{"id":61824,"date":"2021-03-12T01:48:25","date_gmt":"2021-03-12T06:48:25","guid":{"rendered":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=61824"},"modified":"2021-03-12T01:48:25","modified_gmt":"2021-03-12T06:48:25","slug":"harputlu-bir-ermeniden-mustafa-kemal-ataturke-mektup","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=61824","title":{"rendered":"Harputlu bir Ermeni\u2019den Mustafa Kemal Atat\u00fcrk’e mektup"},"content":{"rendered":"
\"\"
Ge\u00e7ti\u011fimiz y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131nda Harput (Houshamadyan ar\u015fivi)<\/figcaption><\/figure>\n

H\u00fcsn\u00fc G\u00fcrbey ve Mahsuni G\u00fcl, 83 y\u0131ld\u0131r devlet ar\u015fivinde bulunan \u00e7ok ilgin\u00e7 bir belgeye ula\u015ft\u0131. 1937 sonlar\u0131nda, B.G. Karapetyan isimli bir Harputlu Ermeni, Atat\u00fcrk\u2019e bir mektup yazm\u0131\u015f. Karapetyan mektubunda 1909’dan 1915’e Ermeniler’in ba\u015f\u0131na gelenlere dair geli\u015fmeleri s\u0131ral\u0131yor, bunlar\u0131n analizini yap\u0131yor ve T\u00fcrkiye i\u00e7in t\u00fcm halklar\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fck taleplerine yan\u0131t verecek yeni bir yap\u0131 \u00f6neriyor.<\/strong><\/em><\/p>\n

H\u00dcSN\u00dc G\u00dcRBEY-MAHSUN\u0130 G\u00dcL<\/strong><\/p>\n

Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Ar\u015fivi; \u201cCA: 01019578\/648214\u201d kay\u0131t numaras\u0131nda bulunan bir belge\/mektup, Elaz\u0131\u011f Ermenilerinden B.G. Karabetyan imzas\u0131yla Mustafa Kemal Pa\u015fa\u2019ya g\u00f6nderilmi\u015ftir. Mektubun orijinali Ermenicedir. Elimizdeki n\u00fcshas\u0131 T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7evrilmi\u015f hali\u00a0 olup tarihsizidir, sadece ekin sonunda k\u0131rm\u0131z\u0131 kalemle, 19. 1. 938 tarihi yaz\u0131l\u0131d\u0131r. Mektup; asl\u0131 ve bir ek\u2019den m\u00fcrekkeptir. Ek, Hatay olaylar\u0131ndan dolay\u0131 yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in mektup tarihi de yakla\u015f\u0131k 1937-38 tarihleri olarak tahmin edilmektedir ki, k\u0131rm\u0131z\u0131 kalemle yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 belirtilen tarihe de denk d\u00fc\u015fmektedir.<\/em><\/p>\n

Mektupta; \u201cGayr\u0131-T\u00fcrk unsurlara kar\u015f\u0131 halen saltanat istibdad\u0131 g\u00fcnlerindeki istisg\u00e2r (k\u00fc\u00e7\u00fck g\u00f6rme) ve istihkar (a\u015fa\u011f\u0131lama) sistemi tatbik olunuyor\u201d dendikten\u00a0 sonra,\u00a0 \u201cSaltanat devrinde gayr\u0131-T\u00fcrkler memleket d\u00e2hilinde hi\u00e7 olmazsa dini ve k\u0131smen de k\u00fclt\u00fcrel sahalarda serbestiye nail oluyorlard\u0131. H\u00e2lbuki m\u00fcterakki ve ileri fikirli sizlerin g\u00fcn\u00fcnde memleketin gayr\u0131 T\u00fcrk evlatlar\u0131 bu iptidai haklardan da mahrum edilmektedirler\u201d denilerek, ilerici oldu\u011fu ileri s\u00fcr\u00fclen Cumhuriyet y\u00f6netiminin, asl\u0131nda Osmanl\u0131 y\u00f6netiminin de gerisine d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc a\u00e7\u0131k\u00e7a \u00f6ne s\u00fcr\u00fcl\u00fcyor.<\/em><\/p>\n

Mektupta, Osmanl\u0131 Devletinin Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131ndaki yenilgisinden ve devletin da\u011f\u0131lmas\u0131ndan, d\u0131\u015far\u0131dan y\u00f6nlendirilen acemi y\u00f6neticilerin (dirijanlar\u0131n\u0131n\/b\u00fcrokratlar\u0131n) tanr\u0131 tan\u0131mazlar\u0131n (hotperestlik) vatanda\u015flar\u0131na\u00a0 (Gayri-T\u00fcrk\u2019e) kar\u015f\u0131 duyduklar\u0131 d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131n neden oldu\u011fu belirtiliyor. Oysa yazara g\u00f6re halk aras\u0131nda \u201cFark g\u00f6zetmek cehalettir.\u201d\u00a0 \u00a0Yazar \u015f\u00f6yle devam ediyor: \u201c\u00dclkelere ve milletlere h\u00e2kim oldunuz fakat onlar\u0131 devlete ba\u011flamak, bend etmek dirayet ve kiyasetinden mahrumdunuz\u201d\u00a0<\/em>
\nYazar bir k\u0131yaslama da yap\u0131yor ve s\u00f6z\u00fc 1915\u2019e getiriyor. \u201cAvrupal\u0131lar i\u015fgal ettikleri eski Osmanl\u0131 topraklar\u0131 \u00fczerinde ya\u015fayan halklara bask\u0131 yapmak yerine, onlar\u0131n demokratik haklar\u0131na sayg\u0131 g\u00f6stererek, birbirleriyle kayna\u015fma yolunu se\u00e7tiler. Oysa sizler daha, d\u00fcn, Ermenileri katliam ettiniz, kalanlar\u0131n\u0131 da d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt taraf\u0131na da\u011f\u0131tarak himayesiz, serseri ve vatans\u0131z bir hale soktunuz. Memleket i\u00e7erisinde kalanlar\u0131 da \u015fahsi ve milli haklar\u0131ndan mahrum ederek esire \u00e7evirdiniz.\u201d\u00a0<\/em><\/p>\n

Yazara g\u00f6re \u201cSorun demokratik hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckten yoksun bir devlet anlay\u0131\u015f\u0131ndan kaynaklanmaktad\u0131r, bu anlay\u0131\u015f\u0131 \u00e7\u00f6zemedi\u011finiz s\u00fcrece de, yabanc\u0131lar sizlerin i\u00e7 i\u015flerinizi kar\u0131\u015ft\u0131rmaya devam edecektir. \u00c7\u00fcr\u00fck temel \u00fczerine kurulan bir devlet, ne ilerleyebilir ve ne de kal\u0131c\u0131 (payidar) olur. T\u00fcrkiye\u2019yi bug\u00fcn de bu zaviyeden tetkik etti\u011fimizde yine baz\u0131 hilek\u00e2r ve suikast\u00e7\u0131 devletlerin s\u00f6zlerine kap\u0131larak yanl\u0131\u015f bir yoldan y\u00fcr\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve yine eski ma\u011frur ve tehditk\u00e2r politikay\u0131 takip etti\u011fini g\u00f6rmekteyiz.\u201d\u00a0<\/em>
\nYazar bu ve buna benzer pek \u00e7ok uyar\u0131da bulunuyor ve ABD Anayasas\u0131\u2019n\u0131n olumlu bir \u00f6rnek olarak g\u00f6steriyor. S\u00f6z\u00fc fazla uzatmadan sizleri bu \u00f6nemli ve \u00e7arp\u0131c\u0131\u00a0 mektupla ba\u015f ba\u015fa b\u0131rak\u0131yoruz. H.G.-M.G<\/em><\/p>\n

Muhterem Mustafa Kemal Pa\u015fa:
\nFikirlerimi T\u00fcrk\u00e7e olarak beyan edemedi\u011fime m\u00fcteessirim. Ancak bunlar\u0131, size gere\u011fi gibi terc\u00fcme edebilecek iyi T\u00fcrk\u00e7e bilen bir Emeninin kolayl\u0131kla bulunaca\u011f\u0131ndan emin olarak mecburen Ermenice yaz\u0131yorum. Yurdumuz \u00fczerinden ge\u00e7en zul\u00fcm ve felaket g\u00fcnleri ge\u00e7eli yirmi sene oldu\u011fu halde d\u00e2hili ve harici politikam\u0131zdaki terakki bak\u0131m\u0131ndan hen\u00fcz mahsus ve \u00fcmit verici bir de\u011fi\u015fiklik g\u00f6remedim.<\/p>\n

Gayr\u0131-T\u00fcrk unsurlara kar\u015f\u0131 halen saltanat istibdad\u0131 g\u00fcnlerindeki istisg\u00e2r ve istihkar sistemi tatbik olunuyor.
\nSaltanat devrinde gayr\u0131-T\u00fcrkler memleket d\u00e2hilinde hi\u00e7 olmazsa dini ve k\u0131smen de k\u00fclt\u00fcrel sahalarda serbestiye nail oluyorlard\u0131. H\u00e2lbuki m\u00fcterakki ve ileri fikirli sizlerin g\u00fcn\u00fcnde memleketin gayr\u0131-T\u00fcrk evlatlar\u0131 bu iptidai haklardan da mahrum edilmektedirler.<\/p>\n

Din, bir milletin ruhundan hi\u00e7bir zecri vas\u0131ta ile kopar\u0131lamayan ruhu teselli ve nezahetin yeg\u00e2ne amilidir ve onu zecri hi\u00e7bir tedbir ve vas\u0131ta, bir milletin kalbinden s\u00f6k\u00fcp atamaz. Din, hakiki manasile bir milletin veya halk\u0131n manevi ve ahlaki miyar\u0131n\u0131 (\u00f6l\u00e7\u00fct) g\u00f6steren tek vas\u0131ta, vicdani duygular\u0131n y\u00fckseli\u015fini ve mukaddesat\u0131 temin eden yeg\u00e2ne amildir ve e\u011fer riyak\u00e2r din adamlar\u0131n\u0131n taassup ve istismarlar\u0131ndan masuniyeti temin edilirse (korunursa) be\u015feriyetin \u00f6n\u00fcnde do\u011fru ve insanlar\u0131 birbirlerile samimi m\u00fcnasebete ula\u015ft\u0131ran hakiki ve mutlak bir terakki yolu a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f olur.<\/p>\n

Hakiki bir din iman ve telakkisi mevcut olmamas\u0131 ahlaks\u0131zl\u0131k ve riyak\u00e2rl\u0131ktan ba\u015fka bir netice veremez.
\n\u0130nsan nam\u0131 verilen mahl\u00fbka, milletleri her sahada birbirlerile m\u00fctekabil m\u00fcnasebata sevk ve terakki yoluna imale eden mevzuata riayet mecburiyetini tahmil eden vicdan duygusudur, vicdan duygusunun ehemmiyetini ve rol\u00fcn\u00fc kavrayan ve onun l\u00fczumuna kani olan ferdlerden te\u015fekk\u00fcl edecek bir millet veya bir devlet, kemiyet itibarile ne kadar k\u00fc\u00e7\u00fck olursa olsun onu d\u00e2hilden ve hari\u00e7ten kimse ma\u011flup edemez. Kuvvet ve kudret, bir memleket d\u00e2hilinde do\u011fan ve geli\u015fen muhtelif milletlerin m\u00fctekabil m\u00fcnasebat\u0131n\u0131n do\u011fruluk ve samimiyet prensiplerine m\u00fcstenit (istinat eden) idare tarz\u0131ndan husule gelir. Bu olmad\u0131k\u00e7a, her \u015fey kendini be\u011fenmek ve kendini aldatmakt\u0131r.<\/p>\n

\u0130stanbul’un zabt\u0131ndan ve muzaffer ordular\u0131n\u0131n ricat\u0131ndan sonra, T\u00fcrkiye\u2019nin i\u00e7ine kemirici bir kurt girdi, ha\u015fmet ve n\u00fcfuzunu tamamen kaybetti. T\u00fcrkiye\u2019nin, b\u00fcy\u00fck fedak\u00e2rl\u0131klarla elde etti\u011fi bir\u00e7ok memleketleri kaybetmesine sebep, bu meziyetlerden mahrum kalmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Maziden sarf\u0131nazar, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde vukua gelen zayiat\u0131 ve bunlar\u0131n sebeplerini bir az tetkik edelim:
\nB\u00fct\u00fcn bu zayiat, hatta son harp esnas\u0131ndakiler bile, hep T\u00fcrkiye dirijanlar\u0131n\u0131n (b\u00fcrokratlar\u0131n\/y\u00f6neticilerin) politika i\u015flerindeki acemiliklerinin, vicdan ve ahlak sukutunun, ihtiras ve hotperestlik ve ecnebi d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 gibi geri d\u00fc\u015f\u00fcncelerin neticesidir. Sonu tekrar geriye d\u00f6nmek olan bu halin, halen de yine ayn\u0131 his ve \u015fevk ile ileri g\u00f6t\u00fcr\u00fclmesine \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yor.<\/p>\n

Bir dirijan, elindeki imtiyaz ve salahiyetlerle idaresi alt\u0131ndakilere m\u00fcsavat temininde ihmal g\u00f6sterirse, onlarla beraber kendisi de mutazarr\u0131r (zarar g\u00f6rm\u00fc\u015f) olur. Bir devlet, ancak idare etti\u011fi unsurlar\u0131 tefriksiz (ayr\u0131ms\u0131z) takip ve te\u015frik etti\u011fi, kanun kar\u015f\u0131s\u0131nda onlar\u0131 m\u00fcsavi (e\u015fit) tuttu\u011fu ve onlar\u0131n i\u00e7timai haklar\u0131na h\u00fcrmet etti\u011fi, kendi \u015ferefine onlar\u0131 da i\u015ftirak ettirdi\u011fi takdirde fedak\u00e2rl\u0131kla elde etti\u011fi n\u00fcfuz ve \u015feref k\u00f6kle\u015fir, geni\u015fler, b\u00fcy\u00fcr, y\u00fckselir ve ebedile\u015fir. Fark g\u00f6zetmek cehalettir. B\u00fct\u00fcn eserleri, maksatlar\u0131, \u00fcmitleri, tasavvurlar\u0131 ve istikbali bilgisizce y\u0131kan bir amildir.
\nViyana ricatinden sonra devleti sukuttan sukuta sevk eden sebep bizzat bu tefrik politikas\u0131 olmu\u015ftur.<\/p>\n

\"1930'lar\u0131n<\/div>\n
1930’lar\u0131n sonlar\u0131na do\u011fru Mustafa Kemal Atat\u00fcrk<\/span><\/em><\/div>\n

\u201cErmeni katliam\u0131n\u0131n sebebi ne idi?\u201d<\/strong>
\n\u00dclkelere ve milletlere h\u00e2kim oldunuz fakat onlar\u0131 devlete ba\u011flamak, bend etmek dirayet ve kiyasetinden mahrumdunuz. Gizli ve aleni surette yap\u0131lan zul\u00fcmler, ya\u011fmalar, katliamlar, m\u00fcsadereler ve haks\u0131zl\u0131klar\u0131n, bittabi \u015fiddetli bir ho\u015fnutsuzlu\u011fa, nefret, kin ve husumet ve nihayet isyan husule getirerek, hi\u00e7 yoktan d\u00fc\u015fmanl\u0131klara, imparatorlu\u011fun zaaf ve fakra d\u00fc\u015fmesine, budanmas\u0131na ve nihayet \u00f6l\u00fcm\u00fcne sebep olaca\u011f\u0131 \u015f\u00fcphesizdi.<\/p>\n

Bu son harpte bile, bir\u00e7ok devletlerin bu bakir memleketi yutmak i\u00e7in i\u015ftihalar\u0131n\u0131 biledikleri ve kat’i projeler haz\u0131rlad\u0131klar\u0131 s\u0131rada, siz bilhassa Ermenilere kar\u015f\u0131 tarihte misli g\u00f6r\u00fclmemi\u015f katliamlarla tehciri tertip ettiniz. Bunun sebebi ne idi? \u00c7\u00fcnk\u00fc biz, Ermenilerin Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011funa kar\u015f\u0131 sad\u0131k olmad\u0131klar\u0131 kanaatinde bulunuyordunuz.<\/p>\n

Bu suikasdi tertip eden devletleraras\u0131nda e\u011fer birbirile kruvaz\u0131man (\u00e7eli\u015fen) yapan menfaatler zuhur etmese idi, bug\u00fcnk\u00fc T\u00fcrkiye de halen mevcut olmayacakt\u0131. Fakat korkar\u0131m ki, o devletlerin birbirine z\u0131d olan menfaatleri bir g\u00fcn birbirine uygun bir \u015fekilde s\u0131ralanacak ve T\u00fcrkiye’de art\u0131k yeniden devlet hayat\u0131 ya\u015famak f\u0131rsat\u0131ndan mahrum kalacakt\u0131r. Devletlerin g\u00f6sterdikleri bu imhal, kendi i\u015ftihalar\u0131n\u0131n ve ilerlemi\u015f menfaatlerinin tezat ve ihtilaf\u0131 neticesinden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir.<\/p>\n

En serke\u015f ve isyank\u00e2r bir unsur olan Ermenileri tehcir ve katliam etmekle onlar\u0131n hakk\u0131n\u0131 da kendilerile beraber ortadan kald\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 zannetmeyin. Avrupa devletleri bir g\u00fcn tam bir anla\u015fma ile maksatlar\u0131n\u0131 tahakkuk ettirmek i\u00e7in size yine birka\u00e7 K\u00fcrd veya Ermeniyi katliam etmek f\u0131rsat\u0131n\u0131 vereceklerdi. Suriye, Irak ve Filistinin ziya\u0131 hen\u00fcz pek yenidir. Bu memleketler ve bunlar gibi daha bir\u00e7oklar\u0131 Avrupa devletleri taraf\u0131ndan zabtedilmi\u015ftir. Avrupal\u0131lar ana vatanlar\u0131ndan \u00e7ok uzak olan bu yerleri nas\u0131l, hangi kuvvetle, hangi sistemle idare ediyorlar? Katliam ve ya\u011fma ile mi? Yoksa ba\u015fka vas\u0131talarla m\u0131? Bittabi ilk zamanlarda yeni h\u00fck\u00fcmet ile tebaas\u0131 aras\u0131nda \u00e7arp\u0131\u015fmalar oluyordu. Fakat zaman ge\u00e7tik\u00e7e sarfolunan mesai neticesinde iki taraf da birbirine yak\u0131nla\u015fmak ve anla\u015fmak ve birbirlerini m\u00fctekabilen tetkik etmek suretile her iki taraf da kar\u015f\u0131s\u0131ndakinin talep ve haklar\u0131n\u0131 takdir ederek m\u00fctekabil menfaatlerin imtizacile (uyumlu hale gelmesi) birbirlerine ba\u011flanmakta ve b\u00f6ylece ya\u015famakta ve terakkiyat sahas\u0131nda ilerlemektedirler.<\/p>\n

“Fakat siz hala…\u201d<\/strong>
\nFakat siz, halen bug\u00fcne kadar idareniz alt\u0131nda ya\u015fayan muhtelif milletlerin mevcudiyet haklar\u0131n\u0131 kavrayamad\u0131n\u0131z. Siz halen bug\u00fcne kadar da aran\u0131zdaki ve hari\u00e7teki Ermenileri keserek imha etmek i\u00e7in muhtelif vesileler ve f\u0131rsatlar aramakta, onlar\u0131n mallar\u0131n\u0131 zabtetmekte ve mekteplerini ve dini m\u00fcesseselerini kapatmakta ve hatta mezarl\u0131klar\u0131na bile m\u00fcdahale etmektesiniz.
\nD\u00fcn, Ermenileri katliam ettiniz, kalanlar\u0131n\u0131 da d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt taraf\u0131na da\u011f\u0131tarak himayesiz, serseri ve vatans\u0131z bir hale soktunuz. Memleket i\u00e7erisinde kalanlar\u0131 da \u015fahsi ve milli haklar\u0131ndan mahrum ederek esire \u00e7evirdiniz. Onlar bu suretle memleketin umumi inki\u015faf ve terakkisinden istifade edemedikleri gibi bu terakki ve inki\u015fafa hizmet vazifesinden de geri kalmaktad\u0131rlar.
\nOnlar\u0131 her t\u00fcrl\u00fc (\u2026\u2026\u2026okunamad\u0131) sevk eden sizin gururunuzun verdi\u011fi korkudur. Siz, zeki ve m\u00fcdebbir \u00f6nderler, Ermenilerin de kendilerini memleketin \u00f6z evlad\u0131 s\u0131fatile T\u00fcrkiye\u2019de T\u00fcrkler kadar ve hatta daha bile fazla hak sahibi g\u00f6rmekte olduklar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeli ve takdir etmelisiniz.<\/p>\n

Ermeni isyankarm\u0131\u015f, Ermeni Hristiyanm\u0131\u015f, ihtilal \u00e7\u0131karm\u0131\u015f, h\u00fcrriyet istemi\u015f, K\u00fcrd ba\u015fka tarikattan imi\u015f, vah\u015fi imi\u015f, serke\u015f imi\u015f, T\u00fcrk Muhammed dininden imi\u015f, M\u00fcsl\u00fcman imi\u015f, katliamc\u0131 imi\u015f, \u015fu imi\u015f bu imi\u015f, mademki hepsi bir vatan\u0131n evlatlar\u0131d\u0131rlar ve hepsi de o vatana ayn\u0131 sars\u0131lmaz ve \u00e7\u00f6z\u00fclmez ba\u011flarla, ayn\u0131 unutulmaz hat\u0131ralarla ve ayn\u0131 hak ve salahiyetlerle ba\u011fl\u0131d\u0131rlar… \u015eu halde bu hak ve salahiyetlerden ben ni\u00e7\u00fcn kom\u015fum olan T\u00fcrk kadar istifade edemiyeyim? Bu fark\u0131, bu ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 kim ihdas etti? \u015e\u00fcphesiz h\u00fck\u00fcm s\u00fcren cahilane zihniyet ve gayra husumet illeti de\u011fil mi? E\u011fer Ermeni\u2019nin mevcudiyetini tehdit eden tehlike olmasayd\u0131; onun da isyan ve ihtilale ba\u015fvurmas\u0131na ve kendisini feda etmesine bir sebep yoktu.<\/p>\n

Siz de ve biz de biliriz ki boyun e\u011filmesi esaretten daha a\u011f\u0131r \u015fartlar ve sebepler vard\u0131. Ermeni, bir insan ve vatan\u0131n bir evlad\u0131 s\u0131fatile hissemize d\u00fc\u015fen m\u00fcsavi hakk\u0131 istedi, T\u00fcrk ise cahilane bir \u015fekilde silahla, tehditle vurarak, keserek ve en gayr\u0131 insani tedbirleri bile esirgememek suretile mukabele etti. E\u011fer siz, h\u00e2kim T\u00fcrk unsuru, vaziyeti kavram\u0131\u015f olsayd\u0131n\u0131z, ne siz ecnebi amillere alet olurdunuz ve ne de biz \u00fcmitsizli\u011fe d\u00fc\u015ferek ba\u015fkalar\u0131n\u0131n s\u00f6zlerine inan\u0131p kendimizi ak\u0131nt\u0131ya kapt\u0131r\u0131rd\u0131k. E\u011fer siz bizim vaziyetimizi kavram\u0131\u015f, kanunu samimiyetle tatbik ve adaleti seyanen tevzi etmi\u015f ve bize di\u011fer devletlerin kendi tebaalar\u0131na verdikleri haklar\u0131 vermi\u015f olsayd\u0131n\u0131z biz de onlar gibi ilerler, inki\u015faf eder ve medeniyetin zirvesine y\u00fckselirdik.<\/p>\n

\"Mektubun<\/div>\n
Mektubun ilk sayfas\u0131<\/span><\/em><\/div>\n

\u201cAmerika ne yap\u0131yor?\u201d<\/strong>
\nAmerika bu g\u00fcn 49 Cumhuriyetten m\u00fcrekkep ve 150 milyon n\u00fcfusu olup bu birle\u015fik Cumhuriyetler d\u00fcnya \u00fczerindeki t\u00fcrl\u00fc t\u00fcrl\u00fc milletlere mensup anas\u0131rdan (unsurdan)m\u00fcrekkep oldu\u011funa g\u00f6re adeta ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na bir d\u00fcnyad\u0131r. B\u00f6yle oldu\u011fu halde bu birle\u015fik cumhuriyetlerden m\u00fcte\u015fekkil ve hen\u00fcz 150 senelik bir mazisi olan Amerika bug\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n en kuvvetli ve en m\u00fcterakki bir memleketidir. Bu memleketin b\u00f6yle dev ad\u0131mlarile terakkisindeki amil nedir ? \u0130stibdad\u0131n k\u0131rbac\u0131 m\u0131? S\u00fcng\u00fc m\u00fc? Katliam m\u0131? \u015e\u00fcphesiz bunlardan hi\u00e7 biri de\u011fil. Bu amil, birle\u015fik h\u00fck\u00fcmetleri birbirlerine sars\u0131lmaz ba\u011flarla ba\u011flayan anayasad\u0131r. Anayasa Amerika’da yaln\u0131z vatanda\u015flara de\u011fil, vatanda\u015f olmayanlara\u00a0 bile misli g\u00f6r\u00fclmemi\u015f imtiyazlardan istifade, terakki ve para kazanmak hak ve imkanlar\u0131 bah\u015fetmi\u015f ve bu suretle her fedakarl\u0131\u011fa katlanan, emsalsiz metin bir millet yaratm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Ni\u00e7\u00fcn ayn\u0131 serbesti ba\u015fka memleketlerde h\u00fck\u00fcm s\u00fcrmesin? \u00c7\u00fcnk\u00fc onlar kendi tebaalar\u0131 olan halktan, Amerikan\u0131n kendi halk\u0131na kay\u0131ts\u0131z ve \u015farts\u0131z olarak bah\u015fetti\u011fi haklar\u0131 esirgemektedirler. T\u00fcrkiye de, tam ve kamil h\u00fcrriyetin, istiklalin, terakki ve inki\u015faf\u0131n yegane \u015fart\u0131, idaresi alt\u0131nda ya\u015fayan muhtelif millet ve unsurlar\u0131n her sahada haklar\u0131n\u0131n tan\u0131nmas\u0131ndan ibaret bulundu\u011funu bilmelidir.<\/p>\n

Herhangi bir devlet sevki ihtirasla bu memleketin (ABD\u2019yi kasdediliyor) h\u00fcrriyetini ihlale kalk\u0131\u015fmak cesaretini g\u00f6sterecek olsa, emin olunuz ki b\u00fct\u00fcn halk \u015fimdiye kadar alt\u0131na toplad\u0131\u011f\u0131 ekseriyet ve akalliyet unsurlar\u0131na ve memlekette ya\u015fayan b\u00fct\u00fcn milletlere kar\u015f\u0131 hi\u00e7 bir fark g\u00f6zetmemi\u015f olan Amerikan bayra\u011f\u0131n\u0131 tek bir fert gibi ve hayat\u0131 bahas\u0131na m\u00fcdafaa edecektir. \u00c7\u00fcnk\u00fc o, hepsini \u00f6z evlad olarak kabul etmi\u015ftir ve onlar da bilmukabele onu.<\/p>\n

\u201cT\u00fcrkiye bu muameleyi g\u00f6sterdi mi?\u201d<\/strong>
\nT\u00fcrkiye, y\u00fczlerce seneye bali\u011f olan h\u00e2kimiyeti m\u00fcddetince hudutlar\u0131 i\u00e7erisinde ya\u015fayan, do\u011fan ve geli\u015fen k\u00fc\u00e7\u00fck veya b\u00fcy\u00fck herhangi bir millete b\u00f6yle h\u00fcrriyetperverce bir muamele g\u00f6stermi\u015f midir? Asla! Bunun sebebi nedir? \u00c7\u00fcnk\u00fc o her hakk\u0131 kendisine hasretmi\u015f ve ba\u015fkalar\u0131n\u0131n hakk\u0131n\u0131 tan\u0131mak istememi\u015f ve bundan dolay\u0131 da memleketimiz daima korku ve endi\u015fe i\u00e7erisinde ya\u015fam\u0131\u015f, isyanlara sahne olmu\u015f ve bir\u00e7ok aksam\u0131n\u0131 kaybetmi\u015ftir.<\/p>\n

\u00c7\u00fcr\u00fck temel \u00fczerine kurulan bir devlet, ne ilerleyebilir ve ne de payidar olur. T\u00fcrkiye\u2019yi bu g\u00fcn de bu zaviyeden tetkik etti\u011fimizde yine baz\u0131 hilek\u00e2r ve suikast\u00e7\u0131 devletlerin s\u00f6zlerine kap\u0131larak yanl\u0131\u015f bir yoldan y\u00fcr\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve yine eski ma\u011frur ve tehditk\u00e2r politikay\u0131 takip etti\u011fini g\u00f6rmekteyiz.<\/p>\n

Hudutlar\u0131n\u0131z\u0131 geni\u015fletmek istiyorsunuz. H\u00e2lbuki elinizdeki topraklar hali, gayr\u0131 mesk\u00fbn ve peri\u015fan bir vaziyette. Bu hususta art\u0131k teferruata giri\u015fmek istemiyorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc uzun s\u00fcrecek. Siz bilmelisiniz ki; T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fayan b\u00fct\u00fcn milletler, T\u00fcrk, Ermeni, K\u00fcrd, Yahudi, Yezidi ve saire gibi b\u00fct\u00fcn toplu kuvvetler, memleketin granitten birer temel ta\u015flar\u0131d\u0131r. Memlekete h\u00fckmeden ferd veya cemiyet bu temel ta\u015flar\u0131ndan her hangi birini hakir g\u00f6r\u00fcr ve onlar\u0131n toplu kuvvetine dayanmaz ve h\u00e2kimiyetinin esaslar\u0131n\u0131 bunlara istinat ettirmek dirayetini g\u00f6stermezse, \u00f6mr\u00fc on sene, yirmi sene, y\u00fcz sene ne olursa olsun fakat neticede behemehal y\u0131k\u0131lma\u011fa mahkumdur. S\u0131rbistan, Romanya, Bulgaristan velhas\u0131l b\u00fct\u00fcn Balkanlar, Suriye, Irak, M\u0131s\u0131r, Tunus, Trablus, K\u0131br\u0131s vesaire hepsi memleketin k\u00fc\u00e7\u00fck b\u00fcy\u00fck birer temel ta\u015flar\u0131 idiler. Bunlar\u0131 idare edenler tedbirsizlik, basiretsizliklerile devlet\u00e7ilik ve idarecilik kabiliyetinden mahrumiyet ve alaturka siyasetle bu memleketlerde zul\u00fcm ve tazyik yap\u0131p T\u00fcrk devletinin temelini sarst\u0131lar ve b\u00f6ylece bu yerleri ba\u015fka devletlere kapt\u0131rd\u0131lar. Son bir as\u0131rl\u0131k medeniyet devresinde sizin elinize ge\u00e7en f\u0131rsatlar e\u011fer Ermenilerin eline ge\u00e7mi\u015f olsayd\u0131, emin olunuz b\u00fctan terakki sahalar\u0131nda sizin g\u00f6sterdi\u011finiz kabiliyetsizli\u011fe mukabil tamamen aksi bir netice elde eder ve memleket yani siz ve biz \u015fimdi Amerika Birle\u015fik Cumhuriyetlerinde oldu\u011fu gibi ya\u015fard\u0131k. Yani birle\u015fik h\u00fck\u00fcmetlerden m\u00fcrekkep bir T\u00fcrkiye.<\/p>\n

Sinesinde ya\u015fayan Ermeni gibi i\u015fg\u00fczarl\u0131k, yarat\u0131c\u0131l\u0131k vas\u0131flar\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma ve ilerleme sahalar\u0131ndaki delillerile tebar\u00fcz etmi\u015f ve eserleri as\u0131rlar\u0131n derinliklerinden bile parlayarak kendini d\u00fcnyaya tan\u0131tm\u0131\u015f bir milleti y\u0131kmak, \u00f6ld\u00fcrmek, imha etmek cehaletini g\u00f6steren devlet nas\u0131l bir devlettir? \u0130\u015fte bunu T\u00fcrk yapt\u0131 ve halen de yap\u0131yor.<\/p>\n

\u201cAmerika gibi birle\u015fik bir devlet niye olmas\u0131n?\u201d<\/strong>
\nDemokratik h\u00fck\u00fcmetlerin tebaalar\u0131 olan milletlere kar\u015f\u0131 tatbik ettikleri usulleri, siz T\u00fcrk dirijanlar\u0131 tatbik edecek kudret ve dirayetten mahrum mu idiniz? M\u00fcstakil bir Suriye, bir Filistin, bir Arabistan bug\u00fcn ba\u015fka devletlerin mandas\u0131 alt\u0131nda bulunacaklar\u0131na Ermenistan ve K\u00fcrdistan da d\u00e2hil oldu\u011fu halde hepsi birer m\u00fcstakil m\u0131ntaka halinde T\u00fcrk devletinin ayr\u0131lmaz birer c\u00fcz\u2019\u00fcn\u00fc te\u015fkil edemezler miydi? Ni\u00e7\u00fcn b\u00fct\u00fcn bu memleketler birer halka gibi birbirlerine ba\u011flanarak \u00e7elik metanetinde ve Amerika tarz\u0131nda birle\u015fik bir devlet te\u015fkil edemesinler? Me\u015frutiyetin ilan\u0131ndan evvel Ermeni muhariplerin te\u015fkilat\u0131 olan Ta\u015fnaksutyun ile T\u00fcrk m\u00fcnevver unsurlar\u0131n\u0131n giri\u015ftikleri temas ve m\u00fczakerelerin muvaffakiyetle tecellisi ve bunun kat’i neticesi hat\u0131r\u0131mdad\u0131r. Bu birle\u015fik kuvvet kar\u015f\u0131s\u0131nda Abd\u00fclhamit gibi m\u00fcstebit bir h\u00fck\u00fcmdar bile dayanamayarak teslim olmaktan ba\u015fka \u00e7are bulamam\u0131\u015ft\u0131r. Bu suretle senelerden beri tahayy\u00fcl olunan \u015fey tahakkuk etmi\u015f ve b\u00fcy\u00fck sevin\u00e7 tezah\u00fcrlerine, karde\u015f\u00e7e kucakla\u015fmalara, istikbale ait iyi \u00fcmitlere ve tam bir h\u00fcrriyet temennilerine vesile olmu\u015ftu. Fakat hen\u00fcz bu ulvi gaye memleketin en \u00fccra k\u00f6\u015felerine kadar yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir s\u0131rada gen\u00e7 T\u00fcrklerin tertip ettikleri Kilikya katliam\u0131, her t\u00fcrl\u00fc \u00fcmidi k\u0131rd\u0131, insanlar\u0131 yine inkisara u\u011fratt\u0131 ve emniyetsizlik elim bir hakikat olarak tekrar h\u00fck\u00fcm s\u00fcrme\u011fe ba\u015flad\u0131.<\/p>\n

1908 ve Kilikya katliam\u0131<\/strong><\/p>\n

T\u00fcrk \u00f6nderleri, siyasi sahadaki terakkilerinin derece ve miyar\u0131n\u0131 bu katliam ile g\u00f6sterdiler. K\u0131skan\u00e7l\u0131k bunlar\u0131n ruhundan zail olmam\u0131\u015f, ancak kudurmu\u015f bir kaplan gibi yine par\u00e7alamak, yine kan emmek vah\u015fi sevki tabiisi tekrar uyanmak \u00fczere sinmi\u015f ve uyu\u015fmu\u015f idi. B\u00fcy\u00fck ve k\u00fc\u00e7\u00fck T\u00fcrk \u00f6nderlerinin f\u0131rt\u0131nal\u0131 kafalar\u0131nda mant\u0131k asla yer tutmam\u0131\u015f ve onlar\u0131n dini ve milli taassublar\u0131 kar\u015f\u0131lar\u0131ndakileri y\u00fcksek g\u00f6rmelerine ve onlar\u0131n da meziyetlerini tam manasile takdir ve h\u00fcrmet etmelerine m\u00fcsaade etmemi\u015ftir. (Ermeni, serbest b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 takdirde bir ka\u00e7 sene i\u00e7inde T\u00fcrkiye\u2019nin b\u00fct\u00fcn siyasi ve iktisadi kuvvetlerini ele ge\u00e7irir ve ondan sonra T\u00fcrk Ermeni\u2019nin u\u015fa\u011f\u0131 vaziyetine girermi\u015f vesaire) siz, bu cahilane kanaatle katliamdan ba\u015fka tedbirler d\u00fc\u015f\u00fcnme\u011fi fuzuli bir me\u015fgale addederek s\u00fcng\u00fcye ve kuvvete m\u00fcracaatla b\u00fct\u00fcn \u00fcmit ve hayalleri y\u0131k\u0131p s\u00f6nd\u00fcrd\u00fcn\u00fcz. Memleket evlatlar\u0131ndan bir k\u0131sm\u0131n\u0131n rekabete kabiliyetli olmas\u0131 sizin gurur ve memnuniyetinizi mucip olacak ve sizi de g\u0131pta ile ayn\u0131 \u015fevk ve hevesle \u00e7al\u0131\u015fmaya sevk edecek yerde hasede kap\u0131larak sa\u011f\u0131 solu baltalay\u0131p y\u0131kt\u0131n\u0131z, harap ettiniz. \u0130\u015fte T\u00fcrk vatanda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n rehber ittihaz ettikleri kanaat bu oldu. T\u00fcrk milletinin \u00f6nderleri de halk\u0131n taassubunu tahrik ve onu \u015fuursuz bir k\u00fctle halinde sevk ve idare edeceklerine terakki ve inki\u015faf yoluna imaleye \u00e7al\u0131\u015fsayd\u0131lar, T\u00fcrk milleti de di\u011fer milletler gibi terakki edebilirdi.<\/p>\n

Katliam yapma\u011fa al\u0131\u015fm\u0131\u015f olan alelumum T\u00fcrk halk\u0131n\u0131 takbih (ay\u0131plama) ve tecrim (su\u00e7lama) etmiyorum. Kabahat onlarda de\u011fil, onlar\u0131 dirije (y\u00f6nlendiren) eden unsurlardad\u0131r. E\u011fer T\u00fcrkler i\u015fg\u00fczarl\u0131k, \u00e7al\u0131\u015fmak ve ilerlemek hassa ve kabiliyetlerini kaybetmi\u015flerse, kabahat onlar\u0131n de\u011fil, as\u0131rlardan beri dini taassup sehrile onlar\u0131n \u015fuur, muhakeme ve te\u015febb\u00fcs kudret ve kabiliyetlerini de k\u00f6rletmi\u015f ve vah\u015fi sevki tabiilerle hareket eden \u015fuursuz bir k\u00fctle haline sokmu\u015f olan \u00f6nderlerindir. T\u00fcrk halk\u0131 halen de bu ac\u0131nacak zihniyet ve haleti ruhiyeden kendini kurtaramam\u0131\u015ft\u0131r. Biraz mamur kalan yerleri de harabeye \u00e7evirmek i\u00e7in d\u00fcnk\u00fc Ermeni yerine bu g\u00fcn de K\u00fcrd\u00fc katliam etmektedir.<\/p>\n

Faziletkarane bir ricat m\u00fcstakbel T\u00fcrkiye\u2019nin en \u015ferefli bir sahifesini te\u015fkil edecektir. Yani fikirler ve bilhassa h\u00e2kim olan fikirler ciddile\u015fir, gururdan vazge\u00e7er, zamana uygun olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr, memleketi imarda amil olan b\u00fct\u00fcn asli unsurlar aras\u0131nda tabiat\u0131n uygunlu\u011funu temin eder, y\u00fckseli\u015f ve terakki yoluna girerek hakiki medeniyetin zirvesine do\u011fru ileriler ve y\u00fckselirse o zaman t\u00fcrl\u00fc nefret ve intikam duygular\u0131, her t\u00fcrl\u00fc suikasd te\u015febb\u00fcsleri akamet ve zevale u\u011frar. \u0130\u015fte y\u00fcr\u00fcnecek yol bu yoldur. Ermenilere, K\u00fcrdlere ve memleket i\u00e7erisindeki b\u00fct\u00fcn unsurlara, her t\u00fcrl\u00fc desiseden ve gizli hesap ve politika oyunlar\u0131ndan ari olarak muhtariyet veriniz. Ancak o zaman kuvvetli ve Amerika birle\u015fik h\u00fck\u00fcmetleri gibi korkusuz ve atisi emin hakiki bir T\u00fcrkiye v\u00fccut bulacakt\u0131r.
\nCevab\u0131n\u0131za intizarla samimi sayg\u0131lar\u0131m\u0131 sunan:(Bir Harputlu)
\nB.G. Karabetyan
\nNOT: Orijinal dilini bozmamak i\u00e7in mektuba \u00e7ok az m\u00fcdahale edilmi\u015ftir. (H.G.-M.G)<\/em><\/p>\n

\"Mektubun<\/div>\n
Mektubun son sayfas\u0131<\/span><\/em><\/div>\n

Mektuba ek: \u0130skenderun meselesi<\/strong><\/p>\n

Son zamanlarda \u0130skenderun meselesi m\u00fcnasebeti ile ortaya att\u0131\u011f\u0131n\u0131z davan\u0131n Ermeniler taraf\u0131ndan h\u00fcsn\u00fc kabul edilmemesi sizi m\u00fcteessir etmi\u015ftir ve bundan dolay\u0131 da \u0130stanbul gazetelerinden baz\u0131lar\u0131 T\u00fcrkiye haricindeki Ermeniler aleyhine tehditler savurmaktad\u0131rlar.<\/p>\n

T\u00fcrkiye haricindeki herhangi bir Ermeni k\u00fctlesini, sizin g\u00f6sterdi\u011finiz yalandan sevgi politikas\u0131na muar\u0131z bulundu\u011fundan dolay\u0131 tecrim\u00a0 mi ediyorsunuz? E\u011fer, g\u00f6sterdi\u011finiz politika yalan de\u011filse bunu takip eden tehditlerin manas\u0131 nedir?
\nHududun \u00f6te taraf\u0131nda ya\u015fayanlar\u0131n kalbinde hen\u00fcz korku ve deh\u015fetin hat\u0131ras\u0131 o kadar tazedir ki; sevgililerini, her \u015feylerini ve b\u00fct\u00fcn mukaddesatlar\u0131n\u0131 kaybeden bu insanlardan bu kadar kolayl\u0131kla kay\u0131ts\u0131z ve \u015farts\u0131z bir itimat bekleyemezsiniz. \u0130timat telkini s\u00f6zle de\u011fil ancak i\u015f ve delil ile m\u00fcmk\u00fcn olur.<\/p>\n

Siz bug\u00fcn, bizlerin yani yeniden hayata giren Ermenilerin kli\u015felerini kapatmak ve bunlara ait akarlar\u0131 kendinize mal etmek, mekteplerinin idamesini imkans\u0131z bir hale getirmek ve her \u015feylerini zabt, hatta dillerini ve adlar\u0131n\u0131 dahi de\u011fi\u015ftirme\u011fe icbar etmek suretlerile en iptidai haklar\u0131n\u0131 bile ihlal yolunda olanca kuvvet ve gayretinizle \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131z halde, di\u011fer taraftan da m\u00fcsavat esas\u0131na m\u00fcsteniden herkesin hakk\u0131na riayet etmekte oldu\u011funuza \u00e2lemi inand\u0131rarak d\u00fcnyan\u0131n g\u00f6z\u00fcn\u00fc boyamak istiyorsunuz. Vak\u0131a k\u00f6t\u00fc maksatlar\u0131n\u0131 tahakkuk ettirmek pe\u015finde bulunan baz\u0131 ecnebi devletlerin resmi hey’etleri feryat eden hakikatler kar\u015f\u0131s\u0131nda kulaklar\u0131n\u0131 t\u0131kamakta ve hatta sizin terakkiyat\u0131n\u0131za da inanm\u0131\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnmekte iseler de, bizi samimiyetinize inand\u0131rabilece\u011finizi ve \u00fcmit telkin edebilece\u011finizi asla hat\u0131r\u0131n\u0131zdan ge\u00e7irmeyiniz.<\/p>\n

Velhas\u0131l, e\u011fer siz memleketin d\u00e2hil ve hari\u00e7teki evlatlar\u0131na kanaatlar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirtmek ve onlara yak\u0131n bir istikbalde hakiki bir h\u00fcrriyete kavu\u015facaklar\u0131 \u00fcmidini vermek istiyorsan\u0131z, yukar\u0131da da kaydetti\u011fim gibi memleket d\u00e2hilindeki b\u00fct\u00fcn milletlere \u015famil bir esas d\u00e2hilinde derhal muhtariyet usul\u00fcn\u00fc tatbike tevess\u00fcl etmelisiniz.<\/p>\n

Devleti, ancak o zaman aln\u0131 a\u00e7\u0131k, her t\u00fcrl\u00fc riyak\u00e2rl\u0131ktan ve fena maksatlardan uzak hakiki bir devlet \u015fekline sokabilir ve onu b\u00fcy\u00fctmek, geni\u015fletmek fikir ve emellerini hudutlardan \u00f6tedekilere de kendili\u011finden a\u015f\u0131l\u0131yabilirsiniz ve bu suretle her tarafta benimsenen bu umumi emel, sa\u011flam temellere sars\u0131lmaz mesnedlere dayanarak tahakkuk eder. Bu samimi yaz\u0131lar\u0131m, belki sizce ve sizinkilerce biraz a\u011f\u0131r g\u00f6r\u00fclecek, fakat ben bir m\u00fc\u015fahid, bir m\u00fctetebbi (ara\u015ft\u0131ran) ve bir muakkip (takip eden) s\u0131fatile, milletlerin terakkisi i\u00e7in bundan ba\u015fka bir yol g\u00f6rm\u00fcyorum ve di\u011fer milletler de(bittabi m\u00fcterakki milletleri kasdediyorum.) bu son yoldan y\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015fler ve her sahada muvaffakiyetlerinden emin ve rakipsiz y\u00fcr\u00fcmektedirler. Zaten bundan ba\u015fka da \u00e7\u0131kar yol yoktur. Cebir ve hu\u015funet y\u0131k\u0131c\u0131d\u0131r. Fakat garezsiz ve makul bir rekabetin hemahenk kuvveti, yap\u0131c\u0131, yarat\u0131c\u0131 ve \u015fenlendiricidir ve umumun \u015feref ve muvaffakiyetini ifade eder. Tarih, bizim ve b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n hocas\u0131d\u0131r. Her kim bu hocan\u0131n ve tabiat kanunlar\u0131n\u0131n z\u0131d ve hilaf\u0131na hareket ederse kendisi mutazarr\u0131r olur (zarar g\u00f6r\u00fcr) ve her kim kanun ve nizamlar\u0131n\u0131 onun i\u015faret etti\u011fi esasa istinat ettirir ve onun bah\u015fetti\u011fi m\u00fcsavi (e\u015fit) haklar\u0131 herkese adilane tevzi ederse o ya\u015far. Gerek Ermenilerin ve gerek di\u011fer milletlerin; mekteplerini, kiliselerini, dillerini, adet ve ananelerini ve kabiliyetlerini, ferdi veya i\u00e7timai vas\u0131f ve meziyetlerini (bir kelime okumam\u0131\u015ft\u0131r) T\u00fcrkiye kurtaracak ve her \u015feyi T\u00fcrkle\u015ftirecek de\u011fildir. Bilakis onlara tam ve mutlak bir h\u00fcrriyet verilmek suretile kuvvetli ve m\u00fcttehid (birle\u015fmi\u015f) bir T\u00fcrkiye, tahayy\u00fcl etti\u011fi hudutlar i\u00e7erisinde b\u00fct\u00fcn unsurlar\u0131n m\u00fc\u015fterek mesaisile ve d\u00fcr\u00fcst bir siyasetin d\u00fcr\u00fcst tatbikatile, m\u00fc\u015fterek ve toplu hukuki bir varl\u0131k olarak ebediyen payedar olacakt\u0131r. B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 kavramak ve tatbik etmek zek\u00e2 ve basiretini g\u00f6sterebilecek misiniz? Bilmem, fakat siz, politika adamlar\u0131, siyaset g\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz\u00fc de\u011fi\u015ftirir ve tabiat\u0131n size verdi\u011fi tabii g\u00f6zlerle tarihin seyrini tetkik ederseniz, bu dirayeti g\u00f6sterirsiniz.
\nSayg\u0131lar\u0131mla.<\/p>\n

Agos’un notu<\/strong><\/p>\n

Mektubun \u0130skenderun sanca\u011f\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye s\u0131n\u0131rlar\u0131na\u00a0 dahil\u00a0 edilmesi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n y\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc 1938\u2019lerde yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131yor. Ancak mektubu \u00f6n ismiyle\u00a0 kimin yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131 biz de hen\u00fcz tespit edemedik. Belki de mektup isim ve soyisimle yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131 ancak devlet kay\u0131tlar\u0131na B.G. Karapetyan olarak girdi. Bilemiyoruz. Mektubun yazar\u0131 ABD \u00f6rne\u011fini verdi\u011fine g\u00f6re, o tarihlerde ABD\u2019de ya\u015f\u0131yor olmas\u0131\u00a0 bir ihtimaldir. Dostumuz Ararat \u015eekeryan bu ki\u015finin isminin Bedros olabilece\u011finden hareketle\u00a0 Bedros Garabetyan ismi i\u00e7in\u00a0 yapt\u0131\u011f\u0131 bir ara\u015ft\u0131rmada 1897\u2019de Harput\u2019ta kurulan bir kolejde bu isimde bir \u00f6\u011fretmene rastlad\u0131 ancak bu hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz \u015fu a\u015famada sadece bir varsay\u0131md\u0131r.<\/em><\/p>\n

http:\/\/www.agos.com.tr\/tr\/yazi\/25409\/harputlu-bir-ermeniden-mustafa-kemal-ataturk-e-mektup<\/em><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

H\u00fcsn\u00fc G\u00fcrbey ve Mahsuni G\u00fcl, 83 y\u0131ld\u0131r devlet ar\u015fivinde bulunan \u00e7ok ilgin\u00e7 bir belgeye ula\u015ft\u0131. 1937 sonlar\u0131nda, B.G. Karapetyan isimli bir Harputlu Ermeni, Atat\u00fcrk\u2019e bir mektup yazm\u0131\u015f. Karapetyan mektubunda 1909’dan 1915’e Ermeniler’in ba\u015f\u0131na gelenlere dair geli\u015fmeleri s\u0131ral\u0131yor, bunlar\u0131n analizini yap\u0131yor ve T\u00fcrkiye i\u00e7in t\u00fcm halklar\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fck taleplerine yan\u0131t verecek yeni bir yap\u0131 \u00f6neriyor. H\u00dcSN\u00dc G\u00dcRBEY-MAHSUN\u0130 […]<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":61825,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[72,1,70,20],"tags":[],"class_list":["post-61824","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-belge","category-haberler","category-makaleler","category-tarih-sayfalari"],"yoast_head":"\nHarputlu bir Ermeni\u2019den Mustafa Kemal Atat\u00fcrk'e mektup - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=61824\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Harputlu bir Ermeni\u2019den Mustafa Kemal Atat\u00fcrk'e mektup - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"H\u00fcsn\u00fc G\u00fcrbey ve Mahsuni G\u00fcl, 83 y\u0131ld\u0131r devlet ar\u015fivinde bulunan \u00e7ok ilgin\u00e7 bir belgeye ula\u015ft\u0131. 1937 sonlar\u0131nda, B.G. Karapetyan isimli bir Harputlu Ermeni, Atat\u00fcrk\u2019e bir mektup yazm\u0131\u015f. Karapetyan mektubunda 1909’dan 1915’e Ermeniler’in ba\u015f\u0131na gelenlere dair geli\u015fmeleri s\u0131ral\u0131yor, bunlar\u0131n analizini yap\u0131yor ve T\u00fcrkiye i\u00e7in t\u00fcm halklar\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fck taleplerine yan\u0131t verecek yeni bir yap\u0131 \u00f6neriyor. H\u00dcSN\u00dc G\u00dcRBEY-MAHSUN\u0130 […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=61824\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2021-03-12T06:48:25+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2021\/03\/Harput.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1000\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"605\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"23 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=61824#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=61824\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\"},\"headline\":\"Harputlu bir Ermeni\u2019den Mustafa Kemal Atat\u00fcrk’e mektup\",\"datePublished\":\"2021-03-12T06:48:25+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=61824\"},\"wordCount\":4577,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=61824#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2021\\\/03\\\/Harput.jpg\",\"articleSection\":[\"Belge\",\"Haberler\",\"Makaleler\",\"Tarih Sayfalar\u0131\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=61824#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=61824\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=61824\",\"name\":\"Harputlu bir Ermeni\u2019den Mustafa Kemal Atat\u00fcrk'e mektup - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=61824#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=61824#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2021\\\/03\\\/Harput.jpg\",\"datePublished\":\"2021-03-12T06:48:25+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=61824#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=61824\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=61824#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2021\\\/03\\\/Harput.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2021\\\/03\\\/Harput.jpg\",\"width\":1000,\"height\":605,\"caption\":\"Ge\u00e7ti\u011fimiz y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131nda Harput (Houshamadyan ar\u015fivi)\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=61824#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Harputlu bir Ermeni\u2019den Mustafa Kemal Atat\u00fcrk’e mektup\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/\",\"name\":\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\",\"name\":\"admin\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?author=7\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Harputlu bir Ermeni\u2019den Mustafa Kemal Atat\u00fcrk'e mektup - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=61824","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Harputlu bir Ermeni\u2019den Mustafa Kemal Atat\u00fcrk'e mektup - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","og_description":"H\u00fcsn\u00fc G\u00fcrbey ve Mahsuni G\u00fcl, 83 y\u0131ld\u0131r devlet ar\u015fivinde bulunan \u00e7ok ilgin\u00e7 bir belgeye ula\u015ft\u0131. 1937 sonlar\u0131nda, B.G. Karapetyan isimli bir Harputlu Ermeni, Atat\u00fcrk\u2019e bir mektup yazm\u0131\u015f. Karapetyan mektubunda 1909’dan 1915’e Ermeniler’in ba\u015f\u0131na gelenlere dair geli\u015fmeleri s\u0131ral\u0131yor, bunlar\u0131n analizini yap\u0131yor ve T\u00fcrkiye i\u00e7in t\u00fcm halklar\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fck taleplerine yan\u0131t verecek yeni bir yap\u0131 \u00f6neriyor. H\u00dcSN\u00dc G\u00dcRBEY-MAHSUN\u0130 […]","og_url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=61824","og_site_name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","article_published_time":"2021-03-12T06:48:25+00:00","og_image":[{"width":1000,"height":605,"url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2021\/03\/Harput.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"23 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=61824#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=61824"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e"},"headline":"Harputlu bir Ermeni\u2019den Mustafa Kemal Atat\u00fcrk’e mektup","datePublished":"2021-03-12T06:48:25+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=61824"},"wordCount":4577,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=61824#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2021\/03\/Harput.jpg","articleSection":["Belge","Haberler","Makaleler","Tarih Sayfalar\u0131"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=61824#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=61824","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=61824","name":"Harputlu bir Ermeni\u2019den Mustafa Kemal Atat\u00fcrk'e mektup - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=61824#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=61824#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2021\/03\/Harput.jpg","datePublished":"2021-03-12T06:48:25+00:00","author":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=61824#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=61824"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=61824#primaryimage","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2021\/03\/Harput.jpg","contentUrl":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2021\/03\/Harput.jpg","width":1000,"height":605,"caption":"Ge\u00e7ti\u011fimiz y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131nda Harput (Houshamadyan ar\u015fivi)"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=61824#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/akunq.net\/tr"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Harputlu bir Ermeni\u2019den Mustafa Kemal Atat\u00fcrk’e mektup"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/","name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e","name":"admin","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?author=7"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61824","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=61824"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61824\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":61826,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61824\/revisions\/61826"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/61825"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=61824"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=61824"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=61824"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}