Siyonizm<\/a>\u00a0hi\u00e7 de g\u00fc\u00e7l\u00fc de\u011fildi. \u0130srail\u2019e g\u00f6\u00e7 edenler Siyonist olduklar\u0131 i\u00e7in de\u011fil ekonomik kayg\u0131larla yeni bir ya\u015fam\u0131 denemek i\u00e7in g\u00f6\u00e7 etmi\u015flerdi.<\/p>\nSize 1930-40\u2019larda kendini elit g\u00f6ren bir y\u00f6netici kitleden bahsetmi\u015ftim. Yahudi toplumunun b\u00fct\u00fcn kurumlar\u0131 ve ekonomisi o s\u0131n\u0131f\u0131n elinde idi.<\/p>\n
Ama sinagoglar (ibadethaneler) de\u011fildi.\u00a0Sinagoglar genellikle ta\u015fra ve varo\u015f k\u00f6kenli muhafazak\u00e2r ailelerin elinde idi.<\/p>\n
Bu kesim de s\u00f6zde elitlere fena halde di\u015f biliyorlard\u0131. T\u0131pk\u0131 b\u00fcy\u00fckannem gibi. Ne garip de\u011fil mi eminim okuyucu bu filmi g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordur.<\/p>\n
Yurtd\u0131\u015f\u0131ndan gelen Siyonist head-hunterlar bu \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 sezdiler. 1945 y\u0131l\u0131ndan sonra Siyonistler kendilerini cemaatin i\u00e7ine sokmamak i\u00e7in direnen elitleri by-pass ederek sinagoglarda gen\u00e7lere propaganda yapmaya ba\u015flad\u0131lar.<\/p>\n
Sinagoglar\u0131n y\u00f6neticileri de s\u0131rf elitler bunu istemedi\u011fi i\u00e7in g\u00f6z yumdular. Gen\u00e7ler de muhafazak\u00e2r ailelerden geliyorlard\u0131 ve gen\u00e7 erkekler ile k\u0131zlar\u0131n bir arada g\u00f6r\u00fcnmeleri o devirde ho\u015f g\u00f6r\u00fclmezdi.<\/p>\n
Gen\u00e7 k\u0131zlar, sinagoga gidiyorum diyerek evden \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131 i\u00e7in anne ve babalar\u0131nca engellenmiyor bu toplant\u0131larda gen\u00e7 erkeklerle tan\u0131\u015fmak i\u00e7in ger\u00e7ekten de sinagoga propaganda dinlemeye gidiyorlard\u0131 hayat\u0131n cilvesine bak\u0131n ki \u0130sraili kuran Siyonistlerin \u00e7ok \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131 ateizme yak\u0131nd\u0131lar.<\/p>\n
Ama T\u00fcrkiye\u2019den \u00e7ok say\u0131da genci g\u00f6\u00e7 ettirmek i\u00e7in ibadethaneyi kulland\u0131lar. Amcam da bu d\u00f6nemde \u0130srail\u2019e g\u00f6\u00e7 etti.<\/p>\n
\u2013\u00a0\u0130srail kurulduktan ve T\u00fcrkiye Yahudi Toplumu\u2019nun bir k\u0131sm\u0131 g\u00f6\u00e7 ettikten sonra kalanlara ne oldu?<\/strong><\/p>\nBiliyorsunuz 1946 y\u0131l\u0131nda T\u00fcrkiye \u00e7ok partili hayata ge\u00e7ti. T\u00fcrk Yahudi toplumunda her zaman her siyasi g\u00f6r\u00fc\u015ften insan vard\u0131r ama b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funluk merkez sa\u011f e\u011filimindedir.<\/p>\n
1950 y\u0131l\u0131nda Demokrat parti ezici bir \u00e7o\u011funlukla iktidara gelince b\u00fct\u00fcn T\u00fcrkiye\u2019de ciddi de\u011fi\u015fiklikler oldu.<\/p>\n
Bu ba\u011flamda k\u00fc\u00e7\u00fck T\u00fcrk Yahudi toplumunda da de\u011fer yarg\u0131lar\u0131 k\u0131sa zamanda farkl\u0131la\u015ft\u0131 ve bu \u00e7ok sanc\u0131l\u0131 oldu.<\/p>\n
Toplum \u00e7ok merkantilist olmu\u015ftu. K\u00fc\u00e7\u00fcc\u00fck Yahudi Toplumu\u2019nda sosyal ve ekonomik s\u0131n\u0131flar aras\u0131 s\u0131n\u0131rlar vard\u0131.<\/p>\n
Bu s\u0131n\u0131rlar ya\u015fan\u0131lan y\u00fczy\u0131llard\u0131r ya\u015fanm\u0131\u015f semtleri de\u011fi\u015ftirerek, kendine daha bat\u0131l\u0131 tarz ya\u015f\u0131yormu\u015f g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc vererek (dikkat g\u00f6r\u00fcnt\u00fc diyorum!) \u00e7ocuklar\u0131n okutuldu\u011fu okullarla, hafta sonlar\u0131 pop\u00fcler e\u011flence yerlerinde g\u00f6z\u00fckerek, kad\u0131nlarda ise \u015f\u0131k ve modaya uygun giyinerek a\u015f\u0131l\u0131yordu.<\/p>\n
20 y\u0131l i\u00e7erisinde bir evvelki ku\u015faktan gelen farkl\u0131 ya\u015fam \u015fekilleri b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde a\u015f\u0131ld\u0131. Toplum bir \u00f6l\u00e7\u00fcde homojenle\u015fti.<\/p>\n
\u2013 1961 Hahamba\u015f\u0131 Se\u00e7imlerinden bahsetmek ister misiniz? Rav David Asseo hakk\u0131nda sizin zihninizde kalanlar neler?<\/strong><\/p>\nSe\u00e7imi an\u0131msam\u0131yorum daha 5 ya\u015f\u0131nda idim. Sadece eski gazeteleri okudum ve b\u00fcy\u00fcklerimi dinledim.<\/p>\n
Rav David Asseo en gen\u00e7 ve bat\u0131l\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcml\u00fc adaym\u0131\u015f ve o zamanki y\u00f6neticiler iki nedenle onun se\u00e7ilmesi i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flar.<\/p>\n
\u00d6ncelikle \u00f6l\u00fcm\u00fc halinde h\u00fck\u00fcmetten bir daha se\u00e7im izni alamayabilirlermi\u015f o y\u00fczden gen\u00e7 birini se\u00e7mek istemi\u015fler sonra da y\u00f6neticiler \u00e7ok da muhafazak\u00e2r de\u011fillermi\u015f, bu y\u00fczden daha kendileri gibi ya\u015fayan Frans\u0131zca bilen e\u011fitimli biri Hahamba\u015f\u0131lar\u0131 olsun istemi\u015fler.<\/p>\n
Rav David Asseo ile bir s\u00fcre \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Son derece a\u011f\u0131rba\u015fl\u0131 \u00e7ok az konu\u015fan ama kendince gerekti\u011fi yerde masaya vuran bir ki\u015fiydi.<\/p>\n
Sivil y\u00f6neticilerin masas\u0131na iki kere benim \u00f6n\u00fcmde vurdu. \u0130ki keresinde de a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 ho\u015fuma gitmemi\u015fti, ama ses \u00e7\u0131karmak ne m\u00fcmk\u00fcn?<\/p>\n
Birinde Ankara\u2019dan gelen ve var ise dileklerimizi dinlemek istediklerini s\u00f6yleyen bir yetkiliye rahat konu\u015fmam\u0131za izin vermemi\u015fti di\u011ferinde de y\u00f6netici se\u00e7iminde biraz a\u00e7\u0131l\u0131ma ve serbest se\u00e7imlere kar\u015f\u0131 koymu\u015ftu.<\/p>\n
\u2013\u00a01980\u2019lere de\u011fin sizin \u015fahit oldu\u011funuz \u00f6l\u00e7\u00fcde T\u00fcrkiye Yahudi Toplumu nas\u0131l y\u00f6netiliyordu?<\/strong><\/p>\nYahudi cemaatleri yaln\u0131z Osmanl\u0131\u2019da de\u011fil her yerde meritrokrasi ile y\u00f6netilirdi.<\/p>\n
Asl\u0131nda ko\u015fullar\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurur isek hi\u00e7 de k\u00f6t\u00fc bir y\u00f6netim \u015fekli de\u011fildi.<\/p>\n
Biz 30\u2019lu ya\u015flarda devreye girmek i\u00e7in yeti\u015ftirilmek \u00fczere \u00e7\u0131rak olarak sisteme al\u0131nd\u0131\u011f\u0131m\u0131zda abilerimize b\u00fcy\u00fcklerimize hayran olmu\u015ftuk.<\/p>\n
Tek benimsemedi\u011fim ve \u015fa\u015ft\u0131\u011f\u0131m fikir ayr\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n bazen \u00e7at\u0131\u015fmalara neden olmas\u0131 idi.<\/p>\n
Sonralar\u0131 bunun \u00e7ok sa\u011fl\u0131kl\u0131 oldu\u011funu anlad\u0131m. D\u0131\u015far\u0131dan g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc gibi de\u011fildir G\u00f6khan Bey.<\/p>\n
Sizin de \u00f6nceki sohbetinizde bana an\u0131msatt\u0131\u011f\u0131n\u0131z gibi\u00a0\u201ciki Yahudi\u2019nin oldu\u011fu yerde \u00fc\u00e7 fikir vard\u0131r.\u201d<\/em><\/p>\nEn az\u0131ndan bu \u00e7at\u0131\u015fmalar liyakatli, birikimli insanlar aras\u0131nda yap\u0131l\u0131yordu.<\/p>\n
\u2013\u00a0San\u0131r\u0131m sizin ya\u015fam\u0131n\u0131za d\u00f6nersek 1960 sonras\u0131n\u0131 daha iyi anlayaca\u011f\u0131z. Annenizin ve baban\u0131z\u0131n aileleri aras\u0131nda bir hayli farkl\u0131l\u0131klar oldu\u011fundan bahsetmi\u015ftiniz. Ailenizi ve \u00e7ocuklu\u011funuzu biraz anlat\u0131r m\u0131s\u0131n\u0131z?<\/strong><\/p>\n\u015eansl\u0131 bir \u00e7ocuktum. \u00c7\u00fcnk\u00fc b\u00fcy\u00fck anne ve b\u00fcy\u00fck babalar\u0131mdan \u00f6zellikle babamdan s\u00fcrekli masal dinlerdim.<\/p>\n
Annem babam\u0131n bana getirdi\u011fi \u00e7izgi romanlar\u0131 beni kuca\u011f\u0131na al\u0131p okurdu. Babam iyi masal uydururdu.<\/p>\n
En heyecanl\u0131 yerlerinde de beni masal\u0131n i\u00e7ine koyard\u0131 ve ben masal\u0131n i\u00e7inde \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00fcreten kahraman olurdum.<\/p>\n
\u0130lgimi da\u011f\u0131tmamak i\u00e7in de\u00a0\u201cne \u00e7eker bu fakir d\u00fcnya\u201d\u00a0<\/em>veya\u00a0\u201c\u00fc\u00e7 patl\u0131can bir \u00e7eyrek olur mu\u201d\u00a0<\/em>gibi garip anlayamad\u0131\u011f\u0131m gizemli c\u00fcmleler kurard\u0131.<\/p>\nBu arada alt\u0131n\u0131 \u00e7izerek s\u00f6ylemem gerekiyor, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00e7ok \u00f6nemli, hem b\u00fcy\u00fckbabalar\u0131m\u0131n hem de bizim evimizde k\u00fc\u00e7\u00fcmsenmeyecek birer k\u00fct\u00fcphane vard\u0131.<\/p>\n
Ben de b\u00fct\u00fcn kitaplar\u0131n i\u00e7inde babam\u0131n anlatt\u0131\u011f\u0131 gibi masallar var san\u0131rd\u0131m.<\/p>\n
\u0130lkokula ba\u015flamadan \u00f6nce en b\u00fcy\u00fck hayalim okuma \u00f6\u011frenip bu masallar\u0131\/\u00e7izgi romanlar\u0131 kendim okumakt\u0131.<\/p>\n
Gel g\u00f6r ki okul hayat\u0131 daha birinci haftadan \u00e7arpt\u0131 beni. Az disleksi vard\u0131 san\u0131r\u0131m. Bir t\u00fcrl\u00fc okumay\u0131 s\u00f6kemiyordum.<\/p>\n
Babam oturdu benimle ve zar zor bana okuma yazmay\u0131 \u00f6\u011fretti. Sonra da her hafta elime bir kitap tutu\u015fturdu.<\/p>\n
\u00d6nce Tenten ve Red Kit ile ba\u015flad\u0131k, sonra masal kitaplar\u0131 derken \u00e7ocuk macera kitaplar\u0131 14 ya\u015f\u0131nda iken Rus klasiklerini hatta Dante\u2019yi okumu\u015ftum.<\/p>\n
Okunacak kitap kalmad\u0131\u011f\u0131nda evdeki ansiklopedilerin sayfalar\u0131n\u0131 binlerce kez kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131rd\u0131m.<\/p>\n
D\u00fcnyan\u0131n her yerinde tarih boyunca bir Yahudi ailesinin enerjisinin en az yar\u0131s\u0131 \u00e7ocuklar\u0131 e\u011fitmeye ve yeti\u015ftirmeye gider.<\/p>\n
Ge\u00e7en y\u0131l vefat etmi\u015f bir akraban\u0131n evinde 1960\u2019larda fasik\u00fcl fasik\u00fcl toplad\u0131\u011f\u0131m\u0131z hayat bilgisi ansiklopedisini buldum ve her sayfan\u0131n haf\u0131zama kaz\u0131nm\u0131\u015f oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fcm.<\/p>\n
Babam ben do\u011fdu\u011fumda (1956) 500 TL ayl\u0131k alan bir muhasebeci imi\u015f.<\/p>\n
Gen\u00e7li\u011finde sosyalist olmas\u0131na ra\u011fmen bu de\u011fi\u015fimden o da etkilendi ve ayda 300 TL\u2019ye Ni\u015fanta\u015f\u0131\u2019nda bir ev kiralad\u0131lar.<\/p>\n
Ev k\u00fc\u00e7\u00fcc\u00fckt\u00fc, tavan\u0131 ak\u0131yordu, \u0131s\u0131nm\u0131yordu ama biricik o\u011flu zenginlerin aras\u0131nda b\u00fcy\u00fcyecekti ve buna de\u011ferdi.<\/p>\n
\u00c7ok \u00e7al\u0131\u015ft\u0131 gece yar\u0131lar\u0131na kadar defter yazd\u0131 durdu k\u0131sa zamanda k\u00fcl\u00fcst\u00fcr bir arabam\u0131z da oldu ev de de\u011fi\u015ftirdik.<\/p>\n
O k\u00fcl\u00fcst\u00fcr araban\u0131n \u00f6yk\u00fcs\u00fcn\u00fc bir g\u00fcn muhakkak yazaca\u011f\u0131m.<\/p>\n
\u2013 Anlad\u0131\u011f\u0131m kadar\u0131 ile baban\u0131z\u0131n ya\u015fam\u0131n\u0131zda \u00f6nemli bir etkisi olmu\u015f?<\/strong><\/p>\nBabam \u00f6l\u00fcm\u00fcne kadar fi\u015fek gibi bir adamd\u0131. Okumay\u0131, d\u00fc\u015f\u00fcnmeyi, tart\u0131\u015fmay\u0131 ve kendini geli\u015ftirmeyi \u00e7ok severdi.<\/p>\n
Bilhassa s\u00fcrekli her \u015feyi sorgulard\u0131. Bu asl\u0131nda tipik Yahudi refleksidir ve \u00e7ok yararl\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Hi\u00e7bir \u015feyde geri ad\u0131m att\u0131\u011f\u0131n\u0131\/sindi\u011fini g\u00f6rmedim. (Bu ise tipik Yahudi refleksi de\u011fildir). G\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n
Bu \u00f6zelliklerinden o y\u0131llarda nefret eder ona hi\u00e7bir \u015feyi dan\u0131\u015fmak istemezdim \u00e7\u00fcnk\u00fc kilitler yorard\u0131 beni ama sonralar\u0131 bu t\u00fcr sorgulay\u0131c\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmenin ne kadar \u00f6nemli oldu\u011funu anlad\u0131m.<\/p>\n
Babam\u0131n bana s\u00f6yledi\u011fi ve akl\u0131mdan hi\u00e7 \u00e7\u0131kmayan ve \u00e7ocuklar\u0131ma hep s\u00f6yledi\u011fim \u015fudur:\u00a0\u201cherkesin yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapma, bakt\u0131klar\u0131 yerden kabilse bakmamay\u0131 \u00f6\u011fren\u201d.<\/em><\/p>\n![\"Moris](\"https:\/\/i0.wp.com\/www.indyturk.com\/sites\/default\/files\/styles\/800xauto\/public\/thumbnails\/image\/2021\/02\/27\/597401-1506156744.jpg?ssl=1\" "\\"Moris")
<\/figure>\nMoris Levi babas\u0131 Jak Levi ile birlikte<\/p>\n
\u2013 Okul hayat\u0131n\u0131zdan bahseder misiniz?<\/strong><\/p>\nOkulla aram\u0131n pek iyi oldu\u011funu s\u00f6yleyemem. \u00a0Dolay\u0131s\u0131yla b\u00fct\u00fcn e\u011fitim hayat\u0131m boyunca sadece s\u0131n\u0131f\u0131m\u0131 ge\u00e7ebilecek kadar \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m.<\/p>\n
E\u011fitim sistemini \u00f6zg\u00fcr d\u00fc\u015f\u00fcnebilme hakk\u0131ma engel gibi g\u00f6rd\u00fcm. Her zaman okunacak iyi bir roman derslerin \u00f6n\u00fcnde idi. Ders s\u0131ras\u0131nda bile roman okurdum.<\/p>\n
Demir perde y\u0131k\u0131ld\u0131ktan sonra bir Rus \u015funu demi\u015f\u00a0\u201cSovyetler Birli\u011fi\u2019nde hayat daha iyiydi. Hepimiz \u00e7al\u0131\u015f\u0131r gibi yap\u0131yorduk, devlet de bize para \u00f6d\u00fcyor gibi yap\u0131yordu, ge\u00e7inip gidiyorduk i\u015fte\u2026\u201d\u00a0<\/em><\/p>\nBen de okullarda \u00f6\u011frenci gibi yapt\u0131m. George Bernard Shaw\u2019un bir s\u00f6z\u00fcn\u00fc daha hat\u0131rlatay\u0131m\u00a0\u201cE\u011fitimime ara verdi\u011fim tek zaman okul y\u0131llar\u0131md\u0131\u201d<\/em>demi\u015f. Ger\u00e7ekten benim i\u00e7in \u00f6yleydi.<\/p>\nSan\u0131r\u0131m halen \u00f6\u011fretmenin \/ m\u00fcfredat\u0131n \u00f6\u011fretmedi\u011fi \/ bakmad\u0131\u011f\u0131 (bilmedi\u011fi demeyece\u011fim) \u015feyleri merak eden \u00f6\u011frencinin \u00e7ok \u015fans\u0131 yok.<\/p>\n
Sistem kendine tek tip insan yeti\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Ama i\u015fte az\u0131nl\u0131k olman\u0131n en b\u00fcy\u00fck avantajlar\u0131ndan biri de budur. Sizin zaten farkl\u0131 olman\u0131z\u0131n normal oldu\u011funu kabul ediyor insanlar ve o zaman da benim gibiler kendilerine daha \u00e7ok alan buluyorlar.<\/p>\n
Bremen liman\u0131nda eski Roma generali Pompei Roma\u2019ya erzak ta\u015f\u0131yan denizciler i\u00e7in bir kitabe yazd\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Kitabe \u015f\u00f6yle der\u00a0\u201cNavigare necesse est, vivere non est necesse\u201d<\/em>. T\u00fcrk\u00e7esi:\u00a0\u201cYapmak gereken yelken a\u00e7makt\u0131r, ya\u015famay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmek de\u011fil\u201d.<\/em><\/p>\nSistem ayn\u0131 bu \u015fekilde y\u00fcr\u00fcyor ve ya\u015famda ba\u015far\u0131ya, ekonomik refaha ya da iktidara yelken a\u00e7may\u0131 ya\u015faman\u0131n \u00f6n\u00fcne koyuyor.<\/p>\n
\u0130lkokulu semtin devlet okulu olan Nil\u00fcfer Hatun \u0130lkokulu\u2019nda okudum. Mezun olduktan 60 y\u0131l sonra halen arkada\u015flar\u0131mla g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcz.<\/p>\n
Sonra bir y\u0131l yat\u0131l\u0131 Kad\u0131k\u00f6y Maarif Koleji maceram var. Kendime bakmay\u0131 beceremedim, \u00e7uvallad\u0131m bu y\u00fczden beni ikinci kez s\u0131navlara soktular ve o zaman\u0131n en g\u00f6zde okullar\u0131ndan \u0130ngiliz Erkek Lisesi\u2019ne girdim.<\/p>\n
\u201cAllah\u2019tan\u201d\u00a0<\/em>diyece\u011fim \u00e7\u00fcnk\u00fc o okulda s\u0131n\u0131fta kalmak i\u00e7in ger\u00e7ekten gayret etmeniz gerekirdi. Okulu zar zor bitirdim ama o okulda matematik, fizik vesaire \u00f6\u011frenmedim.<\/p>\n\u00c7ok sert bir tarih ve co\u011frafya \u00f6\u011fretmenimiz vard\u0131. O y\u00fczden \u00f6zellikle tarih dersine \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Bize tarih okuman\u0131n metodolojisini \u00f6\u011fretmi\u015fti. Ben de y\u0131llarca tarih okumay\u0131, \u00f6zellikle mukayeseli tarih okumay\u0131 \u00e7ok sevdim.<\/p>\n
Tarih okudu\u011fumda ara\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131m d\u00f6nemin, sanat\u0131n\u0131, ekonomisini, bilimini, siyasetini kom\u015fu di\u011fer \u00fclkelerdeki de\u011fi\u015fimleri de okurum.<\/p>\n
O okulda ayr\u0131ca yabanc\u0131 bir dili, yabanc\u0131 bir k\u00fclt\u00fcr\u00fc, bat\u0131 de\u011fer yarg\u0131lar\u0131n\u0131, bat\u0131l\u0131 bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 san\u0131yorum \u00f6\u011frendim.<\/p>\n
Ba\u015flarda gerek \u0130ngiltere\u2019den gelen \u00f6\u011fretmenlerimiz gerek de T\u00fcrk Mill\u00ee E\u011fitim Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n tayin etti\u011fi \u00f6\u011fretmenler \u00e7ok vas\u0131fl\u0131 idiler.<\/p>\n
Bir kere okulda k\u00f6r\u00fc k\u00f6r\u00fcne skolastik bir\u00a0\u201csayg\u0131\u201d\u00a0<\/em>yoktu. Liyakatli olmayan, ya da en az\u0131ndan gayret etmeyen birine s\u0131rf unvan\u0131 y\u00fcz\u00fcnden sayg\u0131 g\u00f6sterilmeyebilece\u011fini o okulda \u00f6\u011frendim.<\/p>\nRekabetin d\u00fcr\u00fcst yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman toplumu ileri g\u00f6t\u00fcren bir unsur oldu\u011funu \u00f6\u011frendik. Daha okula yaz\u0131l\u0131rken her birimizi d\u00f6rt tak\u0131mdan birine sokuyorlard\u0131.<\/p>\n
Y\u0131l boyunca her ya\u015ftan mensubu ile d\u00f6rt tak\u0131m, m\u00fcnazaralarda, sanat faaliyetlerinde ve sporda yar\u0131\u015f\u0131yor puan al\u0131yordu.<\/p>\n
Herkes faaliyetlerin bir yerinde kendini buluyordu. T\u00fcrk\u00e7e edebiyat, kompozisyon gibi derslerde hocalar\u0131mdan \u00e7ok yararland\u0131m.<\/p>\n
\u00d6\u011frenci olarak hakk\u0131m\u0131z\u0131 \u00e7ekinmeden koruyabilirdik. Se\u00e7meli ders olarak Frans\u0131zcay\u0131 se\u00e7mek istememi\u015f ve bu y\u00fczden Mill\u00ee E\u011fitim Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019ndan o g\u00fcn tayin olmu\u015f bir \u00f6\u011fretmenden bir tokat yemi\u015ftim.<\/p>\n
B\u00f6yle bir \u015fey o okulda g\u00f6r\u00fclmemi\u015fti, isyan etmi\u015ftim. \u0130ngiliz m\u00fcd\u00fcr bana\u00a0\u201c\u0130stemiyor isen Frans\u0131zca dersinden seni muaf tutar\u0131m ama y\u0131llar sonra pi\u015fman olursun\u201d\u00a0<\/em>demi\u015fti.<\/p>\n\u0130stemedim, muaf tuttular. Frans\u0131zca \u00f6\u011frenmedim diye pi\u015fman da olmad\u0131m. Zaten dil \u00f6\u011frenmeye pek yetene\u011fim yok.<\/p>\n
Maalesef sonra siyasi bir\u00a0\u201ckazmal\u0131k\u201d\u00a0<\/em>oldu. \u0130ngiltere ile aram\u0131z\u0131n \u015feker renk oldu\u011fu bir zamanda ibret olsun diye \u0130ngiliz m\u00fcd\u00fcr\u00fc uydurma bir su\u00e7la hapse att\u0131lar.<\/p>\n\u0130ngiltere\u2019de bu okulu destekleyen \u00e7evreler g\u00fccendirildi. 1905\u2019te kurulmu\u015f olan okulumu benim mezuniyetimle birlikte kapad\u0131lar. At\u0131lan ta\u015f \u00fcrk\u00fct\u00fclen ku\u015fa de\u011fmedi, kaybeden yine bizim \u00fclkemiz oldu.<\/p>\n
\u00c7\u00fcnk\u00fc \u015fimdiki zamana g\u00f6re bile \u00e7ok iyi bir okuldu. O d\u00f6nemi ya\u015fam\u0131\u015f olan s\u0131n\u0131f arkada\u015flar\u0131m\u0131n \u00e7o\u011fu yurt d\u0131\u015f\u0131na g\u00f6\u00e7 ettiler ve \u00e7o\u011fu ya\u015fad\u0131klar\u0131 \u00fclkede \u00e7ok ba\u015far\u0131l\u0131 oldular. Neyse siyasete girmeyeyim.<\/p>\n
\u2013 Moris Bey hat\u0131rlad\u0131\u011f\u0131n\u0131z kadar\u0131yla Yahudi kimli\u011finizin fark\u0131na ne zaman vard\u0131n\u0131z? Bu fark\u0131ndal\u0131k sizde kimli\u011fe y\u00f6nelmenin ve onu anlaman\u0131n i\u00e7eri\u011finin dinsel mi yoksa etnik mi y\u00f6nelimli oldu\u011funu hissettirdi?<\/strong><\/p>\n\u00c7ok net an\u0131ms\u0131yorum o g\u00fcn\u00fc.<\/p>\n
Daha \u00f6nce s\u00f6yledi\u011fim gibi ilk\u00f6\u011frenimimi ben Nil\u00fcfer Hatun \u0130lkokulu\u2019nda g\u00f6rd\u00fcm. 1967 y\u0131l\u0131nda mezun oldum ama ilkokul arkada\u015flar\u0131mla halen g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcyorum.<\/p>\n
\u015eimdi geriye d\u00f6n\u00fcp bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ayn\u0131 ya\u015ftaki b\u00fct\u00fcn Yahudi \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 tek bir s\u0131n\u0131fta toplad\u0131klar\u0131n\u0131 fark ediyoruz.<\/p>\n
\u00d6\u011fretmenimiz kesinlikle ayr\u0131m g\u00f6stermezdi. Arkada\u015flar\u0131m\u0131z hi\u00e7bir vakit bize farkl\u0131 imi\u015fiz gibi davranmazlard\u0131. Birbirilerimizin evlerine gider, do\u011fum g\u00fcn\u00fc partilerinde bulu\u015fur ve teneff\u00fcslerde birlikte ko\u015far oynard\u0131k.<\/p>\n
Zaten evimizde T\u00fcrk\u00e7e\u2019den ba\u015fka dil konu\u015fulmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bir farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 g\u00f6rmeme olanak yoktu. Bana sorarlarsa benim anavatan\u0131m T\u00fcrk\u00e7e\u2019dir diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcm hep.<\/p>\n
Ancak \u015furas\u0131 da ger\u00e7ek ki anne ve babam sava\u015f y\u0131llar\u0131nda u\u011frad\u0131klar\u0131 ayr\u0131mc\u0131l\u0131klar\u0131 anlat\u0131rlard\u0131 ve b\u00f6yle bir \u015fey olabilece\u011fini bilirdim.<\/p>\n
3. s\u0131n\u0131fta idim bir g\u00fcn annesi Alman babas\u0131 T\u00fcrk olan bir arkada\u015f\u0131m\u0131n evine oynamaya gittim. Annesi beni tan\u0131mak istedi. \u0130smimi duydu\u011funda y\u00fcz\u00fcn\u00fc buru\u015fturdu. Anlamad\u0131 zannettim \u00fczerinde durmad\u0131m.<\/p>\n
Oyun esnas\u0131nda iki erkek \u00e7ocuk g\u00fcre\u015fmeye ba\u015flad\u0131k. Anne bizi g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnde kavga ediyoruz zannetti ve \u00e7ocu\u011funa bozuk bir T\u00fcrk\u00e7e ile ba\u011f\u0131rmaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n
\u015eunlar\u0131 dedi;\u00a0\u201cSana Yahudi \u00e7ocuklarla oynama demiyor muyum ben? Bir de eve getirdin onu\u201d\u00a0<\/em>O anda evden \u00e7\u0131kt\u0131m ama i\u00e7imde bir yumruk vard\u0131.<\/p>\nTam da o hafta Cumhuriyet Bayram\u0131 t\u00f6reni i\u00e7in s\u0131n\u0131f\u0131m\u0131z ad\u0131na \u015fiir okuma se\u00e7meleri yap\u0131l\u0131yordu. Yahudi arkada\u015flar\u0131mdan biri de bu g\u00f6revi \u00fcstlenmek i\u00e7in heyecanla \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n
Kalkt\u0131 \u015fiiri okudu ama heyecandan kekeledi. O an ondan sonra okuyacak olan bir \u00e7ocuk \u00f6\u011fretmene d\u00f6nd\u00fc ve eli ile kendini g\u00f6stererek\u00a0\u201cBiz daha iyi okuruz \u00f6\u011fretmenim, onlar okuyamaz\u201d\u00a0<\/em>dedi.<\/p>\nBu birka\u00e7 kelime ile kastedileni \u00e7ok iyi anlad\u0131m. Tokat gibi geldi ve dayanamad\u0131m h\u0131\u00e7k\u0131ra h\u0131\u00e7k\u0131ra a\u011flamaya ba\u015flad\u0131m.<\/p>\n
\u00d6\u011fretmenin yan\u0131na gittim.\u00a0\u201cNe demek istiyor? Biz de T\u00fcrk\u00fcz\u201d<\/em>\u00a0dedim. \u00d6\u011fretmen ba\u015f\u0131m\u0131 ok\u015fad\u0131 ve\u00a0\u201cYanl\u0131\u015f anlad\u0131n bir \u015fey demedi\u201d<\/em>\u00a0dedi ama \u00e7ocu\u011fa bak\u0131p duda\u011f\u0131 ile\u00a0\u201cay\u0131p\u201d<\/em>\u00a0i\u015fareti yapt\u0131.<\/p>\nKesinlikle dinsel de\u011fil. Etnik bir ay\u0131r\u0131m oldu\u011funu hissettim. Biz \u00e7ok sek\u00fcler bir aile idik. \u00a0Annem zorla beni Sinagogdaki din okuluna g\u00f6ndermek isterdi.<\/p>\n
Evden oraya gitmek i\u00e7in \u00e7\u0131kar ama gitmezdim. \u00c7\u00fcnk\u00fc annemden korkmazd\u0131m. Babam\u0131n ise umurunda de\u011fildi.<\/p>\n
A\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 o dini okuldaki \u00f6\u011fretilenlere \u00f6nem vermezdim ve bilhassa bozuk T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fan baz\u0131 \u00f6\u011fretmenleri benimsemezdim.<\/p>\n![\"Moris](\"https:\/\/i1.wp.com\/www.indyturk.com\/sites\/default\/files\/styles\/800xauto\/public\/thumbnails\/image\/2021\/02\/27\/597406-2097132365.jpg?ssl=1\" "\\"Moris")
<\/figure>\nMoris Levi, babas\u0131 Jak Levi ve annesi Suzan (Kampeas) Levi ile birlikte<\/p>\n
\u2013 T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fayan bir Yahudi olarak e\u011fitim ve \u00f6\u011fretim hayat\u0131n\u0131zda Yahudi olmayanlarla kar\u015f\u0131la\u015fman\u0131z ve onlarla ili\u015fki\/ileti\u015fim kurman\u0131z ne \u00f6l\u00e7\u00fcde oldu? Buna y\u00f6nelik hat\u0131ralar\u0131n\u0131z var m\u0131?<\/strong><\/p>\n\u0130lkokulda daha sonra beni \u00fczen ba\u015fka hi\u00e7 bir olay hat\u0131rlam\u0131yorum. Bu olaylar\u0131 da bir \u015fekilde haf\u0131zama g\u00f6mm\u00fc\u015f\u00fcm. Y\u0131llar sonra hat\u0131rlad\u0131m.<\/p>\n
\u0130lkokuldan sonra \u0130ngiliz Lisesi\u2019ne gitti\u011fimi s\u00f6ylemi\u015ftim. S\u0131n\u0131fta \u00e7ok say\u0131da Yahudi, Ermeni hatta bir Rum ve bir \u0130talyan vard\u0131. Orada da hi\u00e7 bir ayr\u0131m hissetmedim. Zaten okul yabanc\u0131 tedrisatl\u0131 bir okuldu. Okulda d\u00fcnyan\u0131n her yerinden \u00f6\u011fretmen ve \u00f6\u011frenci vard\u0131.<\/p>\n
Sonra babam gibi muhasebeci olmak istedim ve \u0130stanbul \u00dcniversitesi \u0130\u015fletme Fak\u00fcltesi\u2019ne girdim. Bo\u011fazi\u00e7i \u00fcniversitesine de puan\u0131m tutuyordu ama orada u\u011fra\u015fmak, \u00e7ok ders \u00e7al\u0131\u015fmak istemedim.<\/p>\n
1980 \u00f6ncesi \u0130stanbul \u00dcniversitesi gibi \u00fcniversitelerde anar\u015fi y\u00fcz\u00fcnden okula gitmeden mezun olunabiliyordu.<\/p>\n
\u00dcniversitede s\u0131n\u0131fta 4 yahudi idik. 1980 \u00f6ncesi o kadar \u00e7ok b\u00f6l\u00fcnme, fraksiyon ve kutupla\u015fma vard\u0131 ki kimse bizle u\u011fra\u015fm\u0131yordu zaten.<\/p>\n
Daha sonra askerlikte iki ilgin\u00e7 olay ya\u015fad\u0131m. Ben d\u00f6rt ay k\u0131sa d\u00f6nem askerlik yapt\u0131m. Hepimiz \u00fcniversite mezunu idik ama askerli\u011fimizi er olarak yapt\u0131k. Taburda tek Yahudi idim. Herkes beni tan\u0131rd\u0131.<\/p>\n
Bir g\u00fcn bataryalar aras\u0131 ko\u015fma yar\u0131\u015f\u0131 yap\u0131ld\u0131 ve bizim batarya 3 batarya aras\u0131nda sonuncu geldi. Herkes \u00e7ok \u00fcz\u00fclm\u00fc\u015f ve gerilmi\u015fti. \u00c7ok h\u0131rsl\u0131 bir arkada\u015f\u0131m bir t\u00fcrl\u00fc ko\u015famayan bir ka\u00e7 ere d\u00f6n\u00fcp \u00f6fke ile;\u00a0\u201c\u015euradaki Yahudi\u2019den ders al\u0131n. Elinden geleni yap\u0131yor siz T\u00fcrk\u2019\u00fcm diye ge\u00e7iniyorsunuz k\u00f6fte gibisiniz\u201d\u00a0<\/em>dedi.<\/p>\nBu sefer bu s\u00f6zleri hakaret kabul edenler al\u0131nd\u0131lar, kavga \u00e7\u0131kt\u0131. Bu s\u00f6zler bana hakaret mi \u00f6vg\u00fc m\u00fc anlamam\u0131\u015ft\u0131m ama a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 \u00e7ok e\u011flendim. Art\u0131k olgunla\u015fm\u0131\u015ft\u0131m.<\/p>\n
Askerlik bitmek \u00fczere iken 3-4 silah arkada\u015f\u0131m bir g\u00fcn bana\u00a0\u201cGelsene seninle bir \u015fey konu\u015faca\u011f\u0131z\u201d<\/em>\u00a0dediler. Beni \u0131ss\u0131z bir yere g\u00f6t\u00fcrd\u00fcler ve yumu\u015fak ama kesin bir sesle beni M\u00fcsl\u00fcman olmam i\u00e7in ikna etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar.<\/p>\nNiyetleri nereye kadar ve ne \u015fekilde \u0131srard\u0131 bilmiyorum ama kesin ve net bir \u015fekilde reddettim arkam\u0131 d\u00f6n\u00fcp birli\u011fe d\u00f6nd\u00fcm. Yahudi arkada\u015flar\u0131m\u00a0\u201cKorkmad\u0131n m\u0131?\u201d\u00a0<\/em>diye sordular. Hay\u0131r hi\u00e7 korkmam\u0131\u015ft\u0131m.<\/p>\nMoris Bey bu hafta sosyal medya hesab\u0131n\u0131zda ailenizdeki \u00fc\u00e7 giysiyi anlatt\u0131\u011f\u0131n\u0131z bir an\u0131\/\u00f6yk\u00fc payla\u015ft\u0131n\u0131z. \u0130zninizle o \u00f6yk\u00fcden bir elbiselik b\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00f6nce burada payla\u015f\u0131p size bir iki soru y\u00f6neltmek isterim.<\/p>\n
1947 y\u0131l\u0131nda babam Beyo\u011flu Ticaret Lisesi\u2019nden mezun olmu\u015f. O y\u0131llarda ya\u015fad\u0131klar\u0131 semtte (Balat) birinin liseyi bitirebilmi\u015f olmas\u0131 ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir olaym\u0131\u015f.<\/p>\n
Y\u0131llarca o\u011flunu okutmak i\u00e7in i\u015f\u00e7ilik yapm\u0131\u015f olan o\u011flu ile gururlu b\u00fcy\u00fckannem bo\u011fazlar\u0131ndan keserek biriktirdi\u011fi para ile (ayr\u0131ca babam da okul \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r kazand\u0131\u011f\u0131n\u0131 annesine verirmi\u015f) terziye \u00a0lacivert parlak kuma\u015ftan bir elbise dikmesini s\u00f6ylemi\u015f.<\/p>\n
Lacivert kost\u00fcm eve geldi\u011fi g\u00fcn b\u00fct\u00fcn aile hayranl\u0131kla art\u0131k\u00a0\u201ccontabl\u201d\u00a0<\/em>(muhasebeci) olacak babam\u0131 yeni elbisesinin i\u00e7inde bir s\u00fcre seyretmi\u015fler ve sonra da belki de evdeki en de\u011ferli \u015fey olan elbise \u00fct\u00fcs\u00fc bozulmas\u0131n diye dikkatle dolaba kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f. Elbise\u00a0\u201cs\u00f6zde\u201d\u00a0<\/em>babam\u0131nd\u0131.<\/p>\nAsl\u0131nda elbiseyi kimin ne zaman giyece\u011fine\u00a0\u201cdandini b\u00fcy\u00fckanne\u201d<\/em>* karar veriyormu\u015f. Babamlar 5 karde\u015fmi\u015fler (\u00fc\u00e7 erkek ve iki abla) ve ailenin bu emtias\u0131nda b\u00fcy\u00fckanneye g\u00f6re \u00e7al\u0131\u015f\u0131p eve para getiren ortanca amcam ile b\u00fcy\u00fcy\u00fcnce doktor olacak olan k\u00fc\u00e7\u00fck amcam\u0131n da hakk\u0131 varm\u0131\u015f.<\/p>\nNe yaz\u0131k ki soramad\u0131m;\u00a0\u201cBir d\u00fc\u011f\u00fcn vesair oldu\u011funda karde\u015fler d\u00fc\u011f\u00fcn boyunca eve gidip yar\u0131m\u015far saat s\u0131ra ile elbiseyi giyip d\u00fc\u011f\u00fcn yerinde g\u00f6r\u00fcn\u00fcyorlar m\u0131yd\u0131\u201d\u00a0<\/em>diye? \u00a0\u0130nan\u0131n\u00a0\u201cevet\u201d\u00a0<\/em>yan\u0131t\u0131n\u0131 alm\u0131\u015f olabilirdim.<\/p>\nDerken 1948\u2019de ortanca amcam 18 ya\u015f\u0131nda ya\u015fam\u0131n\u0131 eski\/yeni \u00fclkede (\u0130srail) s\u00fcrd\u00fcrmeye karar verdi. B\u00fcy\u00fckbabam d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc ta\u015f\u0131nd\u0131 ve hem i\u00e7i kan a\u011flayarak hem de sevin\u00e7le izin verdi.<\/p>\n
Amcam bir gece k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u00e7anta ile gizlice k\u00f6hne bir gemiye bindi ve gitti. Ertesi g\u00fcn babaannem onun vesikal\u0131k foto\u011fraf\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fctt\u00fc ve evin en g\u00f6r\u00fclen yerine ast\u0131. San\u0131r\u0131m biz torunlar\u0131n\/ye\u011fenlerin, amcam\u0131z\u0131 sa\u00e7lar\u0131 varken g\u00f6rebildi\u011fimiz iki foto\u011fraftan biri odur.<\/p>\n
Aylarca amcamdan haber alamad\u0131lar. B\u00fcy\u00fckannem gece g\u00fcnd\u00fcz a\u011flay\u0131p d\u00f6v\u00fcn\u00fcyor izin verdi\u011fi i\u00e7in b\u00fcy\u00fckbabama s\u00f6yleniyordu ki sonunda bir mektup geldi.<\/p>\n
Amcam kolektif bir \u00e7iftlikte tavuk yeti\u015ftirme i\u015finde \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 yaz\u0131yordu. \u015eortlu, sandaletli ters d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f laz\u0131ml\u0131\u011fa benzeyen buru\u015fuk \u015fapkal\u0131 ikinci resmi de birincinin yan\u0131na asm\u0131\u015flar.<\/p>\n
Aile derin bir nefes alm\u0131\u015ft\u0131 ama mektup ve resim b\u00fcy\u00fckannemin \u00f6zlemini derinle\u015ftirmi\u015fti.\u00a0\u201cO\u011flumu g\u00f6rmeye gitmek istiyorum\u201d\u00a0<\/em>diye tutturdu.<\/p>\n\u00c7aresiz vapur bileti ve pasaport i\u00e7in (ailenin ilk pasaportu) seferber oldular. Babaannem vapura binmeden \u00f6nce son gece, \u00f6zenle saklanm\u0131\u015f olan lacivert kost\u00fcm\u00fcn ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnde babam\u0131n i\u00e7i hoplad\u0131.<\/p>\n
Babaannem kost\u00fcm\u00fc,\u00a0\u201crahat\u0131 yerinde\u201d<\/em>\u00a0o\u011fullar\u0131ndan al\u0131p \u00a0uzakta \u00e7ile \u00e7eken di\u011fer o\u011fluna vermeye karar vermi\u015fti. Lacivert parlak elbise, 1949 y\u0131l\u0131nda, \u00e7\u00f6l\u00fcn ortas\u0131ndaki yoksul derme \u00e7atma \u00e7iftlikte, toz toprak i\u00e7inde \u00a0tavuk k\u00fcmesinde \u00e7al\u0131\u015fan amcama gitti.<\/p>\nO \u00fclkede, 1970\u2019lere kadar b\u0131rak\u0131n lacivert kost\u00fcm giyen, k\u0131sa pantolon ve sandalet d\u0131\u015f\u0131nda bir \u015fey ile \u00f6rt\u00fcnene bile rastlanmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Babam\u0131n g\u00f6zbebe\u011fi elbise herhalde y\u0131llar boyunca bir dolapta kalm\u0131\u015f sonra da \u00e7iftlik envanterine damatlar i\u00e7in verilmi\u015ftir.<\/p>\n
Amcam 1970 y\u0131l\u0131nda ilk kez tekrar do\u011fdu\u011fu \u00fclkeye ziyarete geldi\u011finde 14 ya\u015f\u0131nda onu tan\u0131d\u0131m. Damdazlak kafas\u0131, g\u00fcne\u015ften buru\u015fmu\u015f g\u00f6zleri ve cildi ile foto\u011fraflar\u0131na hi\u00e7 benzemiyordu.<\/p>\n
Evimize geldi\u011finde k\u00fc\u00e7\u00fck m\u00fctevazi salonumuza bak\u0131p bana d\u00f6nm\u00fc\u015f ve\u00a0\u201cEvde salona neden ihtiya\u00e7 duyuyorsunuz? Dans m\u0131 edersiniz?\u201d\u00a0<\/em>diye sormu\u015ftu.<\/p>\nO g\u00fcn ailede bir de kom\u00fcnist oldu\u011funu anlad\u0131m ve ailemizdeki g\u00f6r\u00fc\u015flerin \u00e7e\u015fitlili\u011fi ve renklili\u011fi ile \u00e7ok gurur duydum.<\/p>\n![\"Moris](\"https:\/\/i0.wp.com\/www.indyturk.com\/sites\/default\/files\/styles\/800xauto\/public\/thumbnails\/image\/2021\/02\/27\/597411-318731334.jpg?ssl=1\" "\\"Moris")
<\/figure>\nMoris Levi\u2019nin Kibbutz\u2019da ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015f amcas\u0131 \u0130shak Levi<\/p>\n
\u2013 \u00d6yk\u00fcn\u00fcz\u00fc payla\u015ft\u0131k \u015fimdi de sorumu soray\u0131m; amcan\u0131z\u0131n \u0130srail\u2019e g\u00f6\u00e7\u00fc ve sosyalizme y\u00f6nelimi T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fayan Yahudiler i\u00e7in \u0130srail\u2019e gitmeyi so\u011futan bir etken miydi?<\/strong><\/p>\nAmcam bir istisna idi. 1951 y\u0131l\u0131nda \u0130srail\u2019e g\u00f6\u00e7 etti ve \u00f6mr\u00fcn\u00fc sosyalist bir kolektif \u00e7iftlikte (Kibbutz) ge\u00e7irdi. O \u00e7iftlikte ya\u015fayanlar\u0131n ekseriyeti ateist idi.<\/p>\n
O kadar ki amcam \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcnde mezar\u0131 ba\u015f\u0131nda Kadi\u015f (Cenaze namaz\u0131) okunmayaca\u011f\u0131ndan korkan \u00f6b\u00fcr amcam Kadi\u015f okumak i\u00e7in cenazeye ko\u015fmu\u015ftu.1960\u2019lardan sonra \u0130srail\u2019e giden T\u00fcrk Yahudileri\u2019nin hi\u00e7 biri kolektif \u00e7iftliklere (Kibbutz) gitmediler.<\/p>\n
T\u00fcrk Yahudilerini ta 2000 li y\u0131llara kadar \u0130srail\u2019den so\u011futan, \u00fclkenin zor bir \u00fclke olu\u015fu idi. Lisan zor. Alfabe daha da zor.<\/p>\n
\u0130srailliler sert karakterli insanlar. 13-14 ya\u015f\u0131nda amcam\u0131 ziyarete gitmi\u015ftim. \u00c7iftlikte \u00e7ocuklar elma ikram ettiler.<\/p>\n
Ben T\u00fcrk us\u00fcl\u00fc nezaketen \u00f6nce \u201cistemem\u201d deyip \u0131srar edilmesini bekledim kimse \u0131srar etmedi \u00f6n\u00fcmde afiyetle meyveleri yediler. Amcama s\u00f6yledi\u011fim zaman \u201cBuras\u0131 T\u00fcrkiye de\u011fil, oradaki nezaketi burada arama\u201d dedi.<\/p>\n
Halen sokaklarda kad\u0131nlar erkekler ba\u011f\u0131ra \u00e7a\u011f\u0131ra kavga eder Ama asla kimse elini kald\u0131rmaz. K\u0131z\u0131m orada ya\u015f\u0131yor.\u00a0\u201cBaba burada cazg\u0131r olmaz isen hakk\u0131n\u0131 yerler\u201d<\/em>\u00a0diyor.<\/p>\nBu usl\u00fcp, dil ve s\u0131cak iklim bizim ku\u015fak i\u00e7in \u00e7ekici de\u011fildi. Sadece az say\u0131da m\u00fctedeyyin olanlar dinlerini ya\u015famak i\u00e7in g\u00f6\u00e7 etmi\u015flerdi.<\/p>\n
Daha sonra \u0130srail ekonomik ve teknolojik olarak \u00e7ok geli\u015fti. \u00dclkeye Rus ve Frans\u0131z Yahudileri yo\u011fun g\u00f6\u00e7 ettiler ve \u00fclke Avrupa k\u00fclt\u00fcr\u00fcnden daha fazla etkilendi. Ya\u015fama yeni bir yerde ba\u015flamak isteyen gen\u00e7 diaspora Yahudileri i\u00e7in cazip oldu.<\/p>\n
\u2013 Sizin Yahudi kimli\u011finizi alg\u0131lama \u015feklinize d\u00f6nelim. Ailenizde genel itibariyle takip edilen adetler ve dinsel uygulamalar nelerdi?\u00a0<\/strong><\/p>\nB\u00fcy\u00fckanne ve b\u00fcy\u00fckbabam hayatta iken bayram sofralar\u0131nda toplan\u0131rd\u0131k. Pesah (Hamursuz) Bayram\u0131\u2019ndan hi\u00e7 ho\u015flanmazd\u0131m. B\u00fct\u00fcn yemekler de\u011fi\u015firdi \u00e7\u00fcnk\u00fc. A\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 babam da ben de tutmazd\u0131k. Annem \u00e7ok \u00fcz\u00fcl\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n
Evimizde \u015eabat ak\u015fam\u0131 Kidu\u015f okunmazd\u0131. Annem sessizce bir k\u00f6\u015fede \u015eabat mumlar\u0131n\u0131 yakard\u0131 o kadar. Sadece her y\u0131l Hanuka mumlar\u0131n\u0131 co\u015fku ile yakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 an\u0131ms\u0131yorum.<\/p>\n
\u00d6te yandan ilk gen\u00e7li\u011fimde gitti\u011fim dernek \u00e7ok muhafazakard\u0131. Ben Yahudili\u011fi 20\u2019li ve 30\u2019lu ya\u015flar\u0131mda \u00f6nce k\u00fclt\u00fcrel anlamda \u00a0kitaplardan ve entelekt\u00fcel sek\u00fcler Yahudi toplum liderlerinden \u00f6\u011frenmeye ba\u015flad\u0131m.<\/p>\n
\u2013 Hat\u0131rlad\u0131\u011f\u0131n\u0131z kadar\u0131yla evinizde okunan temel kitaplar nelerdi? Bunlar\u0131n hangisi Judaica\u2019ya (Yahudilikle alakal\u0131) aitti?<\/strong><\/p>\nHi\u00e7 Judaic (Yahudilikle alakal\u0131) kitap okudu\u011fumu ya da bulundurdu\u011fumuzu hat\u0131rlam\u0131yorum. Evde Rus klasiklerinin ve Rus devrimi edebiyat\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n kitaplar\u0131 vard\u0131 zaten.<\/p>\n
Ben hep klasikleri okudum. Yahudilikle ilgili ilk izledi\u011fim m\u00fczikal \u201cDamdaki Kemanc\u0131\u201d (Fiddler on the Roof) idi ve a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 etkilendim.<\/p>\n
Daha sonra 20\u2019li ya\u015flar\u0131mda kendi evimde Yahudi yazarlar\u0131 ve tarihini okumaya ba\u015flad\u0131m. Isaac Bashevis Singer beni \u00e7arpt\u0131 diyebilirim.<\/p>\n
Philip Roth, Bernard Malamud, Amos Oz, A.B.Yehoshua gibi yazarlar daima Yahudi karakterlerin \u00f6yk\u00fclerini yaz\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n
Ben Yahudili\u011fi ilk bu yazarlardan anlamaya ba\u015flad\u0131m. Asl\u0131nda bu yazarlar Yahudilik dinini de o zaman benim bakt\u0131\u011f\u0131m yerden g\u00f6ren yazarlard\u0131r.<\/p>\n
\u2013\u00a0Peki 20\u2019li ya\u015flara kadar fazla bir dini e\u011fitim almad\u0131\u011f\u0131n\u0131z ve Judaic kitaplar okumad\u0131\u011f\u0131n\u0131z anla\u015f\u0131l\u0131yor. \u00dcstelik de Yahudi okulunda da okumam\u0131\u015fs\u0131n\u0131z. Kendi toplumunuzun d\u0131\u015f\u0131nda m\u0131yd\u0131n\u0131z?<\/strong><\/p>\nBenim gen\u00e7li\u011fimde Yahudi Toplumu\u2019nun gen\u00e7leri derneklerde toplan\u0131rlard\u0131. Bu derneklerde tiyatro, sanat faaliyetleri yap\u0131l\u0131r, tart\u0131\u015fmalar \/ m\u00fcnazaralar yap\u0131l\u0131r dolayl\u0131 yoldan Yahudi tarihi ve bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 \u00f6\u011fretilirdi.<\/p>\n
Gen\u00e7ler bir arada olsun asimilasyon olmas\u0131n diye de toplum y\u00f6netimleri bu dernekleri madden desteklerlerdi. Yukar\u0131da anlatt\u0131\u011f\u0131m o s\u0131n\u0131fsal ve aile k\u00f6kenlerinden olu\u015fan k\u0131r\u0131l\u0131mlar bu derneklerde kendilerini g\u00f6sterirdi.<\/p>\n
D\u00f6rt derne\u011fimiz vard\u0131 ve bu d\u00f6rt dernek de \u00e7ok farkl\u0131 idiler. Ben \u00f6nce kendi semtimin ve anne babam\u0131n arkada\u015flar\u0131n\u0131n \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n gitti\u011fi derne\u011fe gittim ama bir t\u00fcr\u00a0\u201chead hunter\u201d\u00a0<\/em>taraf\u0131ndan avland\u0131m.<\/p>\nO d\u00f6nemlerde benim okudu\u011fum okul gibi okullarda okuyan \u00f6\u011frencilerin bir k\u0131sm\u0131 bu dernek ya\u015fam\u0131n\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fcmser ve oralara gitmezlerdi.<\/p>\n
Bu bak\u0131mdan yabanc\u0131 dil bilen, iyi okulda okuyan dernek mensuplar\u0131 ile derneklerini zenginle\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fan bir gen\u00e7 bana bir ba\u015fka dernekte DJ\u2019lik teklif etti. D\u00fc\u015f\u00fcnebiliyor musunuz?<\/p>\n
1972 y\u0131l\u0131nda 16 ya\u015f\u0131nda benim gibi bir gencin DJ olmas\u0131 demek \u00fc\u00e7 r\u00fctbe birden atlamak demekti. Ya\u015fam\u0131mda her zaman yapt\u0131\u011f\u0131m gibi \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcnmeden kabul ettim ve kendimi o d\u00f6nemin en muhafazak\u00e2r gen\u00e7lerinin oldu\u011fu dernekte y\u00f6netici olarak buldum.<\/p>\n
DJ olamad\u0131m tabi ama partilerde DJ\u2019nin yan\u0131nda plaklar\u0131 kaplar\u0131na koyup \u00e7\u0131karma i\u015fini bana verdiler. G\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n
Bunu niye anlat\u0131yorum? Ya\u015fam\u0131mdaki \u00e7e\u015fitlili\u011fi g\u00f6stermek istiyorum. O dernekte \u00fcniversiteye devam eden 200 ki\u015fi i\u00e7erisinde 3-5 ki\u015fi olduk. Arkada\u015flar\u0131m ailemde g\u00f6rmedi\u011fim kadar geleneklere ba\u011fl\u0131 ailelerin \u00e7ocuklar\u0131 idiler.<\/p>\n
Benim ailemin tukaka dedi\u011fi Ladino dilinde tiyatro yap\u0131yorduk. \u0130lk bak\u0131\u015fta e\u011fitimsiz denilebilirdi ama \u00f6yle de\u011fildiler ba\u015fka bir rasyonaliteleri vard\u0131 ve ben ailemdeki \u00e7e\u015fitlilik sayesinde o rasyonaliteyi de seziyordum.<\/p>\n
\u00d6te yandan T\u00fcrkiye\u2019nin en e\u011fitimli ailelerinin \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 g\u00f6nderdi\u011fi \u0130ngiliz okulunda okuyordum. Oradaki arkada\u015flar\u0131m\u0131n de\u011fer yarg\u0131lar\u0131 o kadar farkl\u0131yd\u0131 ki.<\/p>\n
Ben her iki ya\u015fam \u015feklini de iki ayr\u0131 roman gibi okudum, \u00f6z\u00fcmsedim ve sevdim.<\/p>\n
Ya\u015fam daha sonra beni babam\u0131n uzakla\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 Yahudi dininin d\u00fc\u015f\u00fcnme ve ya\u015fama bi\u00e7iminin kalbine ta\u015f\u0131d\u0131. B\u00f6ylece T\u00fcrk Yahudi Toplumu y\u00f6netiminin i\u00e7ine girdim.<\/p>\n
\u00d6nce g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak sonra da profesyonel y\u00f6netici olarak toplumun kurumlar\u0131n\u0131 y\u00f6netenlerin aras\u0131na kar\u0131\u015ft\u0131m.<\/p>\n
D\u00fcnyan\u0131n her yerinde oldu\u011fu gibi bu topraklarda da Yahudi ya\u015fam \u015fekli ve d\u00fc\u015f\u00fcnme bi\u00e7imi dini gelenek ve \u00f6\u011fretilerden \u00e7ok \u00e7ok etkilenmi\u015ftir.<\/p>\n
Lakin ben \u00e7ok laik bir e\u011fitim almama ra\u011fmen bu \u00e7evrenin i\u00e7erisine girdi\u011fim zaman benim gibi d\u00fc\u015f\u00fcnen bir adam i\u00e7in burada inan\u0131lmaz zengin bir birikimin oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fcm.<\/p>\n
\u00dcstelik benim bakt\u0131\u011f\u0131m noktadan benim formasyonumla buraya bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bu birikim sanki bir misli daha zenginle\u015fiyordu.<\/p>\n
\u00c7\u00fcnk\u00fc bu metinleri dikkatle okuyup yorumlamaya \u00e7al\u0131\u015fan m\u00fctedeyyin bir adam ba\u015fka inan\u00e7lar\u0131, edebiyat\u0131, tarihi felsefeyi ve bilimi bunlarla birlikte de\u011ferlendirmeyi g\u00fcnah sayar. Fakat benim b\u00f6yle bir kayg\u0131m hi\u00e7 yoktu.<\/p>\n
\u2013 Peki, isterseniz kronolojik devam edelim \u00dcniversiteyi hangi y\u0131l bitirdiniz?<\/strong><\/p>\n1980 senesinde bitirdim.<\/p>\n
\u2013\u00a012 Eyl\u00fcl 1980 Darbesi ve sonras\u0131nda ya\u015fananlar sizi nas\u0131l etkiledi?<\/strong><\/p>\n1970\u2019li y\u0131llar\u0131n sonunda ni\u015fanland\u0131m ve 1980 y\u0131l\u0131nda evlenmek \u00fczere kendimizi programlad\u0131k. O d\u00f6nemde T\u00fcrkiye ger\u00e7ekten inan\u0131lmaz bir kan davas\u0131n\u0131n i\u00e7erisinde idi.<\/p>\n
Bug\u00fcn her g\u00fcn pandemiden \u00f6lenlerin say\u0131s\u0131 yay\u0131nlan\u0131yor o d\u00f6nemde de ayn\u0131 say\u0131lar kahvelerde sokaklarda tarananlar ya da evinde arabas\u0131nda havaya u\u00e7urulanlara i\u015faret ediyordu.<\/p>\n
Yeni bir hayat kurup \u00e7ocuk yeti\u015ftirecek isem e\u011fer d\u00fcnyan\u0131n ba\u015fka bir yerine gitmeliyiz diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fck ve Avustralya\u2019ya m\u00fcracaat ettik. Bir s\u0131nava girdim ve kazand\u0131m Melbourne\u2019da i\u015f buldum.<\/p>\n
Ancak tam u\u00e7ak biletini alacakt\u0131k ki 12 Eyl\u00fcl 1980 darbesi oldu. Haftas\u0131nda Avustralya h\u00fck\u00fcmeti, \u00fclkede demokrasinin rafa kalkt\u0131\u011f\u0131 gerek\u00e7esi ile T\u00fcrkiye\u2019den g\u00f6\u00e7men giri\u015fini fiilen durdurdu.<\/p>\n
\u0130\u015fyerinden bana vazge\u00e7tiklerinin haberi geldi b\u00f6ylece T\u00fcrkiye\u2019de kald\u0131k.<\/p>\n
\u2013 \u201cTurgut \u00d6zal\u2019l\u0131 Y\u0131llar\u201d T\u00fcrkiye Yahudi Toplumu\u2019nu ne \u00f6l\u00e7\u00fcde d\u00f6n\u00fc\u015fme u\u011fratt\u0131?<\/strong><\/p>\nTurgut \u00d6zal ve kurdu\u011fu Anavatan Partisi yaln\u0131z T\u00fcrk Yahudi Toplumu i\u00e7in de\u011fil liberaller, muhafazakarlar, sosyal demokratlar hatta milliyet\u00e7iler i\u00e7in bir \u00fcmitti.<\/p>\n
T\u00fcrkiye \u00e7ok karanl\u0131k d\u00f6nemlerden ge\u00e7mi\u015fti ve birle\u015ftirici, \u00fcmit ve g\u00fcven verici, at\u0131l\u0131m yapmaya y\u00f6nelik \u00a0siyasete \u00e7ok ihtiya\u00e7 duyuyordu.<\/p>\n
Biz gen\u00e7 i\u015f adamlar\u0131 olarak her sabah yarat\u0131lan yeni bir olana\u011f\u0131 takip etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorduk.\u00a0\u201cT\u00fcrk Paras\u0131n\u0131 Koruma Kanunu\u201d<\/em>nun kald\u0131r\u0131lmas\u0131,\u00a0\u201cKatma De\u011fer Vergisi\u201d\u00a0<\/em>gibi kararlar bir d\u00f6nem \u00fclkenin ekonomik ya\u015fam\u0131 \u00fczerine \u00e7\u00f6km\u00fc\u015f \u00e7aresizlik bulutunu da\u011f\u0131tt\u0131.<\/p>\n\u00c7o\u011funlu\u011fu t\u00fcccar ya da k\u00fc\u00e7\u00fck esnaf olan T\u00fcrk Yahudi Toplumu \u00fclkedeki \u00a0huzurdan da geli\u015fmelerden de memnundu ve gen\u00e7lerin g\u00f6\u00e7\u00fc durdu. Ama uzun d\u00f6nemde bu de\u011fi\u015fimlerden menfi y\u00f6nde etkilendiler.<\/p>\n
\u0130n\u015faat, a\u011f\u0131r sanayi, \u00a0g\u0131da gibi sekt\u00f6rler ve bilhassa devlete y\u00f6nelik m\u00fcteahhitlik hizmetleri \u00f6ne \u00e7\u0131kt\u0131 ama bu dallarda Yahudi i\u015f adamlar\u0131 yok denecek kadar azd\u0131lar. Bir ku\u015fak i\u00e7erisinde cemaat fakirle\u015fti.<\/p>\n
1980\u2019lerin sonuna kadar zihninizde kalan T\u00fcrkiye Yahudi Toplumu\u2019ndan kimler var acaba?<\/p>\n
30\u2019lu ya\u015flar\u0131mda Yahudi Toplumunda y\u00f6netici aday\u0131 olarak bizleri \u00e7ok etkileyen abilerimiz \/ b\u00fcy\u00fcklerimiz oldu.<\/p>\n
Asl\u0131nda isim vermek istemiyorum ama ba\u015fta 500. Y\u0131l Vakf\u0131 Genel Sekreteri Nedim Yahya, uzun y\u0131llar T\u00fcrk Yahudi Toplumu liderli\u011fi yapm\u0131\u015f olan Bensiyon Pinto ve halen s\u0131k s\u0131k g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcm Naim G\u00fclery\u00fcz\u2019\u00fcn ad\u0131n\u0131 sayabilirim.<\/p>\n
*Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve Independent T\u00fcrk\u00e7e\u2019nin edit\u00f6ryal politikas\u0131n\u0131 yans\u0131tmayabilir.<\/em><\/p>\nhttps:\/\/www.indyturk.com\/node\/322416\/t\u00fcrki\u0307yeden-sesler\/t\u00fcrkiyeli-yahudilerle-konu\u015fmak-5-bilgelik-ve-liderlik-aras\u0131nda-bir<\/a><\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Dr. G\u00f6khan \u00c7\u0131nkara T\u00fcrk Yahudi Toplumu\u2019nu anlatmak amac\u0131yla bu hafta sizlerin kar\u015f\u0131s\u0131na\u00a0Moris Levi\u00a0ile \u00e7\u0131k\u0131yorum. Moris Levi yakla\u015f\u0131k d\u00f6rt y\u0131ld\u0131r sosyal medyada \u00f6yk\u00fcler ve makaleler payla\u015fan ve \u00e7ok say\u0131da takip\u00e7isi olan bir ki\u015fi. Ayr\u0131ca T\u00fcrkiye Yahudi Toplumu\u2019nda bir\u00e7ok d\u00fczeyde g\u00f6revler ald\u0131. Halihaz\u0131rda Cemaat Vak\u0131flar\u0131 Temsilcili\u011fi\u2019ni deruhte ediyor. Bahsedilen bu pozisyonlar\u0131n\u0131n \u00f6tesinde Levi\u2019nin T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fayan bir Yahudi […]<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":61701,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,71,53],"tags":[],"class_list":["post-61700","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-haberler","category-mulakatlar","category-turkiyede-azinliklar"],"yoast_head":"\n
T\u00fcrkiyeli Yahudilerle konu\u015fmak (5): Bilgelik ve liderlik aras\u0131nda bir \u0130stanbul Yahudisi; Moris Levi - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=61700\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"T\u00fcrkiyeli Yahudilerle konu\u015fmak (5): Bilgelik ve liderlik aras\u0131nda bir \u0130stanbul Yahudisi; Moris Levi - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Dr. G\u00f6khan \u00c7\u0131nkara T\u00fcrk Yahudi Toplumu\u2019nu anlatmak amac\u0131yla bu hafta sizlerin kar\u015f\u0131s\u0131na\u00a0Moris Levi\u00a0ile \u00e7\u0131k\u0131yorum. Moris Levi yakla\u015f\u0131k d\u00f6rt y\u0131ld\u0131r sosyal medyada \u00f6yk\u00fcler ve makaleler payla\u015fan ve \u00e7ok say\u0131da takip\u00e7isi olan bir ki\u015fi. Ayr\u0131ca T\u00fcrkiye Yahudi Toplumu\u2019nda bir\u00e7ok d\u00fczeyde g\u00f6revler ald\u0131. Halihaz\u0131rda Cemaat Vak\u0131flar\u0131 Temsilcili\u011fi\u2019ni deruhte ediyor. Bahsedilen bu pozisyonlar\u0131n\u0131n \u00f6tesinde Levi\u2019nin T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fayan bir Yahudi […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=61700\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2021-03-01T08:46:54+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2021\/03\/T\u00fcrkiyeli-Yahudiler.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1368\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"911\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"40 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=61700#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=61700\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\"},\"headline\":\"T\u00fcrkiyeli Yahudilerle konu\u015fmak (5): Bilgelik ve liderlik aras\u0131nda bir \u0130stanbul Yahudisi; Moris Levi\",\"datePublished\":\"2021-03-01T08:46:54+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=61700\"},\"wordCount\":7991,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=61700#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2021\\\/03\\\/T\u00fcrkiyeli-Yahudiler.jpg\",\"articleSection\":[\"Haberler\",\"M\u00fclakatlar\",\"T\u00fcrkiye\u2019de Az\u0131nl\u0131klar\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=61700#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=61700\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=61700\",\"name\":\"T\u00fcrkiyeli Yahudilerle konu\u015fmak (5): Bilgelik ve liderlik aras\u0131nda bir \u0130stanbul Yahudisi; Moris Levi - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=61700#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=61700#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2021\\\/03\\\/T\u00fcrkiyeli-Yahudiler.jpg\",\"datePublished\":\"2021-03-01T08:46:54+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=61700#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=61700\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=61700#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2021\\\/03\\\/T\u00fcrkiyeli-Yahudiler.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2021\\\/03\\\/T\u00fcrkiyeli-Yahudiler.jpg\",\"width\":1368,\"height\":911},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=61700#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"T\u00fcrkiyeli Yahudilerle konu\u015fmak (5): Bilgelik ve liderlik aras\u0131nda bir \u0130stanbul Yahudisi; Moris Levi\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/\",\"name\":\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\",\"name\":\"admin\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?author=7\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"T\u00fcrkiyeli Yahudilerle konu\u015fmak (5): Bilgelik ve liderlik aras\u0131nda bir \u0130stanbul Yahudisi; Moris Levi - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=61700","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"T\u00fcrkiyeli Yahudilerle konu\u015fmak (5): Bilgelik ve liderlik aras\u0131nda bir \u0130stanbul Yahudisi; Moris Levi - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","og_description":"Dr. G\u00f6khan \u00c7\u0131nkara T\u00fcrk Yahudi Toplumu\u2019nu anlatmak amac\u0131yla bu hafta sizlerin kar\u015f\u0131s\u0131na\u00a0Moris Levi\u00a0ile \u00e7\u0131k\u0131yorum. Moris Levi yakla\u015f\u0131k d\u00f6rt y\u0131ld\u0131r sosyal medyada \u00f6yk\u00fcler ve makaleler payla\u015fan ve \u00e7ok say\u0131da takip\u00e7isi olan bir ki\u015fi. Ayr\u0131ca T\u00fcrkiye Yahudi Toplumu\u2019nda bir\u00e7ok d\u00fczeyde g\u00f6revler ald\u0131. Halihaz\u0131rda Cemaat Vak\u0131flar\u0131 Temsilcili\u011fi\u2019ni deruhte ediyor. Bahsedilen bu pozisyonlar\u0131n\u0131n \u00f6tesinde Levi\u2019nin T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fayan bir Yahudi […]","og_url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=61700","og_site_name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","article_published_time":"2021-03-01T08:46:54+00:00","og_image":[{"width":1368,"height":911,"url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2021\/03\/T\u00fcrkiyeli-Yahudiler.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"40 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=61700#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=61700"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e"},"headline":"T\u00fcrkiyeli Yahudilerle konu\u015fmak (5): Bilgelik ve liderlik aras\u0131nda bir \u0130stanbul Yahudisi; Moris Levi","datePublished":"2021-03-01T08:46:54+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=61700"},"wordCount":7991,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=61700#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2021\/03\/T\u00fcrkiyeli-Yahudiler.jpg","articleSection":["Haberler","M\u00fclakatlar","T\u00fcrkiye\u2019de Az\u0131nl\u0131klar"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=61700#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=61700","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=61700","name":"T\u00fcrkiyeli Yahudilerle konu\u015fmak (5): Bilgelik ve liderlik aras\u0131nda bir \u0130stanbul Yahudisi; Moris Levi - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=61700#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=61700#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2021\/03\/T\u00fcrkiyeli-Yahudiler.jpg","datePublished":"2021-03-01T08:46:54+00:00","author":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=61700#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=61700"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=61700#primaryimage","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2021\/03\/T\u00fcrkiyeli-Yahudiler.jpg","contentUrl":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2021\/03\/T\u00fcrkiyeli-Yahudiler.jpg","width":1368,"height":911},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=61700#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/akunq.net\/tr"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"T\u00fcrkiyeli Yahudilerle konu\u015fmak (5): Bilgelik ve liderlik aras\u0131nda bir \u0130stanbul Yahudisi; Moris Levi"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/","name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e","name":"admin","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?author=7"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61700","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=61700"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61700\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":61702,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61700\/revisions\/61702"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/61701"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=61700"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=61700"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=61700"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
![\"\"](\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/T\u00fcrkiyeli-Yahudiler-360x240.jpg\")
<\/p>\n![\"Moris](\"https:\/\/i1.wp.com\/www.indyturk.com\/sites\/default\/files\/styles\/800xauto\/public\/thumbnails\/image\/2021\/02\/27\/597386-420537436.jpg?ssl=1\" "\\"Moris")
<\/figure>\n![\"David](\"https:\/\/i0.wp.com\/www.indyturk.com\/sites\/default\/files\/styles\/800xauto\/public\/thumbnails\/image\/2021\/02\/27\/597381-1211079681.jpg?ssl=1\" "\\"David")
<\/figure>\n![\"Moris](\"https:\/\/i1.wp.com\/www.indyturk.com\/sites\/default\/files\/styles\/800xauto\/public\/thumbnails\/image\/2021\/02\/27\/597391-1981255475.jpg?ssl=1\" "\\"Moris")
<\/figure>\n![\"Moris](\"https:\/\/i1.wp.com\/www.indyturk.com\/sites\/default\/files\/styles\/800xauto\/public\/thumbnails\/image\/2021\/02\/27\/597396-1662772927.jpg?ssl=1\" "\\"Moris")
<\/figure>\n