![\"\"](\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/Almanya-Dersim-katliam\u0131n\u0131-izlemi\u015f-360x203.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Tarih\u00e7i \u0130smail K\u00fcpeli, Dersim katilam\u0131na ili\u015fkin bir Alman belgesi ortaya \u00e7\u0131kard\u0131. Almanya\u2019n\u0131n Trabzon Konsolosu\u2019nun bir T\u00fcrk komutan\u0131n anlat\u0131m\u0131na dayand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 belgede \u201cG\u00f6zle g\u00f6rebildi\u011fi alan i\u00e7erisinde sayabildi\u011fi \u00f6l\u00fc erkek say\u0131s\u0131 5000 civar\u0131ndaym\u0131\u015f. 1000 kad\u0131n ve k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocu\u011fu Trabzon\u2019a getirmi\u015fler\u201d ifadeleri yer al\u0131yor. K\u00fcpeli, Sovyetler Birli\u011fi\u2019nde de 38\u2019e ili\u015fkin belgeler oldu\u011funa dikkat \u00e7ekerek, \u201cBu belgeler Dersim\u2019de 1937-1938 y\u0131llar\u0131nda olanlar\u0131n ba\u015fka devletler taraf\u0131ndan g\u00f6zlendi\u011fini ve bilindi\u011fini g\u00f6steriyor\u201d diyor.<\/em><\/strong><\/p>\n Ay\u015feg\u00fcl Karak\u00fclhanc\u0131 <\/strong><\/p>\n K\u00d6LN \u2013 Ge\u00e7en aral\u0131k ay\u0131nda Alman devlet televizyonu ARD\u2019de yay\u0131nlanan \u201cttt-titel thesen temperamente\u201d adl\u0131 programda Dersim katliam\u0131na yer verildi. Programda Alman ar\u015fivinde bulunan bir belgede 1937 Hitler Almanya\u2019s\u0131 ile i\u015fbirli\u011fi yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve hatta Almanya\u2019dan o zehirli gazlar\u0131n al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 ve bu gazlar\u0131n Dersim\u2019de kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 iddia edildi.<\/p>\n Programda t\u00fcm bu kararlar\u0131n ve Dersim\u2019de ya\u015fanan katliam\u0131n ard\u0131ndaki ismin Mustafa Kemal Atat\u00fcrk olarak verilmesi T\u00fcrkiye\u2019de geni\u015f \u00e7evrelerin tepkisine neden oldu. Kimi tarih\u00e7iler g\u00f6sterilen belgelerin yeni olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 2. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 \u00f6ncesi T\u00fcrkiye\u2019nin Almanya\u2019dan ve \u0130ngiltere\u2019den gaz istedi\u011fini ifade etti.<\/p>\n Bu tart\u0131\u015fmalar\u0131n ard\u0131ndan 10 \u015eubat\u2019ta Dersim Katliam\u0131 ile ilgili yeni bir belge sosyal medyada yay\u0131nland\u0131. Belge, Almanya\u2019n\u0131n Trabzon Konsolosu\u2019nun 3 Ekim 1938\u2019de yine Almanya\u2019n\u0131n Ankara B\u00fcy\u00fck El\u00e7ili\u011fi i\u00e7in haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 bir rapor. Rapor, \u201cGarnizonundaki alay K\u00fcrt Dersim b\u00f6lgesindeki \u2018tatbikattan\u2019 (intikal) d\u00f6nd\u00fc\u201d \u015feklinde ba\u015fl\u0131yor.<\/p>\n Raporda tatbikat\u0131n ana amac\u0131n\u0131n dik ba\u015fl\u0131 Dersim K\u00fcrtlerinin bast\u0131r\u0131lmas\u0131 oldu\u011fu, bu nedenle de T\u00fcrkiye bas\u0131n\u0131 ve \u0130\u00e7i\u015fleri Bakan\u0131\u2019n\u0131n konuyu g\u00fcndeme bile getirme ihtiyac\u0131 hissetmedi\u011fi ifadeleri yer al\u0131yor. Konsolosluk raporunda jandarma ve askeri karakollara yap\u0131lan kimi sald\u0131r\u0131lar\u0131n, ordunun bu cezaland\u0131rma seferine \u00e7anak tuttu\u011fu yaz\u0131lm\u0131\u015f. Raporun dikkat \u00e7eken c\u00fcmleleri ise \u015f\u00f6yle: \u201cSilahl\u0131 olsun olmas\u0131n erkekler y\u0131\u011f\u0131nlar halinde vuruldu. Bunu burada sadece askerler anlatm\u0131yor, belediye hoparl\u00f6r\u00fcnden de 200, 500, 600 asinin \u201cfirar te\u015febb\u00fcs\u00fc\u201d s\u0131ras\u0131nda vurulduklar\u0131n\u0131 duyuruyor\u2026<\/p>\n Alay komutan\u0131n\u0131n \u015fahsi a\u00e7\u0131klamas\u0131na g\u00f6re, b\u00f6lgede ta\u015f \u00fczerinde ta\u015f b\u0131rak\u0131lmam\u0131\u015f, \u00f6yle ki gelenler ne bir \u00e7at\u0131 ne de yiyecek bir \u015fey bulabilecektir. G\u00f6zle g\u00f6rebildi\u011fi alan i\u00e7erisinde sayabildi\u011fi \u00f6l\u00fc erkek say\u0131s\u0131 5000 civar\u0131ndaym\u0131\u015f. 1000 kad\u0131n ve k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocu\u011fu Trabzon\u2019a getirmi\u015fler. \u00c7ocuklar\u0131n ya\u015f\u00e7a b\u00fcy\u00fck olanlar\u0131 babalar\u0131yla ayn\u0131 kaderi payla\u015fm\u0131\u015flar. Nakledilen kad\u0131n ve \u00e7ocuklar deniz yoluyla bat\u0131ya s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f.\u201d<\/p>\n Raporda yer alan \u201cG\u00f6zle g\u00f6rebildi\u011fi alan i\u00e7erisinde sayabildi\u011fi \u00f6l\u00fc erkek say\u0131s\u0131 5000 civar\u0131ndaym\u0131\u015f. \u00c7ocuklar\u0131n ya\u015f\u00e7a b\u00fcy\u00fck olanlar\u0131 babalar\u0131yla ayn\u0131 kaderi payla\u015fm\u0131\u015flar\u201d k\u0131sm\u0131 baz\u0131 T\u00fcrk\u00e7e yay\u0131n yapan internet gazete ve sitelerince yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131larak \u201cerkek \u00e7ocuklar, ya\u015f ve boylar\u0131 dikkate al\u0131narak operasyon b\u00f6lgesinde \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fcler\u201d \u015fekliyle verildi.<\/p>\n Yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131larak verilen bilgilerden biri de, \u201cOperasyon b\u00f6lgesinde 5000 bin insan \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u201d c\u00fcmlesiydi. Oysa g\u00f6zle g\u00f6rebildi\u011fi alan i\u00e7inde sayabildi\u011fi \u00f6l\u00fc erkek say\u0131s\u0131n\u0131n 5000 ki\u015fi\u201d oldu\u011fu.<\/p>\n ALMAN EL\u00c7\u0130N\u0130N M\u00dcSTE\u015eARA MEKTUBU<\/strong><\/p>\n Bu raporun d\u0131\u015f\u0131nda bir de siyaset bilimci ve tarih\u00e7i \u0130smail K\u00fcpeli\u2019nin payla\u015ft\u0131\u011f\u0131 ba\u015fka bir belge de Almanya\u2019n\u0131n Ankara B\u00fcy\u00fck El\u00e7isi Friedrich von Keller\u2019\u0131n Nazi diplomat\u0131 ve sava\u015f su\u00e7lusu m\u00fcste\u015far Richard von Weizs\u00e4cker\u2019e yazd\u0131\u011f\u0131 mektup. 17 May\u0131s 1938\u2019de yaz\u0131lan bu mektupta T\u00fcrk ordusunda kimi subaylar\u0131n Nazilere duyduklar\u0131 sempatiden ve bunun siyasi a\u00e7\u0131dan kullan\u0131labilirli\u011finden bahsedilerek \u015f\u00f6yle deniliyor: \u201cReich sava\u015f bakanl\u0131\u011f\u0131na g\u00f6nderilen bir ba\u015fvuruda, Alman ordusunun baz\u0131 k\u0131s\u0131mlar\u0131na tahsis edilmi\u015f on iki subaya ek olarak, on ikiye kadar ilave subaya da izin verilmesi istenmi\u015ftir. Alman Genel Kurmay\u0131 bu talebe olumsuz yakla\u015fmaktad\u0131r. G\u00f6r\u00fc\u015f bildirmesi istenen B\u00fcy\u00fckel\u00e7ilik Askeri Ata\u015fesi Albay Rohde ise bu konuda T\u00fcrklere kar\u015f\u0131 iyi niyetli bir yakla\u015f\u0131m sergilenmesini tavsiye etmektedir; [Rohde] olumlu kar\u015f\u0131l\u0131k verilecek bu talebi, siyasi alanda T\u00fcrklerden bir kar\u015f\u0131l\u0131k almak \u00fczere bir m\u00fczakere arac\u0131 olarak kullanma f\u0131rsat\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcyor. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne temelde kat\u0131lmam\u0131n sebeplerinden biri, T\u00fcrk ordusunda Almanya\u2019ya y\u00f6nelik geni\u015f bir sempatinin olmas\u0131 ve Alman askeri hamlelerinin y\u00fcksek bir takdir g\u00f6rmesidir; bu nedenle askeri \u00e7evrelerde, siyasi etkileri de hissedilen bir destek g\u00f6rmekteyiz. Bu a\u00e7\u0131dan T\u00fcrklerin talebini sadece askeri, daha \u00e7ok teknik a\u00e7\u0131dan de\u011fil, siyasi a\u00e7\u0131dan da ele al\u0131nmas\u0131n\u0131 do\u011fru bulmaktay\u0131m.\u201d<\/p>\n \u2018BA\u015eKA DEVLETLER DERS\u0130M\u2019DE OLANLARI B\u0130L\u0130YORDU\u2019<\/strong><\/p>\n T\u00fcm bu belgelerden anla\u015f\u0131lan, Nazi Almanyas\u0131 ile o d\u00f6nemin T\u00fcrkiye Cumhuriyeti aras\u0131nda yak\u0131n ili\u015fkiler, bug\u00fcne benzer askeri ve sava\u015f te\u00e7hizat\u0131 al\u0131\u015fveri\u015finin oldu\u011fu. Bu belgeleri ve d\u00f6nemin ili\u015fkisini anlamak i\u00e7in belgeleri kendi sosyal medya hesab\u0131nda da payla\u015fan siyaset bilimci, tarih\u00e7i hala Bochum \u00dcniversitesi\u2019nde (Ruhr-Universit\u00e4t Bochum) tarih b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde doktoras\u0131n\u0131 yapan Say\u0131n \u0130smail K\u00fcpeli\u2019ye sorduk:<\/p>\n \u00d6ncelikle bir siyaset bilimci ve tarih\u00e7i olarak siz bu belgelerin okumas\u0131n\u0131 nas\u0131l yap\u0131yorsunuz?<\/p>\n Bence bu belgeler \u00f6ncelikle Dersim\u2019de 1937-1938 y\u0131llar\u0131nda olanlar\u0131n ba\u015fka devletler taraf\u0131ndan g\u00f6zlendi\u011fini ve bilindi\u011fini g\u00f6steriyor. Ba\u015fka belgeler Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin de Dersim olaylar\u0131 hakk\u0131nda bilgisi oldu\u011funu g\u00f6steriyor. K\u0131sacas\u0131, Dersim 1937-1938 zaman\u0131nda d\u00fcnya kamuoyu taraf\u0131ndan bilinmemi\u015f bir olay de\u011fildir.<\/p>\n Say\u0131n K\u00fcpeli siz bu belgelerin g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki Almanya-T\u00fcrkiye ili\u015fkilerine de \u0131\u015f\u0131k tutabilecek nitelikte oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor musunuz?<\/p>\n B\u00f6yle \u00e7izgi \u00e7ekmek bence bilimsel bir yakla\u015f\u0131m de\u011fildir. O g\u00fcn\u00fcn Nazi diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bug\u00fcnk\u00fc demokratik Almanya\u2019ya benzetmek yanl\u0131\u015f olur. Bence bug\u00fcn\u00fcn Alman politikas\u0131 ele\u015ftirilecek olursa, bunu daha \u00e7ok T\u00fcrkiye\u2019ye silah sat\u0131\u015flar\u0131n\u0131n insan haklar\u0131 ihlallerine yol a\u00e7mas\u0131 nedeniyle yapmak laz\u0131m. Ama 2020 y\u0131l\u0131 ve 1937 y\u0131l\u0131n\u0131 e\u015fitlemek do\u011fru olmaz.<\/p>\n \u2018ZEH\u0130RL\u0130 GAZ HER ZAMAN SALDIRI VE KATL\u0130AM S\u0130LAHIDIR\u2019<\/strong><\/p>\n \u201cT\u00fcrkiye\u2019nin Nazi Almanya\u2019s\u0131ndan gaz almas\u0131 \u00e7ok normal, 2. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 zamanlar\u0131 herkesin gaz\u0131 var. T\u00fcrkiye\u2019de Almanya ve \u0130ngiltere\u2019den gaz almak istemi\u015f\u201d diyen tarih\u00e7iler oldu. Sizce ger\u00e7ekten bu gaz al\u0131m\u0131n\u0131 normal bir al\u0131\u015f veri\u015f olarak de\u011ferlendirmek m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc?<\/p>\n Hay\u0131r, bunu \u2018normal\u2019 bir al\u0131\u015fveri\u015f olarak g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Bu arg\u00fcman\u0131 mesela T\u00fcrkiye\u2019nin o y\u0131llarda ald\u0131\u011f\u0131 ba\u015fka silahlar i\u00e7in kullanmak m\u00fcmk\u00fcn. Fakat zehirli gaz bir \u00fclkenin savunmas\u0131 i\u00e7in kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131ndan her zaman bir sald\u0131r\u0131 ve katliam silah\u0131d\u0131r. Burada bir \u2018normal\u2019 olay yok.<\/p>\n Bu belgelere bakarak, Almanya\u2019n\u0131n t\u0131pk\u0131 Ermeni soyk\u0131r\u0131m\u0131nda oldu\u011fu gibi Dersim katliam\u0131nda da rol\u00fcn\u00fcn oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmek do\u011fru bir tarihi de\u011ferlendirme olabilir mi?<\/p>\n Hay\u0131r, \u015fu ana kadar b\u00f6yle bir ba\u011flant\u0131n\u0131n oldu\u011funu g\u00f6steren belgeler ortaya \u00e7\u0131kmad\u0131. Ben b\u00f6yle bir ba\u011flant\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n Son belge de ge\u00e7en \u201cT\u00fcrk ordusunda Almanya\u2019ya y\u00f6nelik geni\u015f bir sempatinin olmas\u0131 ve Alman askeri hamlelerinin y\u00fcksek bir takdir g\u00f6rmesidir; bu nedenle askeri \u00e7evrelerde, siyasi etkileri de hissedilen bir destek g\u00f6rmekteyiz. Bu a\u00e7\u0131dan T\u00fcrklerin talebini sadece askeri, daha \u00e7ok teknik a\u00e7\u0131dan de\u011fil, siyasi a\u00e7\u0131dan da ele al\u0131nmas\u0131n\u0131 do\u011fru bulmaktay\u0131m\u201d c\u00fcmleleri ne ifade ediyor? Sizce bu sempatinin nas\u0131l bir siyasi olumlu geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc oldu Almanya\u2019ya?<\/p>\n 1930\u2019lu y\u0131llarda Almanya ve T\u00fcrkiye aras\u0131nda epey bir yak\u0131nl\u0131k var, hem real politik olarak hem de ideolojik olarak. Her iki \u00fclkenin de Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131n\u0131 kaybedip ondan sonra otoriter ve milliyet\u00e7i bir yol \u00fczerinden g\u00fc\u00e7 kazanmas\u0131 tabi\u00ee ki bu yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131 destekledi. Millet\u00e7ilik, antisemitizm ve hatta \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k bu y\u0131llarda T\u00fcrkiye\u2019de ne yaz\u0131k ki toplumda ve politik sistem i\u00e7inde yay\u0131ld\u0131. Bu ideolojik ve politik yak\u0131nl\u0131k ancak Almanya\u2019n\u0131n \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131 kaybedece\u011fi belli oldu\u011fu zaman bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015fe ge\u00e7ti diyebiliriz.<\/p>\n