![\"\"](\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/4-2-150x150.jpg\")
<\/a><\/p>\nAy\u015fen G\u00dcR \u2013 Gazete Pazar<\/strong><\/p>\n Ermeni cemaati \u015fu anda heyecanl\u0131 g\u00fcnler ya\u015f\u0131yor. \u00c7\u00fcnk\u00fc 84\u2019\u00fcnc\u00fc \u0130stanbul Ermeni Patri\u011fi bug\u00fcn-yar\u0131n se\u00e7ilecek. \u0130stanbul Ermeni Patrikli\u011fi, d\u00fcnyadaki d\u00f6rt Ermeni Patrikli\u011fi\u2019nden (di\u011ferleri Ermenistan\u2019daki E\u00e7miyadzin, Kud\u00fcs ve Beyrut) biri. 1461\u2019de Fatih Sultan Mehmet\u2019in iste\u011fiyle kurulmu\u015f. Padi\u015fah, Bursa\u2019dan tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 Piskopos Hovagim\u2019i \u0130stanbul\u2019a getirerek ilk Patrik olmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015f. Cumhuriyet d\u00f6neminde ise d\u00f6rt Ermeni Patri\u011fi var: Naroyan. I. Karekin, I. \u015emork ve II. Karekin. \u015eimdi ise patriklik makam\u0131 i\u00e7in iki aday bulunuyor. Birisi Ba\u015fpiskopos \u015eahan S\u0131vac\u0131yan, di\u011feri Patrik Vekili Ba\u015fpiskopos Mesrob Mutafyan. Se\u00e7im \u00f6ncesi T\u00fcrkiye ve Herg\u00fcn gazetelerinde adaylardan Mutafyan\u2019a y\u00f6nelik sald\u0131rgan yaz\u0131lar yay\u0131nland\u0131. Cumhuriyet\u2019te de \u00d6zgen A\u00e7ar i\u00e7i\u015fleri bakanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n patrik se\u00e7imi kurallar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmek istedi\u011fi, d\u0131\u015fi\u015flerinin ise buna kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 yolunda iddialann ortada dola\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 yazd\u0131. Ge\u00e7en hafta Kumkap\u0131\u2019daki \u0130stanbul Ermeni Patrikhanesi\u2019nde adaylardan Ba\u015fpiskopos Mesrob Mutafyan\u2019\u0131n konu\u011fu olduk. Ba\u015fpiskopos, Ermeni Kilisesi, gelenekleri ve bug\u00fcn cemaatin Kilise ve dinle ili\u015fkileri konusunda sorular\u0131m\u0131z\u0131 cevaplad\u0131.<\/p>\n Istanbul Ermeni Patri\u011fi i\u00e7in \u201cde\u00admokratik yolla se\u00e7ilen tek dini lider\u201d deniliyor. Bu gelenek nas\u0131l ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f?<\/strong><\/p>\n Ermeni Patrikli\u011finin iki \u201ctek\u201di var. Birisi, M\u00fcsl\u00fcman bir h\u00fck\u00fcmdar ta\u00adraf\u0131ndan kurulmu\u015f tek H\u0131ristiyan merkezi. \u0130kincisi b\u00fct\u00fcn Ermeni pat\u00adrikleri gibi \u0130stanbul\u2019dakinin de halk taraf\u0131ndan se\u00e7ilmesi. \u00d6nce Ruhani Genel Kurul toplan\u0131p patrikli\u011fe uy\u00adgun bir aday listesi haz\u0131rl\u0131yor. Son\u00adra Kilise\u2019nin vaftiz olmu\u015f t\u00fcm \u00fcye\u00adleri, yani sokaktaki adam, bu aday\u00adlar\u0131 se\u00e7ecek sivil delegeleri se\u00e7iyor. Delegelerin kimi tuttuklar\u0131n\u0131 halk biliyor. Ruhani Genel Kurul ayr\u0131ca on tane de ruhani delege se\u00e7iyor. Genel Delegeler Meclisi toplan\u0131yor. 10 ruhani delege ve 85 sivil delege, yani toplam 95 delege birlikte patri\u00ad\u011fi se\u00e7iyorlar.<\/p>\n Patrik se\u00e7ildikten sonraki i\u015flemler na\u00ads\u0131l? Devletin bunu onaylamas\u0131 nas\u0131l oluyor?<\/strong><\/p>\n Bat\u0131\u2019da bir kilise se\u00e7iminde devletin hi\u00e7bir fonksiyonu yok. Ama T\u00fcrki\u00adye\u2019de bir sultan patrikli\u011fi kurmu\u015f. Ba\u015ftan itibaren bir devlet tesisi, bir devletin himayesi s\u00f6z konusu. \u0130lk d\u00f6nemlerde cemaatteki etkin grup\u00adlar\u0131n hangisi ortaya daha fazla para koymu\u015fsa, onun istedi\u011fi ki\u015filer pat\u00adrik olmu\u015f. Ama Bat\u0131\u2019da okuyan gen\u00e7ler \u0130stanbul\u2019a d\u00f6nd\u00fcklerinde patri\u011fin art\u0131k alt\u0131n torbalar\u0131n\u0131n a\u011f\u0131r\u00adl\u0131\u011f\u0131yla de\u011fil, bir nizamnameye ba\u011f\u00adlanarak tespit edilmesmi \u00f6nermi\u015f\u00adler. Osmanl\u0131\u2019daki Kanun-u Esasi\u2019den \u00f6nceki ilk nizamname 1863\u2019de son \u015feklini alm\u0131\u015f ve Bab\u0131ali bunu onaylam\u0131\u015f. Bunun ad\u0131 Nizamna\u00admeyi Millet-i Ermeniyan, Ermem Milleti Nizamnamesi. Osmanl\u0131\u2019da her de\u011fi\u015fik dini grup bir millet ka\u00adbul ediliyordu. Bir \u00fcst k\u00fclt\u00fcr\u00fcn tek millet olmas\u0131, ulus kavram\u0131 yoktu o zaman. Cumhuriyet d\u00f6neminde ise Nizamname Ermeni Kilisesi\u2019nin \u00f6rf ve adetinin bir par\u00e7as\u0131 olmu\u015ftu ar\u00adt\u0131k. 1961\u2019de Bakanlar Kurulu bir ka\u00adrarname \u00e7\u0131kard\u0131. 1961\u2019de ve 1990\u2019da 82\u2019inci ve 83\u2019\u00fcnc\u00fc \u0130stanbul patrikle\u00adri buna g\u00f6re se\u00e7ildi. \u015eimdi 84\u2019\u00fcnc\u00fc patri\u011fi se\u00e7ece\u011fiz.<\/p>\n Kararnamenin getirdi\u011fi ko\u015fullar ne\u00addir?<\/strong><\/p>\n Patrik adaylar\u0131n\u0131n 35 ya\u015f\u0131m bitir\u00admi\u015f, babadan T\u00fcrkiye Cumhuriyeti vatanda\u015f\u0131 olmas\u0131 ve bu vatanda\u015fl\u0131\u00ad\u011f\u0131n gerektirdiklerini (\u00f6rne\u011fin asker\u00ad lik) yapm\u0131\u015f olmas\u0131 gerekiyor. Dev\u00adletin itimad\u0131na lay\u0131k olacak, sab\u0131ka\u00ads\u0131 olmayacak, dini olur alm\u0131\u015f olacak ve patriklik g\u00f6revini yapacak kapa\u00adsitede olacak. Bu \u015fartlara haiz her\u00adhangi biri devletin se\u00e7im yap\u0131lmas\u0131 onay\u0131n\u0131 ald\u0131ktan sonra se\u00e7ilir. Dele\u00adgeler Meclisi se\u00e7imi yapt\u0131ktan sonra o ki\u015fi yeni \u0130stanbul Ermeni Patri\u011fi ilan ve addolunur, deniliyor karar\u00adnamede. Se\u00e7im mazbatas\u0131 vilayete verilir, o da Ankara\u2019ya iletir. Bakan\u00adlar Kurulu bir kararname \u00e7\u0131kararak yeni patri\u011fe makam\u0131nda, kilisede ve sokakta kisveyle gezebilmesi i\u00e7in izin verir. Bu sadece Diyanet \u0130\u015f\u00adleri Ba\u015fkan\u0131\u2019na, Ermeni ve Rum Patriklerine ve T\u00fcrkiye Musevi Hahamba\u015f\u0131s\u0131\u2019na verilen bir ayr\u0131cal\u0131kt\u0131r.<\/p>\n T\u00fcrkiye\u2019de cemaatin Kilise\u2019yle olan ba\u011f\u0131 nas\u0131l?<\/strong><\/p>\n D\u00fcnyadaki Ermeni kiliseleri i\u00e7inde \u0130stanbul\u2019un \u00f6zel bir konumu var. Mesela paskalya \u00f6ncesi k\u0131rk g\u00fcnl\u00fck oru\u00e7 d\u00f6nemi sadece \u0130stanbul\u2019da \u015fu anda. Herkes 40 g\u00fcn kiliseye gider. Bunu yaln\u0131z \u0130stanbul\u2019da g\u00f6r\u00fcrs\u00fc\u00adn\u00fcz. \u00d6teki yerlerde, uzun bir Sov\u00adyet d\u00f6nemi ge\u00e7iren Ermenistan\u2019da art\u0131k yoktur bu. Normal bir pazar g\u00fcn\u00fc cemaatin y\u00fczde 10\u2019u, be\u015f b\u00fc\u00ady\u00fck bayramda da bence y\u00fczde 80\u2019e yak\u0131n\u0131 Kilise\u2019ye gider. Hemen he\u00admen Kilise d\u0131\u015f\u0131 evlilik yoktur. Ama medeni nikah olmadan dini nikah yapmay\u0131z kimseye. 60\u2019lar\u0131n sonun\u00adda, 70\u2019lerde gen\u00e7ler uzakt\u0131 kilise\u00adden. Seksenlerden sonra bir canl\u0131l\u0131k g\u00f6r\u00fcld\u00fc.<\/p>\n Bu geli\u015fme sizce d\u00fcnyada g\u00f6zlenen bir e\u011filimin par\u00e7as\u0131 m\u0131, yoksa Ermeni cemaatine \u00f6zg\u00fc bir y\u00f6n\u00fc var m\u0131?<\/strong><\/p>\n T\u00fcrkiye\u2019ye \u00f6zg\u00fc \u015feyler var. Eskiden her gencin kafas\u0131nda Avrupa\u2019ya Amerika\u2019ya gitme d\u00fc\u015f\u00fcncesi vard\u0131. \u015eimdi bu yava\u015f yava\u015f azald\u0131. Hatta \u00d6zal d\u00f6neminden itibaren yurtd\u0131\u015f\u0131ndan geri d\u00f6n\u00fc\u015f var. Bunu neye ba\u011flar\u0131m bilmiyorum. Daha m\u0131 iyi yurdun durumu? Bence biz her g\u00fcnk\u00fc olaylar\u0131 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in ba\u00adzen karamsar d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Ama bir yirmi sene \u00f6ncesine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u00ad da bug\u00fcn durumun daha iyi oldu\u011fu, standartlar\u0131n y\u00fckseldi\u011fi a\u00e7\u0131k. Bir de Kilise 1980\u2019lerde rahmetli 82\u2019nci patrik Kalustyan (I. \u015emork) zamanmda \u00f6nemli bir ad\u0131m att\u0131. Kimsenin anlamad\u0131\u011f\u0131 klasik Erme\u00adnice yerine kilisede kitaplar\u0131 mo\u00addern Ermenice\u2019yle okumaya ba\u015fla\u00add\u0131k. Vaazlarda her g\u00fcnk\u00fc Ermeni\u00adce\u2019yi kullanmaya, hatta Anadolu\u00ad\u2019dan \u0130stanbul\u2019a gelenler i\u00e7in T\u00fcrk\u00e7e vaazlar vermeye ba\u015flad\u0131k. Bu he\u00admen canlanma yaratt\u0131.<\/p>\n Cemaat i\u00e7inde sizinle ilgili genel d\u00fc\u00ad\u015f\u00fcnce gen\u00e7 olu\u015funuz ve yeni bir r\u00fcz\u00adgar estirmeniz.<\/strong><\/p>\n \u015eu anda iki aday var. Biri \u00e7ok sevdi\u00ad\u011fimiz b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz, 72 ya\u015f\u0131nda. Di\u00ad\u011feri 42 ya\u015f\u0131nda. 52 ya\u015f\u0131nda, 62 ya\u00ad\u015f\u0131nda aday yok. Az \u00f6nce bahsetti\u011fi\u00ad miz sosyolojik olay: Uzun bir bo\u015f\u00adluk d\u00f6nemi var. Belki d\u0131\u015far\u0131 giden\u00adler \u00e7ok oldu. Sonra bizim ku\u015fa\u011f\u0131\u00adm\u0131z kalmaya ba\u015flad\u0131. Yeniliklere gelince, baz\u0131 yenilikler oldu ama bunu ben kendim yapmad\u0131m. Yoz\u00adgatl\u0131 Kalustyan Patri\u011fimiz benden 30 y\u0131l b\u00fcy\u00fckt\u00fc ama benden gen\u00e7ti. O sabah\u0131n alt\u0131s\u0131nda \u00e7\u0131k\u0131p y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015fe \u00e7\u0131kard\u0131. Ben arkas\u0131ndan yeti\u015femez\u00addim, dilim sarkard\u0131. Bu her\u015feyde \u00f6yleydi. O y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015fteki karikat\u00fcr, yani \u00f6nden giden ya\u015fl\u0131 adam, arka\u00ads\u0131ndan da dili d\u0131\u015farda bir gen\u00e7, her alanda \u00f6yleydi. Kilise 2000 y\u0131ll\u0131k, bu Patriklik 600 y\u0131ll\u0131k. Bu kurumun bir m\u00fcze par\u00e7as\u0131 olmak, Fatih\u2019le Hovagim\u2019i anlat\u0131p sadece bu\u00adnunla b\u00f6b\u00fcr\u00adlenmek yerine bug\u00fcn\u00fcn \u00f6n\u00adderleri, devlet y\u00f6neticileriyle, \u00f6teki kiliselerle, \u00f6teki dinlerle diyalo\u011fu nas\u0131l, buna bakmak laz\u0131m. Kurumun bu a\u00e7\u0131dan diya\u00adloglar\u0131nda giri\u00ad\u015fimlerinde kendi kendini alg\u0131lama\u00ad s\u0131nda \u00e7a\u011fda\u015f ol\u00admas\u0131, gen\u00e7le\u015fmesi gerekir.<\/p>\n Ermeni Kilisesi\u2019nde nas\u0131l bir teolojik e\u011fitim alm\u0131yor?<\/strong><\/p>\n \u0130stanbul\u2019da bir ruhban okulu olma\u00add\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re din g\u00f6revlisi nas\u0131l yeti\u00ad\u015fecek? Bu b\u00fct\u00fcn kiliselere has bir sorun. Bu durumda din adam\u0131 ya alaydan yeti\u015fecek, yani kiliseye \u00e7o\u00adcuklu\u011fundan itibaren korolara kat\u0131\u00adlacak, baz\u0131 \u015feyler \u00f6\u011frenecek, kendi kendini e\u011fitecek ve ya\u015f\u0131 gelince bir r\u00fctbe alacak. Ya da ailesinin geliri varsa Bat\u0131\u2019daki bir e\u011fitim kurumuna gidip, sonra T\u00fcrkiye\u2019ye geri d\u00f6\u00adnebilir. Ama burada da sorun var. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir katolik okuluna ya da protestan okuluna giden geri d\u00f6n\u00add\u00fc\u011f\u00fcnde kendi yurduna, cemaati\u00adne ve kilisesinden uzak kalabilir.<\/p>\n D\u00fcnyada Ermeni Kilisesi\u2019nin kendi ruhban okulu yok mu?<\/strong><\/p>\n Bu, Ermeni olman\u0131n zorlu\u011fu. Er\u00admenistan 70 y\u0131l Sovyet rejimi alt\u0131n\u00addayd\u0131. T\u00fcrkiye\u2019den kimse gidemez\u00addi. \u015eimdi bile s\u0131n\u0131rlar a\u00e7\u0131k de\u011fil. Ku\u00ad d\u00fcs\u2019te bir ruhban okulu var. Ama o bir manast\u0131r ruhban okulu. Beyrut\u2019\u00adta da var. Ama orada Ta\u015fnak Parti\u00adsinin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 oldu\u011fundan Beyrut\u2019a hi\u00e7 ra\u011fbet etmedik bug\u00fcne kadar. Baz\u0131 insanlar Kud\u00fcs\u2019e gitti, \u00e7o\u011fu ge\u00adri gelmedi. New York\u2019ta bir ruhban okulu var. Oraya giden hi\u00e7bir gen\u00e7 geri gelmiyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc ABD\u2019de de din adam\u0131na ihtiya\u00e7 var, dolarla maa\u015f alacaklarsa, kal\u0131yorlar. \u00d6yle ki biz kendi y\u00f6ntemlerimizle bu i\u015fi ger\u00e7ekle\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz. Ben \u0130stanbul\u2019da Taksim\u2019deki Esayan \u0130lkokulu\u2019nu, Ni\u015fanta\u015f\u0131 \u0130ngiliz Erkek Lisesi\u2019nin ortaokulunu, Almanya\u00ad\u2019daki Amerikan Lisesi\u2019ni bitirdim. Sonra ABD Memphis \u00dcniversitesi\u00ad nde sosyoloji okurken Anglikan bir ruhban okulundan teoloji dersleri ald\u0131m. Kud\u00fcs\u2019te \u0130brani \u00dcniversitesi\u00adnde ve Amerikan Enstit\u00fcs\u00fc\u2019nde di\u00adni arkeoloji \u00fczerinde lisans\u00fcst\u00fc e\u011fi\u00adtim yapt\u0131m. Bir y\u0131l kadar da Roma\u2019da St. Thomas Aquinas \u00dcniversite\u00adsinde dinleraras\u0131 ili\u015fkiler konusun\u00ad da ihtisas \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m oldu.<\/p>\n Dinleraras\u0131 diyalog Patriklikteki g\u00f6\u00adrevleriniz aras\u0131ndayd\u0131. Bunu nas\u0131l s\u00fcrd\u00fcrd\u00fcn\u00fcz?<\/strong><\/p>\n Ek\u00fcmenizm, teolojide bir terimdir. B\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n bir ev, b\u00fct\u00fcn in\u00adsanlar\u0131n bir aile ve Yaradani da bu evin reisi olarak alg\u0131layan bir d\u00fc\u00ad \u015f\u00fcnce. Ek\u00fcmenik ili\u015fkilerde safha\u00adlar var. \u00d6nce h\u0131ristiyanlar aras\u0131 ili\u015f\u00adkiler, sonra \u00f6teki tek tanr\u0131l\u0131 dinlerle, sonra \u00e7ok tanr\u0131l\u0131 dinlerle, sonra da dinsiz olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6yleyenlerle ili\u015f\u00adkiler. T\u00fcrkiye\u2019de ek\u00fcmenik ili\u015fkiler o kadar geli\u015fmi\u015f de\u011fil. Ama ku\u00adrumsal ek\u00fcmenik ili\u015f\u00adki olmasa da halk\u0131m\u0131\u00adz\u0131n arasmda bir ya\u00ad\u015fam diyalo\u011fu var. Art\u0131k \u0130stanbul bir megapolis. Bu megapoliste ya\u015fam tar\u00adz\u0131 dinle belirlemek \u00e7ok zordur.<\/p>\n Patrik se\u00e7imi dola\u00ady\u0131s\u0131yla h\u00fck\u00fcmet\u00adten gelecek karar\u0131 bekliyorsunuz. Cumhuriyet\u2019te \u00d6zgen Acar\u2019\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131 bir yaz\u0131\u00adda h\u00fck\u00fcmetin 1961 kararnamesini de\u011fi\u015ftirece\u011fi ve se\u00e7ilmi\u015f patri\u011fi onay\u00adlay\u0131p onaylamama gibi bir yetki ala\u00adca\u011f\u0131 iddialar\u0131n\u0131n duyuldu\u011funu yazd\u0131. Bu konuda size bir bilgi geldi mi?<\/strong><\/p>\n B\u00f6yle bir bilgim yok. Bunlar\u0131n hepsi se\u00e7im \u00f6ncesi s\u00fcrenin uzama\u00ads\u0131ndan do\u011fan spek\u00fclasyonlar. Bu\u00adras\u0131 patriksiz kalmayacakt\u0131r. Bu patrik de muhakkak Ermeni Kili\u00adsesi\u2019nin \u00f6rf ve adetlerine g\u00f6re se\u00e7i\u00adlecektir. Onun d\u0131\u015f\u0131nda bir patri\u011fi tan\u0131mam\u0131z imkans\u0131z. Sokakta y\u00fc\u00adr\u00fcyen cemaat \u00fcyesinin iradesinin de bu se\u00e7ime yans\u0131mas\u0131 gerekiyor. Bu olacakt\u0131r, ama bu hafta, ama bu ay, ama gelecek ay. \u00c7ok huzurlu bir se\u00e7im \u00f6ncesi ortam\u0131 ya\u015f\u0131yoruz. Baz\u0131lar\u0131n\u0131n can\u0131 s\u0131k\u0131lm\u0131\u015f ki huzur\u00adsuz bir ortam yaratmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor\u00adlar! Gerek Ermeni toplumu, gerek Patrikhane, gerekse \u015fahs\u0131m aleyhi\u00adne komik iddialar \u00f6ne s\u00fcrenler var. Onlar i\u00e7in yasal giri\u015fimlerde bulunduk. Bizi devlet de toplum olarak \u00e7ok iyi tan\u0131r. \u015eahsen beni ve \u00f6teki b\u00fct\u00fcn adaylar\u0131 halk da \u00e7ok iyi tan\u0131r. Yeniden kimse kimseye tan\u0131t\u0131lmaz. Bu se\u00e7imin hem cema\u00adatimiz hem de yurdumuz i\u00e7in ha\u00ady\u0131rl\u0131 olmas\u0131n\u0131 diliyorum.<\/p>\n