![\"\"](\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/Surp-Sarkis-Kilisesi-360x221.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Diyarbak\u0131r’\u0131n Sur il\u00e7esinde bulunan tarihi Surp Sarkis Kilisesi definecilerin hedefi oldu, ta\u015flar\u0131 sat\u0131lan ve yak\u0131l\u0131p y\u0131k\u0131lan tarihi eserin, tamamen y\u0131k\u0131lmak \u00fczere.<\/em><\/strong><\/p>\n Diyarbak\u0131r<\/strong>\u2019\u0131n tarihi\u00a0Sur<\/strong>\u00a0il\u00e7esinin Alipa\u015fa Mahallesi\u2019nde bulunan ve Ortodoks\u00a0Ermeni<\/strong>lere ait olan\u00a0Surp Sarkis<\/strong>\u00a0Kilisesi, yak\u0131p y\u0131k\u0131lma ve definecilerin kaz\u0131lar\u0131ndan dolay\u0131 b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 tahrip g\u00f6rm\u00fc\u015f durumda. Geriye kalan b\u00f6l\u00fcm\u00fc ise y\u0131k\u0131lma tehlikesiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya. \u201cH\u0131z\u0131r \u0130lyas Kilisesi\u201d olarak da an\u0131lan kilise, kaynak yetersizli\u011fi ve bir kitabesinin olmamas\u0131ndan dolay\u0131 yap\u0131l\u0131\u015f tarihi de tam olarak bilinmiyor. Ancak plan ve mimari \u00f6zellikleri eserin 16’nc\u0131 y\u00fczy\u0131l dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor.<\/p>\n \u0130svi\u00e7reli tarih\u00e7i Max van Berchem\u2019\u0131n Amida adl\u0131 eserinde, 1515’lerde Osmanl\u0131 Tebaas\u0131 olan Amidli (Diyarbekirli) Ermenilerin o tarihlerde bu kiliseyi in\u015fa etti\u011fi ve Surp Sarkis ad\u0131n\u0131n verildi\u011fine yer veriyor. \u0130nciciyan\u2019\u0131n 19. Y\u00fczy\u0131l\u2019da bir ara\u015ft\u0131rmas\u0131nda ise Be\u015f Horanl\u0131, Kagir ve eski bir Ermeni kilisesi oldu\u011funa i\u015faret edilir.<\/p>\n KORUMA \u00d6NLEM\u0130 YOK<\/strong> ARA\u015eTIRMA YAPILDI<\/strong> \u201cYIKILMA TEHL\u0130KES\u0130YLE KAR\u015eI KAR\u015eIYA\u201d<\/strong>
\nS\u00fcryani<\/strong>\u00a0tarih\u00e7i Rahip Gabriel Aky\u00fcz, kilise i\u00e7in Mor Dumyana ad\u0131n\u0131 kullan\u0131rken, 1894-95 y\u0131l\u0131nda meydana gelen provokasyonlarda Surp Sarkis Kilisesi ve okul da nasibini ald\u0131. Tahrip edilen Surp Sarkis Kilisesi, el konuldu\u011fu 1915’ten sonra da \u00e7eltik fabrikas\u0131, deve ah\u0131r\u0131, tah\u0131l ambar\u0131 gibi bir\u00e7ok farkl\u0131 i\u015flevde kullan\u0131ld\u0131. Harabeye d\u00f6nen kilise ve okul, s\u0131k s\u0131k define avc\u0131lar\u0131 taraf\u0131ndan kaz\u0131l\u0131yor. Ermeni cemaatinin belirli aral\u0131klarla ziyaret etti\u011fi kilise ile yan\u0131 ba\u015f\u0131nda kentsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ad\u0131 alt\u0131nda yap\u0131lan Sur evlerinin aras\u0131na sac konulurken, kilisenin korunmas\u0131 i\u00e7in herhangi bir \u00e7al\u0131\u015fma yap\u0131lmad\u0131.<\/p>\n
\nAnkara \u00dcniversitesi Do\u011fu Dilleri ve Dil B\u00f6l\u00fcm\u00fc\u2019nden mezun olan Ruveyda Tun\u00e7, Almanya merkezli y\u00fcr\u00fct\u00fclen \u201cHaf\u0131za ve Mekan\u201d adl\u0131 bir \u00e7al\u0131\u015fma, kilisenin tarihine \u0131\u015f\u0131k tuttu. Kiliseye ili\u015fkin ara\u015ft\u0131rma yapan Tun\u00e7, di\u011fer b\u00fcy\u00fck kiliselerde oldu\u011fu gibi Surp Sarkis Kilisesi b\u00fcnyesinde de bir okulun bulundu\u011funu belirten Tun\u00e7, \u201cBu okul kilisenin yap\u0131l\u0131\u015f tarihinden pek uza\u011fa gitmez, 16. y\u00fczy\u0131lda bu okulda Ermenice ve teoloji gibi dini e\u011fitimlerin a\u011f\u0131rl\u0131kta oldu\u011fu derslikler bulunuyordu. 1800’l\u00fc y\u0131llara geldi\u011fimizde Diyarbak\u0131r vilayetinde bulunan iki b\u00fcy\u00fck okuldan biriydi Surp Sarkis, bir di\u011fer okul da Surp Giragos’tu. Bu iki okulda sabahtan \u00f6\u011flene kadar Ermenice ve T\u00fcrk\u00e7e, \u00f6\u011fleden ak\u015fama kadar el sanatlar\u0131, ayakkab\u0131c\u0131l\u0131k, terzilik, semercilik, nalbantl\u0131k \u00f6\u011fretiliyordu. Fakat e\u011fitim ve \u00f6\u011fretimin yetersizli\u011fini fark eden Ermeni Patri\u011fi Balatl\u0131 lll. Garabet, 1824 y\u0131l\u0131nda Ermeni cemaatlerine bir genelge g\u00f6ndererek t\u00fcm vilayetlere esnaf\u0131n finanse edece\u011fi okullar a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 istemi\u015ftir. Bu genelgeden sonraki s\u00fcre\u00e7te 1800’l\u00fc y\u0131llar boyunca bu vilayetlerin en \u00fccra k\u00f6\u015felerine kadar okullar in\u015fa edilmeye ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu okullar\u0131n in\u015fa edilmesiyle canlanan e\u011fitim ve \u00f6\u011fretim s\u00fcreci, 1847 y\u0131l\u0131ndan sonra Surp Sarkis b\u00fcnyesinde bir k\u0131z okulunun da a\u00e7\u0131lmas\u0131na sebep olmu\u015ftur. Pazar g\u00fcnleri \u00f6zellikle k\u0131zlara okuma yazma \u00f6\u011freten bu okul, daha sonra yeti\u015fkinlere de e\u011fitimler vermeye ba\u015flam\u0131\u015f. B\u00f6ylelikle pek \u00e7ok zanaatkar da kendi mesleklerinde ilerleme sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Genel itibariyle bu okullarda matematik, co\u011frafya, tabiat, Osmanl\u0131 Edebiyat\u0131, mant\u0131k, astronomi, ceza kanunu, mezhepler dersi, el i\u015fi gibi dersler veriliyordu. Bug\u00fcn Yavuz Selim \u0130lkokulu, S\u00fcleyman Nazif, Diyarbak\u0131r Sanayi ve Ticaret Odas\u0131 gibi bildi\u011fimiz yerler de o d\u00f6nemde in\u015fa edilmi\u015f Ermeni okullar\u0131yd\u0131lar\u201d diye belirtti.<\/p>\n
\nOsmanl\u0131 s\u0131n\u0131rlar\u0131 dahilinde 4572 gayrim\u00fcslim okul bulunmas\u0131na ra\u011fmen 4074 tanesinin ruhsats\u0131z oldu\u011funu hat\u0131rlatan Tun\u00e7, Surp Sarkis Kilisesi b\u00fcnyesindeki okullara da 1893 tarihinde ruhsat verildi\u011fi \u00f6ne s\u00fcrerek, \u201cFakat k\u0131z okuluna ruhsat verilmemi\u015ftir. \u0130\u015fin enteresan taraf\u0131 1893 y\u0131l\u0131nda ruhsat verilmesine kar\u015f\u0131 1894-95 y\u0131l\u0131nda meydana gelen olaylarda Surp Sarkis Kilisesi ve okullar\u0131 da nasibini alm\u0131\u015ft\u0131r. Kilise yanm\u0131\u015f, okullar harap olmu\u015ftur. Ayn\u0131 zamanda bu d\u00f6nemde bir\u00e7ok Ermeni i\u015fyeri ve ya\u015fam alan\u0131 ciddi anlamda tahribata u\u011fram\u0131\u015f, yak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7ar\u015f\u0131-ya \u015eewiti bunun \u00f6rneklerinden biridir. Daha sonra 2 A\u011fustos 1899 tarihli bir belgede kilise ve okullar\u0131n tamiri i\u00e7in ruhsat verildi\u011fi yazmaktad\u0131r. Bu s\u00fcre\u00e7ten sonra da bir\u00e7ok ev bask\u0131n\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015f, Ermenice kitaplar toplat\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen okullardaki e\u011fitim ve \u00f6\u011fretim hayat\u0131 devam etmi\u015ftir. 1915’ten sonra kilise ve okullara el koyanlar taraf\u0131ndan \u00e7eltik fabrikas\u0131, deve ah\u0131r\u0131, tah\u0131l ambar\u0131 gibi bir\u00e7ok farkl\u0131 i\u015flevde kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Son y\u0131llarda Sur’da ya\u015fanan \u00e7at\u0131\u015fmalardan kaynakl\u0131 Kentsel D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm kapsam\u0131nda Surp Sarkis Kilisesi de y\u0131k\u0131mla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalm\u0131\u015ft\u0131r\u201d dedi.<\/p>\n