![\"\"](\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/Ermeni-Soykirimi-360x238.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Dr. Yektan T\u00fcrky\u0131lmaz, 1914\u2019ten bu yana soyk\u0131r\u0131m\u0131 ve g\u00fcn\u00fcm\u00fcze y\u00f6nelen tehdidi yazd\u0131.<\/em><\/strong><\/p>\n Yektan T\u00fcrky\u0131lmaz<\/strong><\/p>\n 1913 Eyl\u00fcl ayn\u0131n\u0131n son g\u00fcnleri. Makam\u0131na yeni atanan Patrik Zaven, memleketi Siirt\u2019ten \u0130stanbul\u2019a uzanan tarihi yolculu\u011funda Mu\u015f\u2019a gelmi\u015ftir. Patrik eksiksiz devlet erkan\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra y\u00f6rede tart\u0131\u015f\u0131lmaz n\u00fcfuzu bulunan Ta\u015fnaktsutyun \u015feflerinden Rupen Pa\u015fa (Der Minasyan) taraf\u0131ndan \u015fa\u015faal\u0131 bir t\u00f6renle kar\u015f\u0131lan\u0131r. \u0130kinci g\u00fcn kasabadaki devlet ve Ermeni cemaati ileri gelenleriyle g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcr. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc g\u00fcnk\u00fc dura\u011f\u0131 ise b\u00fct\u00fcn b\u00f6lge illerinin en kutsal mekanlar\u0131ndan Surp Garabet Manast\u0131r\u0131\u2019d\u0131r. Burada \u00e7i\u00e7e\u011fi burnunda patri\u011fi \u00e7etrefilli bir gerilim beklemektedir. Moskoval\u0131 Rus Ermenisi bir kad\u0131n manast\u0131ra bir okul in\u015fa etmek i\u00e7in olduk\u00e7a y\u00fckl\u00fc miktardapara ba\u011f\u0131\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Ne var ki, para bir t\u00fcrl\u00fc getirilip okul yap\u0131lamamaktad\u0131r;\u00a0\u00e7\u00fcnk\u00fc binan\u0131n in\u015fa edilece\u011fi yer konusunda Rahip Vartan Vartabed ile Episkopos Kharakhanyan aras\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir \u00e7eki\u015fme vard\u0131r. Vartan Vartabed okulun manast\u0131r\u0131n bah\u00e7esinde in\u015fa edilmesinde \u0131srar ederken, Rupen Pa\u015fa\u2019n\u0131n da telkiniyle partiye yak\u0131n Episkopos Kharakhanyan okulun Veri Parakhner\u2019de, yani manast\u0131r\u0131n duvar \u00e7itlerindenolduk\u00e7a uzakta bir vadide kurulmas\u0131 gerekti\u011fini savunmaktad\u0131r. Ta\u015fnaktsutyun \u015fefinin gerek\u00e7esi ise, okul ancak manast\u0131rdan uzak olursa \u00f6\u011frencilerin dini etkilerden uzak, \u00e7a\u011fda\u015f bir e\u011fitim alabilece\u011fidir. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k Vartan Vartabed, patri\u011fe \u015fu kayg\u0131lar\u0131n\u0131 anlat\u0131r:<\/p>\n \u2018Allah korusun, e\u011fer bir g\u00fcn tekrardan memleket kar\u0131\u015f\u0131r ve e\u011fer halk\u0131m\u0131za ve manast\u0131ra bir sald\u0131r\u0131 olursa yeterince sa\u011flam yap\u0131lacak okul binas\u0131 hem cemaatimize s\u0131\u011f\u0131nabilecekleri bir yer olur, hem de manast\u0131ra hakim y\u00fcksek konumuyla savunulabilir. Ancak vadide olan di\u011fer yer her yandan sald\u0131r\u0131ya a\u00e7\u0131k olacakt\u0131r.\u2019<\/p>\n Patrik Zaven bu izahata ikna olur ve okulun manast\u0131r s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisinde in\u015fa edilmesini ister. Ne var ki,\u00a0Ta\u015fnaktsutyun \u00e7evresi patri\u011fin bu karar\u0131ndan rahats\u0131zd\u0131r ve Van mebusu Ar\u015fak Vramyan kendisinden a\u00e7\u0131klama ister. Patrik Zaven, Vartan Vartabed\u2019in yukar\u0131daki gerek\u00e7esini tekrarlad\u0131\u011f\u0131nda ise Vramyan patri\u011fin y\u00fcz\u00fcne \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131kla bakar ve \u2018siz halen kan\u0131m\u0131z\u0131n akaca\u011f\u0131n\u0131 m\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsunuz?\u2019 der!<\/p>\n Mezkur okul in\u015fa olunmad\u0131\u011f\u0131 gibi, manast\u0131r\u0131n kendisi de iki y\u0131ldan az bir zaman sonra yerle yeksan edilecektir. Tarihin ac\u0131 bir ironisidir ki, Van mebusu Ar\u015fak Vramyan soyk\u0131r\u0131m\u0131n y\u00fcksek profilli ilk kurban\u0131 olarak 3 (16) Nisan 1915\u2019te Bitlis\u2019te katledilecektir.<\/p>\n Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z topraklar en az\u0131ndan son 140 y\u0131ld\u0131r rutinle\u015fmi\u015f liberalle\u015fme iyimserli\u011fi ve felaket karamsarl\u0131\u011f\u0131 aras\u0131nda dolanan sin\u00fcs e\u011frilerinin yine dibe vurdu\u011fu bir d\u00f6nemden ge\u00e7iyor. O kadar ki bir\u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr, yazar, siyaset\u00e7i, \u00fcrk\u00fct\u00fcc\u00fc \u2018Bir daha 1915 olur mu?\u2019 sorusunu a\u00e7\u0131ktan veya ima yollu dillendirmeye ba\u015flad\u0131.<\/p>\n 1915 \u00f6rne\u011fi bize, ba\u015fta soyk\u0131r\u0131mlar olmak \u00fczere toplumsal felaketler ile ilgili \u00e7ok \u00f6nemli bir noktay\u0131 anlat\u0131yor: Bu t\u00fcr derin demografik, sosyal ve k\u00fclt\u00fcrel k\u0131r\u0131lmalara yol a\u00e7an trajedilerin \u00f6ng\u00f6r\u00fclemez oldu\u011funu! 1915 Soyk\u0131r\u0131m\u0131, o denli ani ve o denli deh\u015fetengizdi ki, 1914 Temmuz\u2019unda en k\u00f6t\u00fcmser Osmanl\u0131 Ermenisinin tahayy\u00fcl edebildi\u011fi en korkun\u00e7 senaryoyu bile g\u00f6lgede b\u0131rakt\u0131. Bir halk do\u011fdu\u011fu topraklarda haritadan silindi, sosyal a\u011flar\u0131 \u00e7\u00f6kt\u00fc ve k\u00fclt\u00fcrel \u00f6l\u00fcm ya\u015fad\u0131. Yine Temmuz 1914 itibariyle Osmanl\u0131 \u00fclkesinde bir ara\u015ft\u0131rma yapma olana\u011f\u0131m\u0131z olsa ve de rassal se\u00e7ilmi\u015f bir gruba hangi cemaatin 1915\u2019te b\u00f6ylesi bir trajediye maruz kalabilece\u011fi sorusunu y\u00f6neltebilseydik, benim ki\u015fisel tahminin, \u00e7ok b\u00fcy\u00fck a\u011f\u0131rl\u0131kla \u2018Rumlar\u2019 cevab\u0131n\u0131n al\u0131naca\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcndedir. Dahas\u0131 Ermeniler muhtemelen ancak K\u00fcrtler ve S\u00fcryanilerden sonra akla gelecekti.<\/p>\n \u00d6ng\u00f6r\u00fclemezlik, bir tek Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131\u2019na mahsus bir olgu de\u011fil. Hem siyasal analizciler, hem akademisyenler 1990\u2019lar\u0131n ba\u015f\u0131nda Ruanda\u2019y\u0131 de\u011fil, kom\u015fu Burundi\u2019yi daha muhtemel bir felaket sahnesi olarak tahmin ediyorlard\u0131. Benzer \u015fekilde 1980\u2019ler boyunca Yugoslavya\u2019da bir k\u0131r\u0131lma umuluyordu, ancak bunun Kosova\u2019da ya\u015fanaca\u011f\u0131na kesin g\u00f6z\u00fcyle bak\u0131l\u0131yordu. Kosova, vuku bulan kanl\u0131 bo\u011fazla\u015fman\u0131n en nihai alan\u0131 oldu ve de Bosna\u2019ya k\u0131yasla \u00e7ok daha d\u00fc\u015f\u00fck \u00f6l\u00e7ekli bir \u015fiddet dalgas\u0131yd\u0131 bu. Bu \u00f6rnekler, Kambo\u00e7ya\u2019dan Endonezya\u2019ya \u00e7o\u011falt\u0131labilir. \u00d6ng\u00f6r\u00fclemezli\u011fin hem sebeplerinden biri hem de ona paralel bir niteli\u011fide soyk\u0131r\u0131m gibi felaketlerin akl\u0131n ve hayal g\u00fcc\u00fcn\u00fcn s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 zorlayan inan\u0131lmazl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Leh subay\u0131 Jan Karski\u2019nin s\u0131rad\u0131\u015f\u0131 hikayesi bunu en iyi bi\u00e7imde resmeder. 1942 sonunda Karski, katliamlara ait dok\u00fcmanlar\u0131 mikrofilm olarak \u0130ngiltere\u2019ye ka\u00e7\u0131rmay\u0131 ba\u015far\u0131r. Londra\u2019da Yahudi cemaatinin \u00f6nde gelenleriyle bulu\u015fur. Bunlardan Ignacy Schwatzbart New York\u2019taki D\u00fcnya Yahudi Kongresi\u2019ne bir telgraf yollar ve \u2018\u0130nan\u0131lmaza \u0130nan\u0131n\u2019 \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 yapar. Ne var ki, Karski\u2019nin belgelerle sundu\u011fu iddias\u0131, \u00f6nde gelen Yahudi isimler ba\u015fta olmak \u00fczere, bir\u00e7ok ki\u015fi taraf\u0131ndan ciddiyetten uzak bulunacakt\u0131r. \u0130roniktir ki, asl\u0131nda o s\u0131rada Do\u011fu Avrupa Yahudili\u011fi i\u00e7in vaziyet Karski\u2019nin anlatt\u0131\u011f\u0131ndan \u00e7ok daha vahim durumdad\u0131r.<\/p>\n Yaz\u0131n\u0131n esas konusuna d\u00f6nersek, 2016 yeni bir 1914 m\u00fc? Ba\u015fka bir deyi\u015fle, bir daha 1915 m\u00fcmk\u00fcn m\u00fcd\u00fcr? E\u011fer kanl\u0131 bir felaket olursa bunun muhtemel kurbanlar\u0131 kimler olur?<\/p>\n \u0130kinci soruyla ba\u015flayay\u0131m. Evet 1915 benzeri bir felaketin tekrar\u0131, potansiyel olarak zaten hep m\u00fcmk\u00fcnd\u00fc. Ancak b\u00f6ylesi bir trajedi, yak\u0131n zamanda \u00fclkedeki iktidar yap\u0131s\u0131 ve de Suriye krizinin geldi\u011fi a\u015fama itibariyle bug\u00fcn, son 60 y\u0131ld\u0131r olmad\u0131\u011f\u0131 kadar olas\u0131d\u0131r. 1915 kurucu bir soyk\u0131r\u0131md\u0131; yeni devlet, Ermenili\u011fin mezar\u0131 \u00fczerine in\u015fa edildi. Milletlik de \u00f6yle. O kadar ki, 1915 hi\u00e7bir zaman \u2018tarihin bir ay\u0131b\u0131\u2019, \u2018ge\u00e7mi\u015fimizdeki bir karadelik\u2019 olarak g\u00f6r\u00fclmedi \/ kabul edilmedi, tersine devletin idari akl\u0131nda hakiki ya da varsay\u0131lan sorunlara, tehditlere ve krizlere m\u00fcdahale \u00e7antas\u0131n\u0131n bir kenar\u0131nda nihai, me\u015fru, i\u015fe yarad\u0131\u011f\u0131 tecr\u00fcbeyle sabit bir edevat olarak durdu. Yak\u0131n zamanda, m\u00fcn\u2019azil ba\u015fbakan\u0131n, legal bir siyasi partinin Moskova ziyareti i\u00e7int\u00fcyler \u00fcrperten bi\u00e7imde \u2018Ermeni \u00e7eteler gibi Rusya\u2019yla i\u015fbirli\u011fi yap\u0131yorlar\u2019 demesi veya devlet kademesinin en \u00fcst seviyesinden ba\u015flayarak \u00e7ok s\u0131k telaffuz edilen \u2018tek-tek\u2019, \u2018hepsini\u2019, \u2018sonu gelene kadar\u2019 ifadeleri bulundu\u011fumuz konjonkt\u00fcr itibariyle kulak arkas\u0131 edilemeyecek k\u0131rm\u0131z\u0131 bayraklard\u0131r. Yine ayn\u0131 konjonkt\u00fcr asl\u0131nda bu soruyu olduk\u00e7a da anlams\u0131z k\u0131l\u0131yor: Zaten g\u00f6zlerimizin \u00f6n\u00fcnde \u015eengal Ezidileri s\u00f6zl\u00fck tan\u0131m\u0131 bir soyk\u0131r\u0131ma u\u011frad\u0131lar; Seyfo (1914-15), Simmele katliam\u0131 (1933), Enfal (1986-89) felaketlerini ya\u015fayan Asuriler, son iki y\u0131l i\u00e7erisinde bu kez de Suriye ve Irak\u2019ta I\u015e\u0130D k\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n ve s\u00fcrg\u00fcn\u00fcn hedefi oldular; sald\u0131r\u0131lardan Ermeniler ve di\u011fer Hristiyan ve heterodoks gruplar da olduk\u00e7a vahim \u015fekilde etkilendi. Musul ve Ninova\u2019daki binlerce y\u0131ll\u0131k kesintisiz Hristiyan varl\u0131\u011f\u0131 nerdeyse son buldu. \u00c7ok sembolik bir olay olarak, Der Zor\u2019daki soyk\u0131r\u0131m an\u0131t-kilisesi 100. y\u0131l anmalar\u0131n\u0131n arifesinde yerle bir edildi. Unutulmamal\u0131d\u0131r ki, felaketler bula\u015f\u0131c\u0131d\u0131r ve ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131nda b\u00f6lgesel krizlerin s\u0131n\u0131rlar \u00f6tesine ta\u015fmas\u0131 tetikleyici etken olmu\u015ftur; Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131\u2019ndan, Holokost\u2019a, Kambo\u00e7ya ve Ruanda\u2019ya bunun \u00f6rnekleri \u00e7o\u011falt\u0131labilir.<\/p>\n SIRA K\u00dcRTLERDE M\u0130?<\/strong><\/p>\n Son elli y\u0131ld\u0131r Ortado\u011fu\u2019da en \u00e7arp\u0131c\u0131 d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlerden ge\u00e7en topluluk K\u00fcrtlerdir dersem abart\u0131 olmayacakt\u0131r san\u0131r\u0131m. \u00d6yle ki, e\u011fer bundan 100 y\u0131l \u00f6nce birisi bir g\u00fcn K\u00fcrtler fanatizme kar\u015f\u0131 \u2018\u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda\u2019 \u00e7o\u011fulculu\u011fun ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 olacaklar kehanetinde bulunsayd\u0131 muhtemelen ancak \u015faka malzemesi olurdu. Kahkahalar\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131 ise K\u00fcrtlerin K\u00fcrt olarak birli\u011fi olurdu. Hemencecik akl\u0131ma 1880\u2019lerde Raffi\u2019nin (Hagop Melik Hagopyan) \u2018K\u00fcrtlerin birli\u011fi\u2019 konusundaki alayl\u0131 yaz\u0131lar\u0131 akl\u0131ma geliyor. Ona g\u00f6re bu birlik ancak oyunbaz \u0130ngiliz diplomatlar\u0131n\u0131n ve Abd\u00fclhamid\u2019in manip\u00fclatif tahayy\u00fcllerinde mevcut olabilirdi. D\u00f6nemin Ermeni entelijiansiyas\u0131 aras\u0131ndaki yayg\u0131n K\u00fcrt alerjisini yans\u0131tan bu kurgu asl\u0131nda t\u00fcmden yersiz de\u011fildi. \u00c7\u00fcnk\u00fc K\u00fcrt, ancak ba\u015fkalar\u0131n\u0131n K\u00fcrt g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc bir ki\u015fiydi; kendi dillerinde ise kimi y\u00f6reler hari\u00e7 neredeyse her grup kendisini Kurmanc (Zazaca konu\u015fan Dersimliler K\u0131rmanc diye telaffuz ederler) g\u00f6r\u00fcyordu, ancak Kurmanc\u2019\u0131n ne demek oldu\u011fu dil, inan\u00e7, a\u015firet aidiyetleri, s\u0131n\u0131fsal konum \/ \u00fcretim faaliyeti \u00fczerinden bamba\u015fka manalara geliyordu. Dolay\u0131s\u0131yla d\u0131\u015far\u0131dan bakanlar i\u00e7in K\u00fcrtler asefalik (liderlikten \/ kurumsall\u0131ktan yoksun) ve atomize olmu\u015f bir topluluktu. Ta 17. yy\u2019a kadar uzan\u0131p Ehmed\u00ea Xan\u00ee\u2019yi bir kenara b\u0131raksak bileson 140 y\u0131ld\u0131r K\u00fcrt milliyet\u00e7i elitleri de hep bu par\u00e7alanm\u0131\u015fl\u0131ktan ve ba\u015fs\u0131zl\u0131ktan \u015fikayet edegelmi\u015flerdir. Kendi noktalar\u0131ndan haks\u0131z da say\u0131lmazlar, Osmanl\u0131\u2019n\u0131n son yar\u0131m asr\u0131 ve d\u00fcnya sava\u015flar\u0131 aras\u0131 ortaya \u00e7\u0131kan Kurmanc ayaklanma ve direni\u015flerinin neredeyse hepsinin bast\u0131r\u0131lmas\u0131nda rakip Kurmanc gruplar kritik rol oynad\u0131lar. Dahas\u0131, ortak bir politik projenin, dil siyasetinin ve de kimlik kurgusunun \u00f6n\u00fcndeki en b\u00fcy\u00fck engel hep bu atomize olmu\u015fluk olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fc.<\/p>\n Yaln\u0131z bu s\u0131k\u00e7a \u015fikayet edilen kimlik-aidiyet karma\u015f\u0131k \u00e7oklulu\u011funun g\u00f6zden hep ka\u00e7an bir sonucunun da oldu\u011funu belirtmek gerekir. O da \u015fu ki K\u00fcrtler potansiyel imhac\u0131lar\u0131n\u0131n ellerine gelmediler. Bir ba\u015fka deyi\u015fle kategorik olarak d\u00fc\u015fman olarak tan\u0131mlanamad\u0131lar. Herkesin hep bir iyi, bir de k\u00f6t\u00fc K\u00fcrd\u00fc olageldi; bu Abd\u00fclhamid i\u00e7in de b\u00f6yleydi, Rus \u00c7ar\u0131 II. Nikolas i\u00e7in de. Dolay\u0131s\u0131yla Kurmanclar\u0131n i\u00e7-par\u00e7alanm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131 ister-istemez onlar i\u00e7in halklar, inan\u00e7lar mezarl\u0131\u011f\u0131 topraklarda bir var kalabilme arac\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. Bu par\u00e7alanma T\u00fcrkiye i\u00e7in ancak 1960 sonras\u0131 geli\u015fen hareketlerle de\u011fi\u015fmeye ba\u015flad\u0131. 1970 sonras\u0131 ise Kurmanclar\u0131n ma\u011fduriyetlerini inan\u00e7lar, b\u00f6lgeler, diller ve a\u015firetler \u00f6tesi mobilize ederek rizomatik (\u00e7ok k\u00f6kl\u00fc ve nispeten hiyerar\u015fiden uzak) bir K\u00fcrtl\u00fck in\u015fas\u0131 siyaseti izleyen hareket bir ortak tahayy\u00fcl a\u011f\u0131 kurmak y\u00f6n\u00fcnde \u00e7ok\u00e7a yol\u00a0kat etti. Ancak 1984\u2019ten 2014\u2019e kadar da bu par\u00e7al\u0131 hal esastan de\u011fi\u015fmedi. E\u011fer yakla\u015f\u0131k 20 bin K\u00fcrt da\u011fa \u00e7\u0131km\u0131\u015f ise buna kar\u015f\u0131l\u0131k 120 binden fazla K\u00fcrt onlara kar\u015f\u0131 silah tutmay\u0131 bir bi\u00e7imde kabullenmi\u015f korucu olmu\u015ftur. Devlet partisi, ad\u0131 ne olursa olsun K\u00fcrt siyasalla\u015fmas\u0131n\u0131n filizlendi\u011fi 1970\u2019lerden beri her hal\u00fckarda K\u00fcrt hareketinin kalbi Diyarbak\u0131r\u2019da %35-40 oy alabilmi\u015ftir. \u0130\u015fte bu durum yak\u0131n zamanda temelden sars\u0131lmaya ba\u015flad\u0131. Me\u015fhur \u2018s\u00fcrecin\u2019 nihayete ermeye y\u00fcz tuttu\u011fu d\u00f6nemdeki iki geli\u015fme bunun en net ifadeleri oldular: Kobani direni\u015fiyle dayan\u0131\u015fma eylemleri ve 7 Haziran se\u00e7imleri. T\u00fcrkiye s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisinde bile bulunmayan Kobani\u2019ye destek eylemlerine her b\u00f6lgeden ve kesimden gelen kat\u0131l\u0131m,T\u00fcrkiye\u2018de \u2018K\u00fcrtlerin birli\u011fi\u2019 projesinin ne denli olgunla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan etti. 7 Haziran se\u00e7imlerinde K\u00fcrt b\u00f6lgelerinin bir\u00e7o\u011funda HDP\u2019nin %70 \u00fczerinde oy almas\u0131 bu birli\u011fin siyasal hareketlenmede de kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 oldu\u011funu ortaya koymu\u015ftur. Sonu\u00e7 olarak ne kadar k\u0131r\u0131lgan ve hassas olan bu birlik hi\u00e7bir zaman m\u00fckemmelle\u015fip tamamlanamayacaksa da olsa, bir zamanlar\u0131n espri malzemesi olabilecek \u2018K\u00fcrtlerin birli\u011fi\u2019 sonunda kuruldu.<\/p>\n Bu geli\u015fmelerin iktidar cephesinin K\u00fcrtlere ve K\u00fcrt sorununa bak\u0131\u015f\u0131nda ne denli derin bir k\u0131r\u0131lmaya yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 a\u015fik\u00e2r. \u00c7ok detayl\u0131 bir tart\u0131\u015fmaya girmeden tarif etmek gerekirse bu de\u011fi\u015fime \u00f6fkeli ve kendini aldat\u0131lm\u0131\u015f varsayan devlet cephesinin tepkisi, K\u00fcrt b\u00f6lgelerinde yeni bir kolonyal rejimin tesisi projesi olmu\u015ftur. Her t\u00fcrden kolonyal giri\u015fimde oldu\u011fu gibi kendinde bedenler ve mekan \u00fczerinde s\u0131n\u0131rs\u0131z tasarruf hakk\u0131 g\u00f6ren bu projenin ilk uygulama alanlar\u0131 \u2018K\u00fcrtlerin birli\u011finin\u2019 en konsolide oldu\u011fu yerler oldu. K\u0131sacas\u0131 devlet erki var olan d\u00fczen i\u00e7erisinde \u2018olaylara\u2019 tepki vermek yerine, yeni bir d\u00fczen kurma, \u2018sorunu k\u00f6k\u00fcnden\u2019 \u00e7\u00f6zme yolunu se\u00e7mi\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Bunun okudu\u011funuz yaz\u0131n\u0131n konusu a\u00e7\u0131s\u0131ndan en \u00fcrk\u00fct\u00fcc\u00fc k\u0131sm\u0131, ve de daha \u00f6nceki \u2018k\u00f6k kaz\u0131malardan\u2019 fark\u0131 ise, \u2018iyi K\u00fcrtler\u2019in art\u0131k oyunda kad\u00fck kalm\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r. Korucular\u0131n ve de devlet taraftar\u0131 silahl\u0131 K\u00fcrtlerin kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n \u00f6nemsenmedi\u011fi sistematik bir y\u0131k\u0131m ve yeniden in\u015fa plan\u0131yla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. Bu ba\u011flamda Cizre bir d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131 olmu\u015ftur. Cumhuriyet tarihinin Dersim sonras\u0131 bu en vahim katliam\u0131nda \u015fehir, bir kent k\u0131r\u0131m\u0131na (urbicide) u\u011frat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Katliamlarla ilgili tan\u0131kl\u0131klar ise s\u0131radan \u00f6ld\u00fcrmenin \u00e7ok \u00f6tesine ge\u00e7ildi\u011fine i\u015faret ediyor: Yaral\u0131lar\u0131n hastanelere ta\u015f\u0131nmas\u0131na izin verilmemesi, sivilleri bile \u2018teslim almaya\u2019 isteksizlik g\u00f6sterilmesi ve en nihayetinde bodrumlara s\u0131\u011f\u0131nanlar\u0131n toplu imha silahlar\u0131yla yak\u0131larak \u00f6ld\u00fcr\u00fclmeleri, gerilimin potansiyel olarak nerelere varabilece\u011fi konusunda \u00fcrk\u00fct\u00fcc\u00fc i\u015faretlerdir. Buna \u00f6l\u00fc bedenlerin u\u011frat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok\u00e7a tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f muameleleri de eklemek gerekiyor. Bir yandan Suriye\u2019deki sava\u015f tarafgirli\u011fi\/temsili sergileyen, \u00f6te yandan kurbanlar\u0131n\u0131 insan-d\u0131\u015f\u0131la\u015ft\u0131ran, grafitililerle, kliplerle, kinayeyle toplu \u00f6l\u00fcmleri kutlayan bir g\u00fc\u00e7 pornografisi izliyoruz. Belki bu t\u00fcmden yeni de\u011fil, ancak yeni ve olduk\u00e7a kayg\u0131 verici olan bu halin pop\u00fclerli\u011fi, g\u00f6z \u00f6n\u00fcndeli\u011fi ve g\u00f6z boyama istisnalar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda kamusal alanda savunulmas\u0131. B\u00fcy\u00fck k\u0131y\u0131mlar ve felaketlerde g\u00f6r\u00fclen t\u00fcrden a\u015f\u0131r\u0131-\u015fiddete (s\u0131rf \u00f6ld\u00fcrme amac\u0131n\u0131 a\u015f\u0131p t\u00f6renselle\u015fen, ayinle\u015fen \u015fiddet) ve kurban\u0131n canavarla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na \u015fahit oluyoruz. O denli ki, art\u0131k o bedenlerin insan olmalar\u0131na ait en tart\u0131\u015f\u0131lmaz hak, yani v\u00fccut b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcnde g\u00f6m\u00fclme haklar\u0131 da yok say\u0131labiliyor.<\/p>\n Madalyonun di\u011fer y\u00fcz\u00fcne bakarsak, san\u0131r\u0131m \u2018K\u00fcrtlerin birli\u011fini\u2019 uzun ve olduk\u00e7a ac\u0131l\u0131 bir s\u00fcre\u00e7le ger\u00e7ekle\u015ftirenler de, bu durumun i\u015fleri \u00e7ok da kolayla\u015ft\u0131rmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131k g\u00f6r\u00fcyorlard\u0131r. Gelinen noktada K\u00fcrt hareketinin \u00fczerindeki sorumluluk bir tek K\u00fcrtlerin de\u011fil, b\u00fct\u00fcn bir b\u00f6lgenin gelece\u011fine ili\u015fkindir. Tarihsel analojiler her zaman sorunludur; e\u011fer \u00f6zellikle de benzetme yap\u0131lan olaylara laboratuvar bulgular\u0131, mutlak ve de\u011fi\u015fmez ihtimaller muamelesi yap\u0131l\u0131rsa, bu bizi ancak fikri sabitli\u011fe g\u00f6t\u00fcr\u00fcr. \u00d6te yandan \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki tablonun 1914 sonbahar\u0131na benzerli\u011fi d\u00e9j\u00e0vu dedirtecek denli \u00fcrk\u00fct\u00fcc\u00fc. \u00dclkede radikalle\u015fen ve istikrars\u0131zla\u015fan bir iktidar kli\u011fi, her ge\u00e7en g\u00fcn daha da \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 \u015fekilde a\u015f\u0131r\u0131la\u015fan ideolojik bir hatta y\u00fcr\u00fcyor. B\u00f6lgesel, uluslararas\u0131 bir kriz \u00fclkeye ta\u015fma emareleri g\u00f6sterirken diplomatik matriks bile ayn\u0131 duruyormu\u015f gibi: Bir yanda ba\u015f d\u00fc\u015fman Rusya, \u00f6te yandan rejimi kollar g\u00f6r\u00fcnen Almanya. Ve bir ba\u015fka \u00e7arp\u0131c\u0131 benzerlik ise zaman\u0131nda Ta\u015fnaktsutyun\u2019un oldu\u011fu gibi, K\u00fcrt hareketinin bug\u00fcn temsili beyan\u0131nda bulundu\u011fu grup i\u00e7erisinde di\u011fer akt\u00f6rleri marjinalize etmi\u015f mutlak egemen konumu. Talep edilen haklar ve onlar\u0131n kavramsalla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 bile de\u011fi\u015fmemi\u015f, yerel y\u00f6netimlerin g\u00fc\u00e7lendirilmesi (ademi merkeziyet\u00e7ilik), inknavarutyun (\u00f6zy\u00f6netim), e\u015fit yurtta\u015fl\u0131k hukuku veinknaba\u015fdbanutyun (\u00f6zsavunma). Ve burada da bitmiyor benzerlikler; mezkur politik akt\u00f6r, t\u0131pk\u0131 Ta\u015fnaktsutyun gibi, radikalle\u015fen, istikrars\u0131zla\u015fan, ideolojik olarak a\u015f\u0131r\u0131la\u015fan bir iktidar g\u00fcc\u00fcyle h\u00fcsrana u\u011frayan bir pazarl\u0131k ve hatta bir z\u0131mni n\u00fcfuz payla\u015f\u0131m\u0131na girmi\u015f. Benzerlikler \u00e7arp\u0131c\u0131 ve korkutucu.<\/p>\n Burada \u2018s\u00fcre\u00e7\u2019 hakk\u0131nda bir parantez a\u00e7mam gerekiyor. Bar\u0131\u015f, \u00f6zellikle son 30 y\u0131lda k\u0131yaslanamaz travmalar ya\u015fam\u0131\u015f, ac\u0131lar \u00e7ekmi\u015f, kay\u0131plar vermi\u015f K\u00fcrt halk\u0131 i\u00e7in hava, su gibi ya\u015famsal bir talep. Ancak, gelinen nokta itibariyle \u015fu \u00e7ok a\u00e7\u0131kt\u0131r ki, s\u00fcre\u00e7, ortaya \u00e7\u0131kma sebebi, saikleri ve y\u00fcr\u00fct\u00fclme bi\u00e7imi itibariyle m\u00fcjdeledi\u011fi \u2018\u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc\u2019 getirmemi\u015f, tersine bir yandan sebebi de oldu\u011fu m\u00fcstakbel patlamay\u0131, \u015fiddetini b\u00fcy\u00fcterek ertelemi\u015ftir. Bunun ilk kanl\u0131 emareleri 6-7 Ekim protestolar\u0131 ile y\u00fcz\u00fcn\u00fc g\u00f6sterdi. 7 Haziran sonras\u0131 k\u0131sm\u0131 ise zaten malum. Tabii burada akt\u00f6rler \u00f6tesinde b\u00f6lgesel geli\u015fmelerin b\u00fcy\u00fck etkisi oldu\u011funu da not d\u00fc\u015fmek gerekir. Her hal\u00fckarda \u2018s\u00fcre\u00e7\u2019 etraf\u0131nda derinlikli ve ele\u015ftirel bir entelekt\u00fcel tart\u0131\u015fma ortam\u0131 olamad\u0131. Ortam, kerameti kendinden menkul ahlak\u00e7\u0131\/normcu seslerce b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde domine ve hatta ter\u00f6rize edildi. Yorumlarda naif\u00e7e iyimserlik pompalayan kes-yap\u0131\u015ft\u0131r \u0130rlanda, G\u00fcney Afrika, Bask \u00fclkesi \u00f6rnekleri u\u00e7u\u015furken, bu t\u00fcr i\u015fleyen s\u00fcre\u00e7lerin Filistin, Cezayir gibi yerlerde ni\u00e7in h\u00fcsran ve hatta felaketle sonu\u00e7land\u0131\u011f\u0131 sorulamad\u0131 bile. Bu nispeten uzak \u00f6rnekleri bir yana b\u0131raksak bile, acaba daha gerilere gitmeden, 1876\u2019dan bu yana e\u015fit yurtta\u015fl\u0131k talebini y\u00fckselten hi\u00e7bir etnik\/dini grubun sistem i\u00e7erisinde m\u00fczakere yoluyla b\u0131rak\u0131n muvaffak olmay\u0131, b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc koruyamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve hatta varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n s\u00fcrd\u00fcrebilir kalmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da m\u0131 yok sayaca\u011f\u0131z, en ba\u015fta da korkun\u00e7 Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131 \u00f6rne\u011fini ve ona uzanan yoldaki \u2018s\u00fcreci\u2019 olmak \u00fczere?<\/p>\n Buradaki \u00e7\u0131kar\u0131m, sonucun ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak yine ayn\u0131 olaca\u011f\u0131 de\u011fildir; daha ziyade alt\u0131n\u0131 \u00e7izmek istedi\u011fim, hal bu iken, bu t\u00fcr giri\u015fimler konusunda daha n\u00fcansl\u0131, ihtiyatl\u0131 ve \u00e7ok ihtimalli d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ve buna g\u00f6re \u00f6neriler sunmaya y\u00f6nelik yak\u0131c\u0131 ihtiya\u00e7t\u0131r. Yap\u0131sal-tarihsel zorluklar\u0131 bir kenara b\u0131raksak bile, malum s\u00fcre\u00e7 en ba\u015f\u0131ndan itibaren belirleyici unsurlar taraf\u0131ndan stratejik\/ programatik g\u00f6r\u00fclmedi ve s\u00fcre\u00e7 kurumsal\/\u00f6rg\u00fctsel g\u00fcnl\u00fck \u00e7\u0131karlar temelinde y\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc; iktidar cenah\u0131 i\u00e7in soluk almak, anl\u0131k rakiplerini ekarte etmek, \u00f6te yandan ise K\u00fcrt muhalefetinin bir daha bir tehdit olamayaca\u011f\u0131 cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131kta devleti yeniden yap\u0131land\u0131rmak i\u00e7in bir f\u0131rsat olarak de\u011ferlendirildi. Di\u011fer taraf i\u00e7in ise K\u00fcrt ya\u015fam alanlar\u0131nda daha kolay manevra yapabilmesi, ayr\u0131ca bu s\u00fcrecin yaratt\u0131\u011f\u0131 lehteki ko\u015fullar\u0131n K\u00fcrtler i\u00e7erisindeki n\u00fcfuzunu artt\u0131rmas\u0131 \u00f6zendirici oldu, tabii buna Suriye\u2019deki kriz dolay\u0131s\u0131yla \u00f6ncelik s\u0131ralamas\u0131 yapma ihtiyac\u0131n\u0131 da eklemek gerek. \u015eahsi kanaatim benzer akt\u00f6rler, usuller ve saiklerle y\u00fcr\u00fct\u00fclecek bir ba\u015fka s\u00fcrecin, \u00e7evresel ko\u015fullarda k\u00f6kl\u00fc bir de\u011fi\u015fiklik olmad\u0131\u011f\u0131 takdirde, bilhassa T\u00fcrkiye K\u00fcrtleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan krizi biraz daha ertelese de sonu\u00e7ta \u00e7ok daha tahripkar patlamas\u0131na yol a\u00e7abilece\u011fidir.<\/p>\n Dolay\u0131s\u0131yla K\u00fcrt hareketi bulundu\u011fumuz konjonkt\u00fcr itibariyle b\u00fcy\u00fck bir sorumluluk alt\u0131ndad\u0131r. Hareketin siyasi retori\u011finde en az\u0131ndan 1999 y\u0131l\u0131ndan beri belirgin yer tutan \u00e7e\u015fitli s\u0131fatlarla betimlenmi\u015f soyk\u0131r\u0131m ifadesi, yak\u0131n d\u00f6nemki \u00f6nde gelen isimlerin a\u00e7\u0131klamalar\u0131nda yak\u0131c\u0131 ve hissedilen ger\u00e7ek bir kayg\u0131ya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcne i\u015faret ediyor. Zaten, K\u00fcrt hareketinin bir\u00e7ok s\u00f6zc\u00fcs\u00fc de ya\u015fananlar\u0131n ve giderek de a\u011f\u0131rla\u015fan durumun devlet blo\u011fundaki tekle\u015fme, radikalle\u015fme ve b\u00f6lgesel ko\u015fullar nedeniyle 1990\u2019lar\u0131n bir tekrar\u0131ndan \u00e7ok daha vahim noktalarda oldu\u011funu ifade ediyor. Bu ba\u011flamda, madunlar ad\u0131na siyaset y\u00fcr\u00fctmek, \u00f6zellikle kurulmas\u0131nda b\u00fcy\u00fck pay\u0131n\u0131n oldu\u011fu \u2018birli\u011fi\u2019 felaketlerden esirgemek i\u00e7in, hareketin \u00e7ok ihtiyatl\u0131 olmas\u0131 gerekti\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r. Belirleyici kolektif akt\u00f6rlerin naif iyimserlikle pe\u015finden s\u00fcr\u00fcklendi\u011fi tan\u0131m\u0131 belirsiz bir bar\u0131\u015f veya Jakoben \u2018kurtulu\u015fa kadar sava\u015f\u2019 ikilemi d\u0131\u015f\u0131nda kalan yollar, tarzlar, politikalar \u00fcretmedeki ba\u015far\u0131s\u0131 K\u00fcrtlerin, T\u00fcrkiye\u2019nin ve de b\u00f6lgenin selameti a\u00e7\u0131s\u0131ndan kritik \u00f6nemdedir. Bu k\u0131sma son bir tarihsel not ise K\u00fcrt siyaseti a\u00e7\u0131s\u0131ndan katastrofik bir sonuca \u00e7\u0131kmas\u0131 muhtemel bir hat, b\u00f6lge halk\u0131n\u0131n \u2018kurtulu\u015funu\u2019 onun korunmas\u0131, var kalabilmesi veya savunulmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne koymas\u0131d\u0131r. Y\u00fczy\u0131l \u00f6nceki deneyimin en ac\u0131 derslerinden biri bu olsa gerek\u2026<\/p>\n YA D\u0130\u011eERLER\u0130?\u00a0<\/strong><\/p>\n \u0130lk ba\u015fta \u015funu ifade etmek gerekiyor: toplu \u015fiddet eylemleri, etnik bo\u011fazla\u015fmalar, soyk\u0131r\u0131mlar \u00e7ok nadiren sadece tek bir grubu hedef alm\u0131\u015ft\u0131r. Holokost sadece Yahudi Soyk\u0131r\u0131m\u0131 de\u011fildir, 1915 yaln\u0131zca Ermenilerin soyk\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131 de\u011fildir, en az\u0131ndan S\u00fcryaniler, Ezidiler de kurban gruplar aras\u0131nda olmu\u015ftur. Dolay\u0131s\u0131yla buradaki tart\u0131\u015fma, \u2018o mu, yoksa di\u011ferleri mi?\u2019 sorusuna cevap vermeye \u00e7al\u0131\u015fmaz. Laf\u0131 hi\u00e7 uzatmadan konuya gireyim; san\u0131r\u0131m yak\u0131n d\u00f6nem siyasetini biraz takip eden herkes ma\u011fdurlar aras\u0131nda \u2018Alevi\u2019 olarak kategorize edilen gruplar\u0131n olaca\u011f\u0131na hi\u00e7 \u015fa\u015f\u0131rmayacakt\u0131r. \u0130ktidar\u0131n b\u00f6lgesel krizde S\u00fcnni ekseninin en hararetli temsilcilerinden birine d\u00f6n\u00fc\u015fmesi, ayr\u0131ca Irak ve Suriye\u2019de Onikici, Nusayri, K\u0131z\u0131lba\u015f gruplar\u0131 ortadan kald\u0131rma siyaseti s\u00fcrd\u00fcren cihat\u00e7\u0131 \u00f6rg\u00fctlerle yak\u0131n ili\u015fkiler kurmas\u0131 T\u00fcrkiye\u2019deki benzer gruplar aras\u0131nda, hakl\u0131 ve g\u00f6zlenebilir tedirginli\u011fe yol a\u00e7t\u0131. Zaten II. Mahmud devriyle ba\u015flay\u0131p cumhuriyet iktidarlar\u0131yla s\u00fcren nerdeyse kesintisiz bir siyaset olarak mezkur gruplar\u0131n ehli-S\u00fcnnetlik ve\/ya Ortodoks \u0130slam i\u00e7erisinde eritilmesi \u00e7abas\u0131 halen devam ediyor. 1960\u2019lar sonras\u0131 \u2018Aleviler\u2019 aras\u0131nda radikal siyasete artan ilgi ise bu cemaatlerin kriminalize edilmesinin yeni bir arac\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ve 1970\u2019lerden bu yana ise neredeyse rutin \u2018Alevi\u2019 katliamlar\u0131na, pogromlar\u0131na sahne olmu\u015f bir \u00fclkedeyiz. Bu zaten ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na bir yeni derin kriz durumunda belirli \u2018Alevi\u2019 topluluklar\u0131n risk alt\u0131nda olaca\u011f\u0131na i\u015faret ediyor. Burada alt\u0131n\u0131 \u00e7izmek gerekiyor ki, \u2018Alevili\u011fin\u2019 kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fu tehdit kategorik de\u011fil, konumsald\u0131r. Antakya Nusayrileri, Ad\u0131yaman, Mara\u015f, Malatya, Sivas K\u0131z\u0131lba\u015f k\u00f6yleri, b\u00fcy\u00fck\u015fehirlerdeki gettola\u015fm\u0131\u015f yoksul \u2018Alevi\u2019 mahalleri esas tehdit alt\u0131ndaki gruplard\u0131r. Ayr\u0131ca \u00e7ok \u00f6nemli bir yak\u0131n d\u00f6nem geli\u015fmesini unutmamak gerekiyor; Pazarc\u0131k-Mara\u015f ve Zara-Divri\u011fi gibi K\u0131z\u0131lba\u015f\u2013K\u00fcrt seyrelmi\u015f n\u00fcfusun bulundu\u011fu alanlara Suriyeli m\u00fclteci kamp\u0131 kurulmas\u0131 giri\u015fimi. Bu t\u00fcrden resmi kamp sakinlerinin nas\u0131l bir siyasal n\u00fcfuz alt\u0131nda olacaklar\u0131n\u0131 ve kimleri d\u00fc\u015fman addedecekleri b\u00fcy\u00fck bir muamma olmasa gerek. Bir\u00e7ok k\u0131r\u0131mda, \u00f6zellikle Ruanda ve Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131 bunlara dahildir, benzer ba\u011f\u0131ml\u0131, ma\u011fdur m\u00fclteci gruplar\u0131n maalesef sald\u0131rgan unsurlar\u0131 olarak aktive edilmi\u015flerdir.<\/p>\n Yaz\u0131ya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m anekdota d\u00f6nmek istiyorum, ve bir kez daha hat\u0131rlat\u0131yorum ki, soyk\u0131r\u0131m benzeri felaketler \u00f6ng\u00f6r\u00fclemez ve olduk\u00e7a karma\u015f\u0131k s\u00fcre\u00e7lerdir. Ancak g\u00f6kten zembille d\u00fc\u015fmezler. Ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131nda tarihsel arka-plan, yap\u0131sal ideolojik, siyasal, ekonomik, k\u00fclt\u00fcrel ko\u015fullar\u0131n olmazsa olmaz rol\u00fc vard\u0131r. Bildi\u011fimiz deneyimler bize bu ko\u015fullar\u0131n radikalle\u015fip, k\u00f6ktenci \u00e7\u00f6z\u00fcmlere y\u00f6nelen siyasal elit kadrosunun ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 ve sava\u015f, b\u00f6lgesel kriz gibi m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan bir ortam ile \u00f6rt\u00fc\u015fmesinin durumu vahimle\u015ftirdi\u011fini g\u00f6steriyor. Ancak buraya kadar anlatt\u0131klar\u0131m sadece bu t\u00fcr felaketleri muhtemel k\u0131lar, onlar\u0131 mutlakla\u015ft\u0131rmaz, ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz k\u0131lmaz. Bulundu\u011fumuz yer buras\u0131d\u0131r ve hen\u00fcz \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilirlik s\u0131n\u0131rlar\u0131nday\u0131z. Buraya kadar bir \u2018sorunu\u2019 a\u00e7\u0131klayabiliriz. Kayg\u0131l\u0131 olmak i\u00e7in de yeterinden fazla gerek\u00e7emiz varsa da, unutulmamal\u0131d\u0131r ki, \u00e7evresel ko\u015fullardaki bir de\u011fi\u015fiklik, iktidar blo\u011fu i\u00e7erisindeki bir geli\u015fme b\u00fct\u00fcn gerilimi bir anda dindirebilir.<\/p>\n Soyk\u0131r\u0131m ve benzeri felaketleri pozitivist aritmeti\u011fin d\u0131\u015f\u0131na iten iki etken ise tetikleyici fakt\u00f6rler ve karar mekanizmas\u0131, yani insan unsurudur; bir \u2018sorundan\u2019 bir \u2018felakete\u2019 s\u0131\u00e7rama an\u0131. \u00d6zellikle insan unsuru, \u00e7\u00f6z\u00fclmesi neredeyse imkans\u0131z bir muammad\u0131r. M\u00fcstakbel failler bir tek kendilerince mana ta\u015f\u0131yan bir rasyonalite ve \u2018vicdan\u2019 sistemi yarat\u0131rlar. Faillerin kimlik ve aidiyetleri, ve ni\u00e7in hedef se\u00e7ildiklerinin a\u00e7\u0131klamas\u0131 ise ancak bu ara\u00e7sal rasyonalite ve \u2018vicdanda\u2019 sakl\u0131d\u0131r. Bildi\u011fimiz birka\u00e7 nokta daha var soyk\u0131r\u0131m t\u00fcr\u00fc felaketlere ili\u015fkin. O da kurban gruplar\u0131n her \u015feyin \u00f6tesinde kurban edilebilir olduklar\u0131 i\u00e7in hedeflenmesidir. Potansiyel ma\u011fdur gruplar\u0131n hedefle\u015fmesinin bir temel sebebi kar\u015f\u0131 koymalar\u0131n\u0131 sa\u011flayacak sosyal, siyasal ve kurumsal direni\u015f a\u011flar\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6kertilebilmesidir. Dersim\u2019de de, Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131\u2019nda da felaket ma\u011fdurlar\u0131 isyan ettikleri, silahland\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in de\u011fil, bu t\u00fcr giri\u015fimlerden yoksun olduklar\u0131, yoksun kald\u0131klar\u0131 i\u00e7in ger\u00e7ekle\u015febilmi\u015ftir. Yaz\u0131y\u0131 Tiflis merkezli Ta\u015fnak gazetesi Horizon\u2019un Ar-Khor mahlasl\u0131 \u0130stanbul muhabirinin yollad\u0131\u011f\u0131 18 Ekim 1914 tarihinde yay\u0131nlanan makalesinden bir al\u0131nt\u0131yla sonland\u0131ray\u0131m, ama hikayenin sonu bir kez daha bu olmas\u0131n:<\/p>\n \u2018T\u00fcrkler Ermenilere kar\u015f\u0131 \u2018insani ve ayd\u0131n\u2019 Alman subaylar\u0131n\u0131n g\u00f6zleri \u00f6n\u00fcnde bir su\u00e7 i\u015fleyebilirler \u2013 \u00fcrk\u00fct\u00fcc\u00fc ve e\u015fi benzeri g\u00f6r\u00fclmedik bir su\u00e7. Katliam, katliam \u2026 her an vaziyetin ruh ve v\u00fccut kulaklar\u0131m\u0131za f\u0131s\u0131ldad\u0131\u011f\u0131 bu korkun\u00e7 kelimeyi duyuyoruz. \u2026<\/p>\n