![\"\"](\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/Hemsinliler-270x270.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Mahir Oskan<\/strong><\/p>\n Hem\u015finliler T\u00fcrkiye\u2019de toplumun genelini ge\u00e7tim dil, k\u00fclt\u00fcr, kimlik m\u00fccadelesi veren kesimler taraf\u0131ndan bile h\u00e2l\u00e2 az bilinen bir halk maalesef.\u00a0<\/em><\/strong><\/p>\n Bu durumun bir\u00e7ok nedeni olabilir. Ancak en \u00f6nemli nedenlerinden birinin \u2018kompart\u0131manc\u0131l\u0131k\u2019 oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. Yan yana m\u00fccadele verebilecek halklar maalesef b\u00fcy\u00fck oranda m\u00fccadelelerini \u2018kendi mahallelerinde\u2019 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyorlar. Bu hal hem her birinin di\u011ferlerini \u2018b\u00fcy\u00fck toplumun\u2019 bir par\u00e7as\u0131 olarak alg\u0131lamas\u0131na ve hem de bunun da bir sonucu olarak her halk\u0131n kendini oldu\u011fundan bile \u2018daha az\u2019 hissetmesine neden oluyor. Oysa kendine \u00f6zg\u00fc yanlar\u0131 olmakla beraber halklar\u0131n sorunlar\u0131 birbirine son derece benziyor. Buna ba\u011fl\u0131 olarak da m\u00fccadeleleri benzer a\u015famalardan, benzer zorluklardan ge\u00e7iyor. \u00c7o\u011fu zaman birbirinden habersiz, tabiri caizse \u2018Amerika\u2019y\u0131 yeniden ke\u015ffediyorlar\u2019.<\/p>\n Son y\u0131llarda bu duruma m\u00fcdahale say\u0131labilecek baz\u0131 \u00e7abalar da yok de\u011fil. Ne zaman bir araya gelsek u\u011fra\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z meselelerle ilgili ayn\u0131 sorunlarla ya daha \u00f6nce bo\u011fu\u015ftu\u011fumuzu ya da h\u00e2l\u00e2 bo\u011fu\u015fmakta oldu\u011fumuzu fark ediyoruz.<\/p>\n Deneyimlerimizi payla\u015fm\u0131\u015f olsak belki kolayl\u0131kla \u00e7\u00f6zece\u011fimiz meselelerle ilgili zaman ve enerji kaybediyoruz. Bu nedenle birbirimizle yan yana durmak, birbirimizin m\u00fccadelelerinden haberdar olmak \u00e7ok \u00f6nemli. Ayr\u0131ca bo\u011fu\u015ftu\u011fumuz sorunlar\u0131n \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc T\u00fcrkiye\u2019nin demokratikle\u015fmesi kadim meselesinin bir par\u00e7as\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla asl\u0131nda tek ba\u015f\u0131na bir \u2018kurtulu\u015f\u2019 yok. Bu durumda m\u00fccadele de \u2018hep beraber\u2019 olmak zorunda.<\/p>\n Hem\u015finlilerin sesini, solu\u011funu, sorunlar\u0131n\u0131, deneyimlerini JINEPS okurlar\u0131yla payla\u015fma f\u0131rsat\u0131 verilmi\u015f olmas\u0131 bu nedenle benim i\u00e7in \u00e7ok k\u0131ymetli. Bu ilk yaz\u0131 vesilesi ile bu f\u0131rsat\u0131 sunan gazetemizin y\u00f6netimine te\u015fekk\u00fcr ederken okurlar\u0131m\u0131z\u0131 da selaml\u0131yorum.<\/p>\n Biz kimiz?<\/strong><\/p>\n \u2018Biz kimiz?\u2019 diyorum ama asl\u0131nda Hem\u015finliler s\u00f6z konusu olunca birden fazla \u2018biz\u2019 oldu\u011funu s\u00f6ylemek laz\u0131m \u00f6ncelikle. \u00c7\u00fcnk\u00fc Hem\u015finliler i\u00e7erisinde bu \u2018biz\u2019 i birbirinden farkl\u0131 kimlikler olarak tan\u0131mlayan, anlayan insanlar var. Kendini Hem\u015finli Ermeni olarak tan\u0131mlayanlar, kendini Hem\u015finli olarak tan\u0131mlayanlar, kendini Hem\u015finli T\u00fcrk olarak tan\u0131mlayanlar, kendini M\u00fcsl\u00fcman kimli\u011fiyle tan\u0131mlayanlar gibi.<\/p>\n Bug\u00fcn belli \u00f6zellikleri bak\u0131m\u0131ndan birbirinden belli \u00f6l\u00e7\u00fcde farkl\u0131la\u015fm\u0131\u015f olsa da benim \u2018biz\u2019im, ortak tarihsel, dilsel ve k\u00fclt\u00fcrel bir ge\u00e7mi\u015fe sahip, bug\u00fcn dahi bu ortak de\u011ferlerin \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc fiilen veya hat\u0131ras\u0131nda ya\u015fatan bu insanlar\u0131n tamam\u0131n\u0131 kaps\u0131yor.<\/p>\n Dil ve din \u00f6l\u00e7\u00fctlerine dayanarak \u00fc\u00e7 farkl\u0131 Hem\u015finli toplulu\u011fu tan\u0131mlanabilir:<\/strong><\/p>\n Kuzey Hem\u015finliler (Abhazya Hem\u015finlileri), Do\u011fu Hem\u015finliler (Hopa Hem\u015finlileri), Bat\u0131 Hem\u015finliler (Ba\u015f Hem\u015finliler, Rize Hem\u015finlileri).<\/strong><\/p>\n Kuzey Hem\u015finliler,\u00a0<\/strong>Hem\u015fin\u2019den 18. y\u00fczy\u0131ldan itibaren \u00f6ncelikle Trabzon Karadere\u2019ye (Sevked) g\u00f6\u00e7 ederek daha sonra buradan t\u00fcm Orta Karadeniz\u2019e yay\u0131lm\u0131\u015flar. 19. y\u00fczy\u0131l sonlar\u0131ndaysa kitlesel g\u00f6\u00e7lerle Karadeniz\u2019in kar\u015f\u0131 k\u0131y\u0131lar\u0131na ta\u015f\u0131nm\u0131\u015flar. Bug\u00fcn a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak Rusya\u2019n\u0131n So\u00e7i ve Krasnodar kentleri ile Abhazya\u2019n\u0131n Sohum ve Gagra kentlerinde ya\u015f\u0131yorlar. Kuzey Hem\u015finlileri, Ermeni Kilisesi\u2019ne ba\u011fl\u0131 H\u0131ristiyanlard\u0131r. Kendilerine Ham\u015fena Hay (Hem\u015fin Ermenisi), konu\u015ftuklar\u0131 dile ise Ham\u015fenahayeren (Hem\u015fin Ermenicesi) diyorlar. Hem\u015finceleri Do\u011fu Hem\u015finlilerinin konu\u015ftu\u011funa \u00e7ok \u00e7ok yak\u0131n. Gor dergisinde baz\u0131 mani ve \u015fiir \u00f6rnekleri yay\u0131nland\u0131 daha \u00f6nce. Hem\u015fince m\u00fczik yapan \u2018Vova\u2019 grubunun \u2018Garmi Do\u00e7\u2019 adl\u0131 alb\u00fcm\u00fcnde Kuzey Hem\u015finlilerin a\u011fz\u0131 ile \u2018Sirun A\u011f\u00e7ig\u2019 adl\u0131 bir \u015fark\u0131 yay\u0131nland\u0131 ki Do\u011fu Hem\u015finlilerin bir\u00e7o\u011fu ayn\u0131 dili konu\u015ftu\u011funu belki ilk defa bu kadar canl\u0131 bir \u015fekilde g\u00f6rme \u015fans\u0131 yakalad\u0131. \u00d6zetle bir Do\u011fu Hem\u015finlisi, bir Kuzey Hem\u015finli ile bir Ermeni ile anla\u015fabildi\u011finden \u00e7ok daha iyi anla\u015fabiliyor. Son y\u0131llarda Abhazya Hem\u015finlileri ile bir\u00e7ok ili\u015fki kuruldu. Kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ziyaretler ger\u00e7ekle\u015ftirildi. Sosyal medya arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u00e7ok ciddi bilgi al\u0131\u015fveri\u015fi yap\u0131labiliyor.<\/p>\n Do\u011fu Hem\u015finliler,<\/strong>\u00a0esas olarak Artvin ilinin Hopa, Kemalpa\u015fa ve Bor\u00e7ka il\u00e7esinin baz\u0131 k\u00f6ylerinde ya\u015far. Ancak Sakarya ili Kocaali b\u00f6lgesi ile Karasu il\u00e7elerinde ve D\u00fczce ili Ak\u00e7akoca il\u00e7esinde de 93 harbi muhaciri Hem\u015finli k\u00f6yleri bulunmaktad\u0131r. Do\u011fu Hem\u015finlilerin Batum\u2019da ya\u015fayan k\u0131sm\u0131 14 Kas\u0131m 1944 tarihinde K\u0131rg\u0131zistan ve Kazakistan\u2019a s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. S\u00fcrg\u00fcnlerin bir k\u0131sm\u0131 \u00f6zellikle 2000\u2019li y\u0131llardan sonra Rusya\u2019n\u0131n Krasnodar, Rostov, Voronej gibi kentlerine yerle\u015fmeye ba\u015flad\u0131lar. Son y\u0131llarda baz\u0131 Do\u011fu Hem\u015finliler Krasnodar\u2019a yerle\u015fmi\u015f olan akrabalar\u0131ndan gelin almaya ba\u015flad\u0131lar. Bu gelinlerin \u00e7o\u011fu hi\u00e7 T\u00fcrk\u00e7e bilmiyor ama Hem\u015fince konu\u015fabiliyor. Son y\u0131llarda ekonomik nedenlerle ya\u015fanan g\u00f6\u00e7lerle bat\u0131daki b\u00fcy\u00fck kentlerde de belirli bir Hem\u015finli n\u00fcfus olu\u015ftu.<\/p>\n Do\u011fu Hem\u015finlileri, 17. y\u00fczy\u0131l sonu, 18. y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131nda M\u00fcsl\u00fcmanla\u015fm\u0131\u015flar. Bu grubun konu\u015ftu\u011fu dil Ermenicenin bir leh\u00e7esi olan Hem\u015fincedir. Dillerinin Ermenice ile ba\u011f\u0131n\u0131n fark\u0131nda olan Hem\u015finlilerin baz\u0131lar\u0131 bunu \u201ck\u0131z al\u0131p vermi\u015f olmak\u201d, \u201cbir s\u00fcre Ermenilerle ayn\u0131 yerde ya\u015fam\u0131\u015f olmak\u201d vb. bi\u00e7iminde a\u00e7\u0131kl\u0131yorlar. Ancak bu a\u00e7\u0131klamalar\u0131n kendileri a\u00e7\u0131s\u0131ndan da pek inand\u0131r\u0131c\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k. B\u00f6yle a\u00e7\u0131klamalar yapma ihtiyac\u0131n\u0131n motivasyonu da belli asl\u0131nda. Ermeni kimli\u011fi ile ili\u015fkilendirilmenin \u2018y\u00fck\u00fcnden\u2019 kurtulmak i\u00e7in yap\u0131lm\u0131\u015f \u2018resmi\u2019 a\u00e7\u0131klamalar bunlar \u00e7o\u011funlukla.<\/p>\n Bat\u0131 Hem\u015finlileri,<\/strong>\u00a0esas olarak Rize\u2019nin Hem\u015fin, \u00c7aml\u0131hem\u015fin il\u00e7elerinde ya\u015far. Ancak \u00c7ayeli, Pazar, Arde\u015fen, F\u0131nd\u0131kl\u0131, \u0130kizdere il\u00e7eleri ba\u015fta olmak \u00fczere ba\u015fka il\u00e7elerde de Hem\u015fin k\u00f6ylerine rastlamak m\u00fcmk\u00fcn. Rize d\u0131\u015f\u0131nda Trabzon\u2019un Arakl\u0131 ve S\u00fcrmene il\u00e7elerinde; Erzurum\u2019un Tortum, \u0130spir ve Uzundere il\u00e7elerinde Hem\u015fin k\u00f6yleri bulunur. Bat\u0131 Hem\u015finlilerin de bir k\u0131sm\u0131 93 muhaciri olarak Do\u011fu Hem\u015finlilerin yerle\u015ftikleri yerlere yerle\u015fmi\u015flerdir. Bat\u0131 Hem\u015finliler M\u00fcsl\u00fcmanla\u015fm\u0131\u015f ve art\u0131k \u00c7ayeli Ra\u015fot b\u00f6lgesinde tek t\u00fck konu\u015fanlar d\u0131\u015f\u0131nda Hem\u015fince konu\u015fmazlar. Konu\u015ftuklar\u0131 T\u00fcrk\u00e7e i\u00e7erisinde Hem\u015finceden kalma binin \u00fczerinde kelime bulunur. Bu kelimelerden olu\u015fan Titer adl\u0131 bir s\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fc Hasan Uzunhasano\u011flu yay\u0131nlad\u0131.<\/p>\n Bat\u0131 Hem\u015finliler g\u00fc\u00e7l\u00fc bir kimlik bilincine sahipler. Hem\u015finli kimli\u011fi; geleneksel giysilerinden halk oyunlar\u0131na, yaylalar\u0131ndan \u015fenliklerine kadar bir\u00e7ok alanda belirgindir. Bunlar i\u00e7erisinde en ilgin\u00e7 olan\u0131 halen H\u0131ristiyan Ermenilerin de kutlad\u0131\u011f\u0131 \u2018vartevor\u2019 bayram\u0131d\u0131r. Bug\u00fcn H\u0131ristiyanl\u0131kla ili\u015fkilendirilmi\u015fse de H\u0131ristiyanl\u0131k \u00f6ncesine dayanan bir halk bayram\u0131d\u0131r asl\u0131nda vartevor.<\/p>\n H\u0131ristiyan\u0131 M\u00fcsl\u00fcman\u0131, Ermenice konu\u015fan\u0131 T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fan\u0131 ile Hem\u015finliler ayn\u0131 tarihi, k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve kimli\u011fi payla\u015f\u0131rlar. Birbirleriyle ili\u015fki kurduk\u00e7a, \u00e7ok daha fazla kendi kimli\u011fine, diline ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcne sahip \u00e7\u0131kma imk\u00e2n\u0131na kavu\u015facaklar.<\/p>\n