![\"\"](\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/Ortodoks-Karamanl\u0131lar-360x200.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
\u00d6nemli olan dili ka\u011f\u0131da aktaran alfabeden ziyade \u201czaman\u0131nda\u201d o alfabeyle kimlere ne kadar ula\u015fabilece\u011finiz ve \u201ccahil\u201d b\u0131rakmadan ayd\u0131nlatabilece\u011finiz olmal\u0131yd\u0131. Bunu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcnce ge\u00e7mi\u015f zaman i\u00e7inde nelerin de\u011fi\u015fece\u011fini de d\u00fc\u015f\u00fcnmeden edemiyoruz.<\/em><\/strong><\/p>\n Cem \u00dclker<\/strong><\/p>\n Son d\u00f6nemde \u2013her i\u015fimizi hal yoluna koymu\u015fuz gibi- \u00e7e\u015fitli \u00e7evrelerce \u0131srarla g\u00fcndeme ta\u015f\u0131nan ve devletin en tepelerinde bile zaman zaman dillendirilen bir konu da Arap harflerinden Latin harflerine ge\u00e7i\u015fle birlikte toplumun cahilli\u011fe itildi\u011fi y\u00f6n\u00fcndeki s\u00f6ylem ve bunun etraf\u0131nda \u015fekillenen tart\u0131\u015fmalard\u0131. Cumhuriyet\u2019in hen\u00fcz do\u011fumundaki 13 milyon 649 binlik n\u00fcfus i\u00e7inde sadece y\u00fczde 2,5 gibi bir okuryazarl\u0131k oran\u0131 ortadayken, harf devriminin yaratt\u0131\u011f\u0131 metamorfozun kitleler \u00fczerinde yaratt\u0131\u011f\u0131 etki ile bunun sonu\u00e7lar\u0131 sosyolojik a\u00e7\u0131dan farkl\u0131 boyutlar\u0131yla incelenmi\u015f ve t\u00fcm bu sonu\u00e7lar\u0131n toplum katmanlar\u0131ndaki kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 derinlikleriyle ortaya konmu\u015ftu. \u00d6zetin \u00f6zeti; \u201cNe bir g\u00fcnde cahil ne de m\u00fcnevver olmu\u015ftuk\u2026\u201d<\/p>\n Peki, h\u00e2l\u00e2 neden ka\u015f\u0131n\u0131yordu bu konu? Ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminde n\u00fcfusun y\u00fczde 97,5\u2019lik b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc olu\u015fturan okuryazar olmayan kitle ile birlikte, ayd\u0131n kesimin de yaln\u0131zca bir alfabe de\u011fi\u015fikli\u011fi ile cahilli\u011fe itildi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesi ne kadar ger\u00e7ek\u00e7i olabilirdi ki? As\u0131l cevaplanmas\u0131 gereken soru da buydu\u2026 Ama \u015fu da bir ger\u00e7ek -ki hala ge\u00e7erlili\u011fini korudu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz- feodalitenin z\u00fcmrelere h\u00e2kimiyetini \u201ccahillik\u201d \u00fczerinden idame ettirerek soyunu devam ettirme \u00e7abas\u0131\u2026<\/p>\n \u0130\u015fte ger\u00e7eklik dedi\u011fimiz \u015fey burada ba\u015fl\u0131yordu\u2026<\/p>\n Harf Devrimi, 1 Kas\u0131m 1928 tarihinde 1353 say\u0131l\u0131 \u201cYeni T\u00fcrk harflerinin kabul ve tatbiki\u201d yasas\u0131yla y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girdi. Bu tarihten \u00f6nce yani 1923 y\u0131l\u0131 ise m\u00fcbadele y\u0131l\u0131 olarak belleklerde tazeli\u011fini koruyordu. Lozan Bar\u0131\u015f Antla\u015fmas\u0131\u2019na ek olarak yap\u0131lan s\u00f6zle\u015fme uyar\u0131nca T\u00fcrkiye ve Yunanistan\u2019\u0131n kendi \u00fclkelerinin yurtta\u015flar\u0131n\u0131 zorunlu g\u00f6\u00e7e tabi tutmas\u0131yla 1 milyon 200 bin Ortodoks Hristiyan Anadolu\u2019dan Yunanistan\u2019a, 500 bin M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrk de Yunanistan\u2019dan T\u00fcrkiye\u2019ye g\u00f6\u00e7 etmek zorunda kald\u0131. M\u00fcbadeleye tabi olanlar i\u00e7in ana k\u0131stas \u0131rk ya da dil de\u011fildi. Bu g\u00f6\u00e7 dalgas\u0131 \u201cdin\u201d \u00fczerinden devreye al\u0131nm\u0131\u015f, T\u00fcrk\u00e7eden ba\u015fka dil bilmeyen ve konu\u015fmayan T\u00fcrk Ortodoks Hristiyan Gagavuzlar ile konumuzun kahramanlar\u0131 Karamanl\u0131 Ortodokslar da yurtlar\u0131n\u0131 terk etmek zorunda kalm\u0131\u015flard\u0131.<\/p>\n Osmanl\u0131\u2019n\u0131n \u00f6nceli\u011fi\u00a0dil de\u011fildi<\/strong><\/p>\n Dil ile alfabenin ili\u015fkisi bug\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren, hemen her dilde h\u00e2l\u00e2 \u00fczerinde durulan \u00f6nemli konulardan biri olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmakta. Peki, neden alfabe \u00fczerinde bu kadar durduk, duruyoruz. Dil ile alfabenin uyumlu bir \u015fekilde dans etmesi beklenir ama bir dilin abc\u2019sinin hangi karakterde oldu\u011fu bu kadar \u00f6nemli midir? Ya da soru \u015fu olabilir; Konu\u015fma dilinin yaz\u0131ya aktar\u0131m\u0131nda meselenin \u00f6z\u00fcn\u00fc yaln\u0131zca alfabede mi aramam\u0131z gerekir? Yoksa ba\u015fka arg\u00fcmanlar devreye girer mi? Bunun \u00f6nemi nedir ve nerede yo\u011funla\u015f\u0131r? Yaz\u0131l\u0131 kaynaklar\u0131 kullanmakta m\u0131 yaln\u0131zca? Ya da k\u00fclt\u00fcrel yay\u0131lmac\u0131l\u0131\u011f\u0131 olabildi\u011fince yukar\u0131 ta\u015f\u0131yarak toplumlar\u0131 tahakk\u00fcm alt\u0131na alma konusunda devreye al\u0131nan emperyal y\u00f6ntemlerden biri oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcnde mi? Peki \u00f6yleyse yay\u0131lmac\u0131 bir devlet olan Osmanl\u0131, neden s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde bulunan halklara devlet daireleri haricinde T\u00fcrk\u00e7e zorunlulu\u011fu getirmemi\u015ftir? Tarih\u00e7ilerin bir k\u0131sm\u0131na g\u00f6re devaml\u0131l\u0131k esas\u0131na darbe vuran en \u00f6nemli konular\u0131n ba\u015f\u0131nda bu konu gelmektedir\u2026 Bug\u00fcn \u0130spanyolcan\u0131n ve \u0130ngilizcenin d\u00fcnyan\u0131n en yayg\u0131n dil olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek bu tezi do\u011fru sayacak m\u0131y\u0131z? Saymal\u0131 m\u0131y\u0131z?<\/p>\n Bu da ayr\u0131 bir tart\u0131\u015fmaya a\u00e7\u0131kt\u0131r\u2026<\/p>\n \u0130\u015fin bilimsel temelini dil bilimcilere b\u0131rakarak y\u00fczeysel bir yakla\u015f\u0131m i\u00e7inde konuyu ele al\u0131rsak dil ve alfabe birlikteli\u011fine y\u00f6nelik \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 \u00f6rneklere rastl\u0131yoruz. Bu co\u011frafya ve kadim Anadolu medeniyetlerinin birer uzant\u0131s\u0131 olarak g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar ula\u015fan topluluklar\u0131n bu dil ve alfabe birlikteli\u011finin baz\u0131 \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 \u00f6rneklerini g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde ise bu \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131\u011f\u0131m\u0131z daha art\u0131yor.<\/p>\n Konumuza ge\u00e7meden \u00f6nce bir anekdotu anlatmama izin veriniz. Bu anekdot y\u0131llar sonra ilgimi \u00e7eken bir konunun temelini olu\u015fturmu\u015ftu a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131. Televizyonun tek kanal ve siyah-beyaz oldu\u011fu d\u00f6nemde \u0130zmir ve \u00e7evresinde ya\u015fayanlar\u0131n ortak noktalar\u0131ndan biridir bu. Bu rit\u00fcel \u201cKalimera, kalispera\u201d ile ba\u015flayan ERT yani Yunan TV kanal\u0131ndan ba\u015fkas\u0131 de\u011fildir\u2026 O y\u0131llar antenler zaman zaman Ege\u2019nin kar\u015f\u0131 yakas\u0131na \u00e7evrilir, bir sinyalin pe\u015fine d\u00fc\u015f\u00fcl\u00fcrd\u00fc \u00e7at\u0131lara balkonlara \u00e7\u0131k\u0131larak. Hava a\u00e7\u0131k ise sinyal kolay yakalan\u0131r, anla\u015f\u0131lmayan haberler, futbol ma\u00e7lar\u0131, st\u00fcdyo e\u011flenceleri ve Grek alfabesiyle alt yaz\u0131l\u0131 filmler seyredilirdi. Ezberimizde hayli yer etmi\u015f bir gelene\u011fimiz olmu\u015ftu bu. Y\u0131llar sonra bir sohbette arkada\u015f\u0131m\u0131n i\u015fi daha da ileriye ta\u015f\u0131y\u0131p, \u0131sl\u0131kla Yunan milli mar\u015f\u0131n\u0131 \u00e7ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frendi\u011fimde ise hayli \u015fa\u015f\u0131rm\u0131\u015ft\u0131m a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131\u2026 Bunun yan\u0131nda bir\u00e7o\u011fumuz Grek alfabesini olu\u015fturan harflerin, T\u00fcrk yani Latin alfabesindeki kar\u015f\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 da \u00f6\u011frenmi\u015ftik ayn\u0131 g\u00fcnlerde\u2026<\/p>\n T\u00fcrk\u00e7e s\u00f6zc\u00fck ve c\u00fcmleleri Yunan Grek yaz\u0131yor, g\u00fcya \u015fifreli mesajlar yolluyorduk birbirimize\u2026 Bug\u00fcn T\u00fcrk sinemas\u0131n\u0131n ba\u015far\u0131l\u0131 y\u00f6netmenlerinden biri olan arkada\u015f\u0131m\u0131n ho\u015fland\u0131\u011f\u0131 k\u0131za bu alfabeyi kullanarak yazd\u0131\u011f\u0131 mektubu bile hat\u0131rl\u0131yorum g\u00fcl\u00fcmseyerek\u2026 K\u0131sacas\u0131 duygu ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerimizi k\u00e2\u011f\u0131da d\u00f6kerek bir ba\u015fkas\u0131na ya da ba\u015fkalar\u0131na ula\u015ft\u0131rmak i\u00e7in alfabeden daha \u00f6nemli \u015feyler vard\u0131r hayatta. T\u0131pk\u0131 Karamanl\u0131lar\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 gibi\u2026<\/p>\n Grek alfabesiyle T\u00fcrk\u00e7e<\/strong><\/p>\n \u0130ster Kiril, ister Latin, ister Arap isterse de Yunan olsun\u2026 B\u00fct\u00fcn harfler kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 dilin yaln\u0131zca bir arac\u0131d\u0131r ki T\u00fcrkler tarihleri boyunca; T\u00fcrk, Runik, Mani, So\u011fd, Uygur, Brahmi, Tibet, S\u00fcryani, Arap ve Kiril alfabelerini kullanm\u0131\u015flard\u0131r. Bunlardan Grek alfabesi ise T\u00fcrklerin kulland\u0131\u011f\u0131 en eski alfabelerden biridir. Mevcut bilgilerimiz \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda Grek alfabesiyle yaz\u0131lm\u0131\u015f en eski T\u00fcrk\u00e7e kelimeler, Bizans kroniklerinde ge\u00e7en T\u00fcrk\u00e7e ki\u015fi adlar\u0131 ile unvanlard\u0131r. Ayr\u0131ca Tuna Bulgarlar\u0131 kitabelerinde Grek alfabesiyle yaz\u0131lm\u0131\u015f metinler de bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n Buradan bak\u0131nca; bir dilin yaz\u0131ya aktar\u0131lmas\u0131 ve okunabilmesi i\u00e7in o dilin alfabesini kolayca \u00f6\u011fretmek yerine, zoru de\u011fi\u015ftirerek basiti devreye almay\u0131 \u201ccahilli\u011fe sevk\u201d gibi s\u0131\u011f bir s\u00f6ylemle ele\u015ftirmek i\u015fin kolay\u0131na ka\u00e7maktan ba\u015fka bir \u015fey olmasa gerek. Ve ayr\u0131ca cahillikten daha \u00e7ok cahilli\u011fe teslim etmek d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle de do\u011frudan ili\u015fkisi vard\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc co\u011frafya buna m\u00fcsaittir ve \u00f6rnekleri \u00e7oktur.<\/p>\n Bug\u00fcn Yunanistan\u2019da ya\u015fayan ve T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fup Grek alfabesiyle duygu ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerini yaz\u0131ya aktaran Karamanl\u0131lardan s\u00f6z etmek gerekiyor. Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu zaman\u0131nda Orta Anadolu ve civar\u0131nda T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fan Ortodoks Hristiyanlar olarak biliniyorlar. Anadolu co\u011frafyas\u0131nda her daim oldu\u011fu gibi Karamanl\u0131lar konusunda da farkl\u0131 kimlik tezleri bulunuyor. Ancak bunlardan iki tezin kabul g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc belirtelim. Birincisi Yunan tezi\u2026 Buna g\u00f6re Karamanl\u0131lar Yunanca konu\u015fan Bizansl\u0131lar\u0131n do\u011frudan torunlar\u0131d\u0131r.<\/p>\n T\u00fcrk tezine g\u00f6re ise, Bizans imparatorlar\u0131 taraf\u0131ndan Anadolu\u2019ya yerle\u015ftirilmi\u015f ve b\u00f6lgede ikame olmu\u015f T\u00fcrk askerleri. Bu sava g\u00f6re Karamanl\u0131lar Anadolu\u2019nun fethinden \u00f6nce Orta Asya\u2019dan Bizans\u2019a g\u00f6\u00e7 etmi\u015f, ticaret ve askerlik ile u\u011fra\u015fan, ortodokslu\u011fu benimsemi\u015f ama ana dillerini konu\u015fmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015f T\u00fcrkler olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Osmanl\u0131 belgelerinde \u201cZ\u0131mmiyan-\u0131 Karaman\u201d ya da \u201cKaramaniyan\u201d ad\u0131yla an\u0131l\u0131yorlar.<\/p>\n Hangi sav do\u011fru olursa olsun \u201cgurbet ac\u0131s\u0131\u201d v\u00fccuda sirayet edince bunun pek de \u00f6nemi kalm\u0131yor. Yunanistan\u2019a g\u00f6nderilen Karamanl\u0131lar, H\u0131ristiyan olduklar\u0131 ve di\u011fer taraftan da T\u00fcrk\u00e7eden ba\u015fka bir dil bilmedikleri i\u00e7in M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrklerle Yunanl\u0131lar aras\u0131nda kald\u0131lar. Y\u00fczy\u0131la yak\u0131n bir zamand\u0131r ise Yunan \u00fclkesinde T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fmaya devam ettikleri i\u00e7in \u201cYunan ad\u0131na l\u00e2y\u0131k olmayan\u2026 Yar\u0131m H\u0131ristiyan\u2026 Kara dinli\u2026 Karamanl\u0131lar\u201d olarak g\u00f6r\u00fclmeye devam ediyorlar. Ne ac\u0131\u2026 Bu bilgiler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda \u015fu sorunun \u00f6nemi daha da art\u0131yor; dilin varl\u0131\u011f\u0131 kitlelerin ayd\u0131nlanmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde tek ba\u015f\u0131na yeterli midir? Kayna\u011f\u0131n ula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve ta\u015f\u0131nmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde alfabenin rol\u00fc ne kadar \u00f6nemli? Ve ard\u0131ndan \u015fu tespit geliyor \u201c Bir g\u00fcnde de\u011fi\u015ftirilen alfabe miydi toplumu cahilli\u011fe iten, yoksa e\u011fitimi genele yaymayarak cahilli\u011fe terk edilmi\u015f toplumu umursamayan y\u00f6netimler mi?\u201d<\/p>\n Bir Anadolu Lisan\u0131<\/strong><\/p>\n Karamanl\u0131lar dillerini \u201cAnadolu Lisan\u0131\u201d olarak tan\u0131ml\u0131yorlar. Karamanl\u0131 T\u00fcrk\u00e7esi, Evliya \u00c7elebi\u2019nin Seyahatname\u2019sine de girmi\u015f. Evliya \u00c7elebi \u015f\u00f6yle bahsediyor bu topluluktan ve dillerinden; \u201cUrum keferesi\u201d sakindir, ancak bunlar Rumca de\u011fil \u201cb\u00e2t\u0131l T\u00fcrk lis\u00e2n\u0131 \u00fczere kelim\u00e2t ederler.\u201d \u00c7elebi\u2019ye at\u0131fla yaln\u0131zca kelamet etmediklerini, Anadolu\u2019da ya\u015fayan ve Rumca bilmeyen Ortodokslar\u0131n ayd\u0131nlanmas\u0131na y\u00f6nelik Grek harfleriyle T\u00fcrk\u00e7e kitap ve gazete yay\u0131mlad\u0131klar\u0131n\u0131 da g\u00f6r\u00fcyoruz. Burada Evangelinos Misailidis\u2019in 1851\u2019de \u0130stanbul\u2019da yay\u0131mlamaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 \u201cAnatoli\u201d gazetesine ayr\u0131 bir parantez a\u00e7mak gerekiyor. Bu gazete Karamanl\u0131can\u0131n yerle\u015fmesi ile birlikte, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n ve Ortodokslar\u0131n bir arada huzur i\u00e7inde ya\u015famas\u0131na da b\u00fcy\u00fck katk\u0131lar yapm\u0131\u015ft\u0131r. Hatta eski n\u00fcshalar\u0131n\u0131 e\u011fer Grek alfabesini biliyorsan\u0131z rahat\u00e7a okuyabiliyoruz h\u00e2l\u00e2. Ve hatta bug\u00fcn Karaman\u2019a giderseniz Ortodoks mezar ta\u015flar\u0131nda yaz\u0131lanlar\u0131 da kolayl\u0131kla okuyabilirsiniz\u2026<\/p>\n \u00d6te yandan, Karamanl\u0131 a\u011fz\u0131yla yaz\u0131lm\u0131\u015f bas\u0131l\u0131 eserler ile birlikte, Karamanl\u0131 n\u00fcfusunun yo\u011fun olarak ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Konya, Karaman, Kayseri, Ni\u011fde ve Antalya ile Karadeniz\u2019in \u00e7e\u015fitli yerlerinde, Grek alfabesi kullan\u0131larak T\u00fcrk\u00e7e yaz\u0131lm\u0131\u015f bir\u00e7ok mezar, \u00e7e\u015fme ve kilise kitabeleri de bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n Yani \u00f6nemli olan dili ka\u011f\u0131da aktaran alfabeden ziyade \u201czaman\u0131nda\u201d o alfabeyle kimlere ne kadar ula\u015fabilece\u011finiz ve \u201ccahil\u201d b\u0131rakmadan ayd\u0131nlatabilece\u011finiz olmal\u0131yd\u0131. Bunu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcnce ge\u00e7mi\u015f zaman i\u00e7inde nelerin de\u011fi\u015fece\u011fini de d\u00fc\u015f\u00fcnmeden edemiyoruz.<\/p>\n Son s\u00f6z\u00fc de Dil Bilimci Prof. John P. Hughes\u2019\u00fcn, The Science of Language adl\u0131 kitab\u0131nda ki \u015fu c\u00fcmlesiyle s\u00f6yleyip bitirelim;<\/p>\n \u201c\u0130nsano\u011flunun en eski ve en b\u00fcy\u00fck iki icad\u0131n\u0131n tekerle\u011fi ke\u015ffetmesi ve ate\u015fi kontrol etme becerisi oldu\u011fu s\u00f6ylenegelmektedir. Bu muhtemelen yeterlidir. Ancak bunlar \u00fc\u00e7l\u00fc bir grup yap\u0131lmak istenirse, kesinlikle \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc olarak yaz\u0131n\u0131n geli\u015fimi eklenmelidir. Bir yaz\u0131 sistemi olmaks\u0131z\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnce, ne kadar y\u00fcce olursa olsun, bir defa s\u00f6ylenmekle sonsuza kadar yok olur.\u201d<\/p>\n
\nYukar\u0131 da de\u011findi\u011fimiz her iki tez de \u015fu mutlak ger\u00e7e\u011fi de\u011fi\u015ftirmiyor. Bu halk T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fuyor, Grek alfabesiyle yaz\u0131yor\u2026 Karamanl\u0131 T\u00fcrk\u00e7esi ya da \u201cKaramanlidika\u201d ad\u0131 verilen bu dilde az bir miktar Yunanca kelime de bulunuyor.<\/p>\n