![\"\"](\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/Ermeni-soykirimi-4-360x199.jpg\")
<\/h1>\n<\/h1>\n\u0130ttihat ve Terakki iktidar\u0131 d\u00f6neminde 1915 Soyk\u0131r\u0131m\u0131 s\u0131ras\u0131nda bo\u015falt\u0131l\u0131p Ermeni sakinlerinin \u00f6l\u00fcm yolculu\u011funa g\u00f6nderilmesinden sonra, soyk\u0131r\u0131mdan bir \u015fekilde kurtularak d\u00f6nenlerin k\u00f6y\u00fc\u2026 Kemalist d\u00f6nemin Bakanlar Kurulu\u2019nca 1938 (1) tarihinde tekrar askeri b\u00f6lge ilan edilip Ermeni sakinleri asker\u00ee tesisat ve garnizonlar\u0131n bulundu\u011fu yerlerden uzak bir mahalle nakledilerek ikinci kez bo\u015falt\u0131lan Kayseri-Efkere K\u00f6y\u00fc Ermenisi Donik (Donogan) Yeseyan\u2019\u0131n (Hac\u0131 Bey) Efkere\u2019den ba\u015flay\u0131p ABD\u2019de noktalanan ilgin\u00e7 hayat hikayesi yak\u0131n tarihe \u0131\u015f\u0131k tutmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemlidir.<\/p>\n
Harry Yeseyan eserinde, ailesinin ya\u015fam\u0131ndan hareketle Osmanl\u0131 T\u00fcrkiye\u2019sinde ve daha sonra g\u00f6\u00e7 edilen ABD\u2019deki ya\u015famlar\u0131n\u0131 okuyucular\u0131yla payla\u015f\u0131r. Bu bak\u0131mdan da Ermeni k\u00f6y hayat\u0131, \u015fehir hayat\u0131 ve Ermenilerin ruh durumunu aktarmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemli oldu\u011fu kadar, \u201cBizim halk\u0131m\u0131z art\u0131k burada emniyette de\u011fil, ger\u00e7i daha \u00f6nce emniyette miydik, o da tart\u0131\u015f\u0131l\u0131r. L\u00fctfen anlay\u0131n ve bizden dualar\u0131n\u0131z\u0131 esirgemeyin. Yeni bir \u00fclkede yeni bir ya\u015fama ba\u015flamal\u0131y\u0131z,\u201d diyerek, ucuz i\u015f\u00e7i olarak g\u00f6\u00e7 edilen, s\u0131\u011f\u0131n\u0131lan yabanc\u0131 \u00fclkedeki ya\u015fam\u0131n anlat\u0131lmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan da \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Memleketlerini h\u00fcz\u00fcnle terk etmektedirler: \u201c\u00dc\u00e7\u00fcm\u00fcz de k\u00fcpe\u015ftede durduk, uzakla\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u0130zmir \u015fehrine bakmaya ba\u015flad\u0131k. \u015eehir kalbimi \u00e7ekiyor, \u2018Gitme Gitme!\u2019 diyordu sanki. Senin ait oldu\u011fun yer buras\u0131. Memleketin buras\u0131 senin. B\u00fcy\u00fckbabalar\u0131n\u0131n g\u00f6m\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc yer.\u201d<\/p>\n
Yeseyan, bug\u00fcn hala askeri yasak b\u00f6lge olan Efkere K\u00f6y\u00fc\u2019n\u00fc ve k\u00f6ydeki Ermeni ya\u015fam\u0131n\u0131 tasvir eder. Millet sisteminin \u0130stanbul\u2019un d\u0131\u015f\u0131n\u0131 ve \u00f6zellikle k\u0131rsal kesimi kapsamad\u0131\u011f\u0131n\u0131, Bat\u0131 Ermenistan Ermenilerinin olduk\u00e7a k\u0131s\u0131tl\u0131 ve zor bir ya\u015fam s\u00fcrd\u00fcklerini kaydedelim3: B\u00f6lgedeki yetkililer H\u0131ristiyan ibadetlerini engelliyorlard\u0131 ama k\u00f6y\u00fcm\u00fczde ya\u015fayan T\u00fcrkler olaya ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc bak\u0131yorlard\u0131. Yerel T\u00fcrklerle hi\u00e7bir sorunumuz yoktu. Yani tipik bir ne sen bana kar\u0131\u015f, ne ben sana kar\u0131\u015fay\u0131m durumu vard\u0131. Donik\u2019in \u0130zmir\u2019de bir T\u00fcrk kahvesine giri\u015fi \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131kla kar\u015f\u0131lan\u0131r: Biraz zaman ge\u00e7tikten sonra g\u00f6ze \u00e7arpan gen\u00e7 beyefendi Donik\u2019e d\u00f6nd\u00fc ve onun Ermeni oldu\u011funu anlad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bir s\u00fcre bakt\u0131. Ermeniler genellikle kendi kahvelerine giderlerdi o g\u00fcnlerde, yaln\u0131z ba\u015flar\u0131na bir T\u00fcrk kul\u00fcb\u00fcne girmeye pek cesaret edemezlerdi.<\/p>\n
Ya\u015famlar\u0131, umut ba\u011flad\u0131klar\u0131 J\u00f6n-T\u00fcrkler d\u00f6neminde de giderek zorla\u015fmaktad\u0131r: \u201cYa Ye\u011fenim, hayat t\u0131k\u0131r t\u0131k\u0131r gidiyordu, yaln\u0131zca evden mektup ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman \u00fcz\u00fcl\u00fcyorduk. Balkanlarda sava\u015f vard\u0131. Halk\u0131m\u0131z\u0131n b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc sava\u015fa Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun yan\u0131nda girdi\u011fi halde baz\u0131lar\u0131, yere t\u00fck\u00fcrd\u00fcn, vergi ka\u00e7\u0131rd\u0131n gibi sudan sebeplerle tutukland\u0131lar.\u201d<\/p>\n
Akl\u0131selim insanlar\u0131 da i\u015faret ederler: \u201cBu Osmanl\u0131 yurtta\u015f\u0131 ger\u00e7ek bir dost dedim babana. \u0130brahim Pa\u015falar\u0131n deste\u011fi ve bilgisine ba\u015fvurulmazsa, Ermeni sorunu korkar\u0131m \u00e7ok \u00e7irkin bir yolla \u00e7\u00f6z\u00fclecek.\u201d Bu bak\u0131mdan Soyk\u0131r\u0131m sonras\u0131nda T\u00fcrk dostu Hakim Bey\u2019in mektubu bir \u00fcz\u00fcnt\u00fcn\u00fcn ifadesi ve Ermeni halk\u0131na kar\u015f\u0131 tarihsel haks\u0131zl\u0131\u011f\u0131n alt\u0131n\u0131 \u00e7izer, adalete olan inanc\u0131 ifade eder: Sevgili dostum, tarihte en i\u011fren\u00e7 gaddarl\u0131k olarak yer alacak bu katliam i\u00e7in aff\u0131na s\u0131\u011f\u0131n\u0131r\u0131m. Bizi affet. Hem insanl\u0131\u011fa hem do\u011faya kar\u015f\u0131 i\u015flenmi\u015f bu korkun\u00e7 eylemler i\u00e7in b\u00fct\u00fcn T\u00fcrkleri su\u00e7lama. Bu vah\u015fi \u00f6l\u00fcmlerden sorunlu olanlar mahkemeye \u00e7\u0131kar\u0131lacak, barbarca davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 alacaklar, sana s\u00f6z veriyorum. Bu su\u00e7lar\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z kalmamas\u0131n\u0131 isteyen, benim gibi d\u00fc\u015f\u00fcnen bir\u00e7ok iyi T\u00fcrk\u2019\u00fcn oldu\u011funu da bil. Adalet yerini bulacak. Tanr\u0131 seni ve \u00e7ocu\u011funu koruyup g\u00f6zetsin. Hakim Bey, Ermenilerin maruz kald\u0131klar\u0131 durumdan son derece rahats\u0131zd\u0131r. Bug\u00fcn az say\u0131da insan\u0131n oldu\u011fu gibi.<\/p>\n
Yeseyan\u2019\u0131n hikayesi de Soyk\u0131r\u0131m anlat\u0131mlar\u0131ndan biridir. Ne kadar kurban ve sa\u011f kalan varsa bu jenositle ilgili o kadar \u00f6yk\u00fc varsa da. Harry Yeseyan\u2019\u0131n kaleminden Donik Yeseyan, Nazar Amca ve Krikor\u2019un \u00f6yk\u00fcleri birbirlerini tamamlay\u0131p Ermeni Jenosidi\u2019nin 1915-1922 d\u00f6neminin portresini \u00e7izerken, Osmanl\u0131 y\u00f6netimindeki Ermeni halk\u0131n\u0131n ya\u015fam\u0131na ayna tutar. \u0130zmir\u2019e gitmek isteyen Donik\u2019i cayd\u0131rmak isteyen a\u011fabey Nazar\u2019\u0131n s\u00f6yledikleri Ermeni ya\u015fam\u0131 ile ilgili \u00e7ok \u015fey s\u00f6ylemektedir: Sen ba\u015f\u0131na bela ar\u0131yorsun! K\u00f6y\u00fcn d\u0131\u015f\u0131nda yatan tehlikelerden sana ka\u00e7 kez s\u00f6z etmem gerekiyor? \u0130zmir\u2019e gitmek o kadar kolay de\u011fil herhalde. Civardaki tepelerde, kuytularda gizlenmi\u015f, senin gibi bir Ermeni \u00e7ocu\u011funun yolunu g\u00f6zleyen kanl\u0131 katiller var. Seninle oynad\u0131ktan sonra o g\u00fczel bilyelerini sokuverirler\u2026<\/p>\n
\u2026Tamam k\u00fc\u00e7\u00fck adam, haydi s\u00f6z\u00fcn geli\u015fi, diyelim ki o senin de\u011ferli \u0130zmir\u2019e vard\u0131k. Bizim i\u00e7in daha k\u00f6t\u00fc olaca\u011f\u0131n\u0131 anlam\u0131yor musun? Ermeniler b\u00fcy\u00fck \u015fehirlerde ho\u015f kar\u015f\u0131lanmaz. O kal\u0131n kafan bunu anlayabiliyor mu? T\u00fcrkler Ermenileri sevmez, ya\u015fam\u0131m\u0131z\u0131 daha da zorla\u015ft\u0131r\u0131rlar. Burada, Efkere\u2019de kendi insanlar\u0131m\u0131z aras\u0131nda ya\u015f\u0131yoruz. Ni\u00e7in her \u015feyi oluruna b\u0131rakm\u0131yorsun?\u2026<\/p>\n
\u2026\u00c7ok garip g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor de\u011fil mi, ye\u011fenim? Onun mevkisinde olan birinin e\u015fk\u0131yalar\u0131n, Ermenileri b\u00fcy\u00fck \u015fehirlere girmekten bilin\u00e7li olarak al\u0131koymalar\u0131 i\u00e7in ho\u015f g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc anlamamas\u0131 olas\u0131 m\u0131yd\u0131? Baz\u0131 e\u015fk\u0131yalar\u0131n katliamlar yapmak i\u00e7in h\u00fck\u00fcmet\u00e7e cesaretlendirildi\u011fi bir ger\u00e7ekti\u2026<\/p>\n
1894-96 katliamlar\u0131ndan kurtulsa da, Hamid d\u00f6neminde sistematik bir \u015fekilde t\u0131rmand\u0131r\u0131lan bu katliamlardan Efkere de nasibini alacakt\u0131r. Yeseyan, 1894 \u00f6ncesi katliamlardan s\u00f6z eder: Bir katliam oluyordu. A\u015firetlerin sald\u0131r\u0131s\u0131na u\u011fram\u0131\u015ft\u0131k. Baz\u0131lar\u0131 piknik alan\u0131n\u0131 i\u015fgal etmi\u015f, baz\u0131lar\u0131 da evlerimizi ya\u011fmalay\u0131p ay\u0131rt etmeden \u00f6ld\u00fcr\u00fcyorlard\u0131. Erkekler, kad\u0131nlar ve \u00e7ocuklar\u0131 ac\u0131madan k\u0131l\u0131\u00e7tan ge\u00e7irdiler. Kundaktaki bebekleri kap\u0131p, k\u0131l\u0131\u00e7 u\u00e7lar\u0131na ge\u00e7irmek i\u00e7in havalara f\u0131rlatt\u0131lar. K\u0131l\u0131\u00e7tan kurtulanlar yere d\u00fc\u015f\u00fcp, atlar\u0131n ayaklar\u0131 alt\u0131nda ezilerek can verdiler. Ah \u0130sa a\u015fk\u0131na, yapacak hi\u00e7bir \u015fey yoktu. Korumas\u0131z ve yard\u0131ms\u0131zd\u0131k\u2026 \u00dcz\u00fcc\u00fcd\u00fcr ama b\u00f6yle sald\u0131r\u0131lar Ermeniler i\u00e7in yeni de\u011fildi. S\u0131k s\u0131k gaddarca yap\u0131lan katliamlar, \u00e7ocuk ka\u00e7\u0131rmalar oluyordu. Daha sonra bunun Sultan Abd\u00fclhamit\u2019in, imparatorlu\u011fundaki Ermenileri bask\u0131 alt\u0131nda tutmak i\u00e7in uygulad\u0131\u011f\u0131 plan\u0131n bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011funu \u00f6\u011frendik.<\/p>\n
\u2026Hac\u0131 Bey ile birlikte memlekete do\u011fru yolculu\u011fumuza devam ettik. Kanl\u0131 Pi\u00e7 Osman\u2019\u0131n \u2018k\u0131l\u0131c\u0131m\u0131z Ermeni kan\u0131 istiyor\u2019 s\u00f6z\u00fcn\u00fc akl\u0131mdan \u00e7\u0131karam\u0131yordum. \u0130\u00e7imden bunun do\u011fru oldu\u011funu biliyordum. G\u00fcnlerimiz say\u0131l\u0131yd\u0131.<\/p>\n
Ermeniler geleceklerinden umutsuzdurlar, umutlu olsalar vatanlar\u0131n\u0131 b\u0131rak\u0131p yabanc\u0131 \u00fclkelere neden g\u00f6\u00e7 etsinler: Hi\u00e7 umudum yok dedi Takvor. \u0130nsanlar aptal, ne nas\u0131l ya\u015fayacaklar\u0131n\u0131 biliyorlar, ne de nas\u0131l ya\u015fatacaklar\u0131n\u0131.<\/p>\n
Burada \u015funu \u00f6zellikle vurgulamak gerekir ki Ermeniler tarihsel topraklar\u0131ndan g\u00f6\u00e7 etmeyi ak\u0131llar\u0131ndan ge\u00e7irmemi\u015flerdir, ancak ko\u015fullar onlar\u0131 d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131na serpi\u015ftirtmi\u015ftir. Bug\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n herhangi bir yerinde do\u011fmu\u015f bir Ermeni\u2019ye nereli oldu\u011fu soruldu\u011funda Sivasl\u0131y\u0131m, Mara\u015fl\u0131y\u0131m, Ay\u0131ntabl\u0131y\u0131m, Garinliyim\u2026 cevab\u0131 al\u0131n\u0131r. Vatanlar\u0131yla fiziki ba\u011flar\u0131 kopart\u0131lsa da hi\u00e7bir Ermeni vatanlar\u0131yla imoral ba\u011flar\u0131n\u0131 kopartmam\u0131\u015ft\u0131r. Hac\u0131 Bey\u2019in e\u015fi Amerika\u2019ya geli\u015flerini \u015fu s\u00f6zlerle ifade eder: Ah tabii, bir g\u00fcn Amerika\u2019ya gitmeyi ben de d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcm ama sadece ziyaret veya tatil i\u00e7in. Hayat\u0131m\u0131n geri kalan k\u0131sm\u0131n\u0131 orada ge\u00e7irmek i\u00e7in gidece\u011fim akl\u0131m\u0131n ucundan bile ge\u00e7memi\u015fti.<\/p>\n
Kapitalizmin ucuz ve g\u00fcvencesiz i\u015f\u00e7i ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamak \u00fczere d\u00f6rt bir yana savrulan bu insanlar\u0131n yeni \u00fclkedeki hisleri, anavatanda maruz kald\u0131klar\u0131n\u0131n \u00f6zl\u00fc bir \u00f6zeti gibidir:<\/p>\n
Daha \u00f6nce hi\u00e7 hissetmedi\u011fimiz bir \u015feyi hissediyorduk: \u00d6zg\u00fcrl\u00fck. Sanki b\u00fct\u00fcn ya\u015fant\u0131m\u0131z\u0131 \u00f6nceden karanl\u0131k bir odada ge\u00e7irmi\u015ftik de, sonra aniden birisi gelip d\u00fc\u011fmeye bas\u0131p \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 yakm\u0131\u015ft\u0131. \u00d6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn ne demek oldu\u011funu ilk kez anl\u0131yorduk, t\u00fcm insanlar\u0131n do\u011fu\u015ftan onurlu olduklar\u0131n\u0131 da.<\/p>\n
Anavatanda halklar aras\u0131nda ya\u015fam\u0131n i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7ti\u011finin ifadesi yeni \u00fclkede de kendisini g\u00f6sterir: \u2018Ho\u015f geldiniz\u2019 dedi T\u00fcrk\u00e7e. \u2018Ho\u015f bulduk\u2019 dedik biz de. \u015eivesinden, T\u00fcrkiye\u2019nin, Ermenilerin anadillerini unuttuklar\u0131 ve yaln\u0131zca T\u00fcrk\u00e7e konu\u015ftuklar\u0131 bir b\u00f6lgesinden geldi\u011fini anlad\u0131k. Bu insanlar\u0131n \u00e7o\u011funun tav\u0131rlar\u0131 da Ermeni\u2019den \u00e7ok T\u00fcrk\u2019e benziyordu.<\/p>\n
Ancak gittikleri yerlerde kolayl\u0131kla yer edindiklerini s\u00f6yleyemeyiz. Ermeni s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131lar\u0131 yeni \u00fclkelerde 1929 b\u00fcy\u00fck buhran\u0131 beklemektedir. Bu kez buhran Ermeni s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131lar\u0131 silindir gibi ezer:<\/p>\n
Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131, b\u00fcy\u00fck buhran hakk\u0131nda konu\u015fmalar ba\u015flard\u0131. Birka\u00e7 g\u00f6zya\u015f\u0131ndan sonra, eski memleket ve \u00e7ok sevilen kay\u0131plardan s\u00f6z eden y\u00fcrek titreten t\u00fcrk\u00fcler ba\u015flard\u0131. Bu ac\u0131l\u0131 t\u00fcrk\u00fcleri kim dinlerse a\u011flard\u0131.<\/p>\n
Harry Yeseyan\u2019\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131\u2019n\u0131n basit bir anlat\u0131m\u0131d\u0131r. S\u0131radan insanlar\u0131n ak\u0131l almaz \u00f6yk\u00fcs\u00fc olarak da adland\u0131rabiliriz. S\u0131radan insanlar o kadar korkun\u00e7 ve insanl\u0131k d\u0131\u015f\u0131 \u015feylerle kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015flard\u0131r ki aradan bir asra yak\u0131n zaman ge\u00e7mesine ra\u011fmen etkilerinden kurtulamamaktad\u0131rlar. Yeseyan ailesinin Efkere\u2019de kalan bireylerinden sadece iki ki\u015fi 1915 Soyk\u0131r\u0131m\u0131\u2019ndan kurtulabilmi\u015ftir. Kurtulabilen bu s\u0131radan insanlar halen ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131n etkisinde olup ya\u015fad\u0131klar\u0131na inanamamaktad\u0131r. Soyk\u0131r\u0131mdan tesad\u00fcfen kurtulanlardan day\u0131 Korken \u00c7ak\u0131ryan bu kitap yaz\u0131l\u0131rken [1994] sa\u011f olmas\u0131na kar\u015f\u0131n ya\u015fad\u0131klar\u0131yla ilgili konu\u015fmak istememektedir.<\/p>\n
B\u00f6lgenin \u00f6zelliklerinden dolay\u0131 \u0130stanbul Ermenileri gibi \u0130zmir b\u00f6lgesi Ermenilerinin di\u011fer b\u00f6lgelere nispetle az bir zayiatla kurtulmalar\u0131, arkas\u0131ndan sava\u015f sonras\u0131nda Yunan i\u015fgali b\u00f6lgesine s\u0131\u011f\u0131nan Ermenilerin milliyet\u00e7i hareketin g\u00fc\u00e7lenmesi ve i\u015fgale kar\u015f\u0131 bask\u0131n \u00e7\u0131kmas\u0131yla birlikte son s\u0131\u011f\u0131naklar\u0131 \u0130zmir\u2019de de huzursuzluklar\u0131 artmaktad\u0131r: \u015eehrimizde atmosfer giderek k\u00f6t\u00fcle\u015fiyordu. Mustafa Kemal\u2019in ordusu Yunanl\u0131lar\u0131 ve Frans\u0131z \u2018m\u00fcttefikleri\u2019 i\u00e7erlerden s\u00f6k\u00fcp atmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Ta\u015frada ya\u015fay\u0131p, sava\u015ftan sonra yurduna geri d\u00f6nmesine izin verilmi\u015f Ermenilerin u\u011frad\u0131\u011f\u0131 katliamlar\u0131n \u00f6yk\u00fcleri anlat\u0131l\u0131yordu her yerde. Bu ger\u00e7ek, di\u011fer Ermenileri huzursuz etmekten ba\u015fka bir i\u015fe yaram\u0131yordu. Kimse katliamlar\u0131n \u0130zmir\u2019e de ula\u015fmayaca\u011f\u0131ndan emin de\u011fildi.<\/p>\n
Milliyet\u00e7i hareketin ordular\u0131n\u0131n \u0130zmir\u2019e giri\u015fiyle birlikte Ermenileri yeni bir trajedi beklemektedir: Kemal Pa\u015fa\u2019n\u0131n ordular\u0131 Yunanl\u0131lar\u0131 Anadolu\u2019dan at\u0131yordu, \u00f6l\u00fcm y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fcnden sa\u011f kurtulmu\u015f ve k\u00f6y\u00fcne d\u00f6nm\u00fc\u015f olanlar ikinci kez s\u00fcr\u00fcl\u00fcyorlard\u0131. Milliyet\u00e7i ordunun \u0130zmir\u2019e de ula\u015faca\u011f\u0131ndan korkuluyordu.<\/p>\n
Korktuklar\u0131n\u0131n ba\u015flar\u0131na gelmesi gecikmez. Burada Yeseyan\u2019\u0131n anlat\u0131mlar\u0131 o s\u0131rada \u0130zmir\u2019de olan gazeteci Ahmet Emin Yalman\u2019\u0131n anlat\u0131mlar\u0131yla uyumludur. Yalman, \u201cG\u00f6rd\u00fcklerim Ge\u00e7irdiklerim\u201d adl\u0131 an\u0131lar\u0131nda ayn\u0131 \u0130zmir\u2019i tarif eder. Yunan ordusu \u0130zmir\u2019den hi\u00e7 sava\u015fmadan \u00e7ekildi, T\u00fcrkler yeniden ele ge\u00e7irdiler \u015fehri. Ya\u015fam zorla\u015ft\u0131. Gerginlik her ge\u00e7en g\u00fcn biraz daha art\u0131yordu. Ba\u015fkumandan Ermenilerin kendi mahallelerinde kalmalar\u0131 i\u00e7in s\u0131k\u0131 emir vermi\u015fti. Bulunduklar\u0131 yeri terk edenler tutuklanmaya veya kur\u015funa dizilmeye lay\u0131k g\u00f6r\u00fcl\u00fcyorlard\u0131. On be\u015f-elli be\u015f ya\u015f aras\u0131ndaki Ermenileri keyfi olarak tutuklamaya ba\u015flad\u0131lar.<\/p>\n
Biz Ermeni Mahallesi i\u00e7inde olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in annem \u00e7ok endi\u015feleniyordu. Karde\u015fim Kirkor o zaman on be\u015f ya\u015f\u0131ndayd\u0131 ama uzun ince bir \u00e7ocuk oldu\u011fundan on sekiz g\u00f6steriyordu. Annem ona hep k\u0131sa pantolonlar giydiriyordu ki askerler g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnde onu \u00e7ocuk diye yutturabilsin. Onu hep evde kilit alt\u0131nda tutuyordu.<\/p>\n
Ermeniler evlerinden at\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, soyk\u0131r\u0131m s\u0131ras\u0131nda Anadolu\u2019da oldu\u011fu gibi \u00e7apulcu s\u00fcr\u00fcs\u00fc eve dolu\u015fmakta ve talana ba\u015flamaktad\u0131rlar: Tam bu s\u0131rada eve bir kad\u0131n grubu doldu. D\u0131\u015far\u0131da beklerken askerlerin eve girdi\u011fini g\u00f6r\u00fcp, evdekilerin tutukland\u0131\u011f\u0131n\u0131 tahmin etmi\u015flerdi. Evin ve i\u00e7indeki e\u015fyalar\u0131n kendilerine ait oldu\u011funu iddia etmek i\u00e7in gelmi\u015flerdi.<\/p>\n
Kad\u0131nlar \u00e7ar\u015faflar\u0131, \u00c7in porselenlerini, g\u00fcm\u00fc\u015f kaplar\u0131 ve de\u011ferli olarak ne buldularsa toplamaya ba\u015flad\u0131lar, annem de onlar\u0131 d\u0131\u015far\u0131 kovmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. \u00c7ok grotesk bir manzarayd\u0131. Y\u00fczba\u015f\u0131 g\u00fcr\u00fclt\u00fcleri duyup di\u011fer odadan \u00e7\u0131k\u0131p geldi.<\/p>\n
\u2018Siz ne yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 san\u0131yorsunuz?\u2019 diye sordu sert\u00e7e. \u2018Defolun hemen buradan!\u2019<\/p>\n
\u2018Bu evin bizim olmas\u0131 gerekir, madem bir k\u00e2firin evidir, o zaman bizim olmas\u0131 gerekir art\u0131k.\u2019<\/p>\n
Yunan bozgunu ile birlikte ya\u015fam tam anlam\u0131yla bir kabusa d\u00f6ner: Orta s\u0131n\u0131f Ermeniler kordona bakan b\u00fcy\u00fck binalar\u0131n arkas\u0131nda kurulmu\u015f sekt\u00f6rel bir \u015fehirde ya\u015f\u0131yorlard\u0131. K\u0131y\u0131 boyunca kilometrelerce uzanan kordon, bir bulvar gibi geni\u015fti de. Evlerinden ka\u00e7an Ermenilerin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu a\u00e7\u0131lan ate\u015fle \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. On binlerce s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131 ayn\u0131 g\u00fcn kordonu doldurdu. Umutsuzca birbirlerini itiyorlar, r\u0131ht\u0131ma yana\u015fan gemilere ula\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131. N\u00f6bet\u00e7i askerlere y\u00fcklenen bir s\u0131\u011f\u0131r s\u00fcr\u00fcs\u00fcyd\u00fcler \u00e2deta. Baz\u0131lar\u0131 aradan ge\u00e7iyor ama \u00e7o\u011fu geri itiliyordu. Yabanc\u0131 bir pasaport g\u00f6sterenlerin, ki bunlar\u0131n da asl\u0131nda Ermeni olduklar\u0131 apa\u00e7\u0131kt\u0131, gitmelerine izin veriliyordu. N\u00f6bet\u00e7i askerlerden kurtulan baz\u0131 s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131lar iskelenin k\u0131r\u0131k veya eksik tahtalar\u0131n\u0131n aras\u0131ndan denize d\u00fc\u015f\u00fcyor, karanl\u0131k sularda kayboluyorlard\u0131. Suya d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz mesafe iskelede ne kadar ilerledi\u011finize ba\u011fl\u0131 olarak iki ile d\u00f6rt bu\u00e7uk aras\u0131nda de\u011fi\u015fiyordu.<\/p>\n
Askerler suya d\u00fc\u015fenlere \u00e7o\u011fu kez ate\u015f ediyorlard\u0131. Su, direkler aras\u0131nda y\u00fczen ve kalbura d\u00f6nm\u00fc\u015f cesetlerle doluydu. R\u0131ht\u0131mdan a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fenlerden baz\u0131lar\u0131, y\u00fcze y\u00fcze gidip, bekleyen bir gemiye ula\u015fabiliyordu. Limanda r\u0131ht\u0131ma ilerlemek i\u00e7in s\u0131ras\u0131n\u0131 bekleyen binlerce ki\u015fi vard\u0131. Bir geminin yan\u0131na kadar y\u00fczenler, denizcilerin att\u0131\u011f\u0131 iplerle gemiye al\u0131n\u0131yorlard\u0131. Ku\u015fkusuz baz\u0131 gemiler \u00f6nce bu s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131lar\u0131 almay\u0131 reddettiler. T\u00fcrk askerlerine gemilerin yak\u0131n\u0131na ate\u015f etmemeleri emri verilmi\u015fti, \u00e7\u00fcnk\u00fc Ankara h\u00fck\u00fcmeti yabanc\u0131 bir g\u00fc\u00e7le sorun ya\u015famak istemiyordu.<\/p>\n
Ve Sakall\u0131 Nurettin Pa\u015fa \u0130zmir\u2019i yakar: Ermeni mahallesine yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131m zaman, uzaktan yand\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcm mahallenin. Alevler g\u00f6\u011f\u00fc k\u0131z\u0131lla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. T\u00fcrkler yang\u0131n\u0131 s\u00f6nd\u00fcrmek i\u00e7in hi\u00e7bir \u015fey yapm\u0131yordu. Asl\u0131nda bana daha sonra s\u00f6ylenen \u015fuydu ki, yang\u0131n s\u00f6nd\u00fcrmekte kullan\u0131lan araba, yay\u0131lan alevlerden korumak i\u00e7in T\u00fcrk mahallesine g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n
Ermeni mahallesindeki eski ah\u015fap evler birbirine yak\u0131n, biti\u015fik tarzda yap\u0131lm\u0131\u015flard\u0131. Ate\u015fler birinden di\u011ferine s\u0131\u00e7rad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bu evleri kolayca yalay\u0131p yuttu. Tam bir cehennemdi. T\u00fcm mahalle cay\u0131r cay\u0131r yan\u0131yordu. Sokakta olan birka\u00e7 tane ta\u015f ev bile k\u0131zarm\u0131\u015ft\u0131. Canl\u0131 canl\u0131 yanan insanlar\u0131n \u00e7\u0131\u011fl\u0131klar\u0131n\u0131 duyabiliyordum. Yan\u0131k etin o keskin kokusu her yana yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Sokaklar dard\u0131, s\u0131cak katlan\u0131lmaz. Bu s\u0131ca\u011fa dayanabilenler ka\u00e7\u0131yordu ama bir\u00e7o\u011fu olduklar\u0131 yerde kalakal\u0131p, \u00f6ld\u00fcler.<\/p>\n
Kiliseye ko\u015fup, kurtulu\u015f i\u00e7in dua eden be\u015f alt\u0131 ki\u015filik bir Ermeni grubu g\u00f6rd\u00fcm. Alevler kiliseyi de sard\u0131. \u0130\u00e7indekilerden bir\u00e7o\u011fu alevlere yakaland\u0131lar. \u0130ki y\u00fcz-\u00fc\u00e7 y\u00fcz ki\u015fi olmal\u0131yd\u0131 i\u00e7eride. Hepsi alevlerden ka\u00e7mak i\u00e7in soka\u011fa do\u011fru ayn\u0131 anda ko\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, birbirlerini ezdiler. Sadece birka\u00e7\u0131n\u0131n kurtulu\u015fu d\u0131\u015f\u0131nda \u00e7\u0131kar yol yoktu. Kilise ta\u015ftan yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131 ama kiri\u015fler kerestedendi. \u00c7ok ge\u00e7meden kilise de alevlerce yutulmaktan kurtulamad\u0131. Bu tam bir holocaust\u2019tu. Sonunda \u00e7at\u0131 da boyun e\u011fdi, yanan keresteler i\u00e7eride kalanlar\u0131n \u00fczerine d\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n
Tu\u011fla bir f\u0131r\u0131nda canl\u0131 canl\u0131 k\u0131zarmaktan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildi bu. Acaba ka\u00e7 dostum vard\u0131 i\u00e7eride diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordum.<\/p>\n
B\u00fct\u00fcn \u00e7\u0131\u011fl\u0131klar\u0131 duydum ye\u011fenim, h\u00e2l\u00e2 da duyar\u0131m. Ermeni mahallesini yutan o cehennemi de hep g\u00f6r\u00fcyorum. R\u00fcyalar\u0131mda o korkun\u00e7 alevleri g\u00f6r\u00fcp kan ter i\u00e7inde uyand\u0131\u011f\u0131m bir\u00e7ok gece ge\u00e7irdim. G\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm o \u015fey, insana akl\u0131n\u0131 oynatt\u0131rabilirdi.<\/p>\n
Son s\u00f6z\u00fc Nazar Amca\u2019ya b\u0131rak\u0131yoruz. Nazar Amca, Soyk\u0131r\u0131m s\u00fcrecini nakleder:<\/p>\n
Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu zaman\u0131nda halk\u0131m\u0131za olanlar\u0131 asla unutmamal\u0131y\u0131z. T\u00fcrkler 1915 y\u0131l\u0131nda \u2018Ermeni Sorunu\u2019, Ermeni az\u0131nl\u0131k problemi hakk\u0131nda son bir \u015fey yapmaya karar verdiler. T\u00fcrkler halk\u0131m\u0131z\u0131 y\u00fczy\u0131llard\u0131r katletmekteydiler ama \u0130ttihat rejimi i\u00e7in yeterli de\u011fildi bu.<\/p>\n
B\u00f6ylece J\u00f6n-T\u00fcrkler\u2019in liderleri yeniden yerle\u015ftirme dalaveresiyle \u00e7\u0131kageldiler: Ermeniler \u2018yeni yurtlar\u0131na\u2019 g\u00f6nderileceklerdi ama ger\u00e7ekte Suriye \u00e7\u00f6l\u00fcnde \u00f6l\u00fcme g\u00f6nderiliyorlard\u0131. \u00d6nce sava\u015facak ya\u015fta olan erkekler zorla askere al\u0131nd\u0131lar, en zor taburlara verilip \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fcler. Sonra t\u00fcm \u00fclkede boydan boya kasabalar\u0131, k\u00f6yleri dola\u015farak, Ermenilerin silahlar\u0131n\u0131 teslim etmelerini istediler. T\u00fcm yurtta\u015flar\u0131n 1908 Devrimi\u2019nden beri silah bulundurmalar\u0131na izin verilmi\u015fti ama asl\u0131nda az say\u0131da Ermeni\u2019nin silah\u0131 vard\u0131. Silah\u0131n\u0131 teslim etmesi istenen Ermeni yurtta\u015flar silah teslim edemezlerse, aileden birisi bir silah getirene kadar i\u015fkenceye tabi tutuluyordu. Hi\u00e7 silah\u0131 olmayanlar teslim edecek bir \u015feyleri olsun diye T\u00fcrk ailelere gidip ate\u015fli silah sat\u0131n al\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n
Halk silahs\u0131zland\u0131r\u0131ld\u0131ktan sonra T\u00fcrklerin o kirli i\u015flerini yapma konusunda \u00f6nlerinde bir engel kalmam\u0131\u015ft\u0131. Ya\u015flar\u0131 on be\u015f-elli be\u015f aras\u0131nda olan t\u00fcm erkekler bir araya topland\u0131. Ba\u011fland\u0131lar ve \u00f6ld\u00fcr\u00fclecekleri gizli bir yere g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fcler. Sonra da kalanlar\u0131n \u2018yeniden yerle\u015ftirilmesi\u2019 ba\u015flad\u0131. Kad\u0131nlar, \u00e7ocuklar ve ya\u015fl\u0131 erkeklere ta\u015f\u0131yabilecekleri e\u015fyalarla evden \u00e7\u0131kmalar\u0131 emredildi. Y\u00fczlerce Ermeni k\u00f6y\u00fc ve \u015fehrinden binlerce ki\u015filik devasa konvoylar olu\u015fturuldu, Suriye \u00e7\u00f6l\u00fcne, g\u00fcneye do\u011fru ta\u015fradan o y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015fe zorland\u0131lar. \u00c7aresiz binlerce insan T\u00fcrkiye\u2019nin hem geni\u015fli\u011fine hem k\u0131vr\u0131m k\u0131vr\u0131m uzunlu\u011funa yay\u0131lm\u0131\u015f kervanlara b\u00f6l\u00fcnd\u00fcler. Analar \u00e7ocuklar\u0131ndan kopar\u0131ld\u0131lar, sonra kim isterse o \u0131rz\u0131na ge\u00e7ti. \u00c7ocuklar s\u00fcng\u00fc u\u00e7lar\u0131na tak\u0131ld\u0131lar. Art\u0131k y\u00fcr\u00fcyemeyecek kadar t\u00fckenmi\u015f olanlar, zorla kald\u0131r\u0131l\u0131p yine y\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fcler, ta ki yolda \u00f6lene kadar. Yol kenar\u0131nda do\u011fum yapan kad\u0131nlar hemen aya\u011fa kald\u0131r\u0131l\u0131p, bebeklerini \u00f6l\u00fcme terk ederek y\u00fcr\u00fcyenlerin aras\u0131na kat\u0131ld\u0131. Kervanlar\u0131n i\u00e7inden ge\u00e7ti\u011fi K\u00fcrt ve T\u00fcrk k\u00f6yleri, insanlar\u0131n \u00fczerine sald\u0131rmalar\u0131, bulabildiklerini \u00e7almalar\u0131, g\u00fczel bulduklar\u0131 kad\u0131nlar\u0131 al\u0131p g\u00f6t\u00fcrmeleri, istedikleri \u00e7ocuklar\u0131 almalar\u0131, \u00f6ld\u00fcrmeleri, sakat b\u0131rakmalar\u0131 i\u00e7in cesaretlendirildiler. H\u0131rs\u0131zlar y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00e7\u00fclerin s\u0131rtlar\u0131ndaki pa\u00e7avralar\u0131 bile al\u0131yorlard\u0131. Yoldaki birka\u00e7 haftadan sonra bir\u00e7ok ki\u015fi tamamen \u00e7\u0131plak hale gelmi\u015fti. Ba\u015flar\u0131 \u00f6nlerine d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f, ortaya \u00e7\u0131kan bedenlerini gizlemek i\u00e7in zoraki hamle yapan kad\u0131nlar\u0131n utanc\u0131 iki katt\u0131. Su ve yiyecek k\u0131tt\u0131. Bir \u0131rmak veya dere k\u0131y\u0131s\u0131na geldiklerinde, jandarmalar genellikle su i\u00e7melerine izin vermiyordu. Sa\u011f kalan az say\u0131da ki\u015fi \u00e7\u00f6le eri\u015ftiklerinde, \u00e7\u0131plak bedenlerini g\u00fcne\u015f yakt\u0131, k\u0131zg\u0131n \u00e7\u00f6l kumlar\u0131 \u015fi\u015fmi\u015f \u00e7\u0131plak ayaklar\u0131n\u0131 kavurdu, sinekler gibi d\u00fc\u015ft\u00fcler kuma\u2026<\/p>\n
Amca birden durur. Yanaklar\u0131ndan a\u015fa\u011f\u0131ya g\u00f6zya\u015flar\u0131 s\u00fcz\u00fcl\u00fcr. Devam edemez. Ye\u011fen Harry onu daha fazla zorlamaz\u2026<\/p>\n
Notlar:<\/strong><\/p>\n 1) BCA 30 10 1 2\/ 82 75 8, T.C. BA\u015eVEKALET Kararlar Dairesi M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc Karar Say\u0131s\u0131: 2\/9529 \u201cKayseri Vil\u00e2yetinin Gesi Nahiyesine ba\u011fl\u0131 Efkere K\u00f6y\u00fcnde oturan Ermenilerin asker\u00ee tesisat ve garnizonlar\u0131n bulundu\u011fu yerlerden uzak bir mahalle nakilleri; GeneIkurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n muvafakat\u0131na atfen Dahil\u00eeye Vekilli\u011finin 3\/9\/738 tarih ve 44442 say\u0131l\u0131 teklifi \u00fczerine \u0130cra Vekilleri Heyetince 5\/9\/338 tarihinde onanm\u0131\u015ft\u0131r. 6\/9 \/938 Reisicumhur K. Atat\u00fcrk imza, \u0130cra Vekilleri Heyeti imzalar\u2026\u201d<\/em><\/p>\n 2) Harry Yeseyan, T\u00fcrkiye\u2019den Kovulmak, Hac\u0131 Bey\u2019in \u0130zmir G\u00fcnleri, \u00c7ev. Zafer Av\u015far, Belge Uluslararas\u0131 Yay\u0131nc\u0131l\u0131k 2011.<\/em><\/p>\n 3) Bu konudaki geni\u015f bilgi i\u00e7in: Arsen Yarman, 1878 Palu-Harput, \u00c7arsancak, \u00c7emi\u015fgezek, \u00c7apak\u00e7ur, Erzincan, Hizan ve Civar B\u00f6lgeler, 2 cilt, Derlem Yay\u0131nlar\u0131, 2010.<\/em><\/p>\n Yakindoguyazilari.com\u00a0<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Sait \u00c7etino\u011flu \u0130ttihat ve Terakki iktidar\u0131 d\u00f6neminde 1915 Soyk\u0131r\u0131m\u0131 s\u0131ras\u0131nda bo\u015falt\u0131l\u0131p Ermeni sakinlerinin \u00f6l\u00fcm yolculu\u011funa g\u00f6nderilmesinden sonra, soyk\u0131r\u0131mdan bir \u015fekilde kurtularak d\u00f6nenlerin k\u00f6y\u00fc\u2026 Kemalist d\u00f6nemin Bakanlar Kurulu\u2019nca 1938 (1) tarihinde tekrar askeri b\u00f6lge ilan edilip Ermeni sakinleri asker\u00ee tesisat ve garnizonlar\u0131n bulundu\u011fu yerlerden uzak bir mahalle nakledilerek ikinci kez bo\u015falt\u0131lan Kayseri-Efkere K\u00f6y\u00fc Ermenisi Donik (Donogan) […]<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":57214,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[44,1,9,70],"tags":[],"class_list":["post-57213","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ermeni-soykirimi","category-haberler","category-haklarimiz","category-makaleler"],"yoast_head":"\n