![\"\"](\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/Anadili-360x214.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
UNESCO taraf\u0131ndan 17 Kas\u0131m 1999’da ilan edilen Uluslararas\u0131 Anadili G\u00fcn\u00fc’nde HDP milletvekili Tuma \u00c7elik S\u00fcryanice soru \u00f6nergesi, HDP milletvekili Garo Paylan tehlike alt\u0131ndaki dillerin korunmas\u0131 i\u00e7in kanun teklifi verdi. Dil Haklar\u0131 \u0130zleme Belgeleme ve Raporlama A\u011f\u0131 da bir bas\u0131n toplant\u0131s\u0131yla t\u00fcm anadillere sahip \u00e7\u0131k\u0131lmas\u0131 i\u00e7in \u00e7a\u011fr\u0131da bulundu.<\/em><\/strong><\/p>\n HDP milletvekili Tuma \u00c7elik verdi\u011fi soru \u00f6nergesinde “S\u00fcryanice, T\u00fcrkiye\u2019de halen say\u0131s\u0131 az\u0131msanmayacak say\u0131da yurtta\u015f\u0131n konu\u015ftu\u011fu bir dildir. S\u00fcryanice geli\u015fkin bir edebiyata sahip, edebi ve k\u00fclt\u00fcrel bir mirasa da sahiptir.\u00a0 S\u00fcryanicenin ya\u015fat\u0131lmas\u0131 i\u00e7in \u015fimdiye dek herhangi bir kamusal \u00e7al\u0131\u015fma yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r.\u00a0 Kamusal destek sa\u011flanmamas\u0131 halinde S\u00fcryanice yok olma tehlikesiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yad\u0131r” dedi. \u00c7elik\u00a0 “anadilinde e\u011fitim, \u0130nsan Haklar\u0131 Evrensel Bildirgesinde, \u00c7ocuk Haklar\u0131 S\u00f6zle\u015fmesinde, Uluslararas\u0131 Medeni ve Siyasi Haklar Pakt\u0131nda, UNECO S\u00f6zle\u015fmesinde, Ulusal Az\u0131nl\u0131klar\u0131n Korunmas\u0131 Hakk\u0131nda \u00c7er\u00e7eve S\u00f6zle\u015fmede vurgulanan temel bir hakt\u0131r” g\u00f6r\u00fc\u015flerine yer verdi ve \u015f\u00f6yle devam etti: Paylan’dan kanun teklifi<\/strong> Paylan’\u0131n kanun teklifi \u015f\u00f6yle: Dil Haklar\u0131 \u0130zleme Belgeleme ve Raporlama A\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamas\u0131\u00a0<\/strong><\/p>\n T\u00fcrkiye\u2019de farkl\u0131 diller veya dilsel \u00e7o\u011fulluk alan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fma yapan sivil toplum akt\u00f6rleri taraf\u0131ndan kurulan Dil Haklar\u0131 \u0130zleme Belgeleme ve Raporlama A\u011f\u0131 (DH\u0130BRA), UNESCO\u2019nun 17 Kas\u0131m 1999\u2019da ilan etti\u011fi Anadili G\u00fcn\u00fc vesilesiyle bir bas\u0131n toplant\u0131s\u0131 d\u00fczenledi.
\n“1948 tarihli Evrensel \u0130nsan Haklar\u0131 Bildirgesi\u2019nin 26\u2019\u0131nc\u0131 maddesi, devletlere, genel olarak teknik ve mesleki e\u011fitim alabilme ve y\u00fcksek\u00f6\u011frenim imk\u00e2n\u0131n\u0131 yaratma sa\u011flama y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc getirir. Bildirgede e\u011fitimin uluslar, \u0131rklar ve dinsel gruplar aras\u0131nda anlay\u0131\u015f, ho\u015fg\u00f6r\u00fc ve dostlu\u011fu geli\u015ftirece\u011fine ve bar\u0131\u015f\u0131n korunmas\u0131na katk\u0131da bulunaca\u011f\u0131n\u0131 ifade eder. Cumhuriyet tarihinde S\u00fcryanice e\u011fitim veren son iki okul Mardin ve Diyarbak\u0131r\u2019da 1928 y\u0131l\u0131nda kapanm\u0131\u015f ve 86 y\u0131l boyunca S\u00fcryanice e\u011fitim veren bir okulun a\u00e7\u0131lmas\u0131na izin verilmemi\u015ftir. Y\u0131llar boyunca S\u00fcryanice \u00fczerine, S\u00fcryani toplumunun kendi \u00e7abalar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda, hi\u00e7bir kurumsal \u00e7al\u0131\u015fma yap\u0131lamam\u0131\u015ft\u0131r”
\nTuma \u00c7elik konuya ili\u015fkin K\u00fclt\u00fcr ve Turizm Bakan\u0131 Mehmet Nuri Ersoy\u2019un yan\u0131tlamas\u0131 istemiyle S\u00fcryanice soru \u00f6nergesi verdi. ve S\u00fcryanicenin yok olmas\u0131na kar\u015f\u0131 al\u0131nmas\u0131 gereken kamusal tedbirlerin tespit edilmesi i\u00e7in ara\u015ft\u0131rma komisyonu kurulmas\u0131n\u0131 talep etti.<\/p>\n
\nHDP milletvekili Garo Paylan da TBMM’ye “Tehlike Alt\u0131ndaki Dillerin Korunmas\u0131 Amac\u0131yla Baz\u0131 Kanunlarda ve Bir Kanun H\u00fckm\u00fcnde Kararnamede De\u011fi\u015fiklik Yap\u0131lmas\u0131na \u0130li\u015fkin Kanun Teklifi” sundu. Paylan sundu\u011fu teklifin gerek\u00e7esinde “UNESCO Diller Atlas\u0131nda, T\u00fcrkiye\u2019de \u00fc\u00e7 dilin tamamen yok oldu\u011fu, on be\u015f dil i\u00e7in ise \u00e7e\u015fitli seviyelerde yok olma tehlikesi bulundu\u011fu belirtilmektedir. Kapadokya Yunancas\u0131, Mlahso, Ubik dilleri kaybolmu\u015f dil durumundad\u0131r. UNESCO\u2019ya g\u00f6re, T\u00fcrkiye co\u011frafyas\u0131nda bulunan, Bat\u0131 Ermenicesi, Abhazca, Adigece, Kabar-\u00c7erkes, Zazaca, Abazaca, Hem\u015fince, Lazca, Pontus Yunancas\u0131, Romanca, Suret, Gagavuzca, Ladino, Turoyo ve Hertevin dil\/leh\u00e7eleri ise yok olmak \u00fczeredir.
\nTarih i\u00e7inde, bu topraklarda var olmu\u015f kadim halklara ait dillerin, gelecek nesillere aktar\u0131lamamas\u0131 ve g\u00fcnden g\u00fcne yok olmas\u0131, \u00e7o\u011fulculu\u011fu ve k\u00fclt\u00fcrel \u00e7e\u015fitlili\u011fin getirdi\u011fi zenginli\u011fi d\u0131\u015flayan h\u00e2kim bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n bir sonucudur.
\nBu ba\u011flamda, yaln\u0131zca bulundu\u011fumuz co\u011frafya i\u00e7in de\u011fil b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya halklar\u0131 i\u00e7in k\u00fclt\u00fcrel ve ya\u015famsal \u00f6nem arz eden anadillerin korunmas\u0131 ve ya\u015fat\u0131lmas\u0131 ad\u0131na sorumluluk al\u0131nmal\u0131 ve etkin politikalar y\u00fcr\u00fct\u00fclmelidir. T\u00fcrkiye Devleti, bulundu\u011fu topraklardaki \u00e7ok k\u00fclt\u00fcrl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc ve \u00e7ok dillili\u011fi ink\u00e2r etmeyip, bilakis birer de\u011fer olarak kabul edip ya\u015fatmaya \u00e7al\u0131\u015farak, d\u00fcnya miras\u0131n\u0131 korumak ad\u0131na \u00f6nemli bir ad\u0131m atm\u0131\u015f olacakt\u0131r” g\u00f6r\u00fc\u015flerine yer verdi.<\/p>\n
\n“MADDE 1- Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu d\u00f6neminde resmi okullarda okutulan ve kamusal alanda g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc olan, devletin resmi gazetesinin dahi yay\u0131nland\u0131\u011f\u0131 Bat\u0131 Ermenicesi, Rumca gibi baz\u0131 dillerde \u00fclke tarihi ve k\u00fclt\u00fcr\u00fc bak\u0131m\u0131ndan kaynak say\u0131labilecek bir\u00e7ok \u00f6nemli eserin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 hesaba katt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, bu dilleri \u00f6\u011frenmenin ve bu diller \u00fczerinde ara\u015ft\u0131rma imk\u00e2nlar\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131n\u0131n \u00f6nemi bir kez daha a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.
\nDolay\u0131s\u0131yla, bu dillerin y\u00fcksek\u00f6\u011frenim kurumlar\u0131nda \u00f6\u011fretilmesi ayr\u0131 bir \u00f6nem arz etmektedir. Madde ile yok olma tehlikesi alt\u0131nda olan diller i\u00e7in enstit\u00fcler kurulmas\u0131, \u00fcniversitelerde b\u00f6l\u00fcmler a\u00e7\u0131lmas\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclmektedir.
\nMADDE 2- T\u00fcrkiye\u2019de tehlike alt\u0131ndaki dillerde \u00fcretilmi\u015f k\u00fclt\u00fcrel ve sanatsal eserlerin tan\u0131t\u0131lmas\u0131 ve T\u00fcrk\u00e7eye terc\u00fcme edilerek yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, yok olma tehlikesiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya olan dillerin g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kazand\u0131r\u0131lmas\u0131 ve \u00f6\u011frenilerek ya\u015fat\u0131lmas\u0131n\u0131n te\u015fviki i\u00e7in \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Madde ile ilgili bakanl\u0131klar\u0131n deste\u011fiyle, yok olmakta olan dillerle ilgili bilimsel, k\u00fclt\u00fcrel ve sanatsal projelere destek verilmesi ama\u00e7lanmaktad\u0131r.
\nMADDE 3- Yok olmakta olan dillerin ya\u015fayan dillere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi i\u00e7in, bu dillerin \u00f6\u011frenilmesi ve gelecek nesillere aktar\u0131lmas\u0131 gerekmektedir. \u00d6\u011fretmenler yeti\u015ftirilmesi ve atanmas\u0131 ise bunun ger\u00e7ekle\u015febilmesinin temel ko\u015fulu olmaktad\u0131r. Madde ile Milli E\u011fitim Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n, yok olmakta olan dillerle ilgili bilimsel, k\u00fclt\u00fcrel ve sanatsal faaliyetlerin y\u00fcr\u00fct\u00fclebilmesi i\u00e7in e\u011fitimci yeti\u015ftirilmesini ve ilgili kurumlara atanmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak y\u00f6n\u00fcnde faaliyetler y\u00fcr\u00fctmesi \u00f6ng\u00f6r\u00fclmektedir.”<\/p>\n
\n20 \u015eubat 2020 Per\u015fembe g\u00fcn\u00fc \u0130stanbul ODT\u00dc Mezunlar\u0131 Derne\u011fi\u2019nde bir araya gelen 40 kurum imzalad\u0131\u011f\u0131 ortak deklarasyonu bas\u0131nla payla\u015ft\u0131.
\nBas\u0131n toplant\u0131s\u0131 Anadili G\u00fcn\u00fc\u2019n\u00fc yok olmu\u015f T\u00fcrkiye dillerinden Ub\u0131h\u00e7a k\u0131sa bir metin ile ba\u015flad\u0131. T\u00fcrkiye\u2019de konu\u015fulan 22 dille yay\u0131nlanan ortak a\u00e7\u0131klamada, t\u00fcm anadillerinin insanl\u0131k i\u00e7in maddi ve manevi \u00f6nemi ve de\u011ferleri vurgulanarak, dil haklar\u0131 ile ilgili her t\u00fcrl\u00fc ihlal ve kazan\u0131m\u0131n yak\u0131ndan izlenmesi ve t\u00fcm anadillere sahip \u00e7\u0131k\u0131lmas\u0131 i\u00e7in \u00e7a\u011fr\u0131da bulunuldu.\u00a0 Bas\u0131n bildirisinin farkl\u0131 dillerde \u00e7evirileri \u015fu\u00a0adreste<\/a>\u00a0bulunabiliyor.\u00a0 DH\u0130BRA\u2019n\u0131n ortak a\u00e7\u0131klamas\u0131nda bar\u0131\u015f i\u00e7inde ve bir arada ya\u015faman\u0131n temel unsurlar\u0131ndan birinin her bireyin kendi anadilini kullanma \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc oldu\u011fu vurgulan\u0131rken, \u00e7o\u011fulculu\u011fun \u00f6neminin de alt\u0131 \u00e7izildi.
\nT\u00fcrkiye\u2019de farkl\u0131 diller ve\/veya dilsel \u00e7o\u011fulluk hakk\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan, anadilinin \u00f6nem ve anlam\u0131 konusunda duyarl\u0131 olan yay\u0131nevleri, s\u00fcreli yay\u0131nlar, dernekler ve ara\u015ft\u0131rma merkezleri gibi farkl\u0131 alanlarda faaliyet y\u00fcr\u00fcten 40 kurum, imzalad\u0131klar\u0131 bildiriyle, yeni kazan\u0131mlar i\u00e7in herkesi m\u00fccadele etmeye \u00e7a\u011f\u0131r\u0131rken, dayan\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n artaca\u011f\u0131n\u0131 ve a\u011f\u0131n b\u00fcy\u00fcyece\u011fini de belirttiler.<\/p>\n