![\"\"](\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/Turkiyede-Aleviler-360x166.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Alevilik\/Bekta\u015filik hadisesiyle ilk tan\u0131\u015fmam 1977\u2019dir. Ya\u015f 21, daha \u00f6nce kula\u011f\u0131ma \u00e7al\u0131nm\u0131\u015f elbette, ama kanl\u0131 canl\u0131 g\u00f6rmek ba\u015fka.<\/em><\/strong><\/p>\n Sevgili bir dostumuz Hac\u0131bekta\u015f\u2019\u0131n ileri gelen ailelerinden birinin k\u0131z\u0131yd\u0131. Festival m\u00fcnasebetiyle gittik, birka\u00e7 g\u00fcn evlerinde konuk olduk, sohbet ettik, \u00e7ok \u015fey \u00f6\u011frendik. Osman Kavala ve Y\u0131ld\u0131r\u0131m T\u00fcrker\u2019le \u00fc\u00e7\u00fcm\u00fcz. Ayn\u0131 y\u0131l ve ertesi y\u0131l yolumuz Dersim\u2019e d\u00fc\u015ft\u00fc. Mazgirt ve Ovac\u0131k\u2019ta vakit ge\u00e7irdik, Munzur g\u00f6zelerini ziyaret ettik. E\u011fitildik.<\/p>\n 78\u2019de Osman\u2019la beraber Hatay Samanda\u011f. Sahildeki H\u0131z\u0131r Makam\u0131\u2019n\u0131 tavaf ettik, antik do\u011fa dinlerini tart\u0131\u015ft\u0131k. 1989\u2019da gene yolum d\u00fc\u015ft\u00fc, H\u0131z\u0131r Makam\u0131\u2019n\u0131n ak sakall\u0131 dedesiyle sohbet ettim, bana \u0131srarla Nusayri inanc\u0131n\u0131n \u0130slam\u2019la ba\u011fda\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 kan\u0131tlamak i\u00e7in \u00e7abalad\u0131. Sonra bilgili bir arkada\u015f e\u015fli\u011finde da\u011fda Arabi ad\u0131n\u0131 verdikleri dergaha y\u00fcr\u00fcd\u00fck, epey \u00f6yk\u00fc dinledim. (\u015eimdi yolu asfaltlam\u0131\u015flar, o zaman yeni dozer girmi\u015fti.) 2000 olmal\u0131, yine Hatay\u2019da arabaya bir otostop\u00e7u ald\u0131m. Gen\u00e7 bir adam, hayli bilin\u00e7li Alevi militan\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131, bir saatten fazla ben sordum o anlatt\u0131. Sonra 2011, Paris\u2019teki Ulusal K\u00fct\u00fcphane\u2019de Suriye Alevilerine ili\u015fkin Frans\u0131z idaresi zaman\u0131nda yaz\u0131lm\u0131\u015f birka\u00e7 rapor ve makale buldum, okudum.<\/p>\n 91\u2019de Budape\u015fte\u2019de G\u00fcl Baba t\u00fcrbesini, 93\u2019te Eski\u015fehir Seyitgazi\u2019deki dergah\u0131, 99 olsa gerek Darende\u2019de Somuncu Baba dergah\u0131 ile \u00e7ilehaneyi ziyaret ettim. Her seferinde bulabildi\u011fimi okuyup cehaletimi hafifletmeye gayret ettim.<\/p>\n 2004-2005\u2019te bir \u015fey i\u00e7in gerekti, Erdebil Dergah\u0131, Haydar, C\u00fcneyd, \u015eah \u0130smail hakk\u0131nda \u00fcst\u00fcste birka\u00e7 kitap okudum. Tarihi s\u00fcre\u00e7 ilk o zaman kafamda netle\u015fti san\u0131r\u0131m. 2014\u2019te hapisteyken Hatayi Divan\u2019\u0131n\u0131 ba\u015ftan sona g\u00f6zden ge\u00e7irdim. As\u0131l amac\u0131m kelime avlamakt\u0131 tabii, ama i\u00e7erik de iyi k\u00f6t\u00fc kafamda yer etti.<\/p>\n Yani uzman filan de\u011filim ama b\u00fcsb\u00fct\u00fcn bilgisiz de say\u0131lmam.<\/p>\n *<\/p>\n Anlad\u0131\u011f\u0131m \u015fu.<\/p>\n Alevilik, memlekette \u00e7e\u015fitli zamanlarda ve \u00e7e\u015fitli gerek\u00e7elerle \u0130slami egemen k\u00fclt\u00fcre boyun e\u011fmeyi reddeden gruplar\u0131n en \u00f6nemli ortak platformlar\u0131ndan biri olmu\u015f.<\/p>\n \u015e\u00f6yle de bakabiliriz: \u015fehirlerde ve trafi\u011fi yo\u011fun olan yerlerde \u0130slami otoritenin bask\u0131s\u0131na direnmek g\u00fc\u00e7. O y\u00fczden ta\u015fran\u0131n en ku\u015f u\u00e7maz yerlerinde, formel medeniyetten en uzak ya\u015fayan unsurlar, dini non-konformizmi koruma \u015fans\u0131n\u0131 elde etmi\u015fler.<\/p>\n \u0130slam\u2019dan \u00e7\u0131kman\u0131n cezas\u0131, biliyorsunuz, \u00f6l\u00fcmd\u00fcr. Ehlibeyt yanda\u015fl\u0131\u011f\u0131, dinden \u00e7\u0131kma su\u00e7unu i\u015flemeden \u0130slam\u2019a uzak durman\u0131n tek legal yolu olmu\u015f. Daha do\u011frusu yar\u0131-legal: \u00e7\u00fcnk\u00fc 16. yy\u2019\u0131n kriz g\u00fcnlerinde \u0130slam fakihleri K\u0131z\u0131lba\u015flar\u0131n katline fetva vermi\u015fler; sonraki zamanlarda da d\u00f6nem d\u00f6nem o fetvalar\u0131 hat\u0131rlam\u0131\u015flar. Be\u015f benzemezi bir araya getiren ortak zemin bu tehdittir san\u0131r\u0131m. A\u00e7\u0131k\u00e7a Muhammed\u2019i terk edemiyorsan, Ali\u2019ye sar\u0131l\u0131rs\u0131n.<\/p>\n 1470-80\u2019lerden itibaren t\u00fcm Osmanl\u0131 topraklar\u0131 Erdebil\u2019den esen ihtilal r\u00fczgar\u0131n\u0131n etkisiyle dev bir ayaklanmaya tan\u0131k olmu\u015f. Bug\u00fcn bildi\u011fimiz \u015fekliyle Ali inanc\u0131 \u00fczerine kurulan Alevilik o ayaklanman\u0131n potas\u0131nda \u015fekillenmi\u015f. Sultan II. Bayezid ayaklanma ile d\u00fcz yoldan ba\u015f edemeyece\u011fini hissedince Alevi itikad\u0131na yak\u0131n fakat Osmanl\u0131\u2019ya sad\u0131k bir versiyonunu \u00f6rg\u00fctlemeyi akletmi\u015f. Bekta\u015filik de \u00f6yle do\u011fmu\u015f. Bir t\u00fcr Ortan\u0131n Solu diyelim.<\/p>\n *<\/p>\n Luwi<\/strong>\u00a0diye bir halk ve Luwice adl\u0131 dilden M\u00d6 1300ler ile 1100\u2019ler aras\u0131nda Hitit kraliyet ar\u015fivleri s\u00f6z ediyor. Dilin bir versiyonu Adana-Antep taraflar\u0131nda M\u00d6 800\u2019lere dek kullan\u0131lm\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Ancak isme M\u00d6 1190\u2019lardan sonra MS 20. yy\u2019a dek hi\u00e7bir yerde tesad\u00fcf etmiyoruz. Roma ve Bizans kay\u0131tlar\u0131nda b\u00f6yle bir halk\u0131n en ufak izi yok (ki Rom ile Rum\u2019un yaz\u0131 gelene\u011fi hayli kuvvetlidir; g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kalan kay\u0131tlar\u0131 da, Bat\u0131l\u0131 ulema sa\u011f olsun, didik didik edilmi\u015ftir.) Ermeni ve S\u00fcryani tarih\u00e7ilerinde yok. Araplarda yok. Osmanl\u0131 kitabetinde de yok. Hitit ar\u015fivleri kapand\u0131ktan sonra bu ismi ilk telaffuz eden yan\u0131lm\u0131yorsam 1919\u2019da Emil Forrer yahut ertesi y\u0131l Bedrich Hrozny olmal\u0131.<\/p>\n Arada ge\u00e7en \u00fc\u00e7 bin k\u00fcsur y\u0131lda ismin hi\u00e7 kimseye sezdirmeden yer alt\u0131nda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131na inanmak i\u00e7in \u00e7ok geni\u015f bir hayal g\u00fcc\u00fc gerekiyor \u2013 ya da \u00e7ok k\u0131s\u0131tl\u0131 tarih bilgisi. Kald\u0131 ki l ve w gibi son derece problemli iki fonem i\u00e7eren bir ad\u0131n, velev ki ya\u015fasa nas\u0131l bozulmalara u\u011frayaca\u011f\u0131n\u0131 kestirmek de kolay de\u011fil. Mesela M\u00d6 1. biny\u0131lda Antalya y\u00f6resinde ya\u015fayan Lukwa\/Lykia ad\u0131 ile Konya y\u00f6resinde an\u0131lan Lukawania\/Lykaonia ad\u0131 Luwi\u2019nin post-Hitit versiyonlar\u0131 m\u0131d\u0131r? Bilemiyoruz.<\/p>\n Alevi<\/strong>\u00a0ad\u0131, en ufak ku\u015fku yok ki Arap\u00e7a, \u201cAli\u2019ci, Ali yanda\u015f\u0131\u201d anlam\u0131nda \u02c1Alaw\u00ee. Ayn harfiyle\u00a0\u0639\u0644\u0648\u0649\u00a0yaz\u0131l\u0131r. Mevla\u2019dan Mevlevi, Musa\u2019dan Musevi, sema\u2019dan semavi, Basra\u2019dan Basravi gibi telaffuz edilir.<\/p>\n Osmanl\u0131 zaman\u0131nda bug\u00fcn Alevi ad\u0131n\u0131 verdi\u011fimiz z\u00fcmreler genellikle bu isimle an\u0131lmam\u0131\u015f. K\u0131z\u0131lba\u015f tercih edilen isim. Aliyar, Alidost, Alikulu, \u015eahkulu, \u015eahseven gibi adlar kullan\u0131lm\u0131\u015f. Alevi, t\u0131pk\u0131 Musevi ve \u0130sevi veya Nasrani gibi \u201ckibar\u201d say\u0131lan bir h\u00fcsn\u00fctabir.<\/p>\n S\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn aniden \u00f6n plana \u00e7\u0131kmas\u0131, \u015fimdi s\u0131k\u0131 durun, Frans\u0131zlar\u0131n i\u015fi. Frans\u0131zlar 1919\u2019da Suriye y\u00f6netimine gelir gelmez ilk i\u015f olarak Lazkiye\u2019de bir\u00a0Alevi \u00d6zerk B\u00f6lgesi\u00a0<\/strong>(Territoire des Alaouites) kurmu\u015flar, 1930\u2019larda buray\u0131 L\u00fcbnan gibi ayr\u0131 bir devlet yapmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015fler. Hatay\u2019\u0131n T\u00fcrkiye\u2019ye mi mutasavver Alevistan\u2019a m\u0131 verilece\u011fi o esnada tart\u0131\u015fma konusu olmu\u015f. Antakya ve Samanda\u011f\u2019da \u201cAleviler\u201d Lazkiye lehine birtak\u0131m \u00e7abalara girmi\u015fler. T\u00fcrk gazetelerinde Alevi ad\u0131n\u0131n patlarcas\u0131na boy g\u00f6stermesi tam olarak 1937\u2019nin ilk g\u00fcnlerine rastl\u0131yor. \u201cErmeni ve Alevilerin\u201d hain planlar\u0131na ili\u015fkin o g\u00fcnlerde g\u00fczide T\u00fcrk bas\u0131n\u0131nda bug\u00fcnk\u00fc yanda\u015f bas\u0131na rahmet okutan hamasetnameler g\u0131rla gitmi\u015f. Oysa 1937\u2019den \u00f6nceki yeni yaz\u0131 gazetelerde Alevi ad\u0131 bir kez bile ge\u00e7miyor. Eski yaz\u0131da da ge\u00e7ti\u011fini pek sanmam, ama eski yaz\u0131 gazetelerin sorgulanabilir ar\u015fivleri hen\u00fcz bulunmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in kesin bir \u015fey s\u00f6yleyemiyorum.<\/p>\n *<\/p>\n Alevi yerle\u015fimleri haritas\u0131n\u0131 daha \u00f6nce de bir iki kez payla\u015fm\u0131\u015ft\u0131m. \u00c7ok ilgi \u00e7ekti\u011finden, gene buraya ili\u015ftireyim. Eski versiyona birka\u00e7 nokta eklendi, birka\u00e7\u0131 d\u00fczeltildi. Mesela Kof\u00e7az\u2019\u0131 bilmiyordum, K\u0131rklareli\u2019nin tepesindeki noktalar onlar.<\/p>\n\n
\n