![\"\"](\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/plaket-360x270.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Sevan De\u011firmenciyan<\/strong><\/a>\u00a0<\/strong><\/p>\n Sevan De\u011firmenciyan\u2019\u0131n \u201cLatin Amerika Ermenileri\u201d yaz\u0131 dizisine epeyce bir s\u00fcre ara vermi\u015ftik. Art\u0131k dizinin son b\u00f6l\u00fcm\u00fcndeyiz. De\u011firmenciyan, Arjantin\u2019de cuntaya kar\u015f\u0131 m\u00fccadelede hayat\u0131n\u0131 kaybeden 22 ki\u015finin \u00f6yk\u00fcs\u00fcn\u00fc anlatan bir kitap yazan Cristian Sirouyan ile r\u00f6portaj yap\u0131yor bu son b\u00f6l\u00fcmde. Gencecik ya\u015fta ya\u015famlar\u0131 ellerinden al\u0131nan Ermenilerin hayat hikayeleri Arjantin toplumu taraf\u0131ndan da unutulmam\u0131\u015f.<\/em><\/strong> Nerede do\u011fdu\u011funuz, aile k\u00f6kenleriniz nereye dayan\u0131yor?<\/strong><\/p>\n 1963 do\u011fumluyum, yani 56 ya\u015f\u0131nday\u0131m. Buenos Aires\u2019te do\u011fdum ve t\u00fcm hayat\u0131m boyunca burada ya\u015fad\u0131m. Anne ve babam\u0131n atalar\u0131 tarihi ve hatta \u00e7a\u011fda\u015f Ermenistan\u2019\u0131n farkl\u0131 yerlerinden gelmi\u015f Latin Amerika\u2019ya. Anne taraf\u0131ndan b\u00fcy\u00fck babalar\u0131m Sivas ve Harputlu. Baba taraf\u0131ndan annem Bak\u00fcl\u00fc, buralarda tan\u0131nm\u0131\u015f bir yazar ve gazeteci olan babas\u0131 A\u015fod Ardzruni ise \u015fimdi Yerevan mahallelerinden, fakat o zamanlar hen\u00fcz bir k\u00f6y olan Kanaker\u2019de do\u011fmu\u015f.<\/p>\n Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin kurulu\u015fundan sonra Bak\u00fc ve Kanaker\u2019den ka\u00e7\u0131p buralara kadar gelmi\u015flerse Ta\u015fnagtsutyun taraftar\u0131 olmu\u015flar muhtemelen…<\/strong><\/p>\n Evet… Anne taraf\u0131m da Ta\u015fnagtsagan bir aile. Dedem partinin Montevideo faaliyetlerine kat\u0131l\u0131m g\u00f6sterirdi. Annemin ailesi Anadolu ve Ortado\u011fu\u2019dan bir an \u00f6nce kurtulmak i\u00e7in \u00f6nlerine \u00e7\u0131kan ilk gemiye atlam\u0131\u015f ve nefeslerini Montevideo\u2019da alm\u0131\u015flar. Annem Montevideo\u2019da do\u011fmu\u015f. Babam\u0131n ailesi ise \u00f6nce Fransa\u2019ya gitmi\u015f. Babam orada do\u011fmu\u015f. Daha sonra Buenos Aires\u2019e gelmi\u015fler. Ben ve di\u011fer \u00fc\u00e7 karde\u015fim Buenos Aires\u2019te do\u011fduk. Ben aslen gazeteciyim. \u201c22 Hayat\u201d ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan kitap \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc yay\u0131n\u0131m. Di\u011ferleri seyahat ile ilgiliydi. Bu kitap, \u00fclkedeki korkun\u00e7 askeri diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn Ermeni kurbanlar\u0131 olan gen\u00e7ler hakk\u0131nda. Kaybedilen 30 bin ki\u015fi vard\u0131… Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131m sonucunda 22\u2019sinin Ermeni oldu\u011funu buldum. Hepsi bu b\u00f6lgede do\u011fmu\u015f. Bu konu Ermeni toplumunda bir tabuydu, kimse konu\u015fmaz, konu\u015fmak istemezdi.<\/p>\n Bu ki\u015filer nas\u0131l katledildi? Caddelerde, yollarda k\u00f6r bir kur\u015fun mu ald\u0131 hayatlar\u0131n\u0131, yoksa diktat\u00f6rl\u00fc\u011fe kar\u015f\u0131 bilin\u00e7li bir m\u00fccadele mi veriyorlard\u0131?<\/strong><\/p>\n Genelde hepsi direnen ki\u015filerdi. Sol partiler veya Peronist hareketin \u00fcyesiydiler. Peronist hareket o kadar geni\u015f ki sol, sa\u011f ve merkez kollar\u0131 var. Bu gen\u00e7ler diktat\u00f6rl\u00fc\u011fe kar\u015f\u0131 m\u00fccadele ediyorlard\u0131. Diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn en vah\u015fi ve en kanl\u0131 zaman\u0131 1976-1983 aras\u0131nda ya\u015fand\u0131. Bu gen\u00e7ler hayatlar\u0131n\u0131n son zamanlar\u0131nda hemen hemen ayn\u0131 kaderi payla\u015ft\u0131 ve \u201ckaybedilmi\u015f\u201d olarak tarihe ge\u00e7tiler. Ba\u015flarda izliyor, taciz ediyorlard\u0131, daha sonra g\u00f6zalt\u0131na al\u0131p hapse att\u0131lar. \u00d6nce resmi bir hapishaneye g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcyor, daha sonra ise gizli yerlerde i\u015fkence g\u00f6r\u00fcyor, sonra ise kaybediliyorlard\u0131. Kaybedildikten sonra cesetleri bulunan insanlar da \u201ckaybedilen\u201d olarak tan\u0131mlan\u0131yor. Ailelerin hi\u00e7bir \u015feyden haberi olmazd\u0131, daha sonra hayatta kalan hapis arkada\u015flar\u0131 anlat\u0131rd\u0131 olanlar\u0131 ve y\u0131llar sonra onlar sayesinde \u00f6\u011frendik olup bitenleri. Hala kemikleri dahi bulunmam\u0131\u015f, ak\u0131betleri hakk\u0131nda herhangi bir \u015fey bilmedi\u011fimiz binlerce insan var…<\/p>\n Ziyaretimiz s\u0131ras\u0131nda \u015fimdi \u0130nsan Haklar\u0131 Merkezi olarak kullan\u0131lan ve ge\u00e7mi\u015fte i\u015fkence merkezi olan Deniz Kuvvetleri Okulu\u2019nu ziyaret ettik. Ermenistan Meydan\u0131\u2019n\u0131 da g\u00f6rd\u00fck. Bu iki mekanda da diktat\u00f6rl\u00fck d\u00f6neminde kaybedilen Ermeni kurbanlar\u0131n isimlerinin yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 plaketler var. Kitab\u0131nda t\u00fcm bu isimlerin hikayesi var, de\u011fil mi?<\/strong><\/p>\n Belki 2-3 isim eklemi\u015fimdir bu listeye… Zaman\u0131nda sadece sol e\u011filime sahip Ermeni K\u00fclt\u00fcr Merkezi bu konuyla ilgilendi ve bir liste haz\u0131rlad\u0131. Merkezin bulundu\u011fu eski binada 2000 y\u0131l\u0131nda bir plaket as\u0131ld\u0131. B\u00f6ylece Ermeni toplumu cunta rejimiin devrilmesinden tam 17 y\u0131l sonra kurbanlar\u0131yla ilgilenmeye ba\u015flad\u0131. Bu ilk listeydi… 10 sene sonra Ruhani \u00d6nderlik giri\u015fimiyle o plaket Ruhani \u00d6nderlik binas\u0131na g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fc. Ermenistan Meydan\u0131\u2019nda da art\u0131k var. Bu konu tabuydu, Ermeni toplumunda konu\u015fulmazd\u0131. Kay\u0131plar\u0131 olan ailelerde demokratik zamanlarda dahi korku vard\u0131. Sonra yava\u015f yava\u015f insanlar konu\u015fmaya ba\u015flad\u0131. 1915 Soyk\u0131r\u0131m\u0131 ile benzerlik g\u00f6steriyor bu anlamda. Aileler tekrar ayn\u0131 cehennemi ya\u015famak istemiyor, unutmak istiyordu.<\/p>\n Bu insanlar\u0131n mezar\u0131 var m\u0131?<\/strong><\/p>\n Hepsinin de\u011fil, pek az\u0131n\u0131n.<\/p>\n An\u0131ld\u0131klar\u0131 \u00f6zel bir g\u00fcn peki?<\/strong><\/p>\n 24 Mart! O g\u00fcn t\u00fcm \u00fclke askerlerin 1976\u2019da yapt\u0131\u011f\u0131 darbeyi an\u0131yor. Baz\u0131 ki\u015filer 24 Nisan anmalar\u0131nda yapt\u0131klar\u0131 konu\u015fmalar s\u0131ras\u0131nda bu gen\u00e7leri de an\u0131yor tabii…<\/p>\n Ermeni kaybedilenlerin aileleri de Plaza de Mayo Annelerine kat\u0131l\u0131yorlar m\u0131yd\u0131? Orada Ermeni anneler, nineler de var m\u0131yd\u0131?<\/strong><\/p>\n Ermeniler hemen hemen hi\u00e7 kat\u0131lmad\u0131. Dedi\u011fim gibi, sadece isimleri vard\u0131 bu gen\u00e7lerin. Ben yava\u015f yava\u015f ailelere yakla\u015fmaya ba\u015flad\u0131m. Ba\u015fta bir \u00e7oklar\u0131 bu konu hakk\u0131nda konu\u015fmak istemediler, zamanla i\u00e7lerini d\u00f6kmeye ba\u015flad\u0131lar. Daha sonra kurbanlar\u0131n hayatta olan hapis arkada\u015flar\u0131, \u00fcniversite ve okul arkada\u015flar\u0131yla ileti\u015fim kurdum ve b\u00f6ylece zincir olu\u015fmaya ba\u015flad\u0131. Anneler veya nineler meydanlarda de\u011fil, daha ziyade evlerde, ev i\u00e7inde ya\u015f\u0131yorlard\u0131 ac\u0131lar\u0131n\u0131.<\/p>\n Muhakkak bu gen\u00e7lerin hepsi de \u00e7ok de\u011ferli ve \u00f6zel hayat hikayelerine sahip, fakat i\u00e7lerinden birinin hayat\u0131n\u0131 anlatman\u0131 istesen hangisini tercih ederdin?<\/strong><\/p>\n Zaman\u0131ndan \u00e7ok daha \u00f6nce k\u0131salan bu hayatlar\u0131n hepsi de beni \u00e7ok etkiledi ku\u015fkusuz. Elena Kalayc\u0131yan\u2019\u0131n hikayesi benim i\u00e7in en dikkat \u00e7ekeni. Khrimyan \u0130lkokulunda \u00f6\u011frenciyken, bizden bir s\u0131n\u0131f a\u015fa\u011f\u0131da okuyan Adriana ad\u0131nda bir k\u0131z\u0131n ablas\u0131yd\u0131 ve tutuklan\u0131p kaybedildi\u011fini i\u015fitirdik. Ailesi Elena hakk\u0131nda bir \u015fey bilmezdi. Okulda herkes haberdard\u0131 k\u0131z\u0131n ba\u015f\u0131na gelenlerden, fakat kimse konu hakk\u0131nda konu\u015fmaya, soru sormaya cesaret etmezdi. Zaten zor y\u0131llar ya\u015f\u0131yorduk, s\u0131k\u0131nt\u0131 had sahfadayd\u0131 ve \u00f6\u011fretmenler de bu konuyu a\u00e7mamam\u0131z\u0131 s\u00f6ylerdi. \u0130lgin\u00e7tir ki bu k\u0131z \u00e7ocu\u011fu, Adriana Kalayc\u0131yan, ablas\u0131 hakk\u0131nda ger\u00e7eklerin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131, adaletin sa\u011flanmas\u0131 ve naa\u015f\u0131n\u0131n bulunmas\u0131 i\u00e7in en \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fan ki\u015fi olacakt\u0131 ilerde. 10 sene \u00f6nce buldular naa\u015f\u0131n\u0131. Baz\u0131 Ermeni kurumlar\u0131n\u0131n da bulundu\u011fu Palermo\u2019ya \u00e7ok yak\u0131n \u00c7akarita mahallesindeki mezarl\u0131ktayd\u0131 bedeni… Buenos Aires\u2019in en b\u00fcy\u00fck mezarl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Kaybedilen bir \u00e7ok ki\u015finin kemikleri oradayd\u0131, Elena\u2019n\u0131n kemikleri de… Tan\u0131nm\u0131\u015f bir doktor olan babas\u0131 Stepan Kalayc\u0131yan adaletin sa\u011flanmas\u0131na tan\u0131k olmadan, hapisteyken kaybedilen k\u0131z\u0131n\u0131n yas\u0131n\u0131 tutarken y\u0131llar \u00f6nce vefat etti, fakat annesi ve k\u0131zkarde\u015fi i\u00e7in t\u00fcm ya\u015fananlar, naa\u015f\u0131n bulunmas\u0131 \u00e7ok sars\u0131c\u0131yd\u0131 tabii. Ruhlar\u0131na huzur getirdi ama, i\u00e7leri ferahlad\u0131. Khrimyan Okulu Elena an\u0131s\u0131na bir an\u0131t yapt\u0131. B\u00fcy\u00fck bir kalabal\u0131k vard\u0131 an\u0131t\u0131n a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131nda. Adriana ve annesi de oradayd\u0131 tabii.<\/p>\n Bu gen\u00e7ler ayr\u0131 ayr\u0131 m\u0131 m\u00fccadele ediyorlad\u0131, yoksa bir \u00f6rg\u00fct \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131nda m\u0131 toplanm\u0131\u015flard\u0131? Silahl\u0131 m\u0131yd\u0131lar; yoksa…?<\/strong><\/p>\n Hepsi ayr\u0131 ayr\u0131… Baz\u0131lar\u0131 silahl\u0131yd\u0131, baz\u0131lar\u0131 ise fa\u015fizme kar\u015f\u0131 ideolojik m\u00fccadele veriyordu.<\/p>\n Demokrasinin yeniden tesis edildi\u011fi 1983 senesinde cuntan\u0131n yarg\u0131lanmas\u0131na ge\u00e7ildi ve yarg\u0131 heyeti ba\u015fkan\u0131 k\u00f6kleri Antep\u2019e uzanan bir Ermeni idi; Leon Carlos Arslanian. T\u00fcm bu yarg\u0131lamalar s\u0131ras\u0131ndaki rol\u00fc neydi? Bu yarg\u0131lamalar\u0131n Ermeni kimli\u011fine sahip bir hukuk\u00e7u taraf\u0131ndan yap\u0131lmas\u0131n\u0131 nas\u0131l de\u011ferlendiriyorsun?<\/strong><\/p>\n Leon Carlos Arslanyan t\u00fcm Latin Amerika\u2019daki Ermeni toplumu i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli bir ki\u015fi. Kendisiyle\u00a0gurur duyuyoruz daima. Hem Buenos Aires eyaleti, hem milli h\u00fck\u00fcmetin Adalet bakan\u0131 idi. Birka\u00e7 kere kendisini safd\u0131\u015f\u0131 b\u0131rakmak istediler, \u00e7\u00fcnk\u00fc sert, temiz bir adam, \u00e7ok \u00f6nemli kararlar\u0131n alt\u0131nda onun imzas\u0131 var. Baz\u0131 odaklar, mafyatik olu\u015fumlar kendisinden rahats\u0131zd\u0131 haliyle. \u015eimdi kendi avukatl\u0131k mesle\u011fine d\u00f6nd\u00fc ve \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n
\nArjantin\u2019deki son konu\u011fumuz \u00fclkenin ileri gelen gazetelerinden Clarin\u2019de turizm ve seyahat b\u00f6l\u00fcm\u00fc edit\u00f6r\u00fc olarak \u00e7al\u0131\u015fan, gazeteci Cristian Sirouyan. Sirouyan, 1976-1983 y\u0131llar\u0131nda Arjantin\u2019deki cunta h\u00fck\u00fcmetinin fa\u015fist rejimine kar\u015f\u0131 m\u00fccadele eden, bu davada hayatlar\u0131yla bedel \u00f6deyen, devlet ter\u00f6r\u00fc kurban\u0131 onbinlerce ki\u015fi aras\u0131nda bulunan 22 Ermeni gencin hayat hikayesini anlatan \u201c22 Hayat\u201d adl\u0131 kitab\u0131n da yazar\u0131.
\nGe\u00e7en birka\u00e7 hafta boyunca g\u00fcndem patrik se\u00e7imi meseleleri ile me\u015fgul oldu\u011fundan (hala da \u00f6yle ger\u00e7i) Sirouyan ile yapt\u0131\u011f\u0131m s\u00f6yle\u015fiyi ancak \u015fimdi yay\u0131na haz\u0131rlayabildim.\u00a0 Bu gecikme i\u00e7in okuyucular\u0131m\u0131n aff\u0131na s\u0131\u011f\u0131n\u0131yorum. Sirouyan\u2019\u0131 tan\u0131makla ba\u015flayal\u0131m.<\/p>\n