![\"\"](\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/19.-y\u00fczy\u0131l-ba\u015flar\u0131nda-Talas-360x200.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Hrant Dink Vakf\u0131\u2019n\u0131n d\u00fczenledi\u011fi ve 18-19 Ekim\u2019de Vakf\u0131n salonunda ger\u00e7ekle\u015ftirilecek \u2018Kayseri ve \u00c7evresi Toplumsal, K\u00fclt\u00fcrel ve Ekonomik Tarihi Konferans\u0131’n\u0131n \u015ei\u015fli Kaymakaml\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan yasaklanmas\u0131 \u00fczerine konferansa kat\u0131l\u0131p tebli\u011f sunmaya haz\u0131rlanan bilim insanlar\u0131 ile konu\u015ftuk ve \u201cKonferans yap\u0131labilseydi nas\u0131l bir sunum yapacakt\u0131n\u0131z?\u201d sorusu \u00fczerinde durduk. Konferansa kat\u0131lamayan akademisyenlerin yan\u0131tlar\u0131n\u0131 sunuyoruz.<\/em><\/strong><\/p>\n Bereketli Madeni ve yerel g\u00fc\u00e7 ili\u015fkileri\u00a0<\/strong><\/p>\n \u00d6zellikle antropoloji alan\u0131ndaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla bilinen\u00a0Prof. Dr. Suavi Ayd\u0131n<\/strong>\u00a0Bereketli\u00a0\u00a0Madeni \u00fczerine bir sunum yapacakt\u0131. Ayd\u0131n \u015funlar\u0131 s\u00f6yledi:<\/p>\n \u201cBug\u00fcnk\u00fc \u00c7amard\u0131 ve Pozant\u0131 il\u00e7eleri s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde kalan kur\u015fun madenleri \u00f6zellikle m\u00fchimmat \u00fcretimi bak\u0131m\u0131ndan Osmanl\u0131 merkezi i\u00e7in vazge\u00e7ilmez \u00f6nemde bir aland\u0131r. Osmanl\u0131 merkezinin buray\u0131 do\u011frudan i\u015fletme olana\u011f\u0131n\u0131n bulunmad\u0131\u011f\u0131 bir \u00e7a\u011fda bulunan \u00e7\u00f6z\u00fcm bu i\u015fletme yetki ve g\u00f6revini yerel g\u00fc\u00e7 odaklar\u0131na terk etmekti. Bu tasarrufun 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda y\u00fckselen ve Osmanl\u0131 merkezine meydan okuyan bir g\u00fc\u00e7 olarak Yozgat merkezli \u00c7apano\u011fullar\u0131na b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Ancak\u00a0\u00a0\u00c7apano\u011flu-merkez ili\u015fkisinin \u00e7at\u0131\u015fmaya d\u00f6n\u00fc\u015fmesiyle bu imtiyaz i\u00e7in ba\u015fka g\u00fc\u00e7lerin arand\u0131\u011f\u0131 ve bu kez \u00c7ukurova merkezli Menemencio\u011flu a\u015firetinin Osmanl\u0131 ad\u0131na ve \u00c7apano\u011flu\u2019na kar\u015f\u0131 bu tasarrufu \u00fcstlendi\u011fi, Menemenci-Osmanl\u0131 \u00e7eki\u015fmesi ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda da Menemencilerin tasfiye edildi\u011fi ve Osmanl\u0131 merkezi ile finansal ili\u015fki i\u00e7ine giren ba\u015fka finans m\u00fcltezimlerinin devreye girdi\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bu rekabetleri d\u00fczenlemek i\u00e7in taraflar\u0131n kendi lehlerine n\u00fcfus hareketlerini kontrol etmeye giri\u015fti\u011fi ve y\u00f6reye o zaman i\u00e7in yabanc\u0131 olan gruplar\u0131 yerle\u015ftirdikleri g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bunlar aras\u0131nda G\u00fcm\u00fc\u015fhane Rumlar\u0131 ve Bulgarlar gibi H\u0131ristiyan madenciler de vard\u0131r. Bu yerle\u015fim dinami\u011fi i\u00e7inde konar-g\u00f6\u00e7erler i\u00e7in vazge\u00e7ilmez \u00f6nemde olan Bereketli Madeni yaylal\u0131klar\u0131n\u0131n da \u00e7at\u0131\u015fmalara konu oldu\u011fu, ayr\u0131ca kur\u015fun ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00fcstlenen baz\u0131 Y\u00f6r\u00fck a\u015firetlerinin Osmanl\u0131 merkezince korunmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 da m\u00fc\u015fahade edilir. Bu dinamizm, ayn\u0131 zamanda Kayseri-\u00c7ukurova iktisad\u00ee ili\u015fkilerini \u015fekillendiren etkilere sahiptir. Pamuk \u00fcretiminin art\u0131\u015f\u0131 ile birlikte yerel g\u00fc\u00e7lerin kontrol etti\u011fi bu aks \u00c7ukurova\u2019n\u0131n talep etti\u011fi i\u015fg\u00fcc\u00fc ak\u0131m\u0131n\u0131n \u00f6nemli mecralar\u0131ndan biri haline gelir. \u00d6zetle, Bereketli Madeni\u2019nin 19. y\u00fczy\u0131lda \u015fekillenen Kayseri ve \u00c7ukurova ekonomisi ile n\u00fcfus \u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc \u00fczerinde belirleyici bir etkisi olmu\u015ftur. Bu bildiri 19. y\u00fczy\u0131lda bu stratejik madenin yaratt\u0131\u011f\u0131 ve bug\u00fcnk\u00fc demografiyi de belirleyen\u00a0\u00a0insan ve iktidar ili\u015fkilerine odaklanm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n \u201cToprak T\u00fcrk\u2019\u00fcn, ta\u015f Rum\u2019un\u201d<\/strong><\/p>\n ABD\u2019de \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren tarih\u00e7i\u00a0Tom Papademetriou<\/strong>, konferansta \u201c1850 Y\u0131l\u0131nda Kayseri\u2019deki Rum Ortodoks Ayios Nikolaos Kilisesi\u2019nin Yeniden \u0130n\u015fas\u0131 Konusundaki Rum-Ermeni \u00c7at\u0131\u015fmalar\u0131\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir sunum yapacakt\u0131. Papademetriou, \u015fu de\u011ferlendirmeyi yapt\u0131:<\/p>\n \u201cOsmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun son d\u00f6nemlerinde, Kayseri ve \u00e7evresindeki k\u00f6ylerde ya\u015fayan gayrim\u00fcslim topluluklar, yeni kiliseler in\u015fa etmek, mevcut kilise binalar\u0131n\u0131 yeniden in\u015fa etmek ya da onarmak i\u00e7in giri\u015fimlerde bulunmu\u015flard\u0131r. \u00d6nceki d\u00f6nemlerde devletin, kiliselerin in\u015fas\u0131 konusunda getirdi\u011fi \u00e7e\u015fitli k\u0131s\u0131tlamalar 18. y\u00fczy\u0131l sonlar\u0131 ve 19. y\u00fczy\u0131lda yap\u0131lan reformlarla hafifletilir. Hem din adamlar\u0131n\u0131n hem de ruhban s\u0131n\u0131f\u0131ndan olmayanlar\u0131n, bu iddial\u0131 projeleri hayata ge\u00e7irirken kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 as\u0131l zorluklar, mali kaynak olu\u015fturmak, mimar ve yap\u0131 ustalar\u0131 tutmak ve devletten izin almakla ilgilidir. Ayr\u0131ca, in\u015faat i\u00e7in malzeme ve ta\u015f bulmak gibi bir mesele de vard\u0131r.<\/p>\n 1850 y\u0131l\u0131nda, Kayseri Rum cemaati, kent merkezindeki Ayios Nikolaos Kilisesi\u2019ni yeniden in\u015fa etme giri\u015fiminde bulundu\u011funda, Ermeni cemaatiyle do\u011frudan bir kar\u015f\u0131la\u015fma ya\u015far. Rum cemaati, eski bir mezarl\u0131\u011f\u0131n, harabe halinde olan ve Ayios Merkurios ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen kilisesinden \u2018eski ta\u015flar\u2019\u0131 al\u0131p yeniden kullan\u0131ma sokmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Ermeni cemaati, mezarl\u0131\u011f\u0131n ve ta\u015flar\u0131n kendisine ait oldu\u011funu iddia ederek buna kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kar. Hatta Ermeniler \u2013o d\u00f6nemde, Nikolaos Kilisesi\u2019yle ilgili \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n durdurulmas\u0131 i\u00e7in Ermenilerin taraf\u0131n\u0131 tutan\u2013 Osmanl\u0131 yetkililerine \u015fik\u00e2yette bulunmadan \u00f6nce Rumlar\u0131 tehdit eder. Rum cemaati, buna kar\u015f\u0131l\u0131k olarak \u0130stanbul\u2019daki Osmanl\u0131 yetkililerine ba\u015fvurur ve \u0130stanbul\u2019daki yetkililer Rumlar\u0131n lehinde h\u00fck\u00fcm verir. Kapadokya\u2019da bir\u00e7ok kilise in\u015fa ettirmi\u015f olan Kayseri Metropoliti Paisios, bunun \u00fczerine hemen \u0130stanbul\u2019a gidip davay\u0131 Meclis-i V\u00e2l\u00e2-y\u0131 Ahk\u00e2m-\u0131 Adliye\u2019ye (Yarg\u0131tay-Dan\u0131\u015ftay) ta\u015f\u0131r ve Kayseri\u2019ye, ta\u015flar\u0131n Rumlara ait oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcndeki mahkeme karar\u0131yla d\u00f6ner. Kazand\u0131klar\u0131 zaferin heyecan\u0131n\u0131 ya\u015fayan Rumlar, kiliseyi in\u015fa ederken, i\u00e7inde \u201cToprak T\u00fcrk\u2019\u00fcn, ta\u015f Rum\u2019un\u201d s\u00f6zlerinin ge\u00e7ti\u011fi bir \u015fark\u0131 s\u00f6ylerler.<\/p>\n Bu anla\u015fmazl\u0131k, Atina\u2019daki K\u00fc\u00e7\u00fck Asya Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Merkezi\u2019nde Kayserili Lozan m\u00fcbadilleriyle 1950\u2019lerde yap\u0131lan bir\u00e7ok s\u00f6zl\u00fc tarih m\u00fclakat\u0131nda ge\u00e7er. Olaya dair haf\u0131za, bu topluluk i\u00e7in b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Ancak Osmanl\u0131 resm\u00ee belgeleri de, meseleyi hemen hemen ayn\u0131 vurgularla ve ayn\u0131 olaylar silsilesi i\u00e7inde ortaya koyar. Ba\u015fbakanl\u0131k Osmanl\u0131 Ar\u015fivi\u2019nde, Meclis-i V\u00e2l\u00e2-y\u0131 Ahk\u00e2m-\u0131 Adliye\u2019nin do\u011frudan bu davayla ilgili kararlar\u0131n\u0131n yer ald\u0131\u011f\u0131, 1850 y\u0131l\u0131na ait \u00e7e\u015fitli belgeler bulunmaktad\u0131r. Bu s\u00f6zl\u00fc tarih ve Osmanl\u0131 belgeleri bir arada kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, \u00f6nemli olaylar\u0131n devlet taraf\u0131ndan nas\u0131l belgelendi\u011fi ve cemaat taraf\u0131ndan nas\u0131l hat\u0131rland\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131labiliyor. Bu kaynaklar, ya\u015fanan ihtilafa a\u00e7\u0131kl\u0131k getirmenin yan\u0131s\u0131ra, ihtilaf\u0131n Rum cemaati taraf\u0131ndan nas\u0131l yorumland\u0131\u011f\u0131na da \u0131\u015f\u0131k tutuyor.\u201d<\/p>\n Kapadokya\u2019daki Protestan Rumlar\u0131n hikayesi<\/strong><\/p>\n Prof. Dr. El\u00e7in Macar<\/strong>\u00a0Kapadokya\u2019daki Protestan Rumlar konusunda bir sunum yapacakt\u0131. Macar, \u015funlar\u0131 s\u00f6yledi:<\/p>\n \u201cKonu\u015fabilseydim, 19. y\u00fczy\u0131lda Kapadokya Rumlar\u0131na y\u00f6nelik Protestan misyonerli\u011finden ve bunun sonucunda b\u00f6lgede ortaya \u00e7\u0131kan Protestan Rumlardan s\u00f6z edecektim. Bu konu Yunan tarihyaz\u0131m\u0131n\u0131n da T\u00fcrk tarihyaz\u0131m\u0131n\u0131n da ihmal etti\u011fi bir konudur. Bu b\u00f6lgede baz\u0131 yerlerde birka\u00e7 Rumun Protestan oldu\u011fu \u00f6rnekler varsa da,\u00a0 d\u00f6rt yerle\u015fimde daha kalabal\u0131k gruplar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz: Zincidere, Talas, \u00dcrg\u00fcp ve Kapadokya’n\u0131n \u00fccra bir k\u00f6y\u00fc olan Feke yak\u0131nlar\u0131ndaki G\u00fcr\u00fcmze.<\/p>\n Misyonerlerin ciddi miktarda Karamanl\u0131ca (Yunan alfabesiyle T\u00fcrk\u00e7e) dini yay\u0131nlar, okullar ve hastanelerle Kapadokya Rumlar\u0131n\u0131 etkilemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131,\u00a0\u00a0\u00f6zellikle 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n son \u00e7eyre\u011finde Rum Patrikhanesi’nin Zincidere’yi merkez alarak misyonerli\u011fe kar\u015f\u0131 koymaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n Fiilen 1924’te ger\u00e7ekle\u015fen n\u00fcfus m\u00fcbadelesi s\u0131ras\u0131nda, bu konuda yetkili Karma Komisyon’un Katolik ve Protestan Rumlar\u0131n gitmek zorunda olmad\u0131\u011f\u0131 karar\u0131 almas\u0131na ra\u011fmen her biri yakla\u015f\u0131k\u00a0\u00a025-30 hanelik olan bu Protestan cemaatler de Yunanistan’a gitmeyi tercih ettiler. Di\u011ferleri da\u011f\u0131lm\u0131\u015f olsalar da, G\u00fcr\u00fcmzeliler, Selanik’e ba\u011fl\u0131 Giannitsa (Osmanl\u0131 d\u00f6neminde Yenice-i Vardar) kasabas\u0131n\u0131n yak\u0131nlar\u0131nda Neos Milotopos k\u00f6y\u00fcn\u00fc in\u015fa ettiler. K\u00f6y\u00fcn ya\u015fl\u0131lar\u0131 hala b\u00f6lgenin a\u011fz\u0131yla T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fmaya devam ediyorlar.\u201d<\/p>\n Talas\u2019ta k\u0131tl\u0131k ve bir ailenin g\u00fcnl\u00fckleri<\/strong><\/p>\n Dr. \u00d6zge Ertem<\/strong>\u00a0\u2018Talas\u2019ta k\u0131tl\u0131k ve Bartlett Ailesi\u2019nin G\u00fcnl\u00fckleri\u2019 \u00fczerine bir sunum yapacakt\u0131. Ertem \u015funlar\u0131 s\u00f6yledi:<\/p>\n \u201c18-19 Ekim 2019 tarihlerinde Kayseri\u2019de yap\u0131lmas\u0131 planlanan, ancak \u00f6nce Kayseri\u2019de sonra \u0130stanbul\u2019da olmak \u00fczere iki kez yasaklanan konferansta, Kayseri halk\u0131n\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ortak bir fel\u00e2ketten, 1873-1875 y\u0131llar\u0131ndaki k\u0131tl\u0131k ve a\u00e7l\u0131k s\u0131ras\u0131nda yaz\u0131lm\u0131\u015f bir g\u00fcnl\u00fckten bahsedecektim. Talas\u2019taki Amerikal\u0131 bir Protestan misyoner ailenin tuttu\u011fu g\u00fcnl\u00fckten: Lyman Bartlett ve e\u015fi Cornelia Bartlett\u2019in g\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc.<\/p>\n Lyman Bartlett ve Cornelia Bartlett, Ankara\u2019ya ba\u011fl\u0131 bir sancak olan Kayseri\u2019ye, ABCFM (American Board of Commissioners for Foreign Missions) misyonerleri olarak 1867 y\u0131l\u0131nda geldiler ve 1884 y\u0131l\u0131nda \u0130zmir\u2019e ge\u00e7ene kadar Kayseri\u2019de ya\u015fad\u0131lar. Talas\u2019a yerle\u015ftiler. 1873-1875 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Orta Anadolu\u2019da k\u0131tl\u0131k felaketi ya\u015fand\u0131\u011f\u0131nda, Talas\u2019ta olay\u0131n birebir tan\u0131\u011f\u0131 oldular ve felaket onlar\u0131n da g\u00fcndelik hayat\u0131n\u0131 derinden etkiledi. B\u00f6lgede binlerce insan ve hayvan a\u00e7l\u0131k ve a\u00e7l\u0131\u011f\u0131n tetikledi\u011fi hastal\u0131klar sonucunda \u00f6ld\u00fc; k\u00f6ylerin ve merkezlerin demografik yap\u0131s\u0131 de\u011fi\u015fti; yoksulluk ve mec\u00e2lsizlik, g\u00f6\u00e7 ve kay\u0131plardan geriye kalan her h\u00e2neye sindi. Lyman Bartlett\u2019in g\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcnde Ermeni, Rum, M\u00fcsl\u00fcman, Yahudi ve farkl\u0131 dini gruplardan insanlar\u0131n hayat\u0131n\u0131 ortak \u015fekilde kesen felakete dair verdi\u011fi detaylar, tarih yaz\u0131m\u0131nda yak\u0131n zamana kadar g\u00f6z ard\u0131 edilmi\u015f bu olaya dair \u00f6nemli veriler i\u00e7eriyor.<\/p>\n T\u0131pk\u0131 Osmanl\u0131 devlet yaz\u0131\u015fmalar\u0131 ya da di\u011fer tarihi kaynaklar i\u00e7in ge\u00e7erli oldu\u011fu gibi, misyoner kaynaklar\u0131 da belirli bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131, \u00f6ncelikler ve ideolojilerle \u00fcretilmi\u015f belgeler. Lyman ve Cornelia Bartlett, Wilson Farnsworth, e\u015fi Caroline Farnsworth, Elizabeth Giles, Sarah Closson, belli bir d\u00f6nemde John Otis Barrows ve Merzifon\u2019daki Rev. Schneider ile birlikte temel olarak Protestanl\u0131\u011f\u0131 yayma misyonuyla b\u00f6lgedeydiler. \u00d6ncelikleri buydu. Ancak, k\u0131tl\u0131k esnas\u0131nda, b\u00f6lgede yard\u0131m faaliyetlerini y\u00fcr\u00fcten en \u00f6nemli ve etkin ki\u015filerden oldular. B\u0131rakt\u0131klar\u0131 kay\u0131tlar, bu sebeple, Osmanl\u0131 devlet belgelerinin, \u00f6zellikle de idari-b\u00fcrokratik \u00e7er\u00e7evenin bo\u015fluklar\u0131n\u0131, yereldeki deneyimi kay\u0131t alt\u0131na alma bi\u00e7imleriyle ciddi \u015fekilde dolduruyor.<\/p>\n T\u00fcm bu kaynaklar\u0131n aras\u0131nda merce\u011fi iyice k\u00fc\u00e7\u00fcltmemize ve duruma, akt\u00f6rlere, deneyime ve Talas\u2019taki ruh haline daha dolays\u0131z odaklanmam\u0131za yard\u0131m eden g\u00fcnl\u00fckler ise olduk\u00e7a \u00f6zel bir yere sahip. Bunlar, Talas\u2019ta k\u0131tl\u0131k esnas\u0131nda korolar, kiliseler, okullardaki ders programlar\u0131 ile \u00f6l\u00fcmler, yoksulla\u015fma, ekmek sorunu ve b\u00f6lgedeki \u00e7aresizli\u011fin nas\u0131l i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7ti\u011finin hik\u00e2yesini anlat\u0131yor. E\u011fer konu\u015fmam\u0131 yapabilseydim, \u015fu sorular\u0131 tart\u0131\u015facakt\u0131m: 1) Talas\u2019\u0131n farkl\u0131 toplumlar\u0131 bu ortak felaketi nas\u0131l ya\u015fad\u0131? 2) Bartlett ailesi k\u0131tl\u0131\u011f\u0131 nas\u0131l deneyimledi ve anlatt\u0131? 3) G\u00fcnl\u00fckler, felaket anlar\u0131na dair ne t\u00fcr tarihsel kaynaklar ve kay\u0131tlar olu\u015fturuyor?<\/p>\n Lyman Bartlett, 2 Aral\u0131k 1874\u2019te g\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcnde \u015f\u00f6yle yaz\u0131yordu: \u201cBu yoksulluk ve bi\u00e7arelik sabahtan geceye kadar akl\u0131mdan \u00e7\u0131km\u0131yor. Hi\u00e7bir \u015fey de\u011filse, r\u00fcyamda g\u00f6r\u00fcyorum.\u201d<\/p>\n K\u0131tl\u0131\u011f\u0131n etkisi, resm\u00ee belgelere yans\u0131yandan \u00e7ok daha uzun bir zamana yay\u0131l\u0131yor. G\u00fcnl\u00fck ise, hem o g\u00f6reli zamana, hem de b\u00f6lgede o y\u0131llar aras\u0131nda Ermeniler, T\u00fcrkler, K\u00fcrtler, Rumlar ve farkl\u0131 pek \u00e7ok gruptan insan\u0131 etkileyen felaketin hik\u00e2yesine bizi en \u00e7ok yakla\u015ft\u0131ran kaynaklardan biri.\u201d<\/p>\n Adana Katliam\u0131\u2019n\u0131n Kayseri\u2019ye s\u0131\u00e7ramas\u0131 nas\u0131l \u00f6nlendi?<\/strong><\/p>\n Dr. \u0130hsan Seddar Kaynar<\/strong>\u00a01909 Adana Katliam\u0131\u2019n\u0131n Kayseri\u2019deki yans\u0131malar\u0131 \u00fczerine bir konu\u015fma yapacakt\u0131. Kaynar \u015funlar\u0131 s\u00f6yledi:<\/p>\n \u201cKonferans\u0131 Kayseri’de valilik makam\u0131 eliyle, \u0130stanbul’da \u015ei\u015fli Kaymakam’\u0131 eliyle engellenmi\u015f olmas\u0131; yap\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131ndan daha b\u00fcy\u00fck bir ses getirdi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Benim konferansta sunaca\u011f\u0131m tebli\u011f de, tam da buna benzer bir durumu anlat\u0131yor. 31 Mart Vakas\u0131’nda \u0130stanbul’da ba\u015flayan olaylarla e\u015f zamanl\u0131 olarak Adana’da ba\u015flayan ve 1909 Adana Olaylar\u0131 olarak bilinen katliamlar\u0131n Anadolu’nun di\u011fer yerle\u015fim yerlerine s\u0131\u00e7ramas\u0131nda m\u00fclki amirlerin rol\u00fcn\u00fc anlatacakt\u0131m. Ankara Vilayeti’ne ba\u011fl\u0131 bir sancak olan Kayseri’de, vali Tevfik Bey’in mutasarr\u0131f Cemal Bey ile telgrafla\u015fmalar\u0131 sonucunda, toplumlararas\u0131 \u015fiddet as\u0131ls\u0131z s\u00f6ylentilerle ba\u015flat\u0131lmam\u0131\u015f, \u201cErmenilerin M\u00fcsl\u00fcmanlara sald\u0131raca\u011f\u0131na dair sahte uyar\u0131lara\u201d ve bunun yarataca\u011f\u0131 k\u0131\u015fk\u0131rtmalar\u0131n katliama d\u00f6n\u00fc\u015fmesine engel olunmu\u015ftur.\u00a0\u00a0Ankara Valisi, Kayseri\u2019deki m\u00fclki idareyi ba\u015far\u0131l\u0131 bir \u015fekilde y\u00f6nlendirmi\u015f ve Ankara Vilayeti s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde \u015fiddet ikliminin derinle\u015fmesine izin vermemi\u015ftir. Halk\u0131n k\u0131\u015fladan silahlanmas\u0131na g\u00f6z yummam\u0131\u015f ve onlar\u0131 engellemi\u015ftir.<\/p>\n Ben konferansta Vali Tevfik Bey a\u00e7\u0131s\u0131ndan olaylar\u0131n geli\u015fimini ve bir devlet adam\u0131 olgunlu\u011fuyla vilayet y\u00f6netildi\u011finde, m\u00fclki idarenin toplumlararas\u0131 sorunlar\u0131n olu\u015fumuna nas\u0131l izin vermedi\u011fini anlatacakt\u0131m.\u201d<\/p>\n Kilikya katliamlar\u0131 ve Mutasarr\u0131f Cemal Bey<\/strong><\/p>\n \u00d6\u011fretim G\u00f6revlisi\u00a0\u00d6nder U\u00e7ar,<\/strong>\u00a0\u2018Kilikya Katliamlar\u0131 S\u0131ras\u0131nda Kayseri\u2019de Etnik \u0130li\u015fkiler\u2019 ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir sunum yapacakt\u0131. U\u00e7ar \u015funlar\u0131 s\u00f6yledi:<\/p>\n \u201cM\u00fcsl\u00fcman-Ermeni ili\u015fkilerini Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Osmanl\u0131 Ar\u015fivi\u2019ndeki yaz\u0131\u015fmalar \u00fczerinden \u00f6zetlemeyi planl\u0131yordum. Bu yaz\u0131\u015fmalar aras\u0131nda, d\u00f6nemin Kayseri mutasarr\u0131f\u0131 Cemal (Ke\u015fmir) Bey\u2019in ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc yans\u0131tan baz\u0131 belgeleri \u00f6n plana \u00e7\u0131karacakt\u0131m.<\/p>\n S\u00f6z konusu d\u00f6nemde Kayseri\u2019de \u00fc\u00e7 kitle hareketi ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131. Bunlar\u0131n her \u00fc\u00e7\u00fcnde de Kayseri mutasarr\u0131flar\u0131na kitlesel sald\u0131r\u0131lar yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. \u0130lk hareket, devrim sonras\u0131 Anadolu\u2019nun farkl\u0131 yerlerinde ger\u00e7ekle\u015fen ve II. Abd\u00fclhamid\u2019in istibdat rejiminin sembol fig\u00fcrlerine yap\u0131lan sald\u0131r\u0131lar\u0131n tipik bir \u00f6rne\u011fiydi. Bu hareketin sonunda mutasarr\u0131f \u00c2rif\u00ee Bey kalp krizi ge\u00e7irerek hayat\u0131n\u0131 kaybetmi\u015fti. \u0130kinci kitlesel hareket, 1909 Ocak\u2019\u0131nda, yeni mutasarr\u0131f Cemal Bey\u2019e kar\u015f\u0131 M\u00fcsl\u00fcman kalabal\u0131klar\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi bir sald\u0131r\u0131yd\u0131. Bu sald\u0131r\u0131n\u0131n gerek\u00e7esi, Cemal Bey\u2019in Ermenilere \u2018fazla m\u00fcsamaha\u2019 g\u00f6stermesi ve bo\u015f zamanlar\u0131n\u0131 onlarla \u2018uygunsuz\u2019 bir \u015fekilde ge\u00e7irmesiydi. Sald\u0131r\u0131 s\u0131ras\u0131nda Ermeni cemaati katledilme korkusuyla mahallelerine kapand\u0131lar. Cemal Bey sald\u0131r\u0131da bir zarar g\u00f6rmedi, fakat sald\u0131r\u0131n\u0131n faillerine kar\u015f\u0131 cayd\u0131r\u0131c\u0131 bir yapt\u0131r\u0131m uygulayamad\u0131. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc kitlesel hareket, 1909 Nisan\u2019\u0131nda, Kilikya veya Adana Katliam\u0131 olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z olay\u0131n akabinde ger\u00e7ekle\u015fmi\u015fti. Ermenilerin kendilerine kitlesel bir sald\u0131r\u0131 yapaca\u011f\u0131n\u0131, Cemal Bey\u2019in de onlarla i\u015f birli\u011fi i\u00e7erisinde oldu\u011funu iddia eden M\u00fcsl\u00fcman kitle, silah deposunu basmaya ve Cemal Bey\u2019e sald\u0131rmaya kalkt\u0131. Bu hareket s\u0131ras\u0131nda da katliam korkusuyla Ermeni cemaati yine mahallelerine kapand\u0131lar.<\/p>\n Cemal Bey bu hareketler esnas\u0131nda, Ermeni cemaatinin katledilmesine engel olmak i\u00e7in gereken tedbirleri almaya \u00e7al\u0131\u015fan bir b\u00fcrokratt\u0131. Bu tavr\u0131n\u0131 ileriki y\u0131llarda da s\u00fcrd\u00fcrecekti: 1915\u2019de Ermenilerin imhas\u0131 politikas\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in Harput Valili\u011fi\u2019nden azledilecekti. Mill\u00ee M\u00fccadele\u2019ye kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan Cemal Bey, bir m\u00fclakat\u0131nda sekiz y\u00fcz bin Osmanl\u0131 Ermeni\u2019sinin katledildi\u011fini s\u00f6ylemesi sebebiyle, kar\u015f\u0131tlar\u0131 taraf\u0131ndan \u2018Artin Cemal\u2019 olarak adland\u0131r\u0131lacakt\u0131.<\/p>\n Bu profiline kar\u015f\u0131n Cemal Bey\u2019in Kayseri\u2019deki g\u00f6revinin ba\u015flar\u0131nda, b\u00f6lgedeki Ermeniler hakk\u0131nda, dedikodu \u00e7\u0131karmak, silahlanmak, a\u015f\u0131r\u0131 milliyet\u00e7i sembolleri te\u015fhir etmek gibi ciddi ithamlarda bulundu\u011funa dair yaz\u0131\u015fmalar\u0131 payla\u015facakt\u0131m. Harput, Merzifon, Antep ve Adana\u2019daki Amerikan misyonerlerinin de benzer ithamlarda bulunduklar\u0131na dair yaz\u0131\u015fmalardan \u00f6rnekler vererek, 1908 Devrimi\u2019nin ba\u015f\u0131nda g\u00fcndelik hayatta ortaya \u00e7\u0131kan yeni baz\u0131 Ermeni \u00f6znelliklerinin, Ermenilerin temel haklar\u0131na ve yeni rejimin de\u011ferlerine samimi bir \u015fekilde ba\u011fl\u0131 olan fig\u00fcrleri dahi sarsm\u0131\u015f olabilece\u011fine dair i\u015faretler oldu\u011funu iddia edecektim. Bununla birlikte, bu sars\u0131nt\u0131n\u0131n Kilikya Katliam\u0131 ile ortaya \u00e7\u0131kan reaksiyona asla bir gerek\u00e7e olamayaca\u011f\u0131n\u0131, aksine katliam\u0131n faillerinin bu sars\u0131lmay\u0131 kendi korkun\u00e7 eylemlerini me\u015frula\u015ft\u0131rmada kullanm\u0131\u015f olabileceklerini iddia edecektim.\u201d<\/p>\n Koca Yorgaki Dandini ve Karamanl\u0131lar\u2019\u0131n stereotiple\u015ftirilmesi<\/strong><\/p>\n \u00d6\u011fretim g\u00f6revlisi\u00a0\u015eehnaz \u015ei\u015fmano\u011flu \u015eim\u015fek<\/strong>\u00a0\u2018Osmanl\u0131 Sahnesinde Bir Kayserili: Sersem Koca Yorgaki Dandini\u2019 ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir sunum yapacakt\u0131. \u015eim\u015fek \u015funlar\u0131 s\u00f6yledi:<\/p>\n \u201c1923 T\u00fcrk-Yunan n\u00fcfus m\u00fcbadelesi \u00f6ncesinde Kayseri, \u2018Karamanl\u0131lar\u2019 olarak bilinen T\u00fcrkofon Anadolulu Ortodoks Hristiyanlar i\u00e7in de \u00f6nemli bir merkezdir. Baz\u0131 T\u00fcrk\u00e7e ve Yunanca edebi \u00fcr\u00fcnlerde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz Kayserili tiplemesi ise Anadolu Hristiyanlara baz\u0131 tarihsel ve sosyolojik nedenlerle atfedilen e\u011fitimsiz, g\u00f6rg\u00fcs\u00fcz, kaba saba vb. \u00f6zelliklerin stereotiple\u015fti\u011fi bir \u00f6rnek olarak de\u011ferlendirilebilir. Yesari\u2019nin Bir Namus Meselesi neredeyse b\u00fct\u00fcn karakterleri \u2018parag\u00f6z\u2019, \u2018\u00e7\u0131karc\u0131\u2019 ama ayn\u0131 zamanda becerikli\u00a0\u00a0Hristiyan Kayserili esnaf ve t\u00fcccardan olu\u015fan ilgin\u00e7 bir metindir. Sonraki d\u00f6nemlerde ise bilinen sebeplerle Karamanl\u0131 tipinin T\u00fcrkle\u015fti\u011fi s\u00f6ylenebilir. T\u00fcrkle\u015fen bu tipin en pop\u00fcler \u00f6rne\u011fi ise T\u00fcrkiye televizyon tarihinin en uzun dizilerinden biri olan Kaynanalar (1974) dizisindeki Kayserili i\u015f adam\u0131 N\u00f6ri ve kar\u0131s\u0131 N\u00f6riye Kantar\u2019d\u0131r.<\/p>\n Bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n konusu olan Haldun Taner\u2019in Sersem Kocan\u0131n Kurnaz Kar\u0131s\u0131 (1969) oyununda ise Moli\u00e8re\u2019in George Dandin (1668) komedisinin 3 farkl\u0131 bi\u00e7imde (K\u0131skan\u00e7 Herif, Yorgaki Dandini \u2013Ahmet Vefik Pa\u015fa uyarlamas\u0131- ve SKKK olarak) sahnelenmesi konu edilmektedir. Oyundaki kurmaca karakterler Ahmet Vefik Pa\u015fa, Tomas Fasulyeciyan, Ahmet Fehim, H\u0131ranu\u015f, Holas, Satenik, K\u00fc\u00e7\u00fck \u0130smail, Virjinya Zagakyan gibi Osmanl\u0131 tiyatrosuna b\u00fcy\u00fck katk\u0131lar\u0131 olan tarihsel ki\u015filiklerdir. Moliere\u2019in oyununda ve dolay\u0131s\u0131yla SKKK\u2019de temel \u00e7at\u0131\u015fma \u00fcst s\u0131n\u0131ftan bir evlilik yapm\u0131\u015f olan k\u00f6yl\u00fc George Dandin\u2019in e\u015finin ailesi taraf\u0131ndan s\u00fcrekli k\u00fc\u00e7\u00fck g\u00f6r\u00fclmesi ve kar\u0131s\u0131 taraf\u0131ndan aldat\u0131lmas\u0131na ra\u011fmen sonunda hep haks\u0131z \u00e7\u0131kmas\u0131d\u0131r. Ahmet Vefik Pa\u015fa, Frans\u0131z aristokrasisi ve k\u00f6yl\u00fcs\u00fc aras\u0131nda ge\u00e7en bu \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 Osmanl\u0131-Rum toplumuna uyarlam\u0131\u015f ve hali haz\u0131rda mevcut olan stereotiple\u015fmi\u015f \u2018cahil\u2019 Karamanl\u0131 tipini tarihsel olarak da ge\u00e7erli olan Fenerli Rumlarla bir kar\u015f\u0131tl\u0131\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u00d6te yandan, Haldun Taner\u2019in oyunda tarihi ki\u015filikleri konu\u015ftururken kurdu\u011fu s\u00f6ylem Fenerli Rumlar\u0131n ve Anadolulu Hristiyan k\u00f6yl\u00fcn\u00fcn yeterince \u2018bizden\u2019 ve \u2018yerli\u2019 olmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Nitekim, oyunun 3. perdesinde -Ermeni tiyatrocular\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne ra\u011fmen- George Dandin oyunu \u201cideal bir sahneleme bi\u00e7imi\u201d olarak tamamen \u2018M\u00fcsl\u00fcman\u2019 ve \u2018yerli\u2019 karakterlerden olu\u015fan bir tuluata d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Benzer bir tart\u0131\u015fma, SKKK\u2019den 5 y\u0131l \u00f6nce 1964\u2019te sahnelenmeye ba\u015flayan Ke\u015fanl\u0131 Ali Destan\u0131\u2019nda, Ankara Alt\u0131nda\u011fl\u0131 K\u00fcrt Cemali\u2019nin T\u00fcrkle\u015ftirilerek Ke\u015fanl\u0131 Ali\u2019ye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesinde de g\u00fcndeme gelmi\u015ftir. Sonu\u00e7 olarak, SKKK oyunu, Kayserili Yorgaki Dandiniler\u2019in Himmet A\u011falar\u2019a d\u00f6n\u00fc\u015fmesinin de bir metaforu olarak okunabilir.\u201d<\/p>\n G\u00fclbenkyanlar\u2019\u0131n hik\u00e2yesi<\/strong><\/p>\n Akademisyen\u00a0Cafer Sar\u0131kaya,<\/strong>\u00a0\u2018Kayserili bir Ermeni T\u00fcccar Ailesi\u2019nin \u00f6yk\u00fcs\u00fc: G\u00fclbenkyanlar\u2019\u00a0\u00a0ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir sunum yapacakt\u0131. Sar\u0131kaya \u015funlar\u0131 s\u00f6yledi:<\/p>\n \u201cSunumumda G\u00fclbenkyanlar ile ilk ne zaman kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131 ve neden bu ailenin hik\u00e2yesini merak etti\u011fimi anlatacakt\u0131m. \u2018Bay Y\u00fczde Be\u015f\u2019 (Mr. Five Percent) lakab\u0131yla uluslararas\u0131 petrol sanayiinin do\u011fmas\u0131nda ve geli\u015fmesinde \u00f6nemli rol oynam\u0131\u015f Kalust Sarkis G\u00fclbenkyan, 29 Mart 1869\u2019da \u0130stanbul\u2019da do\u011fmu\u015f ve 20 Temmuz 1955\u2019te de Lizbon\u2019da vefat etmi\u015fti. Peki G\u00fclbenkyan Vakf\u0131 neden Lizbon\u2019da kurulmu\u015ftu? G\u00fclbenkyanlara ait zengin foto\u011fraf alb\u00fcmlerinden derledi\u011fim sunumumda Kalust G\u00fclbenkyan Vakf\u0131 ve M\u00fczesi ile birlikte Kud\u00fcs Ermeni Patrikhanesi i\u00e7inde bulunan Kalust G\u00fclbenkyan K\u00fct\u00fcphanesi hakk\u0131nda bilgiler verecektim. G\u00fclbenkyanlarla ilgili an\u0131, hat\u0131rat, biyografi, otobiyografi ve di\u011fer kaynaklarda s\u00f6z konusu ailenin Kayseri merkezinde Talas k\u00f6kenleriyle ilgili neden yok denecek kadar az bilginin oldu\u011funu a\u00e7\u0131klayacakt\u0131m 1915 \u00f6ncesi ve sonras\u0131 Talas\u2019taki Ermeni hayat\u0131 hakk\u0131nda detayl\u0131 bilgiler payla\u015ft\u0131ktan sonra G\u00fclbenkyanlar\u0131n Kayseri ve Elaz\u0131\u011f \u00e7evresinin toplumsal, k\u00fclt\u00fcrel ve ekonomik tarihindeki \u00f6neminden daha detayl\u0131 bahsedecektim.\u00a0\u00a01935 y\u0131l\u0131nda, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin izni olmaks\u0131z\u0131n \u0130ngiliz vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131na ge\u00e7tikleri gerek\u00e7esiyle G\u00fclbenkyan ailesinin toplu olarak nas\u0131l vatanda\u015fl\u0131ktan \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131klar\u0131n\u0131 ve daha sonra Kalust G\u00fclbenkyan\u2019n\u0131n o\u011flu Nubar\u2019\u0131n neden tekrar T\u00fcrkiye vatanda\u015f\u0131 olmak istedi\u011fini anlatacakt\u0131m. T\u00fcrkiye ile ba\u011flar\u0131 kopmas\u0131na ra\u011fmen ailenin Avrupa\u2019daki T\u00fcrk diplomatlar\u0131 ile olan yak\u0131n ili\u015fkilerine \u015fahit olanlar\u0131n aktar\u0131mlar\u0131n\u0131 payla\u015facakt\u0131m. Kalust G\u00fclbenkyan\u2019n\u0131n Kayserili kimli\u011finin izlerini T\u00fcrk bas\u0131n\u0131nda aray\u0131nca kar\u015f\u0131m\u0131za neler \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 da g\u00f6recektik.\u201d<\/p>\n 1915 sonras\u0131 \u00dcrd\u00fcn\u2019de kalan \u00c7omakl\u0131 Ermenileri ve onlar\u0131n hik\u00e2yesi<\/strong><\/p>\n Konferansa bir tebli\u011f sunmaya haz\u0131rlanan ancak yasak karar\u0131 \u00fczerine tebli\u011fini sunamayan\u00a0Anna Ohannesian Charpin<\/strong>\u00a0Kayseri\u2019den \u00dcrd\u00fcn\u2019e gitmek zorunda kalan kad\u0131nlar\u0131n hikayesini anlatacakt\u0131. Charpin \u015funlar\u0131 s\u00f6yledi:<\/p>\n \u201cAntropolog olarak \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum. Y\u0131llar \u00f6nce \u00dcrd\u00fcn \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131m. \u00d6zel olarak \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m konu \u00dcrd\u00fcn\u2019\u00fcn g\u00fcneyindeki Bedevi a\u015firetler \u00fczerinedir. Bu konuda \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken bir ki\u015fi ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131m ve o bana dedi ki \u201cAnnem Ermenidir.\u201d Bu benim i\u00e7in biraz \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 oldu. \u201cBana Ermenice bir kelime s\u00f6yle\u201d dedim, o da \u2018\u00c7ur\u2019 (Su) dedi ve annesinin hikayesini anlatmaya ba\u015flad\u0131. B\u00f6ylece ben de konu \u00fczerine daha detayl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131m Evet Amman\u2019da soyk\u0131r\u0131m sonras\u0131 gelen Ermeni bir topluluk var. Ki bilinen bir topluluktur. Ama \u00dcrd\u00fcn\u2019\u00fcn g\u00fcneyinden bahsediyoruz, Bu konuyu anlatmak istemi\u015ftim \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00dcrd\u00fcn\u2019\u00fcn g\u00fcneyine y\u00f6nelik s\u00fcrg\u00fcn \u00e7ok bilinen bir konu de\u011fil. Ve benim konum \u015fudur: 1918\u2019de geri d\u00f6nmeyen ve orada kalan ki\u015filerin ba\u015f\u0131na ne geldi? Nas\u0131l bir hayatlar\u0131 oldu? Bu insanlar\u0131n b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc kad\u0131nlard\u0131. \u00c7o\u011fu 15-16 ya\u015flar\u0131ndaki gen\u00e7 k\u0131zlard\u0131, Bedevilerle evlendiler. Bu tabii hayatta kalmak i\u00e7indi, b\u00fcy\u00fck oranda. \u00c7ocuklar\u0131 olunca orada kalmay\u0131 tercih ettiler. 13 ya da 15 kad\u0131n orada kalmay\u0131 tercih etti. Oradaki Bedevi toplulu\u011fu taraf\u0131ndan iyi bir \u015fekilde kabul edildiler. Benim ilgim buradan geliyor. Ne oldu? Ve ba\u015fka bir soru da var ki, onlar, yani \u00e7ocuklar i\u00e7in Ermeni olmak ne ifade ediyordu? \u201cAnnem Ermeniydi\u201d diyorlard\u0131 ama ne anlama geliyordu bu?<\/p>\n Ermenilerin tarihi \u00fczerine bir fikirleri pek yoktu. Peki bu kad\u0131nlar k\u00fclt\u00fcrel a\u00e7\u0131dan nas\u0131l bir miras b\u0131rakabilmi\u015flerdi? Anlad\u0131m ki Hayr Mer (G\u00f6klerdeki Babam\u0131z) duas\u0131n\u0131 aktarabilmi\u015flerdi ya da baz\u0131 \u00e7ocuk \u015fark\u0131lar\u0131n\u0131, ya da Paskalya\u2019da yumurta boyama gelene\u011fini. Ve bu kad\u0131nlar\u0131n b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc Kayseri \u00c7omakl\u0131\u2019dand\u0131. Hem \u00c7omakl\u0131\u2019y\u0131 hem de kendi s\u00fcrg\u00fcn hikayelerini de aktarm\u0131\u015flard\u0131. Bu hik\u00e2ye i\u00e7inde ilgin\u00e7 tarihler var. 1950\u2019lerde Doktor Nersesyan isimli birisi, ki s\u00fcrg\u00fcn sonras\u0131 Ma\u2019an\u2019da ya\u015fam\u0131\u015f ve sonra Yunanistan\u2019a d\u00f6nm\u00fc\u015f birisidir, y\u0131llar sonra Kud\u00fcs\u2019e gidiyor hac\u0131 olmak i\u00e7in. Oraya gidince Ma\u2019an\u2019da yani \u00dcrd\u00fcn\u2019de bahsetti\u011fim b\u00f6lgedeki \u00e7ocukluk g\u00fcnlerini hat\u0131rl\u0131yor ve oraya gidip bir dua etmeyi arzu ediyor. Orada hala Ermeniler olaca\u011f\u0131n\u0131 hi\u00e7 tahmin etmemi\u015f. Kad\u0131nlar\u00a0\u00a0o zaman bir Ermeni geldi\u011fini duyunca ilgin\u00e7 bir bulu\u015fma oluyor. Resimler \u00e7ekiliyor.\u00a0\u00a0Ve 1950\u2019lerde New York\u2019ta bir dergi yay\u0131nlan\u0131yor. Bu\u00a0\u00a0dergiyi \u00c7omakl\u0131 Ermenileri \u00e7\u0131kar\u0131yor. Nersesyan orada Ma\u2019an\u2019a gidi\u015f hik\u00e2yesini anlat\u0131yor ve orada ya\u015fayan Ermeni kad\u0131nlar\u0131n isim listelerini yay\u0131nl\u0131yor. Ne zaman ki\u00a0\u00a0\u00c7omakl\u0131l\u0131 Ermeniler bu isimleri okuyor, akrabalar\u0131n\u0131 buluyorlar. 1950\u2019den 1967\u2019ye yani Arap- \u0130srail sava\u015f\u0131na kadar d\u00fcnyan\u0131n bir\u00e7ok yerinden Ermeniler Ma\u2019an\u2019a gelip kendi akrabalar\u0131n\u0131 tan\u0131yorlar.\u00a0\u00a0B\u00fct\u00fcn bu s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde Ma\u2019an enternasyonal bir b\u00f6lgeye d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f. \u0130\u015fte b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 anlatacakt\u0131m.\u201d<\/p>\n