![\"\"](\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/George-Agjayan-Vazkanu\u015fun-o\u011flu-\u0130smetle-360x270.jpeg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Ailesinin bir taraf\u0131 Elaz\u0131\u011f ve Yozgat, di\u011fer taraf\u0131 Diyarbak\u0131rl\u0131 olan ve ABD\u2019de ya\u015fayan George Aghjayan, ge\u00e7ti\u011fimiz y\u0131llarda DNA testiyle T\u00fcrkiye\u2019deki akrabalar\u0131na ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Aghjayan yak\u0131n zamanda T\u00fcrkiye\u2019ye bir ziyaret ger\u00e7ekle\u015ftirdi ve izlenimlerini Armenan Weekly sitesinde yay\u0131nlad\u0131. Yazar\u0131n izniyle bu yaz\u0131n\u0131n \u00e7evirisini sunuyoruz.<\/em><\/strong><\/p>\n GEORGE AGHJAYAN<\/strong><\/p>\n \u201cErmenistan\u2019a gitti\u011fim zaman bana diaspora g\u00f6z\u00fcyle bak\u0131yorlar, yurtd\u0131\u015f\u0131na gitti\u011fim zaman da T\u00fcrk g\u00f6z\u00fcyle bak\u0131yorlar. Burada da Ermeni g\u00f6z\u00fcyle bak\u0131yorlar. Bu i\u015fi ben hi\u00e7bir zaman \u00e7\u00f6zemedim.\u201d (\u2018Sessizli\u011fin Sesi: T\u00fcrkiyeli Ermeniler Konu\u015fuyor’, Hrant Dink Vakf\u0131 Yay., 2011, s. 11)<\/em><\/p>\n Ermeni halk\u0131n\u0131n hik\u00e2yesi, \u00e7ok geni\u015f bir co\u011frafyaya yay\u0131lm\u0131\u015f Diasporam\u0131z\u0131n her k\u00f6\u015fesinde ya\u015fanan ger\u00e7eklikler kadar b\u00fcy\u00fck bir \u00e7e\u015fitlilik bar\u0131nd\u0131r\u0131yor. Ne yaz\u0131k ki, \u00e7o\u011fu zaman, kendimizinkinden farkl\u0131 bir ger\u00e7eklik i\u00e7inde do\u011fup b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015f olan ki\u015filerin hik\u00e2yelerini anlamak i\u00e7in gereken sevecenlikten uzak bir tav\u0131r sergiliyoruz. Kuzenlerle bulu\u015fmak<\/strong> \u00d6lm\u00fc\u015flere ziyaret<\/strong> D\u00fcden<\/p>\n Arabayla yola devam ederken, yedi y\u0131l \u00f6nceden bir hik\u00e2ye hat\u0131rlad\u0131m. Baz\u0131 b\u00f6lge sakinleri bizim Ermenice bir kitabeyi okuyarak, ellerindeki bak\u0131r kaplar\u0131 yeniden alt\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebilece\u011fimiz \u00fcmidiyle bize ricada bulunmu\u015ftu. Kuzenime, hat\u0131rlayabildi\u011fim kadar\u0131yla, o olay\u0131n ge\u00e7ti\u011fi yeri g\u00f6sterdim. O arazinin eskiden ailesine ait oldu\u011funu s\u00f6yledi. Y\u0131llar \u00f6nce, topra\u011f\u0131 ekip bi\u00e7mek i\u00e7in g\u00f6\u00e7men i\u015f\u00e7i tutmu\u015flar. Birtak\u0131m sorunlar olmu\u015f, nihayetinde araziyi onlara satm\u0131\u015flar. Hayattakilere ziyaret<\/strong> Kay\u0131plar\u0131n izinde<\/strong>
\nS\u00f6z konusu olan, basit bir Diaspora-Ermenistan kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 meselesi de\u011fil. Diaspora\u2019da bile, soyda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n farkl\u0131 zamanlar ve mek\u00e2nlarda, i\u00e7inde ya\u015fad\u0131klar\u0131 ko\u015fullar\u0131 anlamaya d\u00f6n\u00fck bir \u00e7aba genellikle g\u00f6r\u00fclm\u00fcyordu. Giri\u015fteki al\u0131nt\u0131, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nde b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015f bir Ermeni\u2019nin anlatt\u0131klar\u0131ndan. Bu s\u00f6zler, Ermeni kimli\u011fimizin geli\u015fti\u011fi co\u011frafyadan uzakla\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zda s\u0131kl\u0131kla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z, hassasiyetten yoksun tepkilerin tipik bir \u00f6rne\u011fi.
\nT\u00fcrkiye\u2019ye, mensubu oldu\u011fum halk\u0131n topraklar\u0131na yapt\u0131\u011f\u0131m son geziden d\u00f6neli neredeyse bir ay oldu. Seyahatlerim boyunca zihnimde tek bir kelime d\u00f6n\u00fcp durdu: Diren\u00e7. \u0130nsanlar\u0131m\u0131z\u0131n, kader r\u00fczg\u00e2r\u0131n\u0131n onlar\u0131 savurdu\u011fu her yerde g\u00f6sterdi\u011fi dirence b\u00fcy\u00fck bir hayranl\u0131k ve sayg\u0131 duyuyorum.<\/p>\n
\nSeyahatimin birincil amac\u0131, DNA testleri sonucunda ailelerimiz aras\u0131nda tekrar ba\u011flant\u0131 kurulana kadar akrabalar\u0131m\u0131n da haberdar olmad\u0131\u011f\u0131, b\u00fcy\u00fck ninemin k\u0131z karde\u015finin torunu olan kuzenimle birlikte vakit ge\u00e7irmekti.
\nG\u00f6rmek istedi\u011fim birka\u00e7 yer, ke\u015ffetmek ve belgelemek istedi\u011fim Ermeni k\u00fclt\u00fcr mek\u00e2nlar\u0131 olsa da, bu gezi benim i\u00e7in as\u0131l olarak kuzenlerimle, kuzenlerimin kuzenleri ve arkada\u015flar\u0131yla, hepsi halen atalar\u0131m\u0131z\u0131n vatan\u0131nda ya\u015fayan Ermeniler olan bu insanlarla tan\u0131\u015fmak i\u00e7in bir f\u0131rsat olacakt\u0131. Yeni insanlarla tan\u0131\u015ft\u0131k\u00e7a, zihnimdeki \u2018diren\u00e7\u2019 kavram\u0131 \u015fekillenip peki\u015fti, Ermeni Platosu\u2019nun en g\u00fc\u00e7l\u00fc simgelerinden olan ta\u015ftan yap\u0131lm\u0131\u015f bir temele d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc.
\nAkl\u0131ma Diyarbak\u0131rl\u0131 bir Ermeni geliyor. Bir arkada\u015f meclisinde, ondan \u015fark\u0131 s\u00f6ylemesini istemi\u015flerdi. O, \u00f6z\u00fcnde Ermenilik oldu\u011fu besbelli olan y\u00f6resel t\u00fcrk\u00fclerini s\u00f6ylerken, di\u011ferleri de ona e\u015flik etti. Bu ki\u015fiye duyduklar\u0131 sevgi, genel olarak Ermenilere y\u00f6nelik bir sevgiye evrilmi\u015f ve \u00f6nceden \u2018uyku halinde\u2019 olan kendi Ermeni k\u00f6kenlerine dair bir fark\u0131ndal\u0131k yaratm\u0131\u015f. Masan\u0131n etraf\u0131ndakilerden birka\u00e7\u0131, ninesi ya da dedesinin Ermeni oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015fti.
\nS\u00f6z konusu ki\u015fi hayat\u0131 boyunca bu \u015fekilde, Ermeni olmaktan duydu\u011fu gururu g\u00fcnl\u00fck hayat\u0131nda hi\u00e7 \u00e7ekinmeden ifade eden bir\u00e7oklar\u0131m\u0131z gibi, say\u0131s\u0131z insan\u0131 etkilemi\u015f olmal\u0131. Bir farkla: Malum, T\u00fcrkiye Diaspora de\u011fil ve \u2018Ermeni\u2019, burada pek \u00f6yle imrenilecek bir lakap de\u011fil.<\/p>\n
\nBu t\u00fcr gezilerde insan\u0131n esnek olmas\u0131 gerekiyor ama benim, ne olursa olsun yapaca\u011f\u0131m bir kutsal ziyaret vard\u0131. Kuzenimle birlikte, b\u00fcy\u00fck ninemin k\u0131z karde\u015fi Vazkanu\u015f\u2019un mezar\u0131n\u0131 ziyaret etmek zorundayd\u0131m.
\nAilemde kimsenin tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131, duymad\u0131\u011f\u0131 Vazkanu\u015f, Soyk\u0131r\u0131m s\u0131ras\u0131nda kaybolmu\u015ftu. D\u00f6rt ay \u00f6nce, ailemin memleketi Maden\u2019le ilgili bir kitap okurken, nalbantlarla ilgili b\u00f6l\u00fcmde Vazkanu\u015f\u2019un ad\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcnce afallad\u0131m.
\n\u201cAnne, o\u011flu Ha\u00e7adur ve k\u0131z karde\u015fi Vazkanu\u015f, bir\u00e7ok di\u011fer insanla birlikte, F\u0131rat Nehri\u2019ne at\u0131lm\u0131\u015f.\u201d (\u2018Bakr Maden\u2019, Yeznig Mardiros Berberian, New York, 1984)
\nVelhas\u0131l, Vazkanu\u015f\u2019un mezar\u0131n\u0131n bulundu\u011fu \u00c7\u00fcng\u00fc\u015f\u2019e do\u011fru yola koyulduk. Diyarbak\u0131r ile Harput aras\u0131nda, derin bir vadiyi tepeden g\u00f6ren bir noktada bulunan kasabaya girmeden \u00f6nce, k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u00f6y olan Yenik\u00f6y\u2019deki yeni okulda durup, 1915\u2019te binlerce Ermeni\u2019nin katledilmi\u015f oldu\u011fu D\u00fcden (Du Deng) Obru\u011fu\u2019nu g\u00f6rebiliyorsunuz.
\n\u0130nsana s\u0131k\u0131nt\u0131 veren, berbat bir yer. Okulun bah\u00e7esi su\u00e7 mahallinin yan\u0131ba\u015f\u0131nda oldu\u011fundan, \u00e7ocuklar\u0131n g\u00fcr\u00fclt\u00fcs\u00fcyle daha da k\u00f6t\u00fc bir hal alm\u0131\u015f. Katledilenlerin \u00e7\u0131\u011fl\u0131klar\u0131n\u0131n yank\u0131lar\u0131, bug\u00fcn her \u015feyden bihaber, ne\u015fe i\u00e7inde ko\u015fup oynayan \u00e7ocuklar\u0131n seslerini bast\u0131r\u0131yor. Biraz \u00f6tede, nedendir bilinmez, at\u0131l vaziyette kaz\u0131 ara\u00e7 gere\u00e7leri duruyor. Daha birka\u00e7 y\u0131l \u00f6nce bombo\u015f olan arazide \u015fimdi yer yer evler g\u00f6ze \u00e7arp\u0131yor.<\/p>\n
\n\u00c7\u00fcng\u00fc\u015f\u2019e var\u0131nca, yeni Belediye binas\u0131n\u0131n ve il\u00e7enin di\u011fer resm\u00ee dairelerinin bulundu\u011fu yerin yan\u0131ndaki M\u00fcsl\u00fcman mezarl\u0131\u011f\u0131nda durduk. Mezarl\u0131\u011fa girdikten hemen sonra, sevgili dostumuz Recai Altay\u2019\u0131n mezar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcnce, i\u00e7imdeki h\u00fcz\u00fcn derinle\u015fti. Ard\u0131ndan, \u0130stanbul\u2019da tan\u0131\u015fmam\u0131zdan k\u0131sa bir s\u00fcre sonra, daha 48 ya\u015f\u0131ndayken hayata veda eden kuzenim Ahmet\u2019in mezar\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcm.
\nNihayet Vazkanu\u015f\u2019un, M\u00fcsl\u00fcmanla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman \u2018M\u00fcslime\u2019 ad\u0131n\u0131n yaz\u0131l\u0131 oldu\u011fu mezar ta\u015f\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda diz \u00e7\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde, \u201cAile bir araya geldi\u201d diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm.<\/p>\n
\n\u00c7\u00fcng\u00fc\u015f\u2019te, 2013 y\u0131l\u0131ndaki o tarih\u00ee g\u00fcnde tan\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z, Recai\u2019nin kay\u0131nvalidesi Asiya\u2019y\u0131 da g\u00f6rmek istedim. Eve yakla\u015f\u0131rken, kuzenim, biti\u015fikteki evde teyzesi ve eni\u015ftesinin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. Alt\u0131 y\u0131l \u00f6nce Asiya\u2019yla tan\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, yan evde kendi akrabalar\u0131m\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131na dair en ufak bir fikrim yoktu. Amerikal\u0131 Ermenilerden olu\u015fan bu grubun neden her y\u0131l bu sessiz kom\u015fular\u0131n\u0131 ziyarete geldi\u011finin merak\u0131yla, o ziyaretlerin baz\u0131lar\u0131nda ortaya \u00e7\u0131karlard\u0131. Fakat atalar\u0131n\u0131n Ermeni oldu\u011fundan hi\u00e7 s\u00f6z etmemi\u015flerdi.
\nKuzenim, \u00e7\u00f6melip Asiya\u2019n\u0131n ellerini tutarak onu selamlad\u0131. Asiya da ona, yumu\u015fac\u0131k bir sesle \u201cMal m\u00fclk bir anda u\u00e7up gider. \u0130nsan\u0131n elinde bir tek g\u00f6nl\u00fcn\u00fcn zenginli\u011fi kal\u0131r. \u00d6te tarafa giden yolda bize o k\u0131lavuzluk eder\u201d dedi.<\/p>\n
\n2015 y\u0131l\u0131nda kuzenlerimin varl\u0131\u011f\u0131ndan haberdar oldu\u011fumda, bana ilk yazan Recai olmu\u015ftu. \u201cSen akrabalar\u0131n\u0131 buldun, biz nas\u0131l bulabiliriz?\u201d diyerek yard\u0131m rica ediyordu.
\nAsiya\u2019n\u0131n resm\u00ee k\u00e2\u011f\u0131tlar\u0131nda, anne taraf\u0131ndan dedesi Garabed ve ninesi Anna\u2019n\u0131n Harputlu oldu\u011fu yaz\u0131l\u0131yd\u0131. Recai\u2019ye, Asiya\u2019n\u0131n Ermeni ailesi ve akrabalar\u0131n\u0131n izini bulma s\u00f6z\u00fc vermi\u015ftim; Recai\u2019nin vefat\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, bu s\u00f6z\u00fc yerine getirmek amac\u0131yla 2017 y\u0131l\u0131nda \u00c7\u00fcng\u00fc\u015f\u2019e gittim ve o gezide Asiya\u2019ya DNA testi yapt\u0131m.
\n\u0130ki y\u0131l boyunca, hepsi k\u00f6klerinin Harput b\u00f6lgesinde oldu\u011funa i\u015faret eden, uzak e\u015fle\u015fmeler \u00e7\u0131kt\u0131 fakat aileyi net bir \u015fekilde tespit etmeye elverecek \u00f6l\u00e7\u00fcde yak\u0131n bir e\u015fle\u015fme olmad\u0131. Birka\u00e7 hafta \u00f6nce T\u00fcrkiye\u2019den Amerika\u2019ya d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcmde, Asiya\u2019n\u0131n b\u00fcy\u00fckannesi ve dedesinin kimli\u011finin tespitini sa\u011flayabilecek, yeni bir e\u015fle\u015fme oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fcm. Art\u0131k, ikisinden birinin Ho\u011fe (bug\u00fcnk\u00fc resm\u00ee ad\u0131yla Yurtba\u015f\u0131) k\u00f6y\u00fcnden Aslanyan ailesine mensup oldu\u011funu net olarak biliyoruz. \u015eimdi, ara\u015ft\u0131rman\u0131n \u00e7er\u00e7evesini daraltabilmemiz i\u00e7in, ailenin ba\u015fka fertleri de DNA testi yapt\u0131r\u0131yor.
\nVazkanu\u015f\u2019un, kendisi gibi Soyk\u0131r\u0131m zaman\u0131nda ailesinden al\u0131nm\u0131\u015f, Nazire adl\u0131 bir \u00fcvey k\u0131z karde\u015fi varm\u0131\u015f. Ermenice ad\u0131n\u0131 bilmiyoruz ama 1930\u2019lara kadar, New York\u2019taki erkek karde\u015fleriyle mektupla\u015fm\u0131\u015f. Palu b\u00f6lgesindeki Havav k\u00f6y\u00fcnden Vosganyan ailesine mensupmu\u015f. Bu gezide onun o\u011fluyla tan\u0131\u015ft\u0131m. Benden sadece, Amerika\u2019daki akrabalar\u0131n\u0131n nerede ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bulmam\u0131 rica etti; bir foto\u011fraflar\u0131n\u0131 g\u00f6rmek, ne halde olduklar\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmek istiyordu. Neyse ki bu ailenin bir \u00fcyesiyle temas\u0131m var. Bu ya\u015fl\u0131 Ermeni\u2019nin dile\u011fini de yerine getirebilece\u011fimizi umuyorum.
\nBizlerin \u00fczerinden sonraki neslimize ge\u00e7en DNA h\u0131zla da\u011f\u0131l\u0131p yok oluyor; birka\u00e7 nesil i\u00e7inde, akrabalar aras\u0131ndaki ortak DNA, kayda de\u011fer olma niteli\u011fini yitiriyor. Soyk\u0131r\u0131m s\u0131ras\u0131nda bizlerden ayr\u0131lm\u0131\u015f olanlar\u0131n \u00e7ocuklar\u0131-torunlar\u0131yla DNA testi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yeniden ba\u011flant\u0131 kurabilece\u011fimiz son y\u0131llar\u0131 ya\u015f\u0131yoruz. Bu konudaki her t\u00fcrl\u00fc endi\u015fe ve zorlu\u011fa ra\u011fmen, hen\u00fcz vakit varken elimizden geleni yapmay\u0131, halk\u0131m\u0131za bor\u00e7luyuz. Bu insanlar bizim insanlar\u0131m\u0131z; bir\u00e7o\u011fu, Ermeni kimli\u011fine ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor ve onlar\u0131 unutmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 umuyor.<\/p>\n