![\"\"](\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/\u0130stanbul-Ermeni-Patrikli\u011fi-360x168.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
\u2018Travma ve Diren\u00e7, T\u00fcrkiye\u2019deki Ermeniler: Gizli, Gizli Olmayan, Art\u0131k Gizli Olmayan’ (Trauma and Resilience, Armenians in Turkey: Hidden, not hidden and no longer hidden) ba\u015fl\u0131kl\u0131 kitab\u0131 Londra merkezli Gomidas Enstit\u00fcs\u00fc taraf\u0131ndan yay\u0131nlanan Raffi Bedrosyan Patrik se\u00e7imi \u00fczerine bir makale kaleme ald\u0131. \u0130lk olarak Asbarez\u2019de yay\u0131nlanan makalenin T\u00fcrk\u00e7e \u00e7evirisini sunuyoruz.<\/em><\/strong><\/p>\n RAFF\u0130 BEDROSYAN<\/p>\n <\/strong>Ermeni Patri\u011fi Mesrob Mutafyan\u2019\u0131n demans nedeniyle bitkisel hayata girdi\u011fi 2008 y\u0131l\u0131ndan beri \u0130stanbul Patrikli\u011fi makam\u0131 bo\u015f durumda. Kendini Patrik Vekili olarak tayin ettiren Ba\u015fepiskopos Aram Ate\u015fyan, patrik se\u00e7iminin ertelenmesi i\u00e7in, T\u00fcrkiye devletinin yard\u0131m\u0131yla birtak\u0131m d\u00fczenlemeler yaparak, geride b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z 11 y\u0131l boyunca iktidar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc. Patrik Mutafyan\u2019\u0131n 2019 y\u0131l\u0131n\u0131n Mart ay\u0131nda vefat etmesiyle, patriklik se\u00e7iminden ka\u00e7\u0131nmak i\u00e7in kullan\u0131lan her t\u00fcrl\u00fc yasal ve yasad\u0131\u015f\u0131 bo\u015fluk ortadan kalkt\u0131. H\u00fck\u00fcmet, nihayet insafa gelip, patrik se\u00e7iminin Aral\u0131k 2019\u2019da yap\u0131lmas\u0131na cevaz verdi ama ayn\u0131 zamanda, se\u00e7im s\u00fcrecinin adil ve demokratik olmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne bir engel daha koydu. Devlet, patri\u011fin \u201c\u0130stanbul Ermeni Patrikhanesi\u2019nde mahsus episkoposlar\u201d aras\u0131ndan se\u00e7ilmesi \u015fart\u0131n\u0131 getirerek, daha \u00f6nceki patrik se\u00e7imlerinde uygulanan ve tarihsel me\u015fruiyet ta\u015f\u0131yan, T\u00fcrkiyeli bir Ermeni ailenin mensubu olma \u015fart\u0131 temelinde se\u00e7ilme potansiyeline sahip en az on aday\u0131 eledi. Ge\u00e7mi\u015fte \u0130stanbul Patri\u011fi se\u00e7ilen din adamlar\u0131ndan ikisinin T\u00fcrkiye\u2019de do\u011fmu\u015f oldu\u011funu ancak daha \u00f6nce Ermeni Kilisesi\u2019ne \u0130stanbul Patrikhanesi\u2019nde de\u011fil T\u00fcrkiye d\u0131\u015f\u0131nda hizmet ettiklerini belirtelim. Vak\u0131flara itaatin kabul edilebilir yan\u0131 yok\u00a0<\/strong> M\u00fcsl\u00fcmanla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f Ermeniler<\/strong> Metruk kiliseler ne olacak?<\/strong>
\n\u0130stanbul Ermeni toplumunun liderleri, vak\u0131f y\u00f6neticileri ve din adamlar\u0131 aras\u0131ndan se\u00e7ilen \u00fcyelerden olu\u015fan se\u00e7im heyeti (M\u00fcte\u015febbis Heyet), dayat\u0131lan adayl\u0131k \u015fart\u0131yla ilgili olarak H\u00fck\u00fcmet\u2019e\u00a0 itirazda bulunup bulunmamaya karar vermek \u00fczere bir araya geldi, ancak \u00e7ok k\u0131sa bir g\u00f6r\u00fc\u015fmenin ve birka\u00e7 istifan\u0131n ard\u0131ndan, kolay yolu se\u00e7ip, h\u00fck\u00fcmetin getirdi\u011fi \u015farta raz\u0131 olarak se\u00e7ime gidilmesine karar verdi. Dolay\u0131s\u0131yla, Aral\u0131k ay\u0131ndaki se\u00e7imler, Patrikli\u011fin, \u0130stanbul\u2019dan ve \u0130stanbul d\u0131\u015f\u0131ndan bu g\u00f6reve lay\u0131k adaylar taraf\u0131ndan nas\u0131l y\u00f6netilece\u011fi konusunda yeni yakla\u015f\u0131mlar\u0131n g\u00fcndeme gelece\u011fi sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir m\u00fczakereye sahne olmayacak; \u0130stanbul\u2019dan iki Ermeni din adam\u0131, yak\u0131n d\u00f6neme kadar patrik vekili olan Ba\u015fepiskopos Ate\u015fyan ile, yeni de\u011fabah se\u00e7ilen Episkopos Ma\u015falyan aras\u0131nda ge\u00e7ecek. Ge\u00e7mi\u015fteki performanslar\u0131na bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, ikisinin de Patriklik i\u015flerini y\u00fcr\u00fctmenin en iyi ve tek yolunun, devletin taleplerini hi\u00e7bir zaman sorun \u00e7\u0131karmadan, tam\u0131 tam\u0131na yerine getirmek oldu\u011funa kani olduklar\u0131 ve devlete mutlak bir itaat i\u00e7inde hareket ettikleri g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n
\nBu belki bir hayatta kalma takti\u011fi olarak kabul edilebilir ama bu adaylar\u0131n \u0130stanbul Ermeni vak\u0131flar\u0131n\u0131n y\u00f6neticilerine itaat etmelerinin pek kabul edilebilir bir yan\u0131 yok. Patriklik, vak\u0131flar \u00fczerinde ahlaki otorite uygulama hakk\u0131na sahip. Ermeni toplumu ad\u0131na Ermeni kiliselerini, okullar\u0131n\u0131 ve hastanelerini idare etmekle y\u00fck\u00fcml\u00fc olan vak\u0131f y\u00f6neticileri, \u015fahsi imparatorluklar\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131ndaym\u0131\u015f, kimseye hesap verme sorumluluklar\u0131 yokmu\u015f gibi hareket ediyorlar. Baz\u0131 vak\u0131flar, sahip olduklar\u0131 gayrimenkullerin getirdi\u011fi gelirler sayesinde \u00e7ok varl\u0131kl\u0131lar; baz\u0131lar\u0131 ise bireysel ba\u011f\u0131\u015flar ve bu ama\u00e7la d\u00fczenlenen yemeklere bel ba\u011fl\u0131yor. Zengin vak\u0131flar\u0131n di\u011fer vak\u0131flara yard\u0131m etmesi gerekiyor ama bu ancak, vak\u0131flar aras\u0131nda hakemlik yap\u0131p, s\u00f6z konusu gelirlerin Ermeni toplumunun ortak yarar\u0131 do\u011frultusunda da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak, g\u00fc\u00e7l\u00fc ve etkili bir patri\u011fin varl\u0131\u011f\u0131yla m\u00fcmk\u00fcn. Fakat \u015fu anda, zengin vak\u0131flar\u0131n y\u00f6neticileri gelirleri kendilerine saklay\u0131p, kendi uygun g\u00f6rd\u00fckleri \u015fekilde harc\u0131yorlar. Vak\u0131f y\u00f6neticilerinin g\u00f6reve se\u00e7imle gelmesi gerekti\u011fi halde, H\u00fck\u00fcmet,, Ermeni vak\u0131flar\u0131n\u0131n se\u00e7im yapmas\u0131na y\u0131llarca izin vermedi; bu y\u00f6neticiler, hi\u00e7bir hesap verme sorumlulu\u011fu ta\u015f\u0131madan, imparatorluklar\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda h\u00fck\u00fcm s\u00fcr\u00fcyorlar. \u0130daresi alt\u0131nda Pera\u2019daki okullar ve kiliselerin yer ald\u0131\u011f\u0131 \u00dc\u00e7 Horan (Surp Yerrortutyun) Kilisesi Vakf\u0131\u2019n\u0131n, k\u0131sa s\u00fcre \u00f6nce vefat eden ba\u015fkan\u0131, 39 y\u0131l s\u00fcren h\u00fck\u00fcmranl\u0131\u011f\u0131 boyunca, vakfa ait olan \u2013ve bug\u00fcn i\u015f han\u0131 olarak kullan\u0131lan\u2013 tarih\u00ee Tokatl\u0131yan Oteli\u2019nin odalar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fck mebla\u011flar kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda arkada\u015flar\u0131na ve i\u015fbirli\u011fi yapt\u0131\u011f\u0131 ki\u015filere kiralayarak, binan\u0131n potansiyelini tamamen bo\u015fa harcad\u0131. Surp P\u0131rgi\u00e7 Hastanesi Vakf\u0131\u2019n\u0131n ba\u015fkan\u0131, kendini T\u00fcrkiye Ermeni toplumunun tamam\u0131n\u0131n s\u00f6zc\u00fcs\u00fc olarak g\u00f6r\u00fcyor ve T\u00fcrk medyas\u0131na sorumsuzca a\u00e7\u0131klamalarda bulunuyor. \u00d6rne\u011fin, k\u0131sa bir s\u00fcre \u00f6nce, sayg\u0131n bir Ermeni okulu olan Getronagan\u2019\u0131n \u201cmilitan yeti\u015ftirdi\u011fini\u201d s\u00f6yledi.<\/p>\n
\nPatrikli\u011fin ilgilenmesi gerekti\u011fi halde bug\u00fcne dek \u00fczerine e\u011filmedi\u011fi, kritik meselelerden biri, T\u00fcrkiye\u2019nin \u00e7e\u015fitli b\u00f6lgelerinde ya\u015fayan gizli Ermeniler. M\u00fcsl\u00fcmanla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f Ermeniler, son y\u0131llarda Ermeni k\u00f6kenlerine d\u00f6nmeye ba\u015flad\u0131lar. B\u00fct\u00fcn zorluklara, tehlikelere ve kar\u015f\u0131la\u015fabilecekleri olumsuz sonu\u00e7lara ra\u011fmen Ermeni kimli\u011fini kazanmak istiyorlar. Yak\u0131n zamana kadar g\u00f6rev yapan Patrik Vekili, bu insanlar\u0131, vaftiz olup H\u0131ristiyanl\u0131\u011fa ge\u00e7medikleri m\u00fcddet\u00e7e Ermeni olarak kabul etmedi. Fakat vaftiz olma ko\u015fullar\u0131 o kadar k\u00fclfetli ki, gizli Ermenilerin \u00e7ok az\u0131 bu s\u00fcre\u00e7ten ge\u00e7meyi tercih ediyor. \u00dcstelik, Ermenistan\u2019da ya da bir Avrupa \u00fclkesinde vaftiz olmalar\u0131 da engelleniyor, ki zaten \u2018Project Rebirth\u2019 [Yeniden Do\u011fu\u015f Projesi] kapsam\u0131nda, gizli Ermenilerden olu\u015fan birka\u00e7 grupla Ermenistan\u2019a yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z gezilerde bu durumu tecr\u00fcbe etmi\u015ftik. Na\u00e7izane g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm, k\u00f6klerine, diline ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcne d\u00f6nmek isteyen her Ermeni\u2019nin buna hakk\u0131 oldu\u011fu, hi\u00e7birinin \u00f6n\u00fcne engel konmamas\u0131 gerekti\u011fi y\u00f6n\u00fcnde. Din, bunlardan sonra gelen bir ki\u015fisel tercih meselesi olarak g\u00f6r\u00fclmeli.<\/p>\n
\nPatrikli\u011fin ilgilenmesi gereken ancak halen g\u00f6rmezden geldi\u011fi bir ba\u015fka mesele de, \u0130stanbul d\u0131\u015f\u0131nda, T\u00fcrkiye\u2019nin \u00e7e\u015fitli yerlerinde bulunan y\u00fczlerce metruk kilisenin durumu. 1915 Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131\u2019n\u0131n ard\u0131ndan, T\u00fcrkiye\u2019de geriye 4000\u2019den fazla kilise ve okul kalm\u0131\u015ft\u0131. Bu yap\u0131lar\u0131n \u00e7o\u011fu tahrip ya da yok edilmi\u015f olsa da, y\u00fczlercesi h\u00e2l\u00e2 ayakta; T\u00fcrk devleti, kurumlar ya da bireyler taraf\u0131ndan ba\u015fka ama\u00e7larla kullan\u0131yorlar. Bu m\u00fclklerin ger\u00e7ek sahibine yani kendisine iade edilmesi y\u00f6n\u00fcnde ad\u0131mlar atmak, Patrikli\u011fin hakk\u0131, hatta g\u00f6revidir. Ayr\u0131ca, T\u00fcrkiye\u2019de, \u0130stanbul d\u0131\u015f\u0131nda, Kayseri, \u0130skenderun, Antakya, Vak\u0131fl\u0131k\u00f6y ve Diyarbak\u0131r\u2019da, aktif durumda alt\u0131 kilise bulunuyor; bunlar\u0131n en b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc, Diyarbak\u0131r\u2019daki Surp Giragos Kilisesi. S\u00f6z konusu b\u00f6lgelerde g\u00fcn\u00fcm\u00fczde g\u00f6r\u00fcn\u00fcr H\u0131ristiyan Ermeni cemaatleri olmasa bile, Patrikli\u011fin bu kiliselere tam zamanl\u0131 ya da yar\u0131 zamanl\u0131 din adamlar\u0131 tayin etmesi gerekiyor. Hem bu kiliseler, hem de a\u00e7\u0131labilecek yeni kiliseler, gizli Ermenilere a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kma, bir araya gelme ve birbirine destek olma cesareti verecek birer m\u0131knat\u0131s i\u015flevi g\u00f6recektir.
\n\u0130ki patrik aday\u0131 da, bu kritik meselelerin hi\u00e7biri hakk\u0131nda tek bir kelime etmedi. Yapt\u0131klar\u0131 tek \u015fey, ge\u00e7mi\u015fte yapt\u0131klar\u0131na binaen kendilerini \u00f6vmek oldu; se\u00e7ilmeleri durumunda ne yapacaklar\u0131n\u0131, gelece\u011fe d\u00f6n\u00fck planlar\u0131n\u0131 ve programlar\u0131n\u0131 payla\u015fmad\u0131lar. Bence \u0130stanbul\u2019daki her Ermeni se\u00e7men bu meseleler \u00fczerine kafa yormal\u0131 ve adaylar\u0131n bu meselelerle ilgili olarak ne yapacaklar\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmeyi talep etmeli. \u0130stanbul Patrikli\u011fi, 60 bin ki\u015filik bir cemaat i\u00e7in din adamlar\u0131 tayin eden ya da birka\u00e7 kiliseyi idare eden, basit bir kilise y\u00f6netim merkezi de\u011fil. Geri kalan tarihsel varl\u0131klarla ve ortaya \u00e7\u0131kmakta olan gizli Ermeniler ger\u00e7ekli\u011fiyle ilgilenmek gibi, \u0130stanbul\u2019la s\u0131n\u0131rl\u0131 olmay\u0131p b\u00fct\u00fcn \u00fclkeyi kapsayan, \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir sorumluluk ve g\u00f6rev var. Bu nedenle, \u0130stanbul\u2019da ya\u015fayan Ermenilere, patrik adaylar\u0131na \u015fu sorular\u0131 y\u00f6neltmelerini \u00f6nermek isterim:
\n1-\u0130stanbul Ermeni vak\u0131flar\u0131yla ilgili sorumluluk al\u0131p, Ermeni toplumunun tamam\u0131n\u0131n yarar\u0131 do\u011frultusunda, aralar\u0131nda tarafs\u0131z hakemlik yapmak konusunda ne gibi planlar\u0131n\u0131z var?
\n2-Ermeni toplumuna kat\u0131l\u0131p Ermeni k\u00f6kenlerine d\u00f6nmek isteyen, aralar\u0131nda H\u0131ristiyanl\u0131\u011fa ge\u00e7mek isteyenlerin de, istemeyenlerin de bulundu\u011fu gizli Ermenilere kucak a\u00e7\u0131p yard\u0131m etme konusunda ne gibi planlar\u0131n\u0131z var?
\n3-Ge\u00e7mi\u015fte Patrikli\u011fe ait olan Ermeni kiliseleri ve okullar\u0131n\u0131n iadesiyle ilgili olarak T\u00fcrk devleti, kurumlar\u0131 ve \u015fah\u0131slarla g\u00f6r\u00fc\u015fmeler ba\u015flat\u0131lmas\u0131 konusunda ne gibi planlar\u0131n\u0131z var?
\n4-Diyarbak\u0131r gibi, gizli Ermeni topluluklar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 \u0130stanbul d\u0131\u015f\u0131ndaki b\u00f6lgelere din adam\u0131 tayin etme konusunda neler yapmay\u0131 planl\u0131yorsunuz?
\nSe\u00e7menler bu meselelerin fark\u0131nda de\u011filse, bunlara ilgi g\u00f6stermiyorsa, adaylar da g\u00f6stermeyecek, se\u00e7menlere ve Ermeni toplumunun geneline hizmet etmek yerine \u2018efendi\u2019lerine yani varl\u0131kl\u0131 vak\u0131f y\u00f6neticilerine hizmet edeceklerdir.<\/p>\n