{"id":50480,"date":"2019-01-09T02:58:10","date_gmt":"2019-01-09T07:58:10","guid":{"rendered":"http:\/\/akunq.net\/tr\/?p=50480"},"modified":"2019-01-09T02:58:10","modified_gmt":"2019-01-09T07:58:10","slug":"1915-soykiriminda-kurtlerin-rolu-ve-hamidiye-alaylari-uzerine","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=50480","title":{"rendered":"1915 Soyk\u0131r\u0131m\u0131\u2019nda K\u00fcrtler\u2019in Rol\u00fc ve Hamidiye Alaylar\u0131 \u00dczerine"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/?attachment_id=50481\" rel=\"attachment wp-att-50481\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-50481\" src=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/Sait-\u00c7etino\u011flu.jpg\" alt=\"\" width=\"243\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2019\/01\/Sait-\u00c7etino\u011flu.jpg 243w, https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2019\/01\/Sait-\u00c7etino\u011flu-219x270.jpg 219w, https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2019\/01\/Sait-\u00c7etino\u011flu-160x198.jpg 160w\" sizes=\"auto, (max-width: 243px) 100vw, 243px\" \/><\/a><\/p>\n<p><strong>Sait \u00c7etino\u011flu \/ Ermenistan.de<\/strong><\/p>\n<p><strong><em>Ermeniler\u2019in bu co\u011frafyadan kaz\u0131nmas\u0131nda en b\u00fcy\u00fck su\u00e7lu \u0130ttihat ve Terakki ile Alman ortaklar\u0131 olmas\u0131n\u0131n yan\u0131nda bin y\u0131llard\u0131r bu co\u011frafyada ya\u015fayan bir halk\u0131n bir anda ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 sadece ordu ve Te\u015fkilat-\u0131 Mahsusa \u00e7etelerinin \u00f6rg\u00fctledi\u011fi cezaevinden \u00e7\u0131kard\u0131klar\u0131 canilerden te\u015fkil edilen \u00e7etelerin yan\u0131nda yerel halk\u0131n da Soyk\u0131r\u0131ma destek vermesi, \u0130ttihat\u00e7\u0131 canilerin i\u015flerini tereya\u011f\u0131ndan k\u0131l \u00e7eker gibi d\u00fczenli bir \u015fekilde ger\u00e7ekle\u015ftirmelerinde en b\u00fcy\u00fck kolayl\u0131k sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu K\u0131r\u0131ma her b\u00f6lgeden ve her milliyetten yerel halk i\u015ftirak etmi\u015ftir. Her milliyet 1894-96 katliamlar\u0131 s\u0131ras\u0131nda edindi\u011fi gerekli tecr\u00fcbeyi 1915 s\u00fcrecinde uygulam\u0131\u015ft\u0131r. Her milliyettin mensuplar\u0131ndan ittihat\u00e7\u0131lara su\u00e7 orta\u011f\u0131n\u0131n \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 gibi K\u00fcrtler\u2019de bu i\u015fbirli\u011finden vareste de\u011fillerdir. \u00dcstelik K\u00fcrtler\u2019in Hamidiye katliamlar\u0131 s\u0131ras\u0131ndaki tecr\u00fcbeleri di\u011ferlerinden \u00e7ok artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemekte sak\u0131nca yoktur. Hamidiyeler bu i\u015flem i\u00e7in \u00f6rg\u00fctlenmi\u015flerdir. Bug\u00fcn de bu hamidiye art\u0131\u011f\u0131 a\u015firetler korucu olarak i\u015flevlerini kendi halk\u0131na kar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fctmektedirler. Bu k\u0131sa yaz\u0131n\u0131n amac\u0131 K\u00fcrtleri karalamak de\u011fildir. Soyk\u0131r\u0131ma kat\u0131lan her milliyet gibi K\u00fcrtler\u2019in de sorumlulu\u011funun tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131na katk\u0131da bulunmakt\u0131r. Ermeniler\u2019in en yo\u011fun olarak ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgede bug\u00fcn ya\u015fayanlar\u0131n ge\u00e7mi\u015fle ilgili s\u00f6yleyecek \u015feyi olmal\u0131d\u0131r. K\u00fcrtlerin bu g\u00fcn ma\u011fdur durumda olmas\u0131 gemi\u015flerinin sorgulanmas\u0131na engel de\u011fildir ve olmamal\u0131d\u0131r. Bu k\u0131sa yaz\u0131, bu konuda ki sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve d\u00fcr\u00fcst tart\u0131\u015fmalara ve incelemelere bir katk\u0131 niteli\u011findedir.<\/em><\/strong><\/p>\n<p>Bu tart\u0131\u015fman\u0131n ne yarar\u0131 var sorusuna K\u00fcrt ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Naci Kutlay \u015fu s\u00f6zleriyle kar\u015f\u0131l\u0131k vermektedir: \u201c1915 ve sonras\u0131nda ya\u015fananlar\u0131, ya\u015fl\u0131lardan \u00e7ok dinledim. Se\u00e7im \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda gezdi\u011fim y\u00f6relerde bu bilgilerim zenginlik kazand\u0131. Yazd\u0131klar\u0131mdan ba\u015fka, s\u00f6yle\u015fi ve konferanslarda da dile getirdim. K\u00fcrtler\u2019in ve ayd\u0131nlar\u0131n kendileriyle hesapla\u015fmalar\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6yledim. Herkes bana hak verdi, yaln\u0131z bir arkada\u015f; \u2018buna gerek var m\u0131? K\u00fcrtlere ne yarar\u0131 var bunun?\u2019 dedi. Ben bunu, bir \u2018travman\u0131n neden oldu\u011fu yaran\u0131n\u2019 onar\u0131m\u0131nda gerekli oldu\u011funu s\u00f6yledim. Gereksiz bir \u2018y\u00fck\u2019ten kurtulma oldu\u011funu dile getirdim. Bir\u00e7ok K\u00fcrt feodallerinin zenginliklerinde bu Ermeniler\u2019in pay\u0131 var. Herkes yazd\u0131. Dr. Hikmet K\u0131v\u0131lc\u0131ml\u0131 da 1930\u2019lar\u0131n ba\u015flar\u0131nda Elaz\u0131\u011f Cezaevi\u2019nde yazd\u0131\u011f\u0131 \u2018\u0130htiyat Kuvvet: \u015eark\u2019 eserinde de\u011findi. Son y\u0131llarda say\u0131s\u0131z belge, an\u0131 ve ara\u015ft\u0131rmada ele al\u0131nd\u0131. K\u00fcrt ayd\u0131nlar\u0131 bu konuda ya\u015fananlar\u0131 es ge\u00e7emezler diyorum. Sultanlar\u0131n ve \u0130ttihat Terakki y\u00f6neticilerinin g\u00fcnah\u0131na y\u00f6re K\u00fcrt feodalleri de ortak oldular. Baz\u0131 K\u00fcrt \u00f6nde gelenlerinin Ermenileri korumu\u015f olmalar\u0131 (Ko\u00e7giri, Dersim ve M\u00fcks\u2019te) bu ger\u00e7e\u011fi de\u011fi\u015ftirmez. \u2018Devlet yapt\u0131rd\u0131\u2019 diye bir mazeret olamaz. Bence bu konu ayr\u0131 ve derinlikli bir ara\u015ft\u0131rma konusu olmal\u0131d\u0131r. Beni de onlardan biri kabul ediyorsan\u0131z, K\u00fcrt ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n tarihe kar\u015f\u0131 b\u00f6yle bir bor\u00e7lar\u0131 var.\u201d<a href=\"https:\/\/ermenistan.de\/sait-cetinoglu-yazi-1915-soykirimi-kurtler-ve-hamidiye-alaylari\/#bookmark10\"><sup>[1]<\/sup>\u00a0<\/a>Naci Kutlay\u2019\u0131n s\u00f6zlerine \u015funlar\u0131 da eklemeliyim: Hakkari b\u00f6lgesinde, gerek 1894-96 gerekse 1915 ve sonras\u0131 Hristiyan k\u0131r\u0131mlar\u0131nda Pinyani\u015f A\u015firetinin \u00f6nemli rolleri bulunmaktad\u0131r. Bu k\u0131r\u0131mlarda etkin rol alan A\u015firetin reislerinden Evliya Bey\u2019in torunu Evliya Parlak\u2019\u0131n 1980 darbesinden sonra kurulan Dan\u0131\u015fma Meclisine \u00fcye se\u00e7ilmesi bir tesad\u00fcfm\u00fcd\u00fcr? Yoksa bir devaml\u0131l\u0131\u011fa m\u0131 i\u015faret etmektedir? K\u00fcrtler bu soruyu kendilerine sormal\u0131d\u0131rlar. Evliya, sadece k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u00f6rnektir. Bunun gibi \u00e7ok \u00f6rnekler \u00e7oktur. K\u00fcrt ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar \u00f6ncelikle bu gibi olaylar\u0131 g\u00fcn\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131na \u00e7\u0131karmal\u0131d\u0131rlar. Ge\u00e7mi\u015fteki k\u0131r\u0131mlardan sorumlu a\u015firet mensuplar\u0131ndan bir\u00e7ok ki\u015finin bug\u00fcn kendi deyimleriyle K\u00fcrt \u00d6zg\u00fcrl\u00fck Hareketinde yer almas\u0131 K\u00fcrtlerin sorumlulu\u011funun sorgulanmas\u0131na engel de\u011fildir. Pinyani\u015f a\u015firetinden bir \u00e7ok ki\u015fi gibi \u0130sa Parlak\u2019\u0131n K\u00fcrt \u00d6zg\u00fcrl\u00fck Hareketi mensubu olarak \u00c7ukurca\u2019daki bir \u00e7at\u0131\u015fmada hayat\u0131n\u0131 kaybetmesi bir \u015feyi de\u011fi\u015ftirmez.<\/p>\n<p>Nasname\u2019deki \u00f6nceki yaz\u0131mda (1915 Soyk\u0131r\u0131m\u0131 s\u00fcrecindeki K\u00fcrtler \u00fczerine k\u0131sa birka\u00e7 not) amac\u0131m\u0131n polemik olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6zellikle belirtmi\u015ftim. Bu tart\u0131\u015fmadan ka\u00e7ma anlam\u0131na gelmez bu olguyu akl\u0131 ba\u015f\u0131nda herkesle tart\u0131\u015fmaya da a\u00e7\u0131\u011f\u0131m. Yaz\u0131mda K\u00fcrdistan\u2019daki Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131\u2019na K\u00fcrtlere yak\u0131n bir \u015fahsiyet olan Binba\u015f\u0131 Noel\u2019in K\u00fcrdistan\u2019da bulundu\u011fu s\u0131rada g\u00fcn\u00fc g\u00fcn\u00fcne tuttu\u011fu notlar\u0131ndan okuyucuya bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 sa\u011flamakt\u0131. Yaz\u0131ya ek olarak yaz\u0131\u011f\u0131m ikinci yaz\u0131 (1915 Soyk\u0131r\u0131m S\u00fcrecine K\u00fcrtler\u2019in dahline ek) ise okuyuculardan baz\u0131lar\u0131n\u0131n konuyu anlamakta \u00e7ektikleri g\u00fc\u00e7l\u00fc\u011f\u00fcn (yada anlamakta \u0131srar etmelerinin) izale edilmesine y\u00f6nelikti. Yaz\u0131da s\u00f6z etti\u011fim K\u00fcrt i\u015fbirlik\u00e7ilerinin -ne yaz\u0131k ki baz\u0131 okuyucu i\u00e7in bunlar \u00f6nderdir(!)- \u0130ttiha\u00e7\u0131lar ve ard\u0131llar\u0131 Kemalistler taraf\u0131ndan beslenmesi, para ve \u00fcnvanlar la taltif edilmesine, ayr\u0131cal\u0131klar sa\u011flanmas\u0131na dair belgeler ar\u015fivlerde doludur. Ben burada birka\u00e7 tanesine yer verece\u011fim:<\/p>\n<p>Hac\u0131 Musa\u2019n\u0131n Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131ndaki rol\u00fc \u00fczerine ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgi i\u00e7in Recep Mara\u015fl\u0131, Ermeni Ulusal Demokratik Hareketi ve 1915 Soyk\u0131r\u0131m\u0131, Peri Yay\u0131nlar\u0131, Ed. Ahmet \u00d6nal, 2008, s 280-294, ayr\u0131ca 13.3.2009 tarihli Agos\/kirk\u2019te Gulizar\u2019\u0131n \u00f6yk\u00fcs\u00fcne bak\u0131labilir.<\/p>\n<p>28.6.1921 g\u00fcn ve 975 say\u0131l\u0131 kararname ile \u201cMu\u015f\u2019taki K\u00fcrdi lakapl\u0131 Hac\u0131 Musa\u2019ya 50 alt\u0131n verilmesi\u201dBCA. 30.18.1.\/ 3.26.6.<\/p>\n<p>10\/7\/1921 g\u00fcn ve1059\/232-5 say\u0131l\u0131 kararname ile \u201cHac\u0131 Musa K\u00fcrdi\u2019ye, M\u00fcdafaa-i Milliye ve D\u00e2hiliye Vek\u00e2letlerince toplam 1000 lira g\u00f6nderilmesi.\u201d BCA. 30.18.1.1\/3.30.10.<\/p>\n<p>19.9.1923 g\u00fcn ve 2787 say\u0131l\u0131 karar S\u0131mko A\u011fan\u0131n Van\u2019a yerle\u015ftirilmesi ve o\u011flunun kendisine teslimi BCA 30.18.1.1\/7.34.10 (S\u0131mko, Asur patri\u011fi Mar \u015eamun\u2019la sorunlar\u0131 \u00e7\u00f6zmek \u00fczere O\u2019nu evine davet etti. Yemekten sonra ve sorunlar\u0131 konu\u015fman\u0131n ard\u0131ndan misafirlerini yolcu edece\u011fi zaman, \u00f6nceden haz\u0131rl\u0131kl\u0131 adamlar\u0131na Mar \u015eamun\u2019u ve yan\u0131ndakileri \u00f6ld\u00fcrtt\u00fc.<a href=\"https:\/\/ermenistan.de\/sait-cetinoglu-yazi-1915-soykirimi-kurtler-ve-hamidiye-alaylari\/#bookmark11\"><sup>[1]<\/sup>)<\/a><\/p>\n<p>1.7.1918 tarihli \u201cDersaadet\u2019te mukim Haydaran a\u015fireti reisi H\u00fcseyin Pa\u015fa\u2019ya \u00f6rt\u00fcl\u00fc \u00f6denekten yard\u0131m yap\u0131lmas\u0131.\u201d BCA 272.74\/67.29.3<\/p>\n<p>21.3.1926 Aile efrad\u0131n\u0131 Adana\u2019ya nakletmek isteyen Malatya mebusu Hac\u0131 Bedir a\u011fa i\u00e7in Tarsus ve Mersin\u2019de bulunan \u00e7iftli\u011fin ve baz\u0131 evlerin tahsis edilmesi BCA. 30.18.1.1\/18.20.15<\/p>\n<p>27.1.1921 tarih ve 620 say\u0131l\u0131 karar \u201cF\u0131rat vadisinde ve civar\u0131ndaki \u00e7e\u015fitli a\u015firet ba\u015fkanlar\u0131n\u0131n baz\u0131 unvan ve para verilerek taltif edilmesi\u201d BCA 30.18.1.1\/2.33.6<\/p>\n<p>9.10.1920\/ 5-13 Haydaran a\u015fireti reislerinden BMM \u00fcyelerinden H\u00fcseyin\u2019in Muradiye kazas\u0131nda ihale olunan \u00f6\u015f\u00fcr vergisi i\u00e7in yap\u0131lacak muameleye izin verilmesi. BCA 30.10\/4.23.13.<\/p>\n<p>3.11.1917 Hakkari eski mebusu Seyid Taha\u2019n\u0131n Adana\u2019da mesk\u00fcn karde\u015fi Seyid Abd\u00fclhakim\u2019e maa\u015f ba\u011flanmas\u0131 BCA 272.74\/65.18.11(Seyid Taha da Hakkari y\u00f6resindeki hristiyanlar\u0131n yok edilmesinde etikili bir K\u00fcrt fig\u00fcr\u00fcd\u00fcr)<\/p>\n<p>Benden bu k\u0131sa yaz\u0131da bu kadar \u00f6rnek yeter san\u0131r\u0131m. Bu konuda Ba\u015fbakanl\u0131k Cumhuriyet Ar\u015fivinde ki A\u015fair ve \u0130skan Umum M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn evraklar\u0131nda istemedi\u011fi kadar belge bulabilecektir.<\/p>\n<p>\u0130\u015fbirli\u011finin yan\u0131nda K\u00fcrtler\u2019in 1915 Soyk\u0131r\u0131m\u0131ndaki rolleri geni\u015f bir k\u00fclliyat olu\u015fturur. Ancak bu co\u011frafyada ne yaz\u0131k ki okumadan ziyade kulaktan dolma kahve sohbeti k\u00fclt\u00fcr\u00fc daha pop\u00fcler oldu\u011fundan bu k\u00fclliyata baz\u0131lar\u0131n\u0131n itibar etmedi\u011fini g\u00f6rmekteyiz. Te\u015fkilat-\u0131 Mahsusa kadrolar\u0131yla birlikte, Hamidiye kadrolar\u0131 da Kemalist (2. J\u00f6nt\u00fcrk) hareketin en \u00f6nemli payandalar\u0131 olmu\u015ftur. Bu s\u00fcreklili\u011fin e\u015fsiz prototipi olarak Hamidiye komutan\u0131 Mutki\u2019li Hac\u0131 Musa Beg\u2019i ve Te\u015fkilat-\u0131 Mahsusa reisi \u0130psiz Recep\u2019i g\u00f6sterebiliriz. Hac\u0131 Musa ve \u0130psiz Rece<a href=\"https:\/\/ermenistan.de\/sait-cetinoglu-yazi-1915-soykirimi-kurtler-ve-hamidiye-alaylari\/#bookmark12\">p<sup>[3]<\/sup>\u00a0<\/a>bu \u00fc\u00e7 d\u00f6nemin en \u00f6nemli fig\u00fcrlerinden olup kesintisizli\u011fi sembolize ederler. Bu eli kanl\u0131 \u00e7etecilerden \u0130psiz Recep, Televizyon dizisi olarak devlet televizyonunda g\u00f6sterilmeye devam etmektedir. Bo\u011faz\u0131na kadar Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131na batm\u0131\u015f Hamidiye alay\u0131 komutan\u0131 Hac\u0131 Musa Beg dizinin ne zaman g\u00f6z\u00fcm\u00fcze sokulaca\u011f\u0131n\u0131 bekledi\u011fimi ifade etmek isterim. Mu\u015f katliam\u0131ndan canl\u0131 olarak kurtulan Ta\u015fnaktsutyun Van Mebusu Vahan Papazyan an\u0131lar\u0131nda Mu\u015f\u2019ta katliamlardan kurtulabilen Ermeniler\u2019in s\u0131\u011f\u0131nd\u0131klar\u0131 da\u011flarda, Hac\u0131 Musa\u2019n\u0131n, sa\u011f kalabilen k\u0131l\u0131\u00e7 art\u0131klar\u0131n\u0131 takipten vazge\u00e7medi\u011fini anlat\u0131r. Hac\u0131 Musa Ermeniler\u2019in bir tekini bile sa\u011f b\u0131rakmamak karar\u0131ndad\u0131r. Herg\u00fcn \u015fafakla birlikte, da\u011flar Musa Beg\u2019in a\u015firetlerince \u00e7evriliyor ve bitkiler y\u00f6n\u00fcne yayl\u0131m ate\u015fi uygulan\u0131yordu. Bu gayesiz de\u011fildi. Katliam art\u0131\u011f\u0131 ki\u015filer, geceleri d\u00fc\u015f\u00fcncesizce \u015furda burda ate\u015fler yak\u0131yorlard\u0131. Ama ne yapsalard\u0131? Sahipsiz tarlalardan bu\u011fday ve arpa ba\u015faklar\u0131 getirip kavuruyorlar, baz\u0131lar\u0131 da ellerinde kalan ya\u011fla pi\u015firiyorlard\u0131. K\u00fcrt g\u00fcruhu ise gece ate\u015fleri g\u00f6r\u00fcp, \u015fafakla birlikte halk\u0131 kesmeye geliyorlard\u0131.<\/p>\n<p>Bu Hamidiye eskileri Kemalist hegemonyan\u0131n K\u00fcrdistan \u00fczerinde kurulmas\u0131n\u0131n aletleridir. Hac\u0131 Musa ve di\u011ferlerinin i\u015flevleri sona erdikten sonra bir kenara at\u0131ld\u0131klar\u0131nda, K\u00fcrt ulusal hareketine yana\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, yada yana\u015ft\u0131klar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclerek cezaland\u0131r\u0131lmalar\u0131 bu ki\u015fileri aklamaz. Bu kez \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 ba\u015fka bir kanaldan ifadeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131rlar.<\/p>\n<p>Kemalist iktidar\u0131n peki\u015fti\u011fi bu d\u00f6nemde Te\u015fkilat-\u0131 Mahsusa mensuplar\u0131na yeniden ikbal kap\u0131s\u0131 a\u00e7\u0131larak \u00f6nemli g\u00f6revlere gelmeleri<a href=\"https:\/\/ermenistan.de\/sait-cetinoglu-yazi-1915-soykirimi-kurtler-ve-hamidiye-alaylari\/#bookmark13\"><sup>[4]<\/sup>\u00a0<\/a>ve Te\u015fkilat-\u0131 Mahsusa\u2019n\u0131n rejime entegre edilmesiyle, Hamidiye kadrolar\u0131na pek i\u015f d\u00fc\u015fmez. \u0130\u015flevleri bitmi\u015f bir kenara at\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r. Bir k\u0131sm\u0131 isyanlarla alakaland\u0131r\u0131larak idam edilirken (bunu idam sehpas\u0131na giderken kendi biledikleri k\u0131l\u0131\u00e7lar\u0131n kendi boyunlar\u0131n\u0131 kesmesi olarak ifade ederler) bir k\u0131sm\u0131 da s\u00fcrg\u00fcn edilir. Hac\u0131 Musa\u2019da bunlardan biridir. Kemalistlerce s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderilen bir di\u011fer Hamidi i\u015fbirlik\u00e7i K\u00f6r H\u00fcseyin Pa\u015fa ile yurt d\u0131\u015f\u0131nda s\u00fcrg\u00fcnde bulu\u015furlar. Hac\u0131 Musa ve K\u00f6r H\u00fcseyin 1928 y\u0131l\u0131ndaki af yasas\u0131ndan yararlanmak maksad\u0131yla s\u00fcrg\u00fcnden d\u00f6nerken yolda \u00f6l\u00fcr. Di\u011ferleri d\u00f6n\u00fc\u015f yolunda birbirlerine girerler, Hac\u0131 Musa\u2019n\u0131n karde\u015fi Medeni, erken davran\u0131p K\u00f6r H\u00fcseyin ve ailesini yok eder ve kellelerini Genel Vali \u0130brahim Tali\u2019ye (\u00d6ng\u00f6ren) takdim ederek affa mahzar olsa da K\u00f6r H\u00fcseyin\u2019in Haydaran A\u015fireti Medeni\u2019den, \u015eeyh Ahmet Barzani\u2019de karde\u015fi Nuh\u2019tan \u00f6c\u00fcn\u00fc al\u0131r.<\/p>\n<p>Cemile \u00c7eto ise 1925 ayaklanmas\u0131n\u0131 \u00f6rg\u00fctleyen Azadi cemiyetini destekleyen Bitlis b\u00f6lgesindeki a\u015firet reisleri i\u00e7inde g\u00f6r\u00fclmesine kar\u015f\u0131l\u0131k ayaklanmaya kat\u0131lmam\u0131\u015f ve devletin saf\u0131nda yer alm\u0131\u015ft\u0131r. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k 1926 y\u0131l\u0131nda \u0130stikl\u00e2l Mahkemesi taraf\u0131ndan idam\u0131 mahkum edilen ve ailesi s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderilen a\u015firet reisleri aras\u0131nda Cemile \u00c7eto da bulunmaktayd\u0131. Cemile \u00c7eto, Kemalist harekete destek veren K\u00fcrt a\u011falar\u0131 i\u00e7inde de tan\u0131nan bir \u015fahsiyettir. Mustafa Kemal, Cemile \u00c7eto\u2019ya mektup g\u00f6ndererek, Sivas Kongresi hakk\u0131nda bilgi vermekte ve kendisinden Ermenilere kar\u015f\u0131 destek istemektedir.<a href=\"https:\/\/ermenistan.de\/sait-cetinoglu-yazi-1915-soykirimi-kurtler-ve-hamidiye-alaylari\/#bookmark14\"><sup>[5]<\/sup>\u00a0<\/a>Cemile \u00c7eto\u2019nun idam edilirken bu i\u015fbirli\u011finin sonu\u00e7lar\u0131ndan hay\u0131flanarak kendisiyle birlikte mahkum olan bir arkada\u015f\u0131na \u201cCemile \u00c7eto, ji kere da keto,\u201d [E\u015fekten olma -ya da E\u015fekten d\u00fc\u015fme- Cemil\/..] dedi\u011fi rivayet edilir. K\u00fcrt ulusal s\u00f6yleminde i\u015fbirlik\u00e7ili\u011fin sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 yermek i\u00e7in olduk\u00e7a reva\u00e7ta olan bir deyimdir.<a href=\"https:\/\/ermenistan.de\/sait-cetinoglu-yazi-1915-soykirimi-kurtler-ve-hamidiye-alaylari\/#bookmark15\"><strong><sup>[6]<\/sup><\/strong><\/a><\/p>\n<p>Cemile \u00c7eto\u2019nun a\u011fabeyi Bi\u015fare \u00c7eto da \u00f6yle \u00f6rnek al\u0131nacak bir \u00f6nder de\u011fildir. Bi\u015fare \u00c7eto e\u015fkiyal\u0131klar\u0131yla \u00fcnl\u00fcd\u00fcr. 1906\u2019da Osmanl\u0131 y\u00f6netimiyle \u00e7at\u0131\u015fmaya girmi\u015f [Bi\u015fare \u00c7eto ayaklanmas\u0131\u2026 ] ise de \u00e7at\u0131\u015fma uzla\u015fma ile sonu\u00e7lanm\u0131\u015f ve 1914 y\u0131l\u0131nda \u0130ran s\u0131n\u0131r\u0131nda (Azerbaycan\u2019da) \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcnceye kadar Osmanl\u0131 ordusunda milis olarak g\u00f6rev yapm\u0131\u015ft\u0131r. Folklor ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Salih Kevirbiri ise s\u00f6zl\u00fc K\u00fcrt edebiyat\u0131ndaki kilamlardan yola \u00e7\u0131karak Bi\u015fare \u00c7eto\u2019nun Bitlis\u2019in \u201cKevire Qul\u201d (Delikli Ta\u015f) m\u0131nt\u0131kas\u0131nda Ruslarla girdi\u011fi \u00e7at\u0131\u015fmada \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yazmaktad\u0131r. (Geleneksel K\u00fcrt s\u00f6zl\u00fc edebiyat\u0131nda Dengbejlerin s\u00f6yledikleri kilam ve uzun \u00e7iroklarda \u2013 \u015fark\u0131 ve manzum hikayelerde \u2013 Bi\u015fare \u00c7eto\u2019nun devlete kar\u015f\u0131 g\u00f6z\u00fc pekli\u011finden, e\u015fkiyal\u0131kta ise g\u00f6sterdi\u011fi cesaret ve cevvall\u0131ktan \u00f6vg\u00fcyle s\u00f6z edilir.)<a href=\"https:\/\/ermenistan.de\/sait-cetinoglu-yazi-1915-soykirimi-kurtler-ve-hamidiye-alaylari\/#bookmark16\">\u00a0<sup>[7]<\/sup><\/a><\/p>\n<p>Burada \u015funu da ilave etmeliyim ki bu ailelerden son ku\u015fak i\u00e7inde eski \u00e7izgiyi izlemeyen, K\u00fcrt ulusal hareketi i\u00e7inde yer alan insanlar da bulunmaktad\u0131r: Cemile \u00c7eto\u2019nun torunu Dervi\u015f Akg\u00fcl (Derwe\u015fe Sado da denmektedir) TKDP (T\u00fcrkiye\u2019de K\u00fcrdistan Demokrat Partisi) kurucu ve y\u00f6neticilerindendir.<\/p>\n<p>Hac\u0131 Fero [Hac\u0131 Ferro, Hac\u0131 Faro]; Mu\u015f-Varto b\u00f6lgesinde \u201cMala Fero\u201d (Fero Ailesi) olarak bilinen K\u00fcrt-Alevi k\u00f6kenli geni\u015f bir aileye ad\u0131n\u0131 veren b\u00fcy\u00fck dedeleridir. Xormek a\u015firetinin de y\u00f6netici ailesidir. Hac\u0131 Fero, \u201cDo\u011fu \u0130lleri ve Varto tarihi\u201d kitab\u0131n\u0131n yazar\u0131 Mehmet \u015eerif F\u0131rat\u2019\u0131n da dedesidir. Aile, genellikle devlet yanl\u0131s\u0131, Kemalist, CHP\u2019li ve Sosyal Demokrat bir \u00e7izgi takip etmi\u015fse de; ayn\u0131 aileden 70\u2019li y\u0131llarla beraber K\u00fcrt ulusal demokratik m\u00fccadelesine kat\u0131lan bir\u00e7ok isim de bulunmaktad\u0131r. \u00d6zg\u00fcr Politika yazarlar\u0131ndan Selim F\u0131rat bir \u00f6rnektir.<\/p>\n<p>Ayn\u0131 \u015feyler, Hac\u0131 Bedir A\u011fa\u2019n\u0131n Ri\u015fvan a\u015firetinin son ku\u015fak mensuplar\u0131 i\u00e7in de s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Sosyalizm m\u00fccadelesine omuz veren \u015eiar Ri\u015fvano\u011flu\u2019nu da \u00f6rnek verebiliriz. \u00d6rnekler \u00e7o\u011falt\u0131labilir\u2026<\/p>\n<p>K\u00fcrtler\u2019in Soyk\u0131r\u0131m daki rol\u00fcne bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda; \u0130TC a\u00e7\u0131s\u0131ndan temel ama\u00e7 K\u00fcrtleri bu su\u00e7a i\u015ftirak ettirmektir. K\u00fcrtler a\u00e7\u0131s\u0131ndan bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, bir\u00e7ok neden s\u0131ralanabilir. K\u00fcrt ara\u015ft\u0131rmac\u0131 M. Kalman bu e\u011filimleri \u015f\u00f6yle \u00f6zetler: \u201cK\u00fcrtler\u2019den k\u0131r\u0131ma kat\u0131lanlar, adam \u00f6ld\u00fcrmekten \u00e7ok, talan ve ya\u011fma pe\u015findeydiler. Bunu s\u00f6yleyen Mu\u015f\u2019taki Osmanl\u0131 g\u00f6revlilerinden biridir. A\u015firetlerin b\u00f6lgelere g\u00f6re de\u011fi\u015fen tav\u0131rlar\u0131 s\u00f6z konusuydu. Bat\u0131l\u0131 Devletlerin bir Ermeni Devleti\u2019nin kurulmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 inanc\u0131, K\u00fcrtler\u2019in Ermenilere d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 geli\u015ftirdi\u011fi gibi K\u00fcrt ulusu aras\u0131nda korku ve tela\u015f yarat\u0131yor ve kendilerinin Ermeniler\u2019in hizmetine verilece\u011fi do\u011frultusunda yayg\u0131n bir propaganda ve inan\u00e7 geli\u015fiyordu. Bu anlay\u0131\u015f onlar\u0131n Ermenilere kar\u015f\u0131 gelmelerinin en \u00f6nemli nedeni oluyordu. Bat\u0131l\u0131 Devletlerin \u2018deste\u011findeki\u2019 baz\u0131 Ermeni \u00f6rg\u00fctleri milattan \u00f6nceki d\u00f6nemlere ait B\u00fcy\u00fck Ermenistan haritalar\u0131n\u0131 yay\u0131nlayarak Bat\u0131-Ermenistan d\u0131\u015f\u0131ndaki mevcut K\u00fcrt topraklar\u0131n\u0131 da s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisinde g\u00f6stermeleri elbetteki bir olumsuzluktu.<\/p>\n<p>K\u00fcrtleri \u00f6nemli oranda etkiler. Ermeni partileri Bat\u0131l\u0131 Devletlerin Osmanl\u0131ya y\u00f6nelik hesaplar\u0131ndan kendi paylar\u0131na bir\u015feyler koparacaklar\u0131na inan\u0131rlar. Bu durum K\u00fcrtler\u2019in tepkisini \u00e7ekti\u011fi gibi Osmanl\u0131dan destek g\u00f6rme, onlara yak\u0131nla\u015fma ortam\u0131n\u0131 da beraberinde getiriyordu, ilk\u00f6nce Ermeni isteklerinin ger\u00e7ekle\u015fmesinin engellenmesi ve beklentisi i\u00e7indeydiler. \u00c7\u00fcnk\u00fc Osmanl\u0131 i\u015fgali alt\u0131nda da bulunulsalar, \u00fczerlerinde ya\u015fad\u0131klar\u0131 topraklardan kovulacaklar\u0131n\u0131n endi\u015fesi kendilerini \u00f6nemli bir \u015fekilde d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcr. Daha d\u00fcne kadar K\u00fcrt a\u011falar\u0131na hara\u00e7 veren, onlara ba\u011fl\u0131 olan Ermeniler\u2019in, Bat\u0131 Devletlerinin de deste\u011fiyle K\u00fcrtler \u00fczerinde bask\u0131 uygulayacaklar\u0131 propagandalar\u0131 K\u00fcrtleri etkiliyordu. K\u00fcrtler, kurulacak olas\u0131 bir Ermeni Devleti nedeniyle topraklar\u0131n\u0131 kaybedeceklerini, a\u011falar ise hem toprak hem de otoritelerini kaybedeceklerini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlard\u0131. \u0130ster istemez kendilerini yaln\u0131z hissettiklerinden T\u00fcrklerin egemenli\u011finde de kalsalar ilk anda Ermeni isteklerini sonu\u00e7suz b\u0131rakmak \u00f6n plana \u00e7\u0131k\u0131yordu. Osmanl\u0131lar K\u00fcrtlerle olan dinsel ba\u011fl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131, Ermeni kar\u015f\u0131t\u0131 politikan\u0131n merkezine oturturlar. Zaten \u00e7ok uzun y\u0131llard\u0131r s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen Ermeni d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 Hamidiye Alaylar\u0131n\u0131n kurulmas\u0131ndan sonra pratikte \u00e7ok b\u00fcy\u00fck yayg\u0131nl\u0131k g\u00f6stermi\u015fti. Soyk\u0131r\u0131mda din fakt\u00f6r\u00fc \u00f6nemlice kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan bir\u00e7ok yerde \u201ckafirlere\u201d(!) y\u00f6nelik sald\u0131r\u0131lar bu nedenle ger\u00e7ekle\u015ftirilir.\u201d<a href=\"https:\/\/ermenistan.de\/sait-cetinoglu-yazi-1915-soykirimi-kurtler-ve-hamidiye-alaylari\/#bookmark17\"><sup>[8]<\/sup><\/a><\/p>\n<p>K\u00fcrt egemenlerinin Ermeniler\u2019in zenginli\u011fine g\u00f6z dikmeleri yan\u0131nda katliama i\u015ftirak eden di\u011fer K\u00fcrt halk\u0131 i\u00e7in de cahillik, taassup, yoksulluk gibi etmenler s\u0131ralanabilir. K\u00fcrtler\u2019in Soyk\u0131r\u0131ma kat\u0131l\u0131m\u0131na ili\u015fkin K\u00fcrt yazar Kemal Mazhar Ahmed\u2019in de tesbitleri \u00f6nemlidir: \u201cNe yaz\u0131k ki bilerek ya da bilmiyerek, kas\u0131tl\u0131 ya da kas\u0131ts\u0131z, baz\u0131 K\u00fcrtler de bu k\u0131r\u0131mlara kat\u0131ld\u0131lar. Bu durumu de\u011ferlendirip ara\u015ft\u0131rmak amac\u0131yla \u00f6nce, kat\u0131ld\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6steren birka\u00e7 \u00f6rnekle i\u015fe ba\u015flamak isteriz. Urfa\u2019da yap\u0131lan ilk k\u0131r\u0131m\u0131, bir dervi\u015f \u015feyhi olan Molla Sait Ahmet, verdi\u011fi bir fetva ile 28 Aral\u0131k 1895\u2019de ba\u015flatt\u0131. Molla Sait, bir Ermeni\u2019yi halk\u0131n g\u00f6zleri \u00f6n\u00fcnde yere yat\u0131r\u0131p sat\u0131rla kafas\u0131n\u0131! bedeninden ay\u0131rarak i\u015fe giri\u015fti. Bu imam, katliamdan birka\u00e7 g\u00fcn \u00f6nce, \u015fehrin baz\u0131 \u00f6nde gelenlerini toplam\u0131\u015f, onlar\u0131 bu y\u00f6nde olu\u015fturmu\u015f ve Sultan \u2018\u0131n saltanat\u0131 i\u00e7in ser esirgemeyiz, buyurmu\u015ftu. Van\u2019da yap\u0131lan ilk katliamda, Abd\u00fclhamid ve Abd\u00fclgaffar adlar\u0131nda iki karde\u015f birlikte 200 ki\u015fiyi \u00f6ld\u00fcrd\u00fcler.<\/p>\n<p>B\u00f6yle \u2018karde\u015f\u2019lerden Harput\u2019da da bir haylisi vard\u0131 ve iki karde\u015f burada, bir g\u00fcnde 300\u2019den fazla Ermeni\u2019yi katletmi\u015flerdi. Bir K\u00fcrt a\u011fa, bir Ermeni kafilesini jandarmalardan sat\u0131n alm\u0131\u015f ve b\u00fct\u00fcn her \u015feylerine el koyduktan sonra onlar\u0131 \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015f. Sonra, lira ve alt\u0131nlar\u0131 yutmu\u015f olabilirler d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle kar\u0131nlar\u0131n\u0131 yararak yoklam\u0131\u015ft\u0131r. Bu y\u00fczden asker ve jandarmalar bir hayli servet edindiler. Alt\u0131nlar\u0131 olup ta r\u00fc\u015fvet veren ve bu yolla kurtulanlar ise, bir yerine, birka\u00e7 kez \u00f6lerek d\u00fcnyay\u0131 seyre devam ettiler. Gordlevski bu konuda \u015funlar\u0131 yaz\u0131yor: 1916 yaz\u0131nda, K\u00fcrtler\u2019in, Ermenileri gruplar halinde Bitlis\u2019e do\u011fru yola nas\u0131l \u00e7\u0131kard\u0131klar\u0131na g\u00f6zlerimle tan\u0131k oldum. Bunu, S\u0131\u011f\u0131nma Komitesinin, kendilerine verece\u011fi paran\u0131n hat\u0131r\u0131 i\u00e7in yapt\u0131klar\u0131 belliydi. Oysa K\u00fcrtler, Ermenileri, T\u00fcrk\u2019ten esirgemi\u015flerdi ama bir k\u00f6le gibi de Bitlis pazar\u0131na s\u00fcr\u00fcyorlard\u0131. Sanki, zaten \u00f6dleri patlam\u0131\u015f olan bu kimselerde irade de kalmas\u0131n ya da K\u00fcrtler olmadan Bitlis yolunu \u00e7\u0131karam\u0131yacaklar\u0131n\u0131 anlas\u0131nlar isteniyordu. Da\u011flar\u0131n \u00f6te y\u00fcz\u00fcnde kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 muamele her hallerinden ve g\u00f6zlerinden okunuyordu.<a href=\"https:\/\/ermenistan.de\/sait-cetinoglu-yazi-1915-soykirimi-kurtler-ve-hamidiye-alaylari\/#bookmark18\">\u201d<strong><sup>[9]<\/sup><\/strong><\/a><\/p>\n<p>Siirt F\u0131nd\u0131k k\u00f6y\u00fc Ermeniler\u2019ine K\u00fcrt karde\u015fleri Ferman s\u0131ras\u0131nda F\u0131nd\u0131k k\u00f6y\u00fcn\u00fc Cizre ve Siirt\u2019e ba\u011flayan ve bug\u00fcn hala kullan\u0131lan 90\u2019ar km lik yolu Ermenileri devlete ihbar etmeme kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 yapt\u0131rd\u0131ktan sonra yolun tamamlanmas\u0131n\u0131 kutlama gayesiyle d\u00fczenlenen \u015f\u00f6len s\u0131ras\u0131nda bo\u011fazlanm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n<p>Garo Sasuni, reaya K\u00fcrtler\u2019in k\u0131r\u0131mlara i\u015ftirakini hayretle kar\u015f\u0131layarak, Soyk\u0131r\u0131mdaki rollerine de\u011finir: \u201cHayret edilecek bir ger\u00e7ekte 1915 Nisan Jenosidinde Reaya K\u00fcrtler\u2019in, a\u015firetlerden daha k\u00f6t\u00fc bir rol oynamalar\u0131d\u0131r. Osmanl\u0131 idaresi a\u015firetlerden \u015f\u00fcphe etti\u011fi i\u00e7in Reaya K\u00fcrtleri sahneye \u00e7\u0131kar\u0131p, k\u0131sa vadeli jandarma olarak g\u00f6revlendirip silahland\u0131rarak, kendilerine Ermenileri k\u0131rmalar\u0131na ve b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f olan m\u00fclkleriyle zenginle\u015fmelerine izin verilmi\u015ftir. Osmanl\u0131 idaresinin kendilerine verdi\u011fi bu yetkiden \u015f\u0131maran Reaya K\u00fcrtler, Ermeniler\u2019in ba\u015f\u0131na tam bir bela kesilerek, son derece insafs\u0131z davran\u0131\u015flarda bulunmu\u015flard\u0131r. Ve hatta \u015fu veya bu a\u015firetin yan\u0131na s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015f olan Ermenileri de Osmanl\u0131 makamlar\u0131na ihbar etmi\u015flerdir.\u201d<a href=\"https:\/\/ermenistan.de\/sait-cetinoglu-yazi-1915-soykirimi-kurtler-ve-hamidiye-alaylari\/#bookmark19\"><sup>[10]<\/sup><\/a><\/p>\n<p>Garo Sasuni, Soyk\u0131r\u0131m s\u00fcrecinde, K\u00fcrtler\u2019in Ermenileri korumas\u0131ndan s\u00f6z ederken Kuzey ve G\u00fcney K\u00fcrdistan\u2019daki a\u015firetler aras\u0131ndaki Soyk\u0131r\u0131ma i\u015ftirakteki farklara de\u011finir: \u201c1 \u2013 K\u00fcrtler \u00fclkenin g\u00fcney b\u00f6lgelerinde, Ermeni k\u0131r\u0131m\u0131na \u00e7ok az \u00f6l\u00e7\u00fcde kat\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n<p>2- Bir\u00e7ok a\u015firetler k\u0131r\u0131mlara kat\u0131lmamakla kalmay\u0131p, aksine kendilerine s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015f olan Ermenileri saklam\u0131\u015f ve korumu\u015flard\u0131r. \u00d6rne\u011fin Dersim Ermeni kurtaran ocaklardan biri olmu\u015f ve bu sayede 20,000 Ermeni hayatta kalabilmi\u015f, bunlar sonralar\u0131 Erzincan ve Erzurum yoluyla daha do\u011fuya ge\u00e7ip kurtulabilmi\u015flerdi. Sasun\u2019un Huyt-Modikan\u2019l\u0131 Ermenice konu\u015fan K\u00fcrt \u015eeho ailesi o b\u00f6lgenin Sasun\u2019lular\u0131n\u0131 korumu\u015ftu. 1916\u2019da Mu\u015f b\u00f6lgesi Ruslar taraf\u0131ndan i\u015fgal edildikten sonra, oradaki Ermenileri ve o b\u00f6lgedeki di\u011fer a\u015firetlerin yan\u0131na s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015f olan yak\u0131nen 12.000 Ermeni\u2019yi toparlay\u0131p Mu\u015f\u2019a getirebilmi\u015flerdi. Suriye dolaylar\u0131na s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f olanlardan da edinilen bilgilere g\u00f6re, G\u00fcney K\u00fcrdistan\u2019\u0131n g\u00fc\u00e7l\u00fc a\u015firet reislerinin muhafazas\u0131 sayesinde \u00e7ok say\u0131da Ermeni kurtar\u0131labilmi\u015fti. Ben \u015fahsen bu konuyla ilgili olarak \u015fu ger\u00e7e\u011fi kendim saptad\u0131m. Bir\u00e7ok K\u00fcrt a\u015firet reisleri, 1915-1917 senelerinde Ermenileri kendi muhafazalar\u0131 alt\u0131na al\u0131p, onlara K\u00fcrt elbise1eri giydirerek saklam\u0131\u015f olduklar\u0131ndan, sonradan Osmanl\u0131 idarecileri taraf\u0131ndan cezaland\u0131r\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r.\u201d<a href=\"https:\/\/ermenistan.de\/sait-cetinoglu-yazi-1915-soykirimi-kurtler-ve-hamidiye-alaylari\/#bookmark20\"><sup>[11]<\/sup><\/a><\/p>\n<p>Ermeni soyk\u0131r\u0131m\u0131na kat\u0131lmayan a\u015firetler cezaland\u0131r\u0131lm\u0131\u015flar ve s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderilerek a\u015firet yap\u0131lar\u0131 da\u011f\u0131t\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak t\u00fcm bu korumalar Ermeniler\u2019in bu co\u011frafyadan kaz\u0131nmas\u0131 ger\u00e7e\u011fini de\u011fi\u015ftirmez. Ayr\u0131ca kurtar\u0131lanlar K\u00fcrtler i\u00e7erisinde bamba\u015fka bir kimlikle ya\u015fayacaklard\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130smail Be\u015fik\u00e7i, K\u00fcrt Sorunu i\u00e7inde sordu\u011fu sorularda Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131 ve bu s\u00fcre\u00e7te K\u00fcrtler \u2018in rol\u00fcne de de\u011finerek ilgin\u00e7 tesbitler sunar: \u201cK\u00fcrt b\u00f6lgelerinde m\u00fclk sahibi olma durumunun Ermeni soyk\u0131r\u0131m\u0131yla ili\u015fkisi \u015fu olabilir: Ermenilere 1915\u2019de soyk\u0131r\u0131m yap\u0131ld\u0131. \u0130ttihat\u00e7\u0131lar, ekonomiyi millile\u015ftirmek i\u00e7in, devleti ve toplumu millile\u015ftirmek i\u00e7in, bunu gerekli g\u00f6rd\u00fcler. Milli Savunma Bakan\u0131 Vecdi G\u00f6n\u00fcl, bu yaz\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda dile getirdi\u011fimiz konu\u015fmas\u0131nda bu durumu anlatmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Rumlar s\u00fcrg\u00fcn edildi. Ermeni n\u00fcfus tehcir s\u0131ras\u0131nda soyk\u0131r\u0131mla \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc. Onlardan geriye pek \u00e7ok ta\u015f\u0131nmaz mal kald\u0131. Tarlalar, de\u011firmenler, zeytinlikler, mand\u0131ralar, fabrikalar, at\u00f6lyeler, evler, d\u00fckk\u00e2nlar, ba\u011flar, bah\u00e7eler, tar\u0131mda kullan\u0131lan \u00e7e\u015fitli \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131 b\u00fcy\u00fckba\u015f hayvanlar, s\u00fcr\u00fcler vs. Gerek T\u00fcrk toplumunda, gerek K\u00fcrt toplumunda pek \u00e7ok ailenin zenginli\u011finin kayna\u011f\u0131 bu mallard\u0131r. Ya\u011fmalanan Ermeni ve Rum mallar\u0131d\u0131r. Bing\u00f6l, Elaz\u0131\u011f, Mu\u015f, Bitlis, A\u011fr\u0131, Van, Diyarbak\u0131r, Siirt, Kars gibi y\u00f6relerde, Ermeni mallar\u0131n\u0131n baz\u0131 K\u00fcrt ailelerinin eline ge\u00e7ti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. K\u00fcrtler aras\u0131nda bir ailenin \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n, yani karde\u015flerin, farkl\u0131 farkl\u0131 soyadlar\u0131 oldu\u011fu izlenmektedir.<\/p>\n<p>Bunun da Ermeni mallar\u0131n\u0131n ya\u011fmalanmas\u0131yla ili\u015fkisi oldu\u011fu varsay\u0131labilir. E\u011fer bir aileye bir par\u00e7a mal verilece\u011fi belirtilmi\u015fse, karde\u015flerin farkl\u0131 farkl\u0131 soyadlar\u0131 almalar\u0131 sa\u011flanarak, aile daha \u00e7ok mala el koymu\u015f olabilir. Bunun, soyk\u0131r\u0131mda, K\u00fcrtler\u2019in yayg\u0131n tetik\u00e7ili\u011finin bir \u00fccreti oldu\u011fu da d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Van G\u00f6l\u00fc\u2019n\u00fc merkeze koyarsak, bu merkez etraf\u0131nda, 1915 Ermeni soyk\u0131r\u0131m\u0131ndan sonra \u015fu \u015fekilde bir n\u00fcfus hareketi ya\u015fanm\u0131\u015f olabilir. K\u0131rsal alanlardan \u015fehirlere do\u011fru. G\u00fcneyden Kuzeye do\u011fru bir n\u00fcfus hareketi, Ermeni mallar\u0131n\u0131 ya\u011fmalamak i\u00e7in b\u00f6yle bir n\u00fcfus hareketi s\u00f6z konusu olabilir. Devletin bu s\u00fcrece g\u00f6z yumdu\u011fu da a\u00e7\u0131kt\u0131r. Bu s\u00fcrecin devlet i\u00e7in \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir yarar\u0131 vard\u0131r. K\u00fcrtleri soyk\u0131r\u0131m s\u00fcrecine iyice ortak etmek, K\u00fcrt-Ermeni \u00e7eli\u015fkisi yaratmaya \u00e7al\u0131\u015fmak\u2026 \u0130kinci olarak da K\u00fcrtler\u2019de geli\u015febilecek milli hareketi engellemeye \u00e7al\u0131\u015fmak. Ermeni mallar\u0131n\u0131n ya\u011fmalanmas\u0131na kat\u0131lan K\u00fcrtler\u2019in, devlete, devlet g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne ba\u011f\u0131ml\u0131 bir hale geldikleri a\u00e7\u0131kt\u0131r. Devletin, her zaman, bu mallar\u0131 ellerinden alabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnen aileler, devletle i\u015fbirli\u011fi yaparak bu ili\u015fkileri korumaya \u00e7al\u0131\u015facaklard\u0131r.\u201d<a href=\"https:\/\/ermenistan.de\/sait-cetinoglu-yazi-1915-soykirimi-kurtler-ve-hamidiye-alaylari\/#bookmark21\"><sup>[12]<\/sup><\/a><\/p>\n<p>Soyk\u0131r\u0131mda kullan\u0131lan K\u00fcrtler\u2019den olu\u015fan Hamidiye alaylar\u0131na gelince: \u201c1890 y\u0131l\u0131n\u0131n Kas\u0131m ay\u0131 ortalar\u0131nda, \u0130stanbul gazeteleri, Hamidiye olarak adland\u0131r\u0131lan K\u00fcrt alaylar\u0131n\u0131n kurulmas\u0131na ili\u015fkin bir padi\u015fah ferman\u0131 yay\u0131mlad\u0131lar. Hamidiye Alaylar\u0131 K\u00fcrtler\u2019in B\u00e2b\u0131ali\u2019ye ayaklanmad\u0131klar\u0131, Rus-Kafkas s\u0131n\u0131r\u0131ndaki b\u00f6lgelerden olu\u015fturuldu\u201d<a href=\"https:\/\/ermenistan.de\/sait-cetinoglu-yazi-1915-soykirimi-kurtler-ve-hamidiye-alaylari\/#bookmark22\"><sup>[13]<\/sup><\/a>S\u0131rma, bu alaylar\u0131n Ermenilere kar\u015f\u0131 kuruldu\u011funu ifade eder: \u201cAbd\u00fclhamid, Do\u011fu ve G\u00fcney-Do\u011fu Anadolu\u2019dan asker toplayarak Ermeni isyanlar\u0131n\u0131 bast\u0131rmak i\u00e7in, Hamidiye ad\u0131nda \u00f6zel bir ordu kurdu.\u201d<a href=\"https:\/\/ermenistan.de\/sait-cetinoglu-yazi-1915-soykirimi-kurtler-ve-hamidiye-alaylari\/#bookmark23\"><sup>[14]<\/sup><\/a><\/p>\n<p>Ak\u00e7am Soyk\u0131r\u0131mda \u00f6nemli rolleri bulunan Hamidiye Alaylar\u0131n\u0131n (ittihat y\u00f6netiminde ad\u0131 A\u015firet Alaylar\u0131na \u00e7evrilmi\u015ftir) i\u015fleyi\u015fi ve niteliklerine ili\u015fkin olarak: \u201cHamidiye Alaylar\u0131\u2019n\u0131n kurulmas\u0131 ile \u00f6d\u00fcllendirme mekanizmas\u0131n\u0131n daha da sistematik bir karakter kazand\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmekteyiz. Bu birliklerin her t\u00fcrl\u00fc giderleri yapt\u0131klar\u0131 bask\u0131n, soygun ve katliamlardan elde ettikleri gelirlerle sa\u011flan\u0131yordu. Ayr\u0131ca bu birlikler kat\u0131lanlar her t\u00fcrl\u00fc vergiden muaf tutuluyorlar ve ilgili a\u015firetlere devlet taraf\u0131ndan arazi veriliyordu.\u201d<a href=\"https:\/\/ermenistan.de\/sait-cetinoglu-yazi-1915-soykirimi-kurtler-ve-hamidiye-alaylari\/#bookmark24\"><sup>[15]<\/sup><\/a><\/p>\n<p>Katliam\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in iki halk aras\u0131nda nifak sokulmas\u0131 da ihmal edilmez: \u201cDo\u011fu Anadolu\u2019da Ermenilerle K\u00fcrtler\u2019in gizlice anla\u015fmas\u0131ndan korkan Abd\u00fclhamit, potansiyel d\u00fc\u015fmanlar\u0131n\u0131 b\u00f6lmek i\u00e7in \u0130slam-H\u0131ristiyan rekabetini uyand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131.\u201d<a href=\"https:\/\/ermenistan.de\/sait-cetinoglu-yazi-1915-soykirimi-kurtler-ve-hamidiye-alaylari\/#bookmark25\"><sup>[16]<\/sup>V<\/a>an\u2019da ya\u015fayan Amerikan ve Alman misyonerler, 1914-15 k\u0131\u015f aylar\u0131nda, Do\u011fubeyaz\u0131t ve Ele\u015fkirt civar\u0131ndaki 52 Ermeni k\u00f6y\u00fcn\u00fcn t\u00fcm\u00fcn\u00fcn Hamidiye alaylar\u0131nca bas\u0131ld\u0131\u011f\u0131, ya\u011fmaland\u0131\u011f\u0131 ve tahrip edildi\u011fini aktar\u0131rlar.<a href=\"https:\/\/ermenistan.de\/sait-cetinoglu-yazi-1915-soykirimi-kurtler-ve-hamidiye-alaylari\/#bookmark26\"><sup>[17]<\/sup><\/a><\/p>\n<p>K\u00fcrt ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Kemal Mazhar Ahmed Abd\u00fclhamid\u2019den ba\u015flayarak Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131na K\u00fcrtler\u2019in sistemli olarak dahil edili\u015fini \u015fu s\u00f6zlerle ifade eder: \u201c[E]gemen g\u00fc\u00e7ler, -\u00f6ncelikle Abd\u00fclhamid d\u00f6neminde- bu vah\u015fetin b\u00fct\u00fcn vebalin K\u00fcrtlere y\u00fcklemek, bu olay\u0131 gerili\u011fin, k\u00f6r dinsel inan\u00e7lar\u0131n bir yans\u0131mas\u0131 olarak g\u00f6stermek istediler. gerili\u011fin ve k\u00f6r inan\u00e7lar\u0131n, K\u00fcrtler\u2019in bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn bu katliama kat\u0131lmaya, \u201ckafir\u201d kan\u0131yla ellerini \u201cye\u015file\u201d boyamaya itti\u011fini belirtmi\u015ftik. Kimi K\u00fcrtler selavat getirerek Ermeniler\u2019in ba\u015f\u0131n\u0131 kestiler. Bu noktada ister istemez akla \u015fu soru geliyor: Gerek T\u00fcrk, gerek K\u00fcrtler ve b\u00f6lgedeki di\u011fer uluslar, bu katliamlar\u0131n \u00f6ncesindeki d\u00f6nemlerde \u00e7ok daha geri bir durumda bulunuyorlard\u0131 ve dinsel inan\u00e7lar\u0131 da olduk\u00e7a kat\u0131yd\u0131; buna kar\u015f\u0131n ne K\u00fcrtlerle Ermeniler, ne de K\u00fcrtlerle Asurlar aras\u0131nda de\u011fil bu t\u00fcrden katliamlar, huzursuzluklara yol a\u00e7acak nitelikte problemler bile g\u00f6r\u00fclmemi\u015fti. Ni\u00e7in? Bir\u00e7ok yabanc\u0131 yazar ge\u00e7mi\u015fte K\u00fcrtlerle K\u00fcrdistan\u2019daki m\u00fcsl\u00fcman olmayan topluluklar aras\u0131nda s\u00fcregelen iyi ili\u015fkilere dikkati \u00e7ekmi\u015f ve bunu Ortado\u011fu\u2019da en olumlu bir \u00f6rnek olarak nitelemi\u015ftir.<\/p>\n<ol>\n<li>Mason, Londra\u2019daki bir co\u011frafya cemiyetinde K\u00fcrdistan\u2019la ilgili olarak yapt\u0131\u011f\u0131 bir konu\u015f\u00admada bu konuda \u015f\u00f6yle diyor: \u00c7o\u011fumuzda \u00e7arp\u0131k bir d\u00fc\u015f\u00fcnce var, g\u00fcya Ermeni k\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n su\u00e7lusu K\u00fcrtlerdir. Oysa m\u00fcsl\u00fcman olmayanlar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc sava\u015ftan \u00f6nce, (yani 1. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131-yaz.) K\u00fcrdistan\u2019da \u00e7ok mutlu bir ya\u015fam s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyorlard\u0131. Milletler Cemiyeti, Musul sorununu incelerken de bu duruma \u00f6zel olarak i\u015faret etti. Bunun yan\u0131 s\u0131ra V. Gordlevski, din fark\u0131, m\u00fcsl\u00fcman K\u00fcrtler ile gavur Ermeniler aras\u0131nda hi\u00e7bir olumsuz rol oynamad\u0131, demekte, Ermeniler\u2019in camilere ve K\u00fcrtler\u2019in de kiliselere ne kadar rahatl\u0131kla girip \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131n\u0131 belirtmektedir. Ger\u00e7ek odur ki etkili bir el, karanl\u0131k bir g\u00f6lge, K\u00fcrtler\u2019in dinsel inan\u00e7lar\u0131n\u0131 kullanarak onlar\u0131 Ermeniler\u2019in \u00fczerine s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ger\u00e7e\u011fin b\u00f6yle oldu\u011funu kan\u0131tlayan \u00e7ok say\u0131da belge vard\u0131r. Bir\u00e7ok y\u00f6rede Padi\u015fah\u2019\u0131n emri ile m\u00fcft\u00fc, imam ve din g\u00f6revlileri halk\u0131n dinsel duygular\u0131n\u0131 k\u00f6r\u00fckleyerek\u00a0<em>\u2018kafirleri\u2019\u00a0<\/em>\u00f6ld\u00fcrmeleri i\u00e7in tahriklerde bulundular.<\/li>\n<\/ol>\n<p>\u0130lk k\u0131r\u0131mda Palu M\u00fcft\u00fcs\u00fc, halk\u0131n talan yapmak yerine, daha \u00e7ok Ermeni\u2019yi \u00f6ld\u00fcrmeye \u00f6nem vermesi gerekti\u011fini s\u00f6yledi. Erzurum \u015fehir y\u00f6neticileri de a\u00e7\u0131k \u00e7a\u011fr\u0131 yapt\u0131lar: Gavurlar\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcn, hi\u00e7 kimseden korkmay\u0131n. Ya\u015famak m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n hakk\u0131d\u0131r, gavurlara \u00f6l\u00fcm\/. Sivas\u2019da, Urfa\u2019da dervi\u015f ve mollalar\u0131n sloganlar\u0131 bunlard\u0131. Arapkir\u2019de, Ermenileri \u00f6ld\u00fcrmek Muhammed\u2019in \u00fcmmeti i\u00e7in g\u00f6revdir, propagandalar\u0131 ile halk\u0131 galeyana getirdiler. Bu yolla, bir\u00e7ok insan\u0131 \u015fartland\u0131r\u0131p kiliseye gidenlerin \u00fcst\u00fcne sald\u0131rtt\u0131lar. Zihni \u00e7elinen bir\u00e7ok K\u00fcrt, Ermeniler\u2019in katlini \u2018gaza\u2019 olarak g\u00f6r\u00fcyor ve bu nedenle selavat getireninden elini geri \u00e7ekiyordu. [Siirt\u2019te m\u00fcft\u00fcn\u00fcn fetvas\u0131yla 5 Ermeni\u2019yi \u00f6ld\u00fcrenin cennete gidece\u011fi vaat edilir. Cahil halk da buna inan\u0131r ve Ermenilere kar\u015f\u0131 bir s\u00fcrek av\u0131 ba\u015flar. Ancak kafirler \u00f6ld\u00fcr\u00fclmeden \u00f6nce salavat getirmeye davet edilmesi gerekliydi. Buna inan\u0131p s\u00fcrek av\u0131na \u00e7\u0131kan biri ancak d\u00f6rt ki\u015fi \u00f6ld\u00fcrebilmi\u015f, cennetin anahtar\u0131 i\u00e7in be\u015finci ki\u015fiyi aramaktad\u0131r. Bir ma\u011farada saklanan haber verilen Ermeninin pe\u015fine d\u00fc\u015ferek yakalar. Fetva gere\u011fi salavat getirmesini ister. Ermeni kurban cevaben sen s\u00f6zlerini s\u00f6yle ben tekrar edeyim cevab\u0131n\u0131 verir. Katil ise salavat\u0131n s\u00f6zlerini bilmemektedir. Katil s\u00f6yleyemez kurban tekrar edemez. Ermeni can\u0131ndan olur. Katil cennetin anahtar\u0131n\u0131 garantiler].<\/p>\n<p>Bu bi\u00e7imde ve \u00f6nceden haz\u0131rlanm\u0131\u015f bir plana g\u00f6re cahil baz\u0131 K\u00fcrtler\u2019in, beyinleri y\u0131kanm\u0131\u015f ve zorla Ermeniler\u2019in kar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r. A\u00e7\u0131kt\u0131r ki bunun sorumlulu\u011fu, onlar\u0131 bu eylemlere itenlere aittir. Katliamlara kat\u0131lanlar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn Hamidiye Alaylar\u0131\u2019na mensup oluklar\u0131n\u0131 da g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutmak gerekir. Bu askeri kuvvet, K\u00fcrtleri bu i\u015fe haz\u0131rlamak amac\u0131yla olu\u015fturulmu\u015ftu ve daha ilk g\u00fcnden bu do\u011frultuda \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131yordu. \u00d6rne\u011fin Diyarbak\u0131r\u2019da yap\u0131lan ilk katliam\u0131, kent d\u0131\u015f\u0131ndan getirilmi\u015f olan bu birlikler ger\u00e7ekle\u015ftirdi. \u0130kinci k\u0131r\u0131mda, Erzurum\u2019da, y\u00f6neticiler Hamidiye birliklerine a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6rev verdiler. Hamidiye Alaylar\u0131, ordu ve jandarma gibi miri, yani saltanata ba\u011fl\u0131 bir kurumdu. Bu nedenle, buna bak\u0131larak K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n da k\u0131r\u0131mlara kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 sonucu \u00e7\u0131kar\u0131lmamal\u0131d\u0131r. Bir k\u0131s\u0131m derebey, a\u011fa ve Hamidiye komutanlar\u0131, keselerini doldurmak, yeni mal ve topraklar elde etmek i\u00e7in Ermeni katliam\u0131n\u0131, kendileri bak\u0131m\u0131ndan f\u0131rsat bildiler. \u00d6rne\u011fin Palu\u2019da, Sekrat k\u00f6y\u00fc beyi \u0130brahim, serbest b\u0131rak\u0131lan bir\u00e7ok Ermeni\u2019yi himayesine ald\u0131, onlar\u0131n mal ve servetlerine elkoydu ve her\u015feylerini gaspettikten sonra da kap\u0131 d\u0131\u015far\u0131 etti. Daha ba\u015fka y\u00f6relerde de a\u011falar ayn\u0131 y\u00f6ntemi uygulad\u0131lar. Derebeylerin iste\u011fi, Ermeniler\u2019in topraklar\u0131na el koymakt\u0131 ve herkesi bu y\u00f6nde te\u015fvik ettiler.<\/p>\n<p>1915 Temmuz ba\u015flar\u0131nda, a\u011f\u0131r silahlarla donat\u0131lm\u0131\u015f 20.000 ki\u015filik bir askeri kuvvet, 11 adet topla birlikte \u0130stanbul\u2019dan Mu\u015f\u2019a gitmek \u00fczere yola \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131. Ayn\u0131 ay\u0131n 1\u2019inde o toplar, Mu\u015f \u015fehir merkezindeki Ermeni mahallelerini d\u00f6vd\u00fcler. Mu\u015f Mutasarr\u0131f\u0131\u2019n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, bir\u00e7ok y\u00f6netici bu katliamda a\u00e7\u0131k\u00e7a yer ald\u0131 ve y\u00f6netti. Yine soruna dikkatle e\u011filindi\u011fi zaman, K\u00fcrtler\u2019den baz\u0131lar\u0131n\u0131n da, y\u00f6neticilerin zorlamalar\u0131 sonucu bu eylemlerde yer ald\u0131klar\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Baz\u0131 yoksul ve a\u00e7 kimselerin, talan ve soygun amac\u0131yla bu katliamlara kat\u0131ld\u0131klar\u0131 s\u00f6ylenebilir, ama y\u00f6neticiler bununla yetinmediler. \u00c7\u00fcnk\u00fc, Ermeniler daha \u00e7ok K\u00fcrtler\u2019in eliyle \u00f6ld\u00fcr\u00fcls\u00fcn istiyorlard\u0131. Biz, K\u00fcrtlere, Ermenileri ortadan kald\u0131rmalar\u0131 i\u00e7in emir verdik, maalesef \u00f6ld\u00fcrmekten \u00e7ok talan yap\u0131yorlar. Bu s\u00f6zler, birinci k\u0131r\u0131m s\u0131ras\u0131nda Mu\u015f\u2019da g\u00f6revli olan birine aittir. Saf bir\u00e7ok K\u00fcrt, sultan ve derebey emrettikleri i\u00e7in bu i\u015fi yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131n fark\u0131nda idi. \u00c7ok defa, K\u00fcrtler bu olaylarla ilgili olarak \u00f6nceden Ermenilere haber ula\u015ft\u0131rd\u0131lar.<\/p>\n<p>Bir\u00e7ok yerde y\u00f6neticiler, cezaevinde bulunan K\u00fcrt mahkumlar\u0131, -ki i\u00e7lerinde katil ve e\u015fkiyalar da vard\u0131, Ermenileri \u00f6ld\u00fcrmeleri kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda serbest b\u0131rakt\u0131lar. Bu t\u00fcr uygulamalara b\u00fct\u00fcn Ermeni k\u0131r\u0131mlar\u0131nda rastlamaktay\u0131z. Abdulaziz Yamulki\u2019nin belirtti\u011fi gibi, \u00e7e\u015fitli b\u00f6lgelerde mahkumlara K\u00fcrt giysileri giydirildikten sonra, gruplar halinde Erzurum, Diyarbak\u0131r gibi \u015fehirlere g\u00f6nderildiler. Birinci katliam s\u0131ras\u0131nda baz\u0131 y\u00f6relerde y\u00f6netim, askerlere de K\u00fcrt giysileri giydirerek katliam yapmaya g\u00f6nderdi. mahkumlar, k\u00f6t\u00fc ki\u015filer ve Hamidiye S\u00fcvarileri, belirli bir yerde toplan\u0131yor, y\u00f6neticiler kendilerine ak\u0131l verip duygular\u0131n\u0131 ok\u015fad\u0131ktan sonra Ermeniler\u2019in \u00fcst\u00fcne g\u00f6nderiyordu. Bu durumlara bizzat kendi g\u00f6zleriyle tan\u0131k olmu\u015f bir k\u0131s\u0131m Ermeniler, yazd\u0131klar\u0131 mektuplarda \u015funlar\u0131 anlat\u0131rlar: Halk\u0131 Ermenilere kar\u015f\u0131 harekete ge\u00e7irmek i\u00e7in, gerekli \u00f6n haz\u0131rl\u0131klar\u0131 yaps\u0131nlar diye, ilkin bir miktar yabanc\u0131 g\u00f6revlendirilirdi. Bunlar, katliamdan \u00f6nce ve sonra \u00e7e\u015fitli su\u00e7lar icadediyor, en \u00e7ok da \u0130syanc\u0131 olduklar\u0131n\u0131 yay\u0131yorlard\u0131\u00a0<a href=\"https:\/\/ermenistan.de\/sait-cetinoglu-yazi-1915-soykirimi-kurtler-ve-hamidiye-alaylari\/#bookmark27\">\u201d<strong><sup>[18]<\/sup><\/strong><\/a><\/p>\n<p>\u0130sve\u00e7li ara\u015ft\u0131rmac\u0131 David Gaunt, 2007 tarihinde \u0130stanbul 27. Kitap Fuar\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 konu\u015fmas\u0131nda B\u00f6lgedeki olaylar\u0131 \u015f\u00f6yle \u00f6zetler: \u0130tihad ve Terakki Cemiyeti\u2019nden yerel siyaset\u00e7ilerin b\u00f6lgedeki b\u00fct\u00fcn H\u0131ristiyanlar\u0131 silip s\u00fcp\u00fcrmeye kararl\u0131 olduklar\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131yordu. \u0130stanbul\u2019la yapt\u0131klar\u0131 yaz\u0131\u015fmalarda, ya Asurlara \u201cErmeni\u201d diyor ya da \u201casiler\u201d gibi her anlama \u00e7ekilebilecek bir terim kullan\u0131yorlard\u0131. Karma H\u0131ristiyan n\u00fcfus bar\u0131nd\u0131ran \u015fehirler ve b\u00fcy\u00fck kasabalarda, ilk toplan\u0131p infaz edilenler Ermeniler\u2019di. Sonra s\u0131ra Katolik ya da Protestan Asurlara geldi. En son kurbanlarsa, S\u00fcryani Ortodoks Kilisesi\u2019ne ba\u011fl\u0131 olanlard\u0131. Sanca\u011f\u0131n \u00e7ok say\u0131da g\u00f6revlisi s\u00f6zl\u00fc iletilen H\u0131ristiyan kar\u015f\u0131t\u0131 planlar\u0131 protesto etti. \u0130ki mutasarr\u0131f ba\u015fka vilayetlere atan\u0131rken, baz\u0131 kaymakam ve k\u00fc\u00e7\u00fck memurlar suikasta kurban gittiler. Valilik imha ama\u00e7l\u0131 \u00f6zel bir komite kurdu. Elli \u00fcyeden olu\u015ftuklar\u0131 i\u00e7in, g\u00fcneyde Arap\u00e7a elli anlam\u0131na gelen el-Hamsin ad\u0131yla tan\u0131nan mahalli milis g\u00fc\u00e7leri \u00f6rg\u00fctlendi. Milis k\u00f6yleri ku\u015fat\u0131p yok edecekti. Daha b\u00fcy\u00fck ya da direni\u015f beklenen yerlerde baz\u0131 K\u00fcrt a\u015firetlerine de \u00e7a\u011fr\u0131 yap\u0131lacakt\u0131. Hayatta kalanlar \u00e7o\u011fu kez belirli a\u015firetlerden s\u00f6z ediyorlard\u0131. A\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 baz\u0131 a\u015firetlerin bu olaylarda \u00f6ne \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. Ne var ki, katliamlara a\u00e7\u0131k\u00e7a kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan a\u015firetler de vard\u0131. Hatta Haverkan a\u015fireti ve bir\u00e7ok Yezidi K\u00fcrt gibi H\u0131ristiyanlar\u0131 aktif bir bi\u00e7imde koruyan a\u015firetlere de rastlan\u0131yordu.<\/p>\n<p>Diyarbekir\u2019deki Ermeni katliamlar\u0131na ili\u015fkin \u015eevket Beysano\u011flu katliam\u0131n bu g\u00fcne uzanan ip u\u00e7lar\u0131n\u0131 verir. Ermeni K\u0131r\u0131mlar\u0131 Diyaribekir\u2019e vali olarak atanan Dr. Mehmet Re\u015fit Bey\u2019in (\u015eahingiray) gelmesiyle ba\u015flar. Beysano\u011flu olay\u0131 \u015f\u00f6yle anlat\u0131yor: \u201cDr. Mehmet Re\u015fit Bey g\u00f6reve ba\u015flar ba\u015flamaz durumun vehametini, M\u00fcsl\u00fcman halk\u0131n i\u00e7inde bulundu\u011fu gergin havay\u0131 hemen anlam\u0131\u015f ve baz\u0131 \u00f6nlemler alarak, giri\u015fimde bulunmak gere\u011fi duymu\u015ftur. \u0130lk i\u015f olarak, Mektup\u00e7u Bedri, Jandarma komutan\u0131 R\u00fc\u015ft\u00fc, e\u015fraftan Yasinzade \u015eevki, Pirin\u00e7zade Fevzi, M\u00fcft\u00fczade \u015eeref beylerden olu\u015fan bir Tahkik Heyeti olu\u015fturdu. Pe\u015finden, sivil halktan bir milis alay\u0131 te\u015fkil edildi. Bu alay\u0131n ba\u015f\u0131nda Cemilpa\u015fazade Mustafa Bey (albay) bulunuyordu. Di\u011fer milis subaylar\u0131 \u015funlard\u0131r: Binba\u015f\u0131 Yasinzade \u015eevki (Ekinci) Y\u00fczba\u015f\u0131lar:\u00a0\u00a0\u00a0 Zazazade Hac\u0131 S\u00fcleyman, \u00c7er\u00e7izade Abdulkerim,<\/p>\n<p>Direk\u00e7izade Tahir, Pirin\u00e7zade S\u0131tk\u0131 (Taranc\u0131), Te\u011fmenler: Halifzade Salih, Ganizade Servet (Akkaynak), Muhtarzade Salih, \u015eeyhzade Kadri (Demiray), Piranzade Kemal (\u00d6nen), Yaz\u0131c\u0131zade Kemal, Hac\u0131 Bak\u0131r<a href=\"https:\/\/ermenistan.de\/sait-cetinoglu-yazi-1915-soykirimi-kurtler-ve-hamidiye-alaylari\/#bookmark28\">\u201d<strong><sup>[19]<\/sup><\/strong><\/a><\/p>\n<p>Beysano\u011flu Diyaribekir\u2019deki katliamlar\u0131n boyutundan s\u00f6z ederken imha yerine s\u00fcrg\u00fcn kelimesini kullanmaktad\u0131r. Oysa Beysano\u011flu\u2019nun zikretti\u011fi telgraf\u0131n orjinalinde imha kelimesi kullan\u0131lmaktad\u0131r. Zaten Dr. Re\u015fit inkar da etmemektedir. \u201cVali Dr. Mehmet Re\u015fit Bey\u2019in \u0130\u00e7i\u015fleri bakanl\u0131\u011f\u0131na g\u00f6nderdi\u011fi \u015fifreli telgraf\u0131nda (15 Ey\u00fcl 1331), b\u00f6lgeden s\u00fcr\u00fclen [katletme kelimesinin Ermeni adedinin 120 bin oldu\u011fu bildirmektedir.\u201d<a href=\"https:\/\/ermenistan.de\/sait-cetinoglu-yazi-1915-soykirimi-kurtler-ve-hamidiye-alaylari\/#bookmark29\"><sup>[20]<\/sup>\u00a0<\/a>Resmi rakamlara g\u00f6re 120 bin Ermeni Musul\u2019a g\u00f6\u00e7 ettirilerek \u201ctemizlenmi\u015ftir\u201d. \u0130\u015fin asl\u0131 120 bin Ermeni\u2019nin soyk\u0131r\u0131ma u\u011frat\u0131ld\u0131\u011f\u0131d\u0131r. David Gaunt\u2019da incelemesinde kay\u0131plara ili\u015fkin rakamlar verir. Hristiyanlar\u0131n can kay\u0131plar\u0131 \u00e7ok y\u00fcksektir: Diyarbak\u0131r\u2019da n\u00fcfus kayb\u0131 Gregoryen Ermenilerde % 97, Katolik Ermeniler\u2019de % 92, Kildani Asurlar\u2019da % 90, S\u00fcryani Ortodoks Asurlar\u2019da % 72 ve S\u00fcryani Katolik Asurlar\u2019da % 62\u2019ydi. Bu vilayette d\u00fc\u015fman ordular aras\u0131nda neredeyse hi\u00e7 \u00e7at\u0131\u015fma olmad\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, bunlar \u00e7ok y\u00fcksek y\u00fczdeler.<\/p>\n<p>Naci Kutlay Diyaribekir\u2019de olanlar\u0131 ve K\u00fcrtler\u2019in rol\u00fcne ili\u015fkin:\u201d 1915 Ermeni olaylar\u0131nda Diyarbak\u0131r\u2019\u0131n \u00f6nde gelen K\u00fcrt e\u015fraf\u0131 devletle birlikte gerekeni yapt\u0131lar. Dr. Re\u015fit 1. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonunda Ermeni \u00f6ld\u00fcr\u00fclmeleri nedeniyle \u0130stanbul\u2019da yarg\u0131land\u0131. \u0130dama mahkum edilen Dr. Re\u015fit Bekir A\u011fa B\u00f6l\u00fc\u011f\u00fc hapishanesinden ka\u00e7t\u0131 ve \u015ei\u015fli\u2019de s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131nca intihar etti. Bunlar\u0131 ancak ya\u015fl\u0131 Diyarbak\u0131rl\u0131lar bilir. K\u00fcrtler de bu konular\u0131 konu\u015fmad\u0131lar. Ziya G\u00f6kalp, Pirin\u00e7\u00e7izade Feyzi, Z\u00fclf\u00fc Tigrel ve S\u00fcleyman Nazif de Ermeni \u00f6ld\u00fcr\u00fclmelerinden su\u00e7lanarak \u0130ngiltere y\u00f6netimindeki Malta Adas\u0131\u2019na s\u00fcr\u00fcld\u00fcler. Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131 i\u00e7inde b\u0131rak\u0131ld\u0131lar. Diyarbak\u0131r Valisi Dr. Re\u015fit Bey Ermenilere k\u00f6t\u00fc muamelede bulunmad\u0131\u011f\u0131 ve emirleri yerine getirmedi\u011fi i\u00e7in Lice Kaymakam\u0131 H\u00fcseyin Nesimi Beyi Diyarbak\u0131r\u2019a \u00e7a\u011f\u0131rtt\u0131 ve yolda \u00c7erkez Harun \u00e7etesine \u00f6ld\u00fcrtt\u00fc.<a href=\"https:\/\/ermenistan.de\/sait-cetinoglu-yazi-1915-soykirimi-kurtler-ve-hamidiye-alaylari\/#bookmark30\">\u201d<sup>[21]<\/sup><\/a><\/p>\n<p>Son s\u00f6z\u00fc K\u00fcrt Sorunu \u00fczerindeki y\u0131llardan beri ort\u00fclen \u00f6l\u00fc topra\u011f\u0131n\u0131 kald\u0131ran ve Ermeni Sorunu ve K\u00fcrt Sorunu \u0130li\u015fkisinin incelenmesinde yeni perspektifler sunan \u0130smail Be\u015fik\u00e7i\u2019ye b\u0131rakal\u0131m:<\/p>\n<p>\u201cK\u00fcrt sorunu, Ermeni sorunu, Alevilik sorunu T\u00fcrkiye\u2019nin temel sorunlar\u0131ndand\u0131r. K\u00fcrt sorunu, Ermeni sorunu elbette kendi ba\u015flar\u0131na, ayr\u0131 ayr\u0131 sorunlard\u0131r. Ama bu iki sorunun birlikte ele al\u0131nmas\u0131, toplumsal ve politik ili\u015fkileri \u00e7ok daha a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 olmaktad\u0131r. Sorunu \u015fu \u015fekilde koymak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. 1915<sup>f<\/sup>de ya\u015fama ge\u00e7irilen soyk\u0131r\u0131mdan sonra, pek \u00e7ok ta\u015f\u0131nmaz mal ortada kald\u0131. Bu Ermeni mallar\u0131n\u0131n ak\u0131beti incelenmeye de\u011fer bir konudur. Ermeniler\u2019den kalan evler, d\u00fckk\u00e2nlar, at\u00f6lyeler, tarlalar, ba\u011flar, bah\u00e7eler, ambarlar, de\u011firmenler, a\u011f\u0131llar, mand\u0131ralar, tar\u0131mda ve sanayide kullan\u0131lan, Karasaban, ka\u011fn\u0131, araba, \u00f6rs, vs gibi \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131 vs. ne oldu? B\u00fcy\u00fckba\u015f hayvanlar, koyun s\u00fcr\u00fcleri ne oldu? Bu konuda \u015f\u00f6yle bir de\u011ferlendirme yap\u0131labilir. Bir defa, soyk\u0131r\u0131m s\u0131ras\u0131nda tetik\u00e7i olan, K\u00fcrtler\u2019in, K\u00fcrt ailelerin olmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu K\u00fcrtler, bu aileler, a\u011falardan, \u015feyhlerden, a\u015firetlerden vs. olabilir. Ermeni soyk\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n planlanmas\u0131, organize edilmesi, ya\u015fama ge\u00e7irilmesi, elbette \u0130ttihat ve Terakki F\u0131rkas\u0131\u2019n\u0131n eseridir. Ama bu gibi i\u015flerde K\u00fcrt tetik\u00e7ilerin kullan\u0131lmas\u0131 T\u00fcrk egemenlik sisteminin \u00fczerinde \u00f6zenle durdu\u011fu bir konudur.<\/p>\n<p>O zaman bu tetik\u00e7iliklerinin bir \u00fccreti olarak, bu ta\u015f\u0131nmazlardan bir k\u0131sm\u0131 onlar\u0131n denetimine, istifadesine sunulmu\u015f olabilir. \u0130ttihat\u00e7\u0131lar, Ermenilere kar\u015f\u0131 kullan\u0131lmak \u00fczere, cezaevlerindeki tutuklularla ve mahk\u00fbmlarla da pazarl\u0131k yapt\u0131lar. E\u011fer Ermenileri ya\u015fad\u0131klar\u0131 yerlerden, bir daha oralara d\u00f6nemeyecekleri \u015fekilde uzakla\u015ft\u0131r\u0131rlarsa, onlardan kalan ta\u015f\u0131nmaz mallar\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131n, b\u00fcy\u00fckba\u015f hayvanlar\u0131n, koyun s\u00fcr\u00fclerinin vs. kendilerine verilece\u011fi s\u00f6ylenmi\u015ftir. Uzakla\u015ft\u0131rma i\u015fine kitlesel \u00f6ld\u00fcrmeler de dahildir. E\u011fer Ermenilere kar\u015f\u0131 bu t\u00fcr operasyonlara giri\u015firlerse, serbest b\u0131rak\u0131lacaklar, savc\u0131l\u0131klardaki veya adliyedeki dosyalan kapat\u0131lacakt\u0131r.<\/p>\n<p>\u00d6d\u00fcl\u00fcn b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc kar\u015f\u0131s\u0131nda pek \u00e7ok K\u00fcrt bu operasyonlarda rol alm\u0131\u015f olabilir. \u0130\u015fte Ermeniler\u2019den kalan ta\u015f\u0131nmaz mallar\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131n da bu t\u00fcr ki\u015filere, ailelere verilmi\u015f olmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u00c7evredeki K\u00fcrtler\u2019den bir k\u0131sm\u0131, Ermeniler\u2019den kalan ta\u015f\u0131nmazlara fiilen sahiplenmi\u015f olabilir. [Baz\u0131 K\u00fcrt egemenlerinin konaklar\u0131n\u0131n duvar\u0131nda Ermenice yaz\u0131lar halen durmaktad\u0131r] Bunlar\u0131n, ileride, tapuya ge\u00e7irilmesi s\u00fcrecinde, devletin bu K\u00fcrtler\u2019den, bu ailelerden istedi\u011fi, herhalde, devlete sadakattir. Devlete kar\u015f\u0131 bir tutum saptand\u0131\u011f\u0131 zaman, bu ailelerin, bu K\u00fcrtler\u2019in elinden ta\u015f\u0131nmazlar\u0131n\u0131n al\u0131naca\u011f\u0131 herhalde, kendilerine s\u00f6ylenmektedir. \u015e\u00f6yle bir durumu da varsayabiliriz: can\u0131n\u0131 kurtarmak i\u00e7in M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131 kabul etmi\u015f Ermeniler, Ermeni aileler de olabilir. Bunlar, mallar\u0131n\u0131-m\u00fclklerini, bunlar\u0131n en az\u0131ndan bir k\u0131sm\u0131n\u0131 korumu\u015f olabilirler. B\u00fct\u00fcn bu ili\u015fkileri mikro d\u00fczeyde incelemekte yarar vard\u0131r.<\/p>\n<p>\u00d6rne\u011fin bu ili\u015fki Lice\u2019de, Silvan\u2019da, Bismil\u2019de, Karako\u00e7an\u2019da, Ki\u011f\u0131\u2019da, H\u0131n\u0131s\u2019ta, Digor\u2019da, Derik\u2019te, Muradiye\u2019de, K\u0131z\u0131ltepe\u2019de, Ba\u015fkale\u2019de, Bitlis\u2019te, Mu\u015f\u2019ta, \u00c7ukurca\u2019da vs. nas\u0131l geli\u015fti konusunun ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir \u015fekilde, zengin olgusal dayanaklar\u0131yla incelenmesi gerekir. 1915\u2019de soyk\u0131r\u0131ma u\u011frayan sadece Ermeniler de\u011fildi. Asuri-S\u00fcryani ve Kildani halklar da soyk\u0131r\u0131m ya\u015fad\u0131lar. O zaman, onlardan kalan ta\u015f\u0131nmazlar\u0131 ak\u0131beti \u00fczerinde de durmak gerekir. B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n, Ermeni ve Asuri-S\u00fcryani soyk\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n, K\u00fcrt co\u011frafyas\u0131nda, toprak-insan ili\u015fkilerinde, toprak m\u00fclkiyeti yap\u0131s\u0131nda \u00e7ok \u00f6nemli de\u011fi\u015fikliklerin yaratt\u0131\u011f\u0131 kabul edilebilir. \u00d6rne\u011fin, bug\u00fcn, 1915\u2019den \u00f6nce, Ermeniler\u2019in veya S\u00fcryanilerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 k\u00f6ylerde, koruculu\u011fun daha kolay bir \u015fekilde \u00f6rg\u00fctlendi\u011fi s\u00f6ylenebilir. Bu olaylar, mikro d\u00fczeyde incelenebilece\u011fi gibi, makro d\u00fczeyde de incelenebilir. 1915\u2019de baz\u0131 K\u00fcrt aileler, Ermenilere kar\u015f\u0131 geli\u015ftirilen operasyonlarda, Ermeniler\u2019in s\u00fcr\u00fclmesinde rol sahibi olmu\u015f olabilir. 1990\u2019lardaysa, bu K\u00fcrtler, devlet zorlamas\u0131yla yerlerinden-yurtlar\u0131ndan s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015flerdir. Yirminci y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda ve sonlar<sub>32<\/sub>\u0131nda meydana gelen bu iki olgunun irdelenmesi, art\u0131k tarih felsefesinin alan\u0131na girmektedir.\u201d<a href=\"https:\/\/ermenistan.de\/sait-cetinoglu-yazi-1915-soykirimi-kurtler-ve-hamidiye-alaylari\/#bookmark31\"><sup>[22]<\/sup><\/a><\/p>\n<p>Bu tart\u0131\u015fmada Berzan Boti\u2019nin davran\u0131\u015f\u0131 \u00f6rnek al\u0131nabilecek ender bir davran\u0131\u015f olarak \u00f6n\u00fcm\u00fczde durmaktad\u0131r.<\/p>\n<p><em><sup>1<\/sup><\/em><em>\u00a010\/7\/1921g\u00fcn ve1059\/232-5 say\u0131l\u0131 kararname ile \u201cHac\u0131 Musa K\u00fcrdi\u2019ye, M\u00fcdafaa-i Milliye ve D\u00e2hiliye Vek\u00e2letlerince toplam 1000 lira g\u00f6nderilmesi.\u201d BCA. 30.18.1.1\/3.30.10.<\/em><\/p>\n<p><em>\u201cNaci Kutlay, K\u00fcrt Tarihine yeni bir g\u00f6zle bakman\u0131n zaman\u0131d\u0131r. S\u00f6yle\u015fi \u00c7etin \u00c7eko,\u00a0<\/em><a href=\"http:\/\/www.gelawej.org\/\"><em>www.gelawej.org<\/em><\/a><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/ermenistan.de\/sait-cetinoglu-yazi-1915-soykirimi-kurtler-ve-hamidiye-alaylari\/#_ftnref2\"><em><sup>[2]<\/sup><\/em><\/a><em>Naci Kutlay, K\u00fcrt Tarihine yeni bir g\u00f6zle bakman\u0131n zaman\u0131d\u0131r. S\u00f6yle\u015fi \u00c7etin \u00c7eko,\u00a0<\/em><a href=\"http:\/\/www.gelawej.org\/\"><em>www.gelawej.org<\/em><\/a><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/ermenistan.de\/sait-cetinoglu-yazi-1915-soykirimi-kurtler-ve-hamidiye-alaylari\/#_ftnref3\"><em><sup>[3]<\/sup><\/em><\/a><em>\u00a0\u0130psiz\u2019le ilgili daha fazla bilgi i\u00e7in Sait \u00c7etino\u011flu, \u0130psiz Recep, Kald\u0131ra\u00e7 Aral\u0131k 2008, sy 94,\u00a0<\/em><a href=\"http:\/\/www.mavidefter.org\/\"><em>www.mavidefter.org<\/em><\/a><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/ermenistan.de\/sait-cetinoglu-yazi-1915-soykirimi-kurtler-ve-hamidiye-alaylari\/#_ftnref4\"><em><sup>[4]<\/sup><\/em><\/a><em>\u00a0Sait \u00c7etino\u011flu, J\u00f6nt\u00fcrklerin \u0130ki D\u00f6nemi \u0130ki Y\u00fcz\u00fc, Resmi Tarih Tart\u0131\u015fmalar\u0131-3 \u0130ttihat\u00e7\u0131l\u0131k\u2019tan Kemalizm\u2019e, Ed. F. Ba\u015fkaya, S. \u00c7etino\u011flu, \u00d6zg\u00fcr \u00dcniversite K. 2007<\/em><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/ermenistan.de\/sait-cetinoglu-yazi-1915-soykirimi-kurtler-ve-hamidiye-alaylari\/#_ftnref5\"><em><sup>[5]<\/sup><\/em><\/a><em>\u00a0\u201cGarzan\u2019da Cemil \u00c7eto Beye\u201d (Erzurum, 13 A\u011fustos 1919) , Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131 Yaz\u0131\u015fmalar\u0131, C. I, s. 126-127<\/em><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/ermenistan.de\/sait-cetinoglu-yazi-1915-soykirimi-kurtler-ve-hamidiye-alaylari\/#_ftnref6\"><em><sup>[6]<\/sup><\/em><\/a><em>\u00a0\u0130smail Be\u015fik\u00e7i, \u201cKimlik, Kimlikler\u2019\u201d, 20.06.2008, Peyamaamazadi.com<\/em><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/ermenistan.de\/sait-cetinoglu-yazi-1915-soykirimi-kurtler-ve-hamidiye-alaylari\/#_ftnref7\"><em><sup>[7]<\/sup><\/em><\/a><em>\u00a0Salih Kevirbiri, \u201cFilite Quto\u201d -Serpehati-D\u00eerok- Sosyoloji, 20 kilam, 20 Qevimin, Nefel, Stockholm,2002<\/em><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/ermenistan.de\/sait-cetinoglu-yazi-1915-soykirimi-kurtler-ve-hamidiye-alaylari\/#_ftnref8\"><strong><em><sup>[8]<\/sup><\/em><\/strong><\/a><em>\u00a0M. Kalman Bat\u0131-Ermenistan (K\u00fcrt ili\u015fkileri) ve Jenosid, Zel yay\u0131nlar\u0131, 1994. sh.137<\/em><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/ermenistan.de\/sait-cetinoglu-yazi-1915-soykirimi-kurtler-ve-hamidiye-alaylari\/#_ftnref9\"><em><sup>[9]<\/sup><\/em><\/a><em>\u00a0Ahmed Kemal Mazhar, K\u00fcrdistan ve Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131, \u00e7ev Mustafa D\u00fczg\u00fcn, K\u00fcrdistan y.Stocholm 1986,s 60-61, Ahmed\u2019in \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 Doz Yay\u0131nlar\u0131 taraf\u0131ndan da yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/em><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/ermenistan.de\/sait-cetinoglu-yazi-1915-soykirimi-kurtler-ve-hamidiye-alaylari\/#_ftnref10\"><em><sup>[10]<\/sup><\/em><\/a><em>\u00a0Garo Sasuni, K\u00fcrt Ulusal Hareketleri ve 15.yy\u2019dan G\u00fcn\u00fcm\u00fcze Ermeni K\u00fcrt \u0130li\u015fkileri, \u00c7ev. Bedros Zartaryan, MemoYetkin. Med Yay\u0131nlar\u0131, 1992. sh 241<\/em><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/ermenistan.de\/sait-cetinoglu-yazi-1915-soykirimi-kurtler-ve-hamidiye-alaylari\/#_ftnref11\"><em><sup>[11]<\/sup><\/em><\/a><em>\u00a0Garo Sasuni, Age. sh 240-241<\/em><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/ermenistan.de\/sait-cetinoglu-yazi-1915-soykirimi-kurtler-ve-hamidiye-alaylari\/#_ftnref12\"><em><sup>[12]<\/sup><\/em><\/a><em>\u00a0\u0130smail Be\u015fik\u00e7i, Resmi Tarih: K\u00fcrt Sorununda Temel Sorular, Resmi Tarih Tart\u0131\u015fmalar\u0131 6- Resmi Tarihte K\u00fcrtler. \u00d6zg\u00fcr \u00dcniversite Y. 2008, sh. 448-449<\/em><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/ermenistan.de\/sait-cetinoglu-yazi-1915-soykirimi-kurtler-ve-hamidiye-alaylari\/#_ftnref13\"><em><sup>[13]<\/sup><\/em><\/a><em>\u00a0Kendili. Die Kurdan unter den Osmanischen Herrschafat, Kurdistan und die Kurden, G\u00f6ttingen, 1984, c.1, s.61, akt. AK\u00c7AM Taner, age. s.86-87<\/em><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/ermenistan.de\/sait-cetinoglu-yazi-1915-soykirimi-kurtler-ve-hamidiye-alaylari\/#_ftnref14\"><em><sup>[14]<\/sup><\/em><\/a><em>\u00a0SIRMA \u0130hsan S\u00fcreyya, Belgelerle II. Abd\u00fclhamid D\u00f6nemi, Beyan Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, Ocak 2000, s. 34<\/em><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/ermenistan.de\/sait-cetinoglu-yazi-1915-soykirimi-kurtler-ve-hamidiye-alaylari\/#_ftnref15\"><em><sup>[15]<\/sup><\/em><\/a><em>\u00a0AK\u00c7AM Taner, \u0130nsan Haklar\u0131 ve Ermeni Sorunu, \u0130mge Yay. Ankara \u2013 2002, s. 96<\/em><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/ermenistan.de\/sait-cetinoglu-yazi-1915-soykirimi-kurtler-ve-hamidiye-alaylari\/#_ftnref16\"><em><sup>[16]<\/sup><\/em><\/a><em>ABEL Oliver, Yaral\u0131 Bellek, T\u00fcrkler Do\u011fu ve Bat\u0131, \u0130slam ve Laiklik (Yay\u0131ma Haz\u0131rlayan Stephane YERAS\u0130MOS), Doruk Yay\u0131mc\u0131l\u0131k, Ankara 2002, s.181<\/em><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/ermenistan.de\/sait-cetinoglu-yazi-1915-soykirimi-kurtler-ve-hamidiye-alaylari\/#_ftnref17\"><em><sup>[17]<\/sup><\/em><\/a><em>\u00a0AK\u00c7AM Taner, age. s. 244<\/em><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/ermenistan.de\/sait-cetinoglu-yazi-1915-soykirimi-kurtler-ve-hamidiye-alaylari\/#_ftnref18\"><em><sup>[18]<\/sup><\/em><\/a><em>\u00a0Ahmed Kemal Mazhar, K\u00fcrdistan ve Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131, \u00e7ev Mustafa D\u00fczg\u00fcn, K\u00fcrdistan y. Stocholm 1986,s 62-71<\/em><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/ermenistan.de\/sait-cetinoglu-yazi-1915-soykirimi-kurtler-ve-hamidiye-alaylari\/#_ftnref19\"><em><sup>[19]<\/sup><\/em><\/a><em>\u00a0\u015eevket Beysano\u011flu, Diyarbak\u0131r Tarihi, 2.Cilt, S: 780, Diyarbak\u0131r B\u00fcy\u00fck\u015fehir Yay\u0131nlar\u0131, Ankara, 2003 s 793\u00ad794<\/em><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/ermenistan.de\/sait-cetinoglu-yazi-1915-soykirimi-kurtler-ve-hamidiye-alaylari\/#_ftnref20\"><em><sup>[20]<\/sup><\/em><\/a><em>\u015eevket Beysano\u011flu, Diyarbak\u0131r Tarihi, 2.Cilt, s 800<\/em><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/ermenistan.de\/sait-cetinoglu-yazi-1915-soykirimi-kurtler-ve-hamidiye-alaylari\/#_ftnref21\"><em><sup>[21]<\/sup><\/em><\/a><em>\u00a0Dr. NAC\u0130 KUTLAY Yine Ermeni sorunu! \u00d6zg\u00fcr g\u00fcndem 27 Mayis 2006<\/em><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/ermenistan.de\/sait-cetinoglu-yazi-1915-soykirimi-kurtler-ve-hamidiye-alaylari\/#_ftnref22\"><em><sup>[22]<\/sup><\/em><\/a><em>\u00a0\u0130smail Be\u015fik\u00e7i, Sunu\u015f, Resmi Tarih Tart\u0131\u015fmalar\u0131 6- Resmi Tarihte K\u00fcrtler. \u00d6zg\u00fcr \u00dcniversite Y. 2008, sh 13\u00ad15<\/em><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/ermenistan.de\/sait-cetinoglu-yazi-1915-soykirimi-kurtler-ve-hamidiye-alaylari\/\"><strong><em>https:\/\/ermenistan.de\/sait-cetinoglu-yazi-1915-soykirimi-kurtler-ve-hamidiye-alaylari\/<\/em><\/strong><\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sait \u00c7etino\u011flu \/ Ermenistan.de Ermeniler\u2019in bu co\u011frafyadan kaz\u0131nmas\u0131nda en b\u00fcy\u00fck su\u00e7lu \u0130ttihat ve Terakki ile Alman ortaklar\u0131 olmas\u0131n\u0131n yan\u0131nda bin y\u0131llard\u0131r bu co\u011frafyada ya\u015fayan bir halk\u0131n bir anda ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 sadece ordu ve Te\u015fkilat-\u0131 Mahsusa \u00e7etelerinin \u00f6rg\u00fctledi\u011fi cezaevinden \u00e7\u0131kard\u0131klar\u0131 canilerden te\u015fkil edilen \u00e7etelerin yan\u0131nda yerel halk\u0131n da Soyk\u0131r\u0131ma destek vermesi, \u0130ttihat\u00e7\u0131 canilerin i\u015flerini tereya\u011f\u0131ndan k\u0131l [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":50482,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[44,1,70,20,53],"tags":[],"class_list":["post-50480","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ermeni-soykirimi","category-haberler","category-makaleler","category-tarih-sayfalari","category-turkiyede-azinliklar"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.4 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>1915 Soyk\u0131r\u0131m\u0131\u2019nda K\u00fcrtler\u2019in Rol\u00fc ve Hamidiye Alaylar\u0131 \u00dczerine - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=50480\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"1915 Soyk\u0131r\u0131m\u0131\u2019nda K\u00fcrtler\u2019in Rol\u00fc ve Hamidiye Alaylar\u0131 \u00dczerine - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Sait \u00c7etino\u011flu \/ Ermenistan.de Ermeniler\u2019in bu co\u011frafyadan kaz\u0131nmas\u0131nda en b\u00fcy\u00fck su\u00e7lu \u0130ttihat ve Terakki ile Alman ortaklar\u0131 olmas\u0131n\u0131n yan\u0131nda bin y\u0131llard\u0131r bu co\u011frafyada ya\u015fayan bir halk\u0131n bir anda ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 sadece ordu ve Te\u015fkilat-\u0131 Mahsusa \u00e7etelerinin \u00f6rg\u00fctledi\u011fi cezaevinden \u00e7\u0131kard\u0131klar\u0131 canilerden te\u015fkil edilen \u00e7etelerin yan\u0131nda yerel halk\u0131n da Soyk\u0131r\u0131ma destek vermesi, \u0130ttihat\u00e7\u0131 canilerin i\u015flerini tereya\u011f\u0131ndan k\u0131l [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=50480\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2019-01-09T07:58:10+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2019\/01\/Sait-\u00c7etino\u011flu-1.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"243\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"300\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"38 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=50480#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=50480\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\"},\"headline\":\"1915 Soyk\u0131r\u0131m\u0131\u2019nda K\u00fcrtler\u2019in Rol\u00fc ve Hamidiye Alaylar\u0131 \u00dczerine\",\"datePublished\":\"2019-01-09T07:58:10+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=50480\"},\"wordCount\":7702,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=50480#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2019\\\/01\\\/Sait-\u00c7etino\u011flu-1.jpg\",\"articleSection\":[\"Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131\",\"Haberler\",\"Makaleler\",\"Tarih Sayfalar\u0131\",\"T\u00fcrkiye\u2019de Az\u0131nl\u0131klar\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=50480#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=50480\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=50480\",\"name\":\"1915 Soyk\u0131r\u0131m\u0131\u2019nda K\u00fcrtler\u2019in Rol\u00fc ve Hamidiye Alaylar\u0131 \u00dczerine - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=50480#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=50480#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2019\\\/01\\\/Sait-\u00c7etino\u011flu-1.jpg\",\"datePublished\":\"2019-01-09T07:58:10+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=50480#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=50480\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=50480#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2019\\\/01\\\/Sait-\u00c7etino\u011flu-1.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2019\\\/01\\\/Sait-\u00c7etino\u011flu-1.jpg\",\"width\":243,\"height\":300},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=50480#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"1915 Soyk\u0131r\u0131m\u0131\u2019nda K\u00fcrtler\u2019in Rol\u00fc ve Hamidiye Alaylar\u0131 \u00dczerine\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/\",\"name\":\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\",\"name\":\"admin\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?author=7\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"1915 Soyk\u0131r\u0131m\u0131\u2019nda K\u00fcrtler\u2019in Rol\u00fc ve Hamidiye Alaylar\u0131 \u00dczerine - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=50480","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"1915 Soyk\u0131r\u0131m\u0131\u2019nda K\u00fcrtler\u2019in Rol\u00fc ve Hamidiye Alaylar\u0131 \u00dczerine - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","og_description":"Sait \u00c7etino\u011flu \/ Ermenistan.de Ermeniler\u2019in bu co\u011frafyadan kaz\u0131nmas\u0131nda en b\u00fcy\u00fck su\u00e7lu \u0130ttihat ve Terakki ile Alman ortaklar\u0131 olmas\u0131n\u0131n yan\u0131nda bin y\u0131llard\u0131r bu co\u011frafyada ya\u015fayan bir halk\u0131n bir anda ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 sadece ordu ve Te\u015fkilat-\u0131 Mahsusa \u00e7etelerinin \u00f6rg\u00fctledi\u011fi cezaevinden \u00e7\u0131kard\u0131klar\u0131 canilerden te\u015fkil edilen \u00e7etelerin yan\u0131nda yerel halk\u0131n da Soyk\u0131r\u0131ma destek vermesi, \u0130ttihat\u00e7\u0131 canilerin i\u015flerini tereya\u011f\u0131ndan k\u0131l [&hellip;]","og_url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=50480","og_site_name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","article_published_time":"2019-01-09T07:58:10+00:00","og_image":[{"width":243,"height":300,"url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2019\/01\/Sait-\u00c7etino\u011flu-1.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"38 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=50480#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=50480"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e"},"headline":"1915 Soyk\u0131r\u0131m\u0131\u2019nda K\u00fcrtler\u2019in Rol\u00fc ve Hamidiye Alaylar\u0131 \u00dczerine","datePublished":"2019-01-09T07:58:10+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=50480"},"wordCount":7702,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=50480#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2019\/01\/Sait-\u00c7etino\u011flu-1.jpg","articleSection":["Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131","Haberler","Makaleler","Tarih Sayfalar\u0131","T\u00fcrkiye\u2019de Az\u0131nl\u0131klar"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=50480#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=50480","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=50480","name":"1915 Soyk\u0131r\u0131m\u0131\u2019nda K\u00fcrtler\u2019in Rol\u00fc ve Hamidiye Alaylar\u0131 \u00dczerine - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=50480#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=50480#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2019\/01\/Sait-\u00c7etino\u011flu-1.jpg","datePublished":"2019-01-09T07:58:10+00:00","author":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=50480#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=50480"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=50480#primaryimage","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2019\/01\/Sait-\u00c7etino\u011flu-1.jpg","contentUrl":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2019\/01\/Sait-\u00c7etino\u011flu-1.jpg","width":243,"height":300},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=50480#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/akunq.net\/tr"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"1915 Soyk\u0131r\u0131m\u0131\u2019nda K\u00fcrtler\u2019in Rol\u00fc ve Hamidiye Alaylar\u0131 \u00dczerine"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/","name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e","name":"admin","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?author=7"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50480","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=50480"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50480\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":50483,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50480\/revisions\/50483"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/50482"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=50480"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=50480"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=50480"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}