u2019in bir g\u00f6z atmak f\u0131rsat\u0131 buldu\u011fu yaz\u0131da mutasarr\u0131f, faturay\u0131 Frans\u0131zlara ve disiplinsiz K\u00fcrtlere keser:<\/p>\n \u201cYaz\u0131da kalle\u015f\u00e7e davran\u0131\u015ftan s\u0131yr\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. T\u00fcrk yetkililere y\u00f6nelik su\u00e7lamalar\u0131 reddediyorlard\u0131 ve su\u00e7u Frans\u0131zlara atmay\u0131 deniyorlard\u0131. Frans\u0131z birli\u011fi askeri \u015fereflerine yediremediklerinden, silahland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f T\u00fcrk jandarmalar\u0131n\u0131n eskortluk g\u00f6revini, kendilerini emniyet i\u00e7inde yerlerine ula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 teklifini reddetmi\u015flerdi. Bu bo\u015faltma esnas\u0131ndaki, \u00e7ocuk ve kad\u0131nlar\u0131 kapsayan kay\u0131plardan \u00fczg\u00fcnd\u00fc; bunu disiplinsiz K\u00fcrtlerin, cezaland\u0131r\u0131lmadan geri \u00e7ekilen Frans\u0131zlara olan k\u0131zg\u0131nl\u0131klar\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc yapt\u0131klar\u0131n\u0131, h\u00fck\u00fcmetin bundan bilgisinin ve buna iste\u011finin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 yaz\u0131yordu. Ayr\u0131ca Frans\u0131z askerlerin de su\u00e7u vard\u0131. Beyaz bayrak \u00e7ekmelerine ra\u011fmen M\u00fcsl\u00fcmanlara ate\u015f a\u00e7m\u0131\u015flard\u0131. Bu y\u00fczden onlar da k\u0131zg\u0131nl\u0131\u011fa kap\u0131l\u0131p bir\u00e7ok Frans\u0131z\u0131 \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015flerdi. Her \u015feye ra\u011fmen bir\u00e7ok esir ve yaral\u0131n\u0131n Urfa\u2019ya getirilip iyi bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 yaz\u0131yordu.\u201d (s. 62-63)<\/p>\n \u201c\u00d6l\u00fcm korkusu i\u00e7inde titre\u015fip duruyorlard\u0131\u201d<\/strong><\/p>\n Vischer, Frans\u0131zlara sald\u0131ran\u0131n d\u00fczenli ordu de\u011fil, her \u0131rktan ve ya\u015ftan M\u00fcsl\u00fcman\u0131n i\u00e7inde yer ald\u0131\u011f\u0131 Mustafa Kemal taraftarlar\u0131 oldu\u011funu yazar. \u00c7o\u011funu Urfa ve \u00e7evre kentlerden gelen K\u00fcrtler olu\u015fturur, Urfal\u0131 Araplar\u0131n \u00e7o\u011fu ise uzak durular. Urfa\u2019n\u0131n bir\u00e7ok M\u00fcsl\u00fcman ileri geleni de, kendileriyle anla\u015fma yap\u0131lan d\u00fc\u015fmana arkadan sald\u0131rmay\u0131 \u0130slam\u2019a ayk\u0131r\u0131 bulduklar\u0131ndan Frans\u0131zlara yap\u0131lan\u0131 ay\u0131plarlar.<\/p>\n Frans\u0131zlar\u0131n gitmesinden sonra baz\u0131 fanatikler Ermenilere sald\u0131r\u0131r. H\u00fck\u00fcmet, Ermenilerin tarafs\u0131z kalmalar\u0131n\u0131n dost\u00e7a bir davran\u0131\u015f oldu\u011funu s\u00f6yleyip bu sald\u0131r\u0131lar\u0131 an\u0131nda bast\u0131r\u0131r. Ermenilere h\u00fck\u00fcmet taraf\u0131ndan bir \u015fey yap\u0131lmaz ama M\u00fcsl\u00fcman halk Ermenilere kar\u015f\u0131 d\u00fc\u015fmanca bir tutum tak\u0131n\u0131r.<\/p>\n \u201cErmeniler korku i\u00e7indeydiler. \u00c7\u00fcnk\u00fc Ermenilere sald\u0131r\u0131lar hep b\u00f6yle ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Sudan bahanelerle tutuklamalar yap\u0131lm\u0131\u015f, komplolar kurulmu\u015f, arkas\u0131ndan ihanet bahanesiyle kitlesel katliamlar gelmi\u015fti. Urfa\u2019dan ayr\u0131lmadan k\u0131sa zaman \u00f6ncesine kadar ald\u0131\u011f\u0131m haberlerde Urfa\u2019da Ermenilere bir \u015fey olmam\u0131\u015ft\u0131. Ama onlar \u00f6l\u00fcm korkusu i\u00e7inde titre\u015fip duruyorlard\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc T\u00fcrkiye\u2019nin di\u011fer b\u00f6lgelerindeki Ermenilerin ak\u0131betini biliyorlard\u0131 ve kendilerini de ayn\u0131 ak\u0131betin bekledi\u011finden korkuyorlard\u0131.\u201d (s. 67)<\/p>\n Eski oyun<\/strong><\/p>\n 30 May\u0131s\u2019ta Vischer ve e\u015fi Urfa\u2019dan \u00e7\u0131karlar. \u0130lk duraklar\u0131 Halep olur, oradan Beyrut\u2019a ge\u00e7erler. Akabinde bir \u0130talyan vapuru ile \u0130stanbul\u2019a seyahat ederler.<\/p>\n \u201cKonstantinapol\u2019e giri\u015fimizde Bo\u011faz\u2019da pasaportumuz \u0130ngiliz-Frans\u0131z-\u0130talyan komiserli\u011fi taraf\u0131ndan kontrol edildi. \u015eehir, \u0130tilaf birlikleri ile kayn\u0131yordu, ama duydu\u011fumuz kadar\u0131 ile milliyet\u00e7iler \u00e7ok yak\u0131nlardayd\u0131lar. Marmara sahiline kadar kendilerini g\u00f6stermi\u015flerdi.\u201d (s. 79)<\/p>\n Vischer raporunun sonunda, T\u00fcrklerin sahip olduklar\u0131 diplomatik ve politik h\u00fcnerlerini kurtulu\u015f m\u00fccadelelerinde \u00e7ok iyi kulland\u0131klar\u0131 tespitini yapar. \u00dcst\u00fcn g\u00fc\u00e7lere kar\u015f\u0131, enerjilerini de\u011fil, diplomatik kabiliyetlerini \u00f6ne \u00e7\u0131kararak ba\u015far\u0131ya ula\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6yler. B\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7lerin T\u00fcrkiye\u2019nin dostlu\u011funu kazanmak i\u00e7in eski oyuna yeniden ba\u015flad\u0131klar\u0131n\u0131 belirtir.<\/p>\n \u201cAnkara\u2019daki yeni iktidar sahipleri Bat\u0131l\u0131 devletlerin birbirine kar\u015f\u0131 oyun oynamay\u0131, \u00f6zellikle Sovyetler Birli\u011fi\u2019ni Bat\u0131l\u0131 m\u00fcttefiklere kar\u015f\u0131 kullanmay\u0131 son derece iyi bir bi\u00e7imde becermektedirler. Frans\u0131zlar \u015fimdi Suriye ile yetinmeyi ve bunu da Yunanistan\u2019\u0131 feda ederek yapmay\u0131 ve T\u00fcrkiye ile dostluk kurmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmektedir\u2026 Mustafa Kemal ve onun taraftarlar\u0131n\u0131n \u00e7abalar\u0131, ki biz buna T\u00fcrkiye a\u00e7\u0131s\u0131ndan takdirlerimizi ifade edebiliriz, \u015fimdiden ba\u015far\u0131ya ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r ve onlar \u00fclkeleri i\u00e7in muhtemelen daha uygun \u015fartlar elde etmeyi ama\u00e7l\u0131yorlard\u0131.\u201d (s. 80)<\/p>\n Sava\u015f ko\u015fullar\u0131nda derin \u0131st\u0131raplara \u015fahit olarak ge\u00e7irdi\u011fi Urfa g\u00fcnlerinin ard\u0131ndan Dr. Vischer, Basel\u2019e d\u00f6ner ve bir muayenehane a\u00e7arak 1930\u2019daki \u00f6l\u00fcm\u00fcne kadar yoksul m\u00fcltecilerin yaralar\u0131n\u0131 sarmaya devam eder.<\/p>\n