![\"\"](\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/153110-360x240.jpg\")
Y\u00f6netmen Fatih G\u00fcden’in \u201cSessiz \u00c7anlar\u201d belgeselinde yer alan Van G\u00f6l\u00fc havzas\u0131ndaki yap\u0131lar, 1915 \u00f6ncesi b\u00f6lgedeki Ermeni varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tekrar hat\u0131rlat\u0131yor.<\/h2>\nY\u00f6netmen Fatih G\u00fcden’in \u201cSessiz \u00c7anlar\u201d belgeselinde yer alan Van G\u00f6l\u00fc havzas\u0131ndaki yap\u0131lar, 1915 \u00f6ncesi b\u00f6lgedeki Ermeni varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tekrar hat\u0131rlat\u0131yor.<\/h2>\nZelal Sahidenur SAR\u0130 Van ve il\u00e7elerinde y\u00fczlerce kilise ve manast\u0131r bulunuyor. Koruma alt\u0131na al\u0131nmayan ve restore edilmeyen bu yap\u0131lar \u201cSessiz \u00c7anlar\u201d belgeseliyle g\u00fcn y\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131kt\u0131. Fatih G\u00fcden taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan belgeseldeki yap\u0131lar 1915 \u00f6ncesi b\u00f6lgedeki Ermeni varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tekrar hat\u0131rlat\u0131yor.<\/p>\n 10 y\u0131ld\u0131r Van G\u00f6l\u00fc ve \u00e7evresindeki Ermeni mimarisini inceleyen Fatih G\u00fcden, hen\u00fcz literat\u00fcrlere bile girmeyen Ermeni yap\u0131lar\u0131n\u0131 belgesele ta\u015f\u0131d\u0131. G\u00fcden, ara\u015ft\u0131rmalar s\u0131ras\u0131nda sanat tarihi okumaya karar verdi ve 2011 y\u0131l\u0131nda Van Y\u00fcz\u00fcnc\u00fc Y\u0131l \u00dcniversitesinde Sanat Tarihi okumaya ba\u015flad\u0131. Ayn\u0131 b\u00f6l\u00fcmde y\u00fcksek lisans\u0131na devam eden G\u00fcden\u2019le \u201cSessiz \u00c7anlar\u201d belgeselini ve Van G\u00f6l\u00fc havzas\u0131ndaki kilise ve manast\u0131r yap\u0131lar\u0131n\u0131 konu\u015ftuk.<\/p>\n \u201cSessiz \u00c7anlar\u201d\u0131 \u00e7ekme fikri nas\u0131l ortaya \u00e7\u0131kt\u0131?<\/em><\/strong><\/p>\n Bize bug\u00fcne kadar anlat\u0131lan her \u015feyin eksik, tarafl\u0131, siyasi \u00e7at\u0131\u015fma ve \u00e7eki\u015fmelerden kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmemle ba\u015flad\u0131. Bundan 10 y\u0131l \u00f6nce ilk defa kendi co\u011frafyam\u0131 tan\u0131mak i\u00e7in gezmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131mda kar\u015f\u0131ma \u00e7\u0131kan her yerde Ermenilere ait bir iz g\u00f6rd\u00fcm. Yani herhangi bir k\u00f6ye girdi\u011fimde k\u00f6y\u00fcn eski ismini sordu\u011fumda Ermenice bir isim s\u00f6ylediler. Ya da k\u00f6y\u00fcn i\u00e7inde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm eski bir yap\u0131n\u0131n k\u00f6y\u00fcn eski bir kilisesi oldu\u011funu s\u00f6ylediler. Sonra fark ettim ki bu alanla ilgili \u00e7ok ciddi bir bilgi a\u00e7\u0131\u011f\u0131 var. 10 y\u0131l boyunca bu b\u00f6lgedeki b\u00fct\u00fcn yap\u0131lar\u0131 ara\u015ft\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Yeni bir s\u00fcr\u00fc yer buldum. Yani daha literat\u00fcrde olmayan herhangi bir \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 yap\u0131lmam\u0131\u015f bir s\u00fcr\u00fc tarihi eser. Kiliseler, Urartulara ait yap\u0131lar, kaya mezarlar\u0131… 10 y\u0131ld\u0131r yapt\u0131\u011f\u0131m bu ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n sonunda bunlar\u0131n belgeselini yapmaya karar verdim.<\/p>\n Bu yap\u0131lar\u0131 havza taramas\u0131yla m\u0131, yoksa belli izler takip ederek mi buldunuz?<\/em><\/strong><\/p>\n \u0130lk ba\u015flang\u0131c\u0131 tamamen tesad\u00fcfiydi. Ben zaten gezmeyi seven bir insan\u0131m. Belgeselde de bu s\u00f6ylemi kulland\u0131m. D\u00fcnyay\u0131 anlamak anlamland\u0131rmak i\u00e7in \u00f6nce kendi co\u011frafyan\u0131 tan\u0131man gerekiyor. Biz \u00f6nce kendi co\u011frafyam\u0131z\u0131, kendi b\u00f6lgemizi bir tan\u0131yal\u0131m diye yola \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda fark ettik ki biz bu b\u00f6lgeye dair hi\u00e7bir \u015fey bilmiyoruz. Asl\u0131nda hi\u00e7bir \u015fey \u00f6\u011frenmemi\u015fiz. Bilin\u00e7li ya da bilin\u00e7siz olarak bize \u00f6\u011fretilmemi\u015f. Buradan yola \u00e7\u0131karak sanat tarihi okudum. Bu i\u015fin bir de teknik boyutunu ara\u015ft\u0131rma nas\u0131l yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011freneyim diye gittim. Lisans\u0131n ard\u0131ndan \u015fimdi y\u00fcksek lisansa devam ediyorum ve bu ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 olabildi\u011fince objektif kaynaklardan y\u00fcr\u00fctmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. T\u00fcrk bilim insanlar\u0131n\u0131n T\u00fcrk ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 \u015feyler bana \u00e7ok eksik ve tarafl\u0131 geldi\u011fi i\u00e7in yabanc\u0131 kaynaklardan ara\u015ft\u0131rmalar yapt\u0131m.<\/p>\n Belgeselde hangi yap\u0131lar yer al\u0131yor?<\/em><\/strong><\/p>\n Belgeseli \u00e7ekerken konum olarak g\u00f6rkem ve tarihsel zenginlik anlam\u0131nda 10 tane manast\u0131r\u0131 se\u00e7tik. Bu yap\u0131lar: \u201cMuradiye Aziz Stephanos (Surp Istepannos) Manast\u0131r\u0131\u201d, \u201cAd\u0131r (Lim) Adas\u0131, Lim Anabad Manast\u0131r\u0131\u201d, \u201c\u00c7arpanak (Gduts) Adas\u0131 Gduts Anabad Manast\u0131r\u0131\u201d, \u201cBakra\u00e7l\u0131 K\u00f6y\u00fc Varakavank (Yedi Kilise) Manast\u0131r\u0131\u201d, \u201cBa\u015fkale Albayrak K\u00f6y\u00fc Surp Partu\u011fimeos (Aziz Bartholomeos) Manast\u0131r\u0131\u201d, \u201cBa\u015fkale Yanal K\u00f6y\u00fc Surp E\u00e7miyadzin (Sorader) Manast\u0131r\u0131\u201d, \u201cAhtamar Adas\u0131 Surp Ha\u00e7 Manast\u0131r\u0131\u201d, \u201cGeva\u015f Garmir A\u011f\u0131n (Garmravank) Dera Sor Manast\u0131r\u0131\u201d, \u201cGeva\u015f Deveboynu Yar\u0131m Adas\u0131 Surp Harutyun ya da Tivapuyn Manast\u0131r\u0131\u201d ve \u201cGeva\u015f Alt\u0131nsa\u00e7 K\u00f6y\u00fc Surp Tovmas (Aziz Thomas) Manast\u0131r\u0131\u201d<\/p>\n Ama 1915 \u00f6ncesinde, 1878 \u0130stanbul Ermeni Patrikhanesinin verilerine g\u00f6re Van G\u00f6l\u00fc havzas\u0131nda 399 kilise 57 manast\u0131r var. Bu d\u00f6nemde o yap\u0131lar\u0131n \u00e7ok az\u0131 ayakta kalabilmi\u015f durumda. Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131m tam bitmi\u015f olmamakla birlikte \u015fimdilik 100\u2019\u00fcn \u00fczerinde yap\u0131 var. Mesela ge\u00e7en y\u0131l\u0131n eyl\u00fcl ay\u0131nda G\u00fcrp\u0131nar\u2019\u0131n g\u00fcneyinde Nasurilere ait iki manast\u0131r buldum. Ve bu yap\u0131lar \u00fczerinden y\u00fcksek lisans tezimi yap\u0131yorum.<\/p>\n Belgeselde ele ald\u0131\u011f\u0131n\u0131z kiliselerden ka\u00e7\u0131 restorasyon g\u00f6rm\u00fc\u015f yap\u0131?<\/em><\/strong><\/p>\n Akdamar Adas\u0131\u2019ndaki kilise d\u0131\u015f\u0131nda filme ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z hi\u00e7bir kilise restorasyon g\u00f6rmemi\u015f. 1915\u2019ten \u00f6nce 16. ve 17. y\u00fczy\u0131llarda depremlerle ya da sava\u015flarla y\u0131k\u0131lan yap\u0131lar tekrar aya\u011fa kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, o d\u00f6nemde restore edilmi\u015f ama 1915\u2019ten sonra b\u0131rak\u0131n restoreyi hatta aksine bilin\u00e7li olarak y\u0131k\u0131ma u\u011fram\u0131\u015f. Hem definecilerin hem de halk\u0131n \u00f6fkesinden kaynakl\u0131.<\/p>\n Akdamar Adas\u0131\u2019n\u0131n restorasyonu ise muhtemelen T\u00fcrkiye-Ermenistan ili\u015fkilerinin normalle\u015fme s\u00fcrecinde bir jest olarak yap\u0131ld\u0131 ve kentinde kimli\u011fi oldu. Restorasyonun ard\u0131ndan \u015fehrin bir simgesi haline geldi.<\/p>\n Ula\u015famad\u0131\u011f\u0131n\u0131z herhangi bir yer oldu mu?<\/em><\/strong><\/p>\n Elbette. Kuzu Adas\u0131\u2019nda da manast\u0131r vard\u0131 ama o yap\u0131n\u0131n \u00e7ok ciddi tahribata u\u011framas\u0131ndan kaynakl\u0131 onu filme dahil edemedik. Yine Ermeni dini mimarisi i\u00e7in \u00e7ok \u00e7ok \u00f6nemli bir yap\u0131 vard\u0131 G\u00fcrp\u0131nar\u2019da Norduz Vadisi\u2019nde oraya gidemedik. Askeriye izin vermedi, operasyon b\u00f6lgesi oldu\u011fu i\u00e7in bir t\u00fcrl\u00fc ge\u00e7emedik. O yap\u0131y\u0131 da eklemek istiyorduk.<\/p>\n Son olarak neler s\u00f6ylemek istersiniz?<\/em><\/strong><\/p>\n Bahsetti\u011fimiz yerler ortak k\u00fclt\u00fcrel miras\u0131m\u0131z. Bunlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 bizim toplumumuz i\u00e7in bir kay\u0131p de\u011fil aksine \u00e7ok b\u00fcy\u00fck kazan\u00e7. S\u0131rf Hristiyan yap\u0131s\u0131d\u0131r diye de\u011fil, buran\u0131n bir zamanlar \u00e7ok k\u00fclt\u00fcrl\u00fc bir co\u011frafya oldu\u011funu ortaya koyan somut belgelerdir bunlar. Bir zamanlar burada farkl\u0131 dinlerden ve mezheplerden insanlar\u0131n binlerce y\u0131l bir arada ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren somut delillerdir. Bu a\u00e7\u0131dan \u00e7ok \u00f6nemli bu yap\u0131lar.<\/p>\n Bu yap\u0131lardaki tahribat ise her y\u0131l biraz daha art\u0131yor, bizzat kendim bu 10 y\u0131ll\u0131k s\u00fcre\u00e7te g\u00f6rd\u00fcm bunu. Restorasyon olmasa bile mevcut hallerinin korunmas\u0131 i\u00e7in bir \u015feyler yap\u0131lmal\u0131. Biz bu co\u011frafyadaki yok olmaya y\u00fcz tutmu\u015f yap\u0131lar\u0131 yetim \u00e7ocuklar gibi g\u00f6r\u00fcyoruz. \u201cSessiz \u00c7anlar\u201d belgeseli bu co\u011frafyan\u0131n kimsesiz \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n belgeselidir.<\/p>\n Belgeseli haz\u0131rlarken nas\u0131l bir y\u00f6ntem izlediniz. Biraz i\u00e7eri\u011finden bahseder misiniz?<\/em><\/strong><\/p>\n Belgeseli \u00e7ekerken 3 farkl\u0131 rota \u00fczerinden ilerledik. \u0130lk rotam\u0131z Muradiye, Ad\u0131r ve \u00c7arpanak Adas\u0131\u2019yd\u0131. \u0130kinci rotam\u0131z Ba\u015fkale \u00fczerindeki yap\u0131lard\u0131. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc rotam\u0131z Geva\u015f sahil rotas\u0131 ve Akdamar Adas\u0131\u2019yd\u0131. Kiliseleri gezelim g\u00f6relim havas\u0131nda kendim anlatmak istemedim. Bu y\u00fczden Van\u2019da ya\u015fayan 10 farkl\u0131 meslekten arkada\u015f\u0131mla 10 farkl\u0131 manast\u0131ra gittik. Her bir arkada\u015f\u0131 bir manast\u0131rla ili\u015fkilendirdik.<\/p>\n \u00d6rne\u011fin Ermeni dini mimarisinin ilk plan\u0131n\u0131n uyguland\u0131\u011f\u0131 E\u00e7miyadzin Manast\u0131r\u0131\u2019na mimar bir arkada\u015f\u0131mla gittim. Mimar arkada\u015f\u0131m oran\u0131n m\u00fchendislik bilgilerini verdi.<\/p>\n Y\u00fczy\u0131l \u00f6nce b\u00fcy\u00fckannesi Muradiye\u2019den g\u00f6\u00e7mek zorunda kalm\u0131\u015f ve b\u00fcy\u00fckannesiyle ayn\u0131 ismi ta\u015f\u0131yan arkada\u015f\u0131m ve e\u015fiyle Surp Stephanos Manast\u0131r\u0131\u2019na gittik. Onlara orada manast\u0131r\u0131 anlatt\u0131m, onlar da neler hissetti\u011fini aktard\u0131.<\/p>\n Dengbej\u00ee gelene\u011fiyle ilgilenen bir arkada\u015f\u0131mla da Akdamar Adas\u0131\u2019na gittik. Orada herkesin bildi\u011fi Tamara efsanesinden \u201cMetran \u00cesa\u201d hikayesini bize anlatt\u0131. \u015eark\u0131y\u0131 s\u00f6yledi.<\/p>\n Ressam bir arkada\u015f\u0131mla Bartholomeos Manast\u0131r\u0131\u2019na gittik. Ve belgeselde oradaki r\u00f6lyefleri \u00e7izdi.<\/p>\n \u0130<\/em><\/strong>lk g\u00f6sterimini ne zaman ve nerede yapmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsunuz?<\/em><\/strong><\/p>\n Bu biraz hassas bir mevzu oldu\u011fu i\u00e7in tepki toplamak istemiyoruz. \u0130nsanlar\u0131n h\u00e2l\u00e2 bir\u00e7ok anlamda birbirine uzak olmas\u0131 gibi bir durum s\u00f6z konusu. \u201cSizin amac\u0131n\u0131z ne? Ne yapmak istiyorsunuz? Siz Ermeni sevici misiniz?\u201d gibi sorularla kar\u015f\u0131la\u015fmamak i\u00e7in ilk ba\u015fta belli ba\u015fl\u0131 birka\u00e7 k\u00fclt\u00fcr merkezinde g\u00f6sterimini yapaca\u011f\u0131z. Sonra Ankara ve \u0130stanbul\u2019da daha sonras\u0131nda belki ayarlayabilirsek bir de Erivan\u2019da bir g\u00f6sterim yapaca\u011f\u0131z. \u0130lk g\u00f6sterimini Van\u2019da yapaca\u011f\u0131z. Tarihi 15 Ocak. Yerini ise hen\u00fcz belirlemedik.<\/p>\n https:\/\/www.evrensel.net\/haber\/394172\/sessiz-canlar-belgeselinin-ilk-gosterimi-15-ocakta<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Y\u00f6netmen Fatih G\u00fcden’in \u201cSessiz \u00c7anlar\u201d belgeselinde yer alan Van G\u00f6l\u00fc havzas\u0131ndaki yap\u0131lar, 1915 \u00f6ncesi b\u00f6lgedeki Ermeni varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tekrar hat\u0131rlat\u0131yor. Zelal Sahidenur SAR\u0130 Van Van ve il\u00e7elerinde y\u00fczlerce kilise ve manast\u0131r bulunuyor. Koruma alt\u0131na al\u0131nmayan ve restore edilmeyen bu yap\u0131lar \u201cSessiz \u00c7anlar\u201d belgeseliyle g\u00fcn y\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131kt\u0131. Fatih G\u00fcden taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan belgeseldeki yap\u0131lar 1915 \u00f6ncesi b\u00f6lgedeki Ermeni […]<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":56303,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[42,1,71],"tags":[],"class_list":["post-56301","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-filmler","category-haberler","category-mulakatlar"],"yoast_head":"\n
\nVan<\/strong><\/p>\n“10 FARKLI MESLEKTEN ARKADA\u015eIMLA 10 FARKLI MANASTIRA G\u0130TT\u0130K”<\/h3>\n
\u0130LK G\u00d6STER\u0130M 15 OCAK\u2019TA<\/strong><\/h3>\n