![\"\"](\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Gomidas-2-360x203.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Gomidas Vartabed bug\u00fcn Ermeni d\u00fcnyas\u0131 i\u00e7in tart\u0131\u015fmas\u0131z simge bir isim. Klasik Ermeni m\u00fczi\u011fi denildi\u011finde akla ilk gelen isimlerden. Rita Soulahian Kuyumjiyan ise bu bilinen Ermeni ikonunun daha az konu\u015fulan, daha az dile getirilen bir yan\u0131n\u0131n izini s\u00fcr\u00fcyor \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda. Ermeni ayd\u0131n\u0131n\u0131n hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131 hem biyolojik hem psikanalitik-psikolojik a\u00e7\u0131dan ara\u015ft\u0131r\u0131yor.\u00a0<\/em><\/strong><\/p>\n Serdar Korucu<\/strong><\/p>\n Gomidas Vartabed, 150 y\u0131l \u00f6nce 26 Eyl\u00fcl 1869\u2019da K\u00fctahya\u2019da do\u011fdu. \u00c7a\u011fda\u015f Ermeni klasik m\u00fczi\u011finin babas\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclecek olan Gomidas\u2019\u0131n hayat\u0131nda soyk\u0131r\u0131m s\u00fcreci k\u0131r\u0131lma yaratacakt\u0131.<\/p>\n \u201c\u2026 yerinden yurdundan edilmi\u015f binlerce \u00e7ocuk, kad\u0131n, ya\u015fl\u0131 gen\u00e7 Ermeni\u2019den olu\u015fan bir kafile g\u00f6rd\u00fcm. Geceyi tepede, hep birlikte bir kantik s\u00f6yleyerek ge\u00e7irmi\u015flerdi\u2026 \u201cSabah m\u00fcbarek olsun.\u201d<\/p>\n Rahip Gomidas, \u00c7ank\u0131r\u0131\u2019ya yap\u0131lan ac\u0131 verici yolculuk s\u0131ras\u0131nda bir g\u00fcn sabah\u0131n erken saatlerinde s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6t\u00fcr\u00fclen \u00e7aresiz, korkmu\u015f insanlar\u0131n bu g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcne \u015fahit oldu\u011funa inan\u0131yordu. B\u00f6yle bir an\u0131s\u0131n\u0131n olmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi, \u00e7\u00fcnk\u00fc Osmanl\u0131 h\u00fck\u00fcmetinin soyk\u0131r\u0131m\u0131 ba\u015flatacak tehcir karar\u0131 27 May\u0131s 1915\u2019te yay\u0131nlan\u0131rken kendisi 24 Nisan tutuklamalar\u0131 aras\u0131ndayd\u0131 ve bu s\u00fcre\u00e7te \u00c7ank\u0131r\u0131\u2019dan \u0130stanbul\u2019a d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fc. Bu hat\u0131raya sahip oldu\u011funu sanmas\u0131n\u0131n nedeniyse akut stres bozuklu\u011fu olarak adland\u0131r\u0131lan rahats\u0131zl\u0131\u011fa yakalanm\u0131\u015f olmas\u0131yd\u0131. Bu de\u011ferlendirme, Rita Soulahian Kuyumjiyan\u2019\u0131n Aysu O\u011fuz taraf\u0131ndan T\u00fcrk\u00e7eye kazand\u0131r\u0131lan ve Birzamanlar Yay\u0131nc\u0131l\u0131k\u2019\u0131n yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 \u201cDelili\u011fin Arkeolojisi \u2013 Gomidas\u201d kitab\u0131ndan\u2026<\/p>\n Gomidas Vartabed bug\u00fcn Ermeni d\u00fcnyas\u0131 i\u00e7in tart\u0131\u015fmas\u0131z simge bir isim. Klasik Ermeni m\u00fczi\u011fi denildi\u011finde akla ilk gelen isimlerden. Rita Soulahian Kuyumjiyan ise bu bilinen Ermeni ikonunun daha az konu\u015fulan, daha az dile getirilen bir yan\u0131n\u0131n izini s\u00fcr\u00fcyor \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda. Ermeni ayd\u0131n\u0131n\u0131n hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131 hem biyolojik hem psikanalitik-psikolojik a\u00e7\u0131dan ara\u015ft\u0131r\u0131yor. Pe\u015finden ko\u015ftu\u011fu sorular \u015funlar oluyor: Y\u0131llar boyunca g\u00f6sterdi\u011fi t\u00fcm kafa kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 belirtilerinin arkas\u0131nda hangi ac\u0131lar bulunuyordu? Hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131 herhangi biri derinlemesine ara\u015ft\u0131rm\u0131\u015f m\u0131yd\u0131? \u00d6l\u00fcm kamp\u0131nda ya\u015fad\u0131klar\u0131 ile g\u00f6sterdi\u011fi hastal\u0131k belirtileri aras\u0131ndaki olas\u0131 ili\u015fki ciddi bir \u015fekilde incelenmi\u015f miydi?<\/p>\n Bu alan az ara\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir konu. Kuyumjiyan\u2019\u0131n da belirtti\u011fi gibi soyk\u0131r\u0131m\u0131 izleyen on y\u0131llarda yeti\u015fen Ermeni uzmanlar, \u00f6zellikle de bu ku\u015fa\u011f\u0131n Ermeni psikologlar\u0131 ve psikiyatristleri, soyk\u0131r\u0131m\u0131n hayatta kalanlar \u00fczerindeki, kendileri ve aileleri dahil travmatik etkilerini tart\u0131\u015fmakta fazlas\u0131yla isteksizlerdi. Bunda hayatta kalanlar ve onlar\u0131n torunlar\u0131n\u0131n yeni sosyal ve mesleki alanlarla b\u00fct\u00fcnle\u015fmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken kendilerini utan\u00e7 verici \u201ca\u00e7 Ermeniler\u201d kli\u015fesinden uzak durmak mecburiyetinde hissetmi\u015f olabilirlerdi.<\/p>\n Rita Soulahian Kuyumjiyan, bu sorular\u0131n pe\u015finden Gomidas\u2019\u0131n 1988\u2019de hayat\u0131n\u0131n son on \u00fc\u00e7 y\u0131l\u0131n\u0131 ge\u00e7irdi\u011fi Paris\u2019in d\u0131\u015f\u0131ndaki H\u00f4pital Villejuif\u2019le ba\u011flant\u0131ya ge\u00e7iyor. Hastal\u0131\u011f\u0131na do\u011fru bir te\u015fhis koymak i\u00e7in\u2026 Ancak elde ettiklerini yeterli bulmayan Kuyumjiyan, \u201cDelili\u011fin Arkeoloji\u201dsi i\u00e7in ara\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131 daha da kapsaml\u0131 hale getiriyor. So\u011fomon So\u011fomonyan ad\u0131yla vaftiz edilen Rahip Gomidas\u2019\u0131n do\u011fumundan 6 ay sonra kaybetti\u011fi annesi Takuhi Hovhanesyan ile ba\u015fl\u0131yor. Psikiyatrist John Bowlby\u2019nin tan\u0131m\u0131yla bir ba\u015fka \u201cg\u00fc\u00e7l\u00fc koruyucu\u201d bulmak umuduyla gidece\u011fi babas\u0131 Kevork So\u011fomonyan\u2019\u0131n \u00e7ocu\u011funu kaderiyle ba\u015f ba\u015fa b\u0131rak\u0131p kendini i\u00e7kiye vermesi sonras\u0131 \u00f6l\u00fcm\u00fc de bir ba\u015fka travmas\u0131 oluyor. Her ne kadar amcas\u0131 Harutyun kendisini resmen evlat edinse de Gomidas\u2019\u0131n \u00e7ocukluk y\u0131llar\u0131nda kendisini evsiz gibi hissetti\u011fini bir \u00e7ocukluk arkada\u015f\u0131n\u0131n anlat\u0131m\u0131ndan buluyor: \u201cBabas\u0131n\u0131n vefat\u0131ndan sonra hayat\u0131 daha da ac\u0131kl\u0131 bir hal ald\u0131. \u00c7ocuk, ger\u00e7ek anlamda evsizdi. Ona genellikle sokaklarda ve a\u011flarken rastlard\u0131m.\u201d Kuyumjiyan\u2019a g\u00f6re Gomidas\u2019\u0131n hayatta kalan tek ebeveyninin alkolizmi ve sonras\u0131ndaki \u00f6l\u00fcm\u00fc, y\u0131llar sonra ger\u00e7ekle\u015fecek psikolojik trajedilere zemin haz\u0131rlayacakt\u0131.<\/p>\n 1881\u2019in sonbahar\u0131nda E\u00e7miadzin\u2019e gidi\u015fi ba\u015f\u0131na gelenlerle ilgili \u201ckabullenme ve iyile\u015fme\u201d s\u00fcrecini ba\u015flatacak, 1896-1899 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Berlin\u2019deki \u00f6\u011frencili\u011fi, sonras\u0131nda yeniden E\u00e7miadzin\u2019e d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc yeni bir d\u00f6nemi a\u00e7acakt\u0131. Gomidas k\u0131rsal\u0131n melodilerini fark ediyordu.<\/p>\n \u201cAnneci\u011fim, \u00e7aresiz \u00e7ocu\u011fun ne yapabilir? Bir k\u0131z \u00e7ocu\u011funun s\u00f6yledi\u011fi melodideki s\u00f6zler, Rita Soulahian Kuyumjiyan\u2019a g\u00f6re Gomidas\u2019\u0131 kendi \u00e7ocuklu\u011funa d\u00f6nd\u00fcrecekti. Gomidas Vartabed, halk\u0131n melodileri \u00fczerine ara\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131 geni\u015fletecekti. 1903 sonbahar\u0131nda \u00fc\u00e7 y\u0131ll\u0131k \u00e7ok \u00f6zenli bir derlemeyle bir halk \u015fark\u0131s\u0131 kitab\u0131 yay\u0131nlayacakt\u0131. Bu derlemelerin devam\u0131 gelecekti, ama \u00f6ncesinde 1906 Mart\u2019\u0131nda E\u00e7miyadzin\u2019de takdir edilmedi\u011fini hissederek Bat\u0131\u2019ya Avrupa\u2019ya gidecekti.<\/p>\n Ba\u015fta Paris ve Venedik olmak \u00fczere Bat\u0131\u2019da ba\u015far\u0131 yakalasa, Hay Knar (Ermeni Liri) isimli \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 1907\u2019de yay\u0131mlasa da maddi zorluklar nedeniyle E\u00e7miadzin\u2019e d\u00f6necekti. Bu d\u00f6nemde kendisine y\u0131llarca sevgi ve destek veren Gato\u011figos \u201cKhrimyan Hayrig\u201d vefat etmi\u015fti. Bu bir ba\u015fka \u201cbaba\u201d ile vedala\u015fmayd\u0131 ve bunu yak\u0131n arkada\u015f\u0131 Markarid Babayan\u2019a \u015f\u00f6yle anlatacakt\u0131: \u201c(\u2026) \u0131\u015f\u0131k istiyorum, parlak bir \u0131\u015f\u0131k, g\u00f6ky\u00fcz\u00fcne y\u00fckselmek yukar\u0131lara \u00e7\u0131kmak ve yak\u0131c\u0131 g\u00fcne\u015fle ya\u015famak istiyorum, fakat yolu bulam\u0131yorum ve bu bo\u011fucu havada nefes alam\u0131yorum\u201d Yani Gomidas, Kuyumjian\u2019a g\u00f6re a\u00e7\u0131k\u00e7a depresyon ve bo\u015fluk duygusu ya\u015f\u0131yordu. Yeni Gato\u011figos\u2019un 1909\u2019da II. Madteos olarak se\u00e7ilmesi k\u0131sa bir s\u00fcre i\u00e7in umutlar\u0131n\u0131 ye\u015fertse de hayali olan m\u00fczik okulu kurmas\u0131na ret yan\u0131t\u0131 verilecek, Sevan Manast\u0131r\u0131\u2019na inzivaya \u00e7ekilmek i\u00e7in g\u00f6nderilme talebi de reddedilecekti. Gomidas, Osmanl\u0131 topraklar\u0131na d\u00f6nme karar\u0131 al\u0131yordu. Ancak bu cesaret gerektiren bir de\u011fi\u015fimdi \u00e7\u00fcnk\u00fc her ne kadar II. Me\u015frutiyet ilan edilmi\u015f olsa da Adana Katliam\u0131\u2019n\u0131n \u00fcst\u00fcnden bir y\u0131l ge\u00e7mi\u015fti. 1910 y\u0131l\u0131n\u0131n Eyl\u00fcl\u2019\u00fcnde \u0130stanbul\u2019da, Pera\u2019da Pangalt\u0131 Sokak 83 numarada Karag\u00f6zyan ailesine ait bir daireyi kiralad\u0131. Bu s\u00fcre\u00e7te kutsal kantiklerin (ilahilerin) dini olmayan mekanda s\u00f6ylenmesine dini otoriteler kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kacak, fakat Gomidas yolunda ilerleyecek, 4 Aral\u0131k 1910\u2019da Pera\u2019da Petit Champ\u2019ta konserini verecekti. \u00dcn\u00fc o kadar h\u0131zl\u0131 yay\u0131l\u0131yordu ki M\u0131s\u0131r Ermenilerinden gelen daveti kabul etmesi ard\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi performans sonras\u0131 \u00fcnl\u00fc Ermeni yazar Dikran Gamsaragan, \u201cM\u0131s\u0131r Ermenilerine bir par\u00e7a Ermenistan getirdi\u2026 bize \u2026 Masis Da\u011f\u0131\u2019n\u0131 getirdi; kim demi\u015f da\u011flar y\u00fcr\u00fcyemez diye\u2026\u201d Sonras\u0131nda Avrupa\u2019ya giden Gomidas, 1912\u2019de ise en b\u00fcy\u00fck r\u00fcyas\u0131n\u0131, konservatuar kurma hayalini \u0130stanbul\u2019da ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in haz\u0131rl\u0131klara ba\u015fl\u0131yordu. 1913\u2019te bir kez daha E\u00e7miadzin\u2019e gitse de yine arad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bulamayacak, bir kez daha Osmanl\u0131 ba\u015fkentine d\u00f6necekti ve Ermeni alfabesinin bin be\u015f y\u00fcz\u00fcnc\u00fc y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fcne Ermeniceye duydu\u011fu a\u015fkla yazd\u0131\u011f\u0131 Ov Medzaskan\u00e7 Tu Lezu (Ah Benim \u015eanl\u0131 Dilim) dillere destan olacakt\u0131. \u00dcn\u00fc sadece Ermeni toplumu i\u00e7inde de\u011fil, t\u00fcm Osmanl\u0131\u2019ya yay\u0131l\u0131yordu fakat 1915 geliyordu. O da 24 Nisan gecesi tutuklananlar aras\u0131nda yer alacakt\u0131.<\/p>\n \u2018A\u011eA\u00c7LARI PUSUDA BEKLEYEN YA\u011eMACILARA BENZET\u0130YORDU\u2019<\/strong><\/p>\n Tutukland\u0131\u011f\u0131 ilk g\u00fcnde serbest b\u0131rak\u0131laca\u011f\u0131na inanan Gomidas\u2019\u0131n \u00c7ank\u0131r\u0131 yolunda psikolojisi bozuluyor, Kalecik\u2019teki bir kervansaray\u0131n \u00f6n\u00fcndeki meydanda s\u00fcrekli \u201chi\u00e7 kimse anlam\u0131yor\u201d diye m\u0131r\u0131ldan\u0131yordu. Etraf\u0131ndakilere g\u00f6re art\u0131k ba\u015fka birine d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc. \u00c7ank\u0131r\u0131\u2019da tutulan 291 Ermeni\u2019den hayatta kalan 40\u2019\u0131 aras\u0131nda yer alacakt\u0131. Belki \u015fans eseri, belki de n\u00fcfuzlu arkada\u015flar\u0131 sayesinde ancak Kuyumjian\u2019a g\u00f6re akut stres bozuklu\u011funa yakalanm\u0131\u015ft\u0131 bile. \u00d6yle ki ayn\u0131 arabada yolculuk yapan Rahip Balakyan, Rahip Gomidas\u2019\u0131n \u201cb\u00fcy\u00fck a\u011fa\u00e7lar\u0131, pusuda bekleyen ya\u011fmac\u0131 h\u0131rs\u0131zlara benzetti\u011fini\u201d aktaracakt\u0131.<\/p>\n Bu kez d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fc \u0130stanbul, bir zamanlar konservatuar hayalini ger\u00e7ekle\u015ftirmeyi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc \u015fehir de\u011fildi. Kendisini \u201chapishane\u201d gibi hissedece\u011fi bir ev ve pe\u015finde s\u00fcrekli gizli ajan dolu oldu\u011funu hissetti\u011fi sokaklar bekliyordu. Bundan sonra ya\u015fayacaklar\u0131 Travma Sonras\u0131 Stres Bozuklu\u011fu\u2019nun sonu\u00e7lar\u0131yd\u0131. Mesela 1916\u2019da ilahi okunurken, sunakta h\u0131\u00e7k\u0131ra h\u0131\u00e7k\u0131ra a\u011flayacakt\u0131. Sonra krizleri artacak, s\u00fcrekli a\u011flayacak ve dua edecekti. Durumun daha da ilerlemesi \u00fczerine Osmanl\u0131 Ordusu taraf\u0131ndan y\u00f6netilen bir sanatoryum olan H\u00f4pital de la Paix\u2019ye (Bug\u00fcn Lape Hastanesi) g\u00f6t\u00fcr\u00fclecekti. Birlikte \u00c7ank\u0131r\u0131 travmas\u0131n\u0131 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Dr. Vahram Torkomyan ve ismi kay\u0131t d\u00fc\u015f\u00fclmemi\u015f olan Dr. Konos da hastanedeydi, fakat ba\u015f psikiyatrist Dr. Mazhar Osman\u2019d\u0131. Kuyumjian\u2019a g\u00f6re bu s\u00fcre\u00e7te Gomidas bir kez daha \u201cesir\u201d olarak hissedecek ve \u00f6zellikle Mazhar Osman\u2019\u0131 m\u00fckemmel e\u011fitimine ra\u011fmen sadece \u201cbir T\u00fcrk ve deh\u015fet unsuru\u201d olarak g\u00f6recekti. \u00d6yle ki \u00e7aresiz bir hasta olarak Paris\u2019e g\u00f6nderilecekti.<\/p>\n 1935 y\u0131l\u0131n\u0131n 20 Ekim\u2019inde hayat\u0131n\u0131 kaybetme nedeni damar yetmezli\u011finden t\u00fckenme olan Gomidas\u2019\u0131n cenaze t\u00f6reni 27 Ekim 1935 Pazar g\u00fcn\u00fc Paris\u2019te Surp Hovhannes M\u0131g\u0131rdi\u00e7 Ermeni Kilisesi\u2019nde yap\u0131ld\u0131. Mumyalanan naa\u015f\u0131, 1936 May\u0131s\u2019\u0131nda Ermenistan\u2019a nakledildi ve 1967\u2019deki resmi soyk\u0131r\u0131m an\u0131t\u0131na kadar Gomidas\u2019\u0131n mezar\u0131 Ermeni Panteonu i\u00e7inde 24 Nisan\u2019da anma yeri i\u015flevi g\u00f6recekti\u2026<\/p>\n Kuyumjiyan\u2019\u0131n kitab\u0131n\u0131n \u00f6ns\u00f6z\u00fcndeki c\u00fcmleleri ise 24 Nisan ve sonras\u0131ndaki travmay\u0131 sadece Gomidas\u2019\u0131n ya\u015famad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bir toplumu nas\u0131l etkiledi\u011fini vurgulamakta: \u201c\u00c7ocukken, 1915\u2019teki korkun\u00e7 olaylarda da\u011f\u0131lan hayat\u0131n\u0131 yeniden kurmaya \u00e7al\u0131\u015fan babam\u0131 izlerdim. Gomidas\u2019\u0131n katland\u0131\u011f\u0131 \u00e7ileler \u00fczerinde kendimce \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, fark\u0131nda olmadan kendi ailemi mahveden trajediler \u00fczerine de \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f oldu\u011fumu hissettim. Sanki yak\u0131nl\u0131k yoluyla iyile\u015fmi\u015ftim. Umar\u0131m bu anlay\u0131\u015f Ermeni veya de\u011fil, t\u00fcm okurlar\u0131m\u0131n benzer bir i\u00e7sel anlay\u0131\u015f ve uyum duygusuna ula\u015fmalar\u0131n\u0131 sa\u011flar.\u201d<\/p>\n
\nAnneci\u011fim, gel bana bak, neredesin?
\nAnneci\u011fim, anneci\u011fim, ne yapaca\u011f\u0131m\u0131 bilmiyorum.
\nBeni yetim b\u0131rakt\u0131n; beni yetim b\u0131rakt\u0131n\u2026
\nVay-vuy, vay-vuy, vay-vuy\u2026\u201d<\/p>\n