![\"\"](\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/Kaybolan-topra\u011f\u0131n-yemekleri-360x203.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Silva \u00d6zyerli\u2019nin Aras Yay\u0131nlar\u0131 taraf\u0131ndan yay\u0131mlanan, hepimizin kendinden bir par\u00e7a buldu\u011fu, kaybolan yemeklerin izini s\u00fcrerken an\u0131msad\u0131\u011f\u0131 hikayeleri, bir co\u011frafyan\u0131n kaderini, kederini, lezzetlerini anlatan Amida\u2019n\u0131n Sofras\u0131 adl\u0131 kitab\u0131 okurla bulu\u015ftu. \u00d6zyerli kitab\u0131 yazma amac\u0131n\u0131, \u201cSur\u2019un y\u0131k\u0131m\u0131, yok edilmesi, orada b\u00fct\u00fcn ya\u015fanm\u0131\u015fl\u0131klarla birlikte yok edilerek yepyeni bir Sur, yepyeni bir Gavur Mahallesi olu\u015fturulmas\u0131na direndi\u011fim i\u00e7in yazd\u0131m\u201d s\u00f6zleriyle anlatt\u0131.<\/em><\/strong><\/p>\n Bircan De\u011firmenci<\/strong><\/p>\n Ocakta t\u00fcten kahve ve ta\u015f f\u0131r\u0131ndan yeni \u00e7\u0131km\u0131\u015f ek\u015fi mayal\u0131 ekme\u011fin kokusuyla g\u00f6zlerimi a\u00e7\u0131yorum. S\u00fcmerbank\u2019tan al\u0131nm\u0131\u015f mis gibi \u00e7ar\u015faflarla yer yata\u011f\u0131nda uzan\u0131rken, g\u00f6z\u00fcm tavandaki direklere tak\u0131l\u0131yor. Usta ellerden \u00e7\u0131km\u0131\u015f bir ta\u015f ev buras\u0131. Yan\u0131 ba\u015f\u0131m\u0131za konulan bak\u0131r tas\u0131n i\u00e7indeki s\u0131cak halka tatl\u0131dan yiyerek, pazen geceliklerimizle Ceco diye \u00e7a\u011fr\u0131lan Silva\u2019yla birlikte Mayrig\u2019in odas\u0131na gidiyoruz.<\/p>\n O kahve pi\u015firmeyle u\u011fra\u015f\u0131rken biz sand\u0131\u011f\u0131n\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131yoruz. Mayrig\u2019in sand\u0131ktaki boh\u00e7as\u0131ndan neler \u00e7\u0131km\u0131yor ki; ac\u0131, s\u00fcrg\u00fcn, hikayeler, kom\u015fuluk, kadife kuma\u015flar, Karaba\u015f k\u00f6y\u00fc, kilise, X\u0131rs\u0131z Meco, Deli Ferho, Mermer K\u00f6y\u00fc, leylekler, maniler, yat\u0131l\u0131 okul, d\u00fc\u011f\u00fcn, do\u011fum, vaftiz, bayram ve cenaze zaman\u0131 yap\u0131lan yemekler, \u00e7\u00f6rekler, tatl\u0131lar, lik\u00f6rler, \u015faraplar, \u015fehriyeler\u2026<\/p>\n Mayrig\u2019in h\u0131\u015f\u0131mla kovalad\u0131\u011f\u0131 evin kap\u0131s\u0131ndan d\u0131\u015far\u0131 at\u0131yoruz kendimizi, sokaktan ge\u00e7en faytonun arkas\u0131na as\u0131l\u0131p, faytoncudan ya\u011fl\u0131 k\u0131rba\u00e7 yiyoruz. Dar k\u00fc\u00e7elerden ge\u00e7erek yemek g\u00f6t\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz babas\u0131n\u0131n verdi\u011fi har\u00e7l\u0131kla eve d\u00f6n\u00fc\u015fte elma \u015fekeri al\u0131yoruz. Avludaki havuzun etraf\u0131nda oyunlar oynuyor, \u00c7em\u00e7e Gelin\u2019in ard\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcp ya\u011fmur duas\u0131na \u00e7\u0131k\u0131yoruz. Zethina diki\u015f makinesinde dikilen elbiselerimizi giyinip, kumbaradaki param\u0131zla Dilan Sinemas\u0131\u2019nda filmler izliyoruz. Bahar geldi\u011finde dama \u00e7\u0131k\u0131p leyle\u011fin geli\u015fini kar\u015f\u0131l\u0131yoruz. Gazi K\u00f6\u015fk\u00fc\u2019ndeki piknikte ud ve c\u00fcmb\u00fc\u015fle \u00e7al\u0131nan \u015fark\u0131lara e\u015flik edip halaya duruyoruz: Mardin Kap\u0131 \u015fen olur\u2026<\/p>\n Yast\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n alt\u0131nda k\u0131rm\u0131z\u0131 rugan ayakkab\u0131lar\u0131m\u0131z ve ponponlu beyaz \u00e7oraplar\u0131m\u0131zla bayram sabah\u0131n\u0131 g\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fc k\u0131rpmadan kar\u015f\u0131l\u0131yoruz. Kom\u015fularla \u015fehriye kesiyor, ta\u015f dibeklerde bu\u011fday d\u00f6v\u00fcyor, hamur yo\u011furuyor, Deve Hamam\u0131\u2019nda birlikte y\u0131kan\u0131yoruz. Deli Ferho\u2019ya fal bakt\u0131r\u0131yor, da\u011f\u0131lm\u0131\u015f sa\u00e7lar\u0131n\u0131 \u00f6zenle tar\u0131yoruz. Rengarenk \u00e7i\u00e7ekli pe\u015ftamallar\u0131n\u0131 beline ba\u011flayarak, kavurma yapmak i\u00e7in haz\u0131rlanan avlunun kad\u0131nlar\u0131na oca\u011f\u0131 yakmalar\u0131 i\u00e7in odun ta\u015f\u0131yoruz.<\/p>\n Trenle \u0130stanbul\u2019a gittiklerinde bilinmezli\u011fin verdi\u011fi korku ve tedirginlikle ablas\u0131yla birbirlerine sar\u0131l\u0131p a\u011flarken, vita ya\u011f\u0131 kutusundan \u00e7\u0131kartt\u0131\u011f\u0131m yeme\u011fi onlara uzat\u0131yorum. Elindeki i\u015fi bitirebilmek i\u00e7in hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131 erteleyen ta\u015f ustas\u0131 babas\u0131n\u0131n cenazesinde d\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fc g\u00f6zya\u015f\u0131n\u0131 siliyorum. Ve annesinin k\u00fcpte kalan son unla yapt\u0131\u011f\u0131, mahalle f\u0131r\u0131n\u0131ndan eve gelinceye kadar kokusunu duyan herkese da\u011f\u0131tarak bereketini artt\u0131rd\u0131\u011f\u0131 ekmekten bir par\u00e7a kopar\u0131p a\u011fz\u0131ma at\u0131yorum ama bo\u011faz\u0131mda bir yumru, yutkunam\u0131yorum. S\u0131rt\u0131mda ta\u015f\u0131nmas\u0131 zor y\u00fck\u00fcn a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131, kula\u011f\u0131mda y\u0131\u011f\u0131nla ses, k\u0131rm\u0131z\u0131 yemenili aya\u011f\u0131mda T\u00fcme ninenin a\u011fr\u0131s\u0131yla y\u0131k\u0131lm\u0131\u015f sokaklardan ge\u00e7erken, dama\u011f\u0131mda bir dolu yeme\u011fin tad\u0131, burnumun dire\u011fini s\u0131zlatan bayram \u00e7\u00f6re\u011finin mahlep, rezene, tar\u00e7\u0131n ve kilisedeki buhurdan\u0131n kokusu, g\u00f6z\u00fcm\u00fcn \u00f6n\u00fcnde annemin, babam\u0131n canlanan hayali ve an\u0131lar\u0131mla kitab\u0131n son sayfas\u0131n\u0131 kapat\u0131yor, gayri ihtiyari \u00f6p\u00fcp, ba\u015f\u0131ma koyuyorum.<\/p>\n Ertesi g\u00fcn Silva\u2019yla bulu\u015faca\u011f\u0131m\u0131z eski bir Diyarbak\u0131r evinin avlusunday\u0131m. Az sonra kap\u0131da beliriyor. O beni ilk kez g\u00f6r\u00fcyor ama ben onu ziyadesiyle yak\u0131ndan tan\u0131yorum. Y\u00fczle\u015fiyoruz. Ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131n, g\u00f6rd\u00fcklerinin derinli\u011fi; g\u00f6zlerine, konu\u015furken duda\u011f\u0131n\u0131n her bir k\u0131vr\u0131m\u0131na yans\u0131yan, ablam, kom\u015fum, arkada\u015f\u0131m, kuzenim, teyzem olan bu kad\u0131nla konu\u015fmak i\u00e7in sab\u0131rs\u0131zlan\u0131yorum.<\/p>\n Avluda durup, eve \u015f\u00f6yle bir bak\u0131n\u0131yor ve \u00e7al\u0131\u015fan personele \u201cBuras\u0131 kimin eviymi\u015f?\u201d diye soruyor. Silva buran\u0131n bir tarih\u00e7esi oldu\u011funda \u0131srar edince \u201cUlu Camii imam\u0131n\u0131n eviymi\u015f diyorlar\u201d diye yan\u0131tl\u0131yor gen\u00e7 \u00e7ocuk. Silva g\u00fcl\u00fcmseyerek, \u201cDemek ki imam \u00e7ok zenginmi\u015f\u201d diyerek \u00fcstelemiyor art\u0131k. Kahvelerimizi i\u00e7erken ba\u015fl\u0131yor durmaks\u0131z\u0131n anlatmaya.<\/p>\n Silva \u00d6zyerli\u2019nin Aras Yay\u0131nlar\u0131 taraf\u0131ndan, Diyarbak\u0131r Kitap Fuar\u0131\u2019nda g\u00f6r\u00fcc\u00fcye \u00e7\u0131kan, hepimizin kendinden bir par\u00e7a buldu\u011fu, kaybolan yemeklerin izini s\u00fcrerken an\u0131msad\u0131\u011f\u0131 hikayeleri, bir co\u011frafyan\u0131n kaderini, kederini, lezzetlerini anlatan Amida\u2019n\u0131n Sofras\u0131 kitab\u0131n\u0131n ser\u00fcvenini birlikte dinleyelim.<\/p>\n Silva babas\u0131n\u0131 kaybettikten sonra annesi \u00e7ocuklar\u0131yla birlikte, Diyarbak\u0131r\u2019daki kocaman avlulu ta\u015f evi geride b\u0131rakarak, \u0130stanbul \u015ei\u015fli\u2019de bodrum kat\u0131nda bir eve ta\u015f\u0131nmak zorunda kal\u0131r. Annesi \u201c\u00d6lmeden mezara girdim\u201d diye say\u0131klayarak, s\u00fcrg\u00fcn gibi ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u0130stanbul\u2019da \u00fc\u00e7 y\u0131l sonra gen\u00e7 ya\u015fta hayat\u0131n\u0131 kaybeder.<\/p>\n 40 YA\u015eINDA UYANI\u015e!<\/strong><\/p>\n Silva 40 ya\u015f\u0131na geldi\u011finde kendi deyimiyle \u2018uyan\u0131r\u2019.<\/p>\n \u201cAnnemi \u00e7ok erken kaybedince yoksunla\u015ft\u0131m. Mutfa\u011f\u0131m gittik\u00e7e tad\u0131n\u0131, kokusunu renklili\u011fini kaybetti. Evleniyorsun, \u00e7oluk \u00e7ocu\u011fa kar\u0131\u015f\u0131yorsun, 40\u2019l\u0131 ya\u015flara gelince hayat yava\u015fl\u0131yor, m\u00fccadele duruyor. O an diyorsun ki \u2018ben kimim, nereye aitim?\u2019. \u00d6z\u00fcne d\u00f6n\u00fcyorsun. Evimde pi\u015fen yemekler zaten Diyarbak\u0131r mutfa\u011f\u0131yd\u0131. Annemin \u00f6l\u00fcm\u00fcyle tatlar azald\u0131 ve ben \u00f6n\u00fcme gelen her Diyarbak\u0131rl\u0131yla g\u00f6r\u00fc\u015ferek minik minik ara\u015ft\u0131rmalar yap\u0131p, notlar ald\u0131m. Ciddi bir birikim ve notlar olu\u015fmaya ba\u015flad\u0131.\u201d<\/p>\n \u2018KA\u00c7I\u015eIN YOK, OTURUP SEN YAZACAKSIN\u2019<\/strong><\/p>\n Yemeklerin izini s\u00fcrerken onda \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131m yapan aile hikayesi de pe\u015fini b\u0131rakmaz Silva\u2019n\u0131n.<\/p>\n \u201cAnnem hi\u00e7 konu\u015fmazd\u0131, o nedenle anne taraf\u0131m\u0131n hikayesi kopuktu. 1950\u2019de Kore Sava\u015f\u0131 nedeniyle ninemlerle birlikte 10 ya\u015f\u0131ndayken T\u00fcrkiye\u2019den Suriye\u2019ye giden teyzem Suriye sava\u015f\u0131nda tekrar bize s\u0131\u011f\u0131nd\u0131. O gelince anne taraf\u0131m\u0131n hikayesi ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Karaba\u015f k\u00f6y\u00fc, Mermer k\u00f6y\u00fcnde k\u00f6y ya\u015fam\u0131, k\u0131tl\u0131k yemeklerini teyzemden ald\u0131m. 10 y\u0131l boyunca toplad\u0131m. Bir \u015fey \u00e7\u0131kacakt\u0131 benden ama ne \u00e7\u0131kacakt\u0131 bilmiyordum. Aile hikayemiz de \u00e7\u0131kabilirdi. Karars\u0131zd\u0131m. Mutfakta \u00e7ok mutlu olurum. 2015\u2019te se\u00e7im zaman\u0131 Diyarbak\u0131r Ermeni mutfa\u011f\u0131yla ilgili bir \u00e7al\u0131\u015fma yapacakt\u0131k. \u2018Yemeklerin hikayesini yazar m\u0131s\u0131n\u0131z?\u2019 dediler. Fikir \u00f6yle \u00e7\u0131kt\u0131. Bu arada Diyarbak\u0131r ile ilgili bir \u00e7al\u0131\u015fmaya yapt\u0131\u011f\u0131m ele\u015ftiriden sonra Rober Kopta\u015f bana \u2018\u00c7ok dolusun, madem \u00f6yle, ka\u00e7\u0131\u015f\u0131n yok, oturup sen yazacaks\u0131n\u2019 dedi.<\/p>\n \u2018SUR YIKILIYOR D\u0130YE YAZDIM\u2019<\/strong><\/p>\n Aras Yay\u0131nlar\u0131\u2019nda bir g\u00fcn bir araya geldik. Ben \u2018\u015eu anda Sur y\u0131k\u0131l\u0131yor ve ben yastay\u0131m. Ta\u015f ustas\u0131n\u0131n k\u0131z\u0131y\u0131m. Surun sokaklar\u0131n\u0131, hikayelerini yazabilirim, bunu yemekle harmanlayabilirim. \u00c7\u00fcnk\u00fc orada yeni bir tarih yaz\u0131l\u0131yor\u2019 dedim. Deneme i\u00e7in bir \u015fey yaz\u0131p yollad\u0131m. \u201cBa\u015fla\u201d dediler. Ben, Sur\u2019un y\u0131k\u0131m\u0131, yok edilmesi, orada b\u00fct\u00fcn ya\u015fanm\u0131\u015fl\u0131klarla birlikte yok edilerek yepyeni bir Sur, yepyeni bir Gavur Mahallesi olu\u015fturulmas\u0131na direndi\u011fim i\u00e7in yazd\u0131m. Sadece babam de\u011fil y\u00fcz y\u0131ld\u0131r o kente emek vermi\u015f, de\u011fer katm\u0131\u015f, kad\u0131n-erkek herkesin eme\u011fi de yok oluyordu. Onu kal\u0131c\u0131 k\u0131lmak istedim. Siz buray\u0131 yok ettiniz, evet ama benim haf\u0131zam\u0131 da yok edemezsiniz. Ne yaparsan\u0131z yap\u0131n haf\u0131zam\u0131 y\u0131kamazs\u0131n\u0131z.\u201d<\/p>\n EL\u0130NDE KAYIT C\u0130HAZIYLA DOLA\u015eIR<\/strong><\/p>\n Silva, ya\u015fl\u0131 insanlarla s\u00f6zl\u00fc tarih \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 yapmaya devam eder. Bir de eline Diyarbak\u0131r\u2019\u0131 anlatan Ermenice bir kaynak kitap ge\u00e7er. Kitapta 1915\u2019te qefleden(kafileden) kurtulanlar\u0131n tan\u0131kl\u0131klar\u0131yla bir araya getirilen bir bu\u00e7uk sayfal\u0131k Diyarbak\u0131r yemek tariflerine rastlar. Bir\u00e7ok yeme\u011fin ismi vard\u0131r ama \u00e7ok fazla detay yoktur. \u00d6l\u00fcm, d\u00fc\u011f\u00fcn, bayram, vaftiz, hedik toplant\u0131lar\u0131na giderek, buradaki insanlara bu yemeklerin ismini sorarak kay\u0131tlar al\u0131r. Elbette tarifi elde etmek i\u00e7in zorland\u0131\u011f\u0131 k\u0131s\u0131mlar da olur.<\/p>\n \u201cGitti\u011fim her yerde \u2018bu yeme\u011fi bilen var m\u0131?\u2019 diye sorard\u0131m. Ke\u00e7el Sarkis\u2019i bir ki\u015fi bildi. Nohutlu k\u00f6fteyi iki ki\u015fi hat\u0131rlad\u0131 ama ikisi de yapmam\u0131\u015f. Sadece tad\u0131n\u0131 biliyorlar. Ben Bak\u0131rk\u00f6y\u2019deyim, bilen ki\u015filerden biri Bostanc\u0131\u2019da, bir di\u011feri Bak\u0131rk\u00f6y\u2019de oturan 90 k\u00fcsur ya\u015f\u0131nda olan Seydun (Ta\u015f\u00e7\u0131) teyze. Bir\u00e7ok Diyarbak\u0131rl\u0131 kad\u0131n\u0131n bana \u00e7ok katk\u0131s\u0131 oldu. Nohut k\u00f6ftesini ha\u015flay\u0131nca da\u011f\u0131lmamas\u0131 i\u00e7in neyle ba\u011flamak laz\u0131m? diye soruyorum. Cevap \u015fu: \u2018Vallah bilmiyem, sadece yemi\u015fem, yapmam\u0131\u015fam.\u2019 \u2018E ne olabilir sence?\u2019 Soruya soruyla cevap gelir: \u2018Acep un koyidilar?\u2019 Diyarbak\u0131r mutfa\u011f\u0131nda un yoktur, ba\u011flamak i\u00e7in ya d\u00f6vmenin k\u0131r\u0131\u011f\u0131 ya da yumurta kullan\u0131l\u0131r. Ama bu oru\u00e7 yeme\u011fi olaca\u011f\u0131 i\u00e7in yumurta olmas\u0131 imkans\u0131z. 6-7 kez nohutlu k\u00f6fteyi yapt\u0131m ve kimisi tutmad\u0131. Her seferinde yap\u0131p ona g\u00f6t\u00fcr\u00fcyorum. \u0130lk g\u00f6t\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcmde: \u2018K\u00f6stek, ben sahan demedim b\u00fcy\u00fck olacak, \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck yapm\u0131\u015fsan.\u201d Bir keresinde i\u00e7erisine so\u011fan do\u011frayarak yapt\u0131m. Merakla beklerken yiyerek test ediyor: \u2018Yoooq olmam\u0131\u015f ama bu da xo\u015ftur. Hele bi tene daha ver yiyeyim\u2019 En sonunda bakt\u0131m olmayacak i\u00e7erisine un koyarak yapt\u0131m. Yan\u0131nda da yine eski tarifle yapt\u0131\u011f\u0131m \u015falgam tur\u015fusunu al\u0131p Seydun Teyzenin evine gittim. Kar\u015f\u0131s\u0131na ge\u00e7ip izledim. Bu kez yedi ve y\u00fcz\u00fcnde bir mutluluk ifadesiyle \u2018Anana babana rahmet. Bu sefer tam olmu\u015f\u2019 dedi. \u2018Papazlar\u0131n oru\u00e7 yeme\u011finde yedi\u011fi yavan bir \u015fey, bunu nas\u0131l yiyordunuz?\u2019 diye sordu\u011fumda ise \u2018E \u015falgam tur\u015fusuyla yiyorduk\u2019 dedi. Bu tesad\u00fcf kar\u015f\u0131s\u0131nda donup kald\u0131m. Bu bilgiden habersiz me\u011fer yan\u0131nda yenilen tur\u015fuyu da g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015f\u00fcm. \u00dcst kattaki Mari (\u00c7elik) teyzeye tur\u015fuyu g\u00f6t\u00fcrd\u00fcm. \u2018En son Diyarbak\u0131r\u2019da yemi\u015ftim. 70 y\u0131l sonra bir daha bana yedirdin\u2019 diyerek duyguland\u0131.\u201d<\/p>\n Baz\u0131 yemekler ya\u015fanm\u0131\u015fl\u0131kla ilgili oldu\u011fu i\u00e7in bir taraftan hikayesini yaz\u0131p, bir taraftan \u00f6l\u00e7\u00fclendirip yeme\u011fin tarifini yazmas\u0131 gerekir. \u201cYemekle ciddi anlamda hemhal oldu\u011fum i\u00e7in pi\u015firmek de\u011fil ama \u00f6l\u00e7\u00fclendirip yazmak beni daha \u00e7ok strese soktu\u201d diyor Silva.<\/p>\n YAZMAK \u00c7OK A\u011eIR GEL\u0130R<\/strong><\/p>\n Ve s\u0131ra bu birikimi yazmaya gelir, as\u0131l zor k\u0131s\u0131m ba\u015flar. Farkl\u0131 bir zamana odakland\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ba\u015fka bir boyuta ge\u00e7er. Yazd\u0131k\u00e7a hat\u0131rlar, hat\u0131rlad\u0131k\u00e7a a\u011flar, yas tutarak yazar, hat\u0131rlamak \u00e7ok a\u011f\u0131rd\u0131r. Yazd\u0131klar\u0131n\u0131n hi\u00e7biri kurgu kahraman\u0131 de\u011fildir \u00e7\u00fcnk\u00fc. Annesi, babas\u0131, kom\u015fular\u0131, \u00e7ocuklu\u011fu, hayat\u0131, kilisesidir. Ve \u015fu anda yok edilen Gavur Mahallesi\u2019dir. Bilgisayar\u0131 kapatt\u0131\u011f\u0131nda o kahramanlar orada kalmaz, Silva\u2019yla konu\u015fmaya devam ederler. \u2018\u015eunu da yaz Silva, bunu da yaz, beni unutma Silva\u2019. Bunlar\u0131n hepsi can\u0131n\u0131 ac\u0131t\u0131r. Kimi b\u00f6l\u00fcmleri yazd\u0131ktan sonra g\u00fcnlerce kendine gelemez, tekrar bilgisayara d\u00f6nebilmek i\u00e7in sindirmesi zor olur.<\/p>\n \u201cG\u00f6z torbalar\u0131m bu kitapla olu\u015ftu. \u00c7ok zor bir s\u00fcre\u00e7ti. Bilmedi\u011fim, fark\u0131na varmad\u0131\u011f\u0131m \u015feyleri de yazarken ke\u015ffettim. Annemin zengin ve k\u00f6kl\u00fc bir ailesi olmas\u0131na ra\u011fmen s\u00fcrg\u00fcnden gelen bir adamla evlenerek, bu evlili\u011fi sayg\u0131 ve sevgi i\u00e7erisinde y\u00fcr\u00fcten, ketum ve asil bir kad\u0131n oldu\u011funu fark ettim. Ninemin ne kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc bir kad\u0131n oldu\u011funu, babam\u0131n \u00e7o\u011falmak, aile olmak iste\u011finin alt\u0131nda yatan nedenleri g\u00f6rd\u00fcm. Herkes erkek \u00e7ocu\u011fu haberi beklerken babam her k\u0131z \u00e7ocu\u011fundan sonra topra\u011f\u0131 \u00f6p\u00fcp, \u2018aile olduk, \u00e7o\u011fal\u0131yoruz\u2019 diye \u015f\u00fckredermi\u015f. Bir g\u00fcn bile ikisinden de dayak yemedim. Yat\u0131l\u0131 okul d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc annemden intikam ald\u0131\u011f\u0131m\u0131 anlay\u0131nca \u00e7ok k\u00f6t\u00fc oldum. Deli Ferho\u2019dan sonra g\u00fcnlerce yazamad\u0131m. Annemden \u00f6z\u00fcr diledi\u011fim zaman da \u00e7ok yordu beni. Unuttu\u011fum \u015feyler kendini hat\u0131rlat\u0131yordu bana. Bir g\u00fcn bir ta\u015f dile geldi \u2018beni yazmad\u0131n Silva\u2019. T\u00fcm i\u015fi b\u0131rakt\u0131m mutfak malzemelerini yazd\u0131\u011f\u0131m o b\u00f6l\u00fcme geldim, bakt\u0131m onu yazmam\u0131\u015f\u0131m. O ta\u015f da \u015farap curunuydu. \u015earap k\u00fclt\u00fcr\u00fc o kadar yok olmu\u015ftu ki beynimdeki yeri de silinmi\u015fti\u201d<\/p>\n \u2018BABAMA VEFA BORCUMU \u00d6DED\u0130M\u2019<\/strong><\/p>\n Silva yazmaya devam ederken, haberlerde Sur\u2019da ya\u015fanan olaylarla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r s\u00fcrekli. \u201cYas tutuyordum, annem doktora gitmesi i\u00e7in babama yalvarm\u0131\u015f. Ama babam s\u00fcrekli ge\u00e7i\u015ftirmi\u015f, taahh\u00fct etti\u011fi Deve hamam\u0131n\u0131 bitirip \u00f6yle gitmi\u015f doktora. Doktor, abime babam\u0131n 6 ay \u00f6mr\u00fcn\u00fcn kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015f. Sur y\u0131k\u0131l\u0131rken ben babamla aylarca kavga ettim. 47 ya\u015f\u0131nda annem \u00e7oluk \u00e7ocukla dul kald\u0131. \u2018Yapt\u0131n baba de\u011fdi mi? bak y\u0131kt\u0131lar, bak yok ettiler, bak hi\u00e7bir \u015fey yok, de\u011fdi mi bizi babas\u0131z b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131na.\u2019 Bakt\u0131m yok, kavgayla olmuyor. Babamla birlikte bu topra\u011fa emek vermi\u015f herkese vefa borcumu da b\u00f6yle \u00f6dedim.<\/p>\n En sonunda sosyal medyadan bir \u00e7an kulesi d\u00fc\u015ft\u00fc \u00f6n\u00fcme. Eyvah dedim Silva art\u0131k masal kahramanlar\u0131n da gitti. \u00c7\u00fcnk\u00fc o \u00e7an kulesi leyleklerimle birlikte b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcm mekand\u0131. O kilise daha \u00f6nce de y\u0131k\u0131l\u0131p onar\u0131ld\u0131 ama \u00e7an kulesi olanca heybetiyle duruyordu. Kitab\u0131 leyleklere ithaf etti\u011fim g\u00fcn de saatlerce kendime gelemedim.\u201d<\/p>\n \u2018\u0130Y\u0130 K\u0130 YAZDIN S\u0130LVA!\u2019<\/strong><\/p>\n \u201cRober bana kitab\u0131n deneme bask\u0131s\u0131na girdi\u011fini s\u00f6yleyince birden bir korku sald\u0131 i\u00e7imi. Vaz m\u0131 ge\u00e7sem, geri mi \u00e7eksem? Sanki \u00e7\u0131r\u0131l\u00e7\u0131plak sahneye \u00e7\u0131km\u0131\u015f\u0131m, herkes bana bak\u0131yor ve ben hi\u00e7bir yerimi \u00f6rtemiyorum. \u00c7ok k\u00f6t\u00fc hissettim. Ertesi g\u00fcn kitab\u0131 elime ald\u0131\u011f\u0131mda \u2018Silva iyi ki yazd\u0131n. Bu kadar y\u00fck, bu kadar bilgi tek ba\u015f\u0131na ta\u015f\u0131nmazd\u0131. Bilgiyi de y\u00fck\u00fc de bu topraklara b\u0131rakmam laz\u0131md\u0131. Art\u0131k ucu nereye gider, kime dokunur, bu benim hikayemdir. Umar\u0131m birilerine dokunur, birilerinde fark\u0131ndal\u0131k duygusu yarat\u0131r. O g\u00fcn kitapla bar\u0131\u015ft\u0131m.\u201d<\/p>\n Gavur Mahallesi y\u0131k\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan beri haf\u0131zas\u0131n\u0131n y\u0131k\u0131lmas\u0131ndan korktu\u011fu i\u00e7in kente gelemeyen Silva, elinde ge\u00e7mi\u015fini y\u00fckledi\u011fi kitapla d\u00f6nd\u00fc. \u201c2015\u2019ten itibaren k\u00fcsm\u00fc\u015ft\u00fcm Diyarbak\u0131r\u2019, \u2018bu kitab\u0131 yazmasam ad\u0131m atmam\u2019 dedim. Yazamasam da gitmeyece\u011fim. \u00c7\u00fcnk\u00fc beni ba\u011flayan \u015fey yok oldu.\u201d<\/p>\n Her zaman aidiyet hissetti\u011fi bu \u015fehir art\u0131k ona yabanc\u0131yd\u0131. Tek tip sokaklar, tek tip d\u00fckkanlar, tek tip insan profili. Al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fcyd\u00fc.<\/p>\n \u201cBu benim Diyarbak\u0131r\u2019\u0131m de\u011fil hayal etti\u011fim Diyarbak\u0131r da de\u011fil. Aidiyet duygumu peki\u015ftiren Gavur Mahallesi yok. Kilisesiyle, hamam\u0131yla, camisiyle, soka\u011f\u0131yla f\u0131r\u0131n\u0131yla, f\u0131r\u0131nc\u0131s\u0131yla bir b\u00fct\u00fcnd\u00fc. Dolay\u0131s\u0131yla geri d\u00f6nme iste\u011fi de k\u00f6reldi. \u00c7\u00fcnk\u00fc o aidiyet duygumun k\u00f6kleri yok. Haf\u0131za, insan, mekan, mutfak hepsi birden yok edildi. Benim i\u00e7in Diyarbak\u0131r Suri\u00e7i Gavur Mahallesi idi.<\/p>\n Surp Giragos\u2019un avlusunda on saat dursam umurumda olmazd\u0131 \u00e7\u00fcnk\u00fc nefes al\u0131yordum. Kiliseler ayakta ama o b\u00fct\u00fcn\u00fcn i\u00e7inde anlaml\u0131yd\u0131. 1500 y\u0131ll\u0131k kilisenin yan\u0131nda AVM mant\u0131\u011f\u0131yla yap\u0131lan yeni bir mimari koyarsan anlam\u0131n\u0131 yitirir, s\u0131r\u0131t\u0131r, dokusu bozulur. Darac\u0131k sokaklarla, y\u00fcksek duvarlarla bir b\u00fct\u00fcnd\u00fc. \u015eimdi ba\u015fka yerler aramak zorunda kal\u0131yorsun. \u00c7ocuklu\u011funun ge\u00e7medi\u011fi, an\u0131lar\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 yeni yerler. Seni ba\u011flayan bir an\u0131 yok, var olan da yok oldu. Ama bu kitab\u0131 okuyanlar bir arada ya\u015faman\u0131n insan\u0131, mekan\u0131, \u015fehri, mutfa\u011f\u0131 nas\u0131l zenginle\u015ftirdi\u011fini fark edecekler.\u201d<\/p>\n \u201cDiyarbak\u0131r\u2019a tekrar d\u00f6nmeyi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr m\u00fcs\u00fcn\u00fcz?\u201d sorusunu, \u201cBir arada ya\u015faman\u0131n, k\u00fclt\u00fcrel zenginli\u011fin i\u00e7ini dolduran bir proje olursa can\u0131 g\u00f6n\u00fclden yine i\u00e7inde olurum\u201d diye yan\u0131tlayan Silva s\u00f6zlerine \u015f\u00f6yle devam ediyor: \u201c\u00c7\u00fcnk\u00fc bu kitab\u0131n bir amac\u0131 da bu. Kitab\u0131 okuyanlar \u2018Ke\u015fke Diyarbak\u0131r kitapta anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi olsayd\u0131\u2019 diyor. \u00d6yle bir proje olursa Diyarbak\u0131r i\u00e7in her t\u00fcrl\u00fc hizmeti vermeye haz\u0131r\u0131m. Yeter ki k\u00fclt\u00fcrel farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n zenginle\u015ftirici y\u00f6n\u00fcn\u00fc destekleyen bir \u015fey olsun. Yoksa buradan tekrar bir hayat zor.\u201d<\/p>\n \u2018B\u0130Z H\u0130KAYELER\u0130 OLAN B\u0130R KU\u015eA\u011eIZ\u2019<\/strong><\/p>\n \u201cBiz ac\u0131-tatl\u0131 hikayeleri olan bir ku\u015fa\u011f\u0131z. \u015eimdiki neslin hi\u00e7bir hikayesi yok. Sokak k\u00fclt\u00fcr\u00fc yok, mahalle k\u00fclt\u00fcr\u00fc kalmad\u0131. Ben apartman\u0131mda kim oturuyor bilmiyorum. Diyarbak\u0131r\u2019da ya\u015fam\u0131\u015f son ku\u015fakt\u0131k. Benden sonra bu k\u00fclt\u00fcr unutulacak. Kim yazacak?. B\u00f6yle bir \u015feyi topra\u011f\u0131mla bulu\u015fturdu\u011fum i\u00e7in mutluyum. B\u00fcy\u00fck bir i\u015f yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131 yeni yeni fark ediyorum. Tarihe bir iz b\u0131rakman\u0131n da ne kadar \u00f6nemli oldu\u011funu yeni anl\u0131yorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc bunu yazabilecek son nesildim ben.\u201d<\/p>\n Mutfak, halklar\u0131n ortak de\u011feri oldu\u011fu i\u00e7in kitab\u0131 okuyanlarda mutlaka bir \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131m yapacak ve an\u0131lar\u0131 canlanacak.<\/p>\n \u201cKokunun, an\u0131n, tad\u0131n haf\u0131zas\u0131 var \u00e7\u00fcnk\u00fc. O koku hangi an\u0131 hat\u0131rlat\u0131yorsa o duyguyu tekrar ya\u015fat\u0131yor. Yemek sadece doymak de\u011fil ba\u015fka bir \u015fey. \u0130nsan var i\u00e7inde, ev var, sofra var, bir arada olmak var. Dolay\u0131s\u0131yla insandan ve haf\u0131zadan ba\u011f\u0131ms\u0131z de\u011fil. O kadar i\u00e7 i\u00e7e girmi\u015f ki kavrulmu\u015f so\u011fan kokusu bana s\u0131cak bir evi t\u00fcten oca\u011f\u0131, ailenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc hat\u0131rlat\u0131yor. Bir evde so\u011fan kavruluyorsa o evde ya\u015fam vard\u0131r.\u201d<\/p>\n KAYIP YEMEKLER TOPRA\u011eINA KAVU\u015eTU<\/strong><\/p>\n 1915 \u00f6ncesi yap\u0131l\u0131p yok olan yemek tarifleri var kitapta. Silva\u2019y\u0131 mutlu eden en \u00f6nemli \u015fey kaybolan bu yemeklerin topra\u011f\u0131yla bulu\u015fmas\u0131.<\/p>\n \u201cBu topra\u011fa ait yemeklerdi. Bunun burada s\u00fcrd\u00fcr\u00fclece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmek beni \u00e7ok mutlu etti ve onlar\u0131n da ruhunu mutlu edece\u011fini, onlar\u0131n da can\u0131na de\u011fece\u011fini hissediyorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu yemekler bu toprakta de\u011ferli. \u0130stanbul\u2019da pi\u015firirsem bu kadar de\u011ferli de\u011fil, \u00e7\u00fcnk\u00fc buraya ait. Bir mutfak k\u00fclt\u00fcr\u00fc 40 y\u0131lda olu\u015fmuyor. Yeme\u011fin co\u011frafyas\u0131 olur, milliyeti olmaz. Toprak sana ne verirse onu mutfa\u011f\u0131nda pi\u015firirsin. Mutfak k\u00fclt\u00fcr\u00fc halklara aittir. Kom\u015fuluk ili\u015fkileri, yan yana ya\u015fama k\u00fclt\u00fcr\u00fc mutfa\u011f\u0131n etkile\u015fimini de beraberinde getiriyor. Hangi yemek ka\u00e7 dille hat\u0131rlan\u0131yorsa yazd\u0131m. Bir ki\u015fi bile yeme\u011fin ad\u0131n\u0131 K\u00fcrt\u00e7e s\u00f6ylediyse ekledim. \u00c7\u00fcnk\u00fc o yemek Ermeni toplumunda \u00f6yle biliniyorsa o da yaz\u0131lmal\u0131. Kay\u0131p Ermeni yemekleri demek ho\u015fuma gitmiyor. Kay\u0131p topra\u011f\u0131n yemekleri bunlar. O yemekler burada yap\u0131l\u0131yordu. \u0130nsanlar Amerika\u2019da ya\u015fad\u0131\u011f\u0131nda yapt\u0131lar m\u0131, ben \u0130stanbul\u2019da bile yapamad\u0131m. O yemekler orada bitti. Topra\u011f\u0131na y\u00fcz y\u0131l sonra geldi. Ve burada bulu\u015ftu. Mutfak k\u00fclt\u00fcr\u00fc yerle\u015fik bir toplumu da istiyor. Yerle\u015fik olmal\u0131s\u0131n ki k\u00fclt\u00fcr olu\u015fsun. Burada K\u00fcrtler, Zazalar ve T\u00fcrkmenler de vard\u0131. Bu topraklar\u0131n ortak de\u011feridir ama Ermeni mutfak k\u00fclt\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Kaybolan yemekler yeniden topra\u011f\u0131yla bulu\u015ftu. Bu beni \u00e7ok rahatlat\u0131yor. Burada bir ki\u015fi bunu pi\u015firirse devam edecektir.\u201d<\/p>\n KAPAK FOTO\u011eRAFININ H\u0130KAYES\u0130<\/strong><\/p>\n Herkesin \u00e7ok mutlu g\u00f6z\u00fckt\u00fc\u011f\u00fc kitab\u0131n kapak foto\u011fraf\u0131n\u0131n hikayesini \u015f\u00f6yle anlat\u0131yor Silva:<\/p>\n \u201cKilisenin anahtar\u0131 bizdeydi. Arkas\u0131nda \u2018hokey hokey\u2019 diyerek tak\u0131lan onlarca \u00e7ocukla birlikte bir turistle kiliseyi gezdirdik. O da evimizin oldu\u011fu sokakta bizim foto\u011fraf\u0131m\u0131z\u0131 \u00e7ekti. Evimiz \u015fimdi y\u0131k\u0131k. Kilise de k\u00f6t\u00fc. Sokakta ya\u015fam varsa insanlar mutlu. \u015eimdi o sokaktan ge\u00e7ti\u011fimde sokak \u00f6l\u00fcyd\u00fc. Sokaklar \u00f6ld\u00fcyse insanlar da \u00f6l\u00fcr. \u015eimdi fark ediyorum ne kadar \u00f6nemli bir i\u015f yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131. Sur\u2019u Gavur Mahallesi\u2019ni tekrar an\u0131larda haf\u0131zamdan aktararak \u00f6l\u00fcms\u00fczle\u015ftirdim asl\u0131nda. 20 y\u0131l aradan sonra Diyarbak\u0131r\u2019a geldi\u011fimde \u00e7ocuklar bu kez benim pe\u015fimden ko\u015ftu \u2018hokey hokey\u2019 diye. \u00c7ocuklara k\u0131zarak, Diyarbak\u0131r a\u011fz\u0131yla \u2018Ne hokeyi ben bural\u0131yam\u2019 dedim. \u00c7ocuklar da \u2018Abla abla utanmisan bide yalan s\u00f6lisen\u2019 demi\u015flerdi. \u201c<\/p>\n \u2018ARTIK K\u0130MSE MASAL ANLATMASIN\u2019<\/strong><\/p>\n Kitab\u0131n\u0131, \u201cHer ne kadar Diyarbak\u0131r \u00f6zelinde de olsa i\u00e7eriden bir ses. Ermenilerin i\u00e7inden bir ses\u201d diye tan\u0131mlayan Silva, \u015f\u00f6yle devam etti: \u201cMasal kahraman\u0131 de\u011filim ben. Benim de ac\u0131lar\u0131m, hikayem ve ger\u00e7eklerim var. \u00d6yle toz pembe bir Diyarbak\u0131r yok. Y\u00fczle\u015feceksek y\u00fczle\u015felim. Durup dururken kimse topra\u011f\u0131n\u0131 terk etmedi. Senin kap\u0131n ta\u015flan\u0131rsa, senin kilisen ta\u015flan\u0131rsa ya\u015fayabilir misin? Annem be\u015f k\u0131z\u0131yla ya\u015fayabilir miydi orada? Ya\u015fayamazd\u0131. Gitti\u011fi yerde de kendi ya\u015fayamad\u0131. 30 y\u0131l sonra yeni nesil burada bir Gavur Mahallesi oldu\u011funu bilmeyecek. Kilise de kal\u0131rsa tabi! \u00c7\u00fcnk\u00fc ondan da emin olam\u0131yorum. Art\u0131k bu kitapla \u00f6l\u00fcms\u00fczle\u015fti. O evleri al\u0131p oturanlar da rahats\u0131z olacak, bu kadar ac\u0131n\u0131n \u00fczerinde oturarak huzur bulabilecek mi? Ac\u0131mas\u0131zca bir yorum belki ama ger\u00e7ek. Burada Ermeni toplumunun da hatas\u0131 var. Sen kendini anlatmazsan kimse seni bilmez. Hep nostalji, masala ve ranta d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcrs\u00fcn.\u201d<\/p>\n