{"id":49466,"date":"2018-11-07T04:02:47","date_gmt":"2018-11-07T09:02:47","guid":{"rendered":"http:\/\/akunq.net\/tr\/?p=49466"},"modified":"2018-11-07T04:02:47","modified_gmt":"2018-11-07T09:02:47","slug":"meline-anumyanin-tanima-ve-telin-ittihat-ve-terakki-yargilamalari-1919-1921-ve-1926-kitabi-uzerine","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=49466","title":{"rendered":"Meline Anumyan\u2019\u0131n \u201cTan\u0131ma ve Telin. \u0130ttihat ve Terakki Yarg\u0131lamalar\u0131 (1919-1921 ve 1926)\u201d kitab\u0131 \u00fczerine"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/?attachment_id=49467\" rel=\"attachment wp-att-49467\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-49467\" src=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2018\/11\/Tan\u0131ma-ve-Telin.-\u0130ttihat-ve-Terakki-Yarg\u0131lamalar\u0131-1919-1921-ve-1926.jpg\" alt=\"\" width=\"319\" height=\"447\" srcset=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2018\/11\/Tan\u0131ma-ve-Telin.-\u0130ttihat-ve-Terakki-Yarg\u0131lamalar\u0131-1919-1921-ve-1926.jpg 319w, https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2018\/11\/Tan\u0131ma-ve-Telin.-\u0130ttihat-ve-Terakki-Yarg\u0131lamalar\u0131-1919-1921-ve-1926-193x270.jpg 193w, https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2018\/11\/Tan\u0131ma-ve-Telin.-\u0130ttihat-ve-Terakki-Yarg\u0131lamalar\u0131-1919-1921-ve-1926-260x364.jpg 260w, https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2018\/11\/Tan\u0131ma-ve-Telin.-\u0130ttihat-ve-Terakki-Yarg\u0131lamalar\u0131-1919-1921-ve-1926-160x224.jpg 160w\" sizes=\"auto, (max-width: 319px) 100vw, 319px\" \/><\/a><\/p>\n<p><strong>Sait \u00c7etino\u011flu<\/strong><\/p>\n<p><strong><em>Tarih\u00e7i <\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>Diran Lokmag\u00f6zyan\u2019\u0131n \u00e7evirisi ile Arsen Avagyan\u2019\u0131n\u00a0 redaksiyonundan ge\u00e7en Meline Anumyan\u2019\u0131n \u2018Tan\u0131ma ve Telin<a href=\"#_edn1\" name=\"_ednref1\">[i]<\/a> ba\u015fl\u0131kl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda, T\u00fcrk tarih\u00e7ili\u011finin ender de\u011findi\u011fi bir d\u00f6nemi irdelenmi\u015ftir. Anumyan, bu \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131yla okuyucuya \u00a0\u0130TC\u2019nin 1919-21 ve 1926 yarg\u0131lamalar\u0131n\u0131n ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir \u00f6zetini sunmas\u0131n\u0131n yan\u0131nda, her iki d\u00f6nem yarg\u0131lamalar\u0131n\u0131n k\u0131yaslamas\u0131 da yaparak Temmuz 1908 ile Temmuz 1926 aral\u0131\u011f\u0131n\u0131n da ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir bilan\u00e7osunu \u00e7\u0131karmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u00e7al\u0131\u015fma son derece \u00f6nemlidir.<\/em><\/strong><\/p>\n<p>\u00c7\u0131kar\u0131lan bilan\u00e7odan Soyk\u0131r\u0131m\u0131n s\u00fcregen oldu\u011funu ve g\u00fcn\u00fcm\u00fcze uzand\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermekle birlikte, \u0130TC zihniyeti ile rit\u00fcellerinin de g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011funu apa\u00e7\u0131k ortaya koymaktad\u0131r: Cumhuriyet \u0130TC zihniyetinin bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. <em>T\u00fcrk devlet gelene\u011fi, ittihat\u00e7\u0131 gelene\u011fin ayn\u0131s\u0131 olup, \u00e7al\u0131\u015fma stili de ayn\u0131 \u0130ttihat\u2019\u0131n stilidir, bu \u00fclkede g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar ger\u00e7ekte sadece bir parti vard\u0131r, bu da\u00a0 \u0130ttihat Terakki Partisi\u2019dir. Di\u011fer partiler ise, bu partiden olu\u015fan ve bu partinin ideolojisini geli\u015ftiren partilerdir. Cumhuriyetin ilan g\u00fcn\u00fc olarak dahi, Atat\u00fcrk taraf\u0131ndan, 1907 y\u0131l\u0131nda yemin ederek \u0130ttihat ve Terakki Partisi saflar\u0131na kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131\u00a0 g\u00fcn olan 29 Ekim se\u00e7ilmi\u015ftir.<\/em><\/p>\n<p>Anumyan davalarla ilgili bir \u00e7ok ger\u00e7e\u011fi okuyucusuyla payla\u015f\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n bir ba\u015fka y\u00fcz\u00fc de,\u00a0\u00a0 1919-21 mahkemelerinin M\u00fcsl\u00fcman kitlelerin geni\u015f kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 gizleme \u00e7abas\u0131na kar\u015f\u0131n, \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131\u00a0 ar\u015fiv belgelerine, d\u00f6ne\u00admin Osmanl\u0131 ve di\u011fer bas\u0131n organlar\u0131na, tan\u0131kl\u0131klara, farkl\u0131 b\u00f6lgelerin davalar\u0131n\u0131n\u00a0 ele al\u0131n\u00add\u0131\u011f\u0131 dava tutanaklar\u0131na dayand\u0131rm\u0131\u015f ve an\u0131larla da zenginle\u015ftirerek, Ermeni halk\u0131n\u0131n imhas\u0131 plan\u0131n\u0131n t\u00fcm ayr\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 ve kitlesel\/topyek\u00fcn sorumlulu\u011fu\u00a0 bir kez daha belgelemi\u015ftir.<\/p>\n<p>Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131 ile ilgili kararlar\u0131n ve belgelerin daha Soyk\u0131r\u0131m s\u00fcrecinde imha edilmi\u015f olmas\u0131 ger\u00e7e\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan, 1919-21 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda g\u00f6r\u00fclen 60\u2019\u0131n \u00fcst\u00fcndeki bu yarg\u0131lamalar\u0131n duru\u015fma\u00a0 tutanaklar\u0131n\u0131n incelenmesi son derece \u00f6nemlidir. Pek \u00fczerinde durulmayan d\u00f6nem bas\u0131n\u0131n\u0131n da davalara ve sorumluluklara ili\u015fkin tutumlar\u0131n\u0131n da g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ta\u015f\u0131nmas\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fcz a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir ba\u015fka \u00f6neme haizdir.<\/p>\n<p>Anumyan \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na Talat h\u00fck\u00fcmetinin istifas\u0131ndan sonra kurulan Ahmet \u0130zzet Pa\u015fa h\u00fck\u00fcmetinin program\u0131ndan ba\u015flamaktad\u0131r. 19 Ekim 1918 tari\u00adhinde Osmanl\u0131 meclisine sunulan H\u00fck\u00fcmet program\u0131nda, <em>sava\u015f s\u00fcresince \u0130ttihat ve Terakki Partisi taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclen siyasetle ilgili herhangi bir tenkit yer almamakta, \u201ctehcir olay\u0131\u201d dahi, \u201csava\u015f durumu gere\u011fi\u201d olarak a\u00e7\u0131klanmaktayd\u0131. Ahmet \u0130zzet Pa\u015fa\u2019n\u0131n, ittihat\u00e7\u0131lar\u0131n soru\u015fturulmas\u0131na engel olmakla kalmay\u0131p, canilere y\u00f6nelik soru\u015fturma imk\u00e2n\u0131 sa\u011flayacak olan t\u00fcm belgelerin de imha edilmesini emretmi\u015f oldu\u011funu, belirtmek gerekir. Sadrazam tayin edilmesinin akabinde, Te\u015fkil\u00e2t-\u0131 Mahsusa\u2019n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 durdurarak, te\u015fkilata t\u00fcm ar\u015fivinin imha edilmesi emrini verir ve Ermeni katliamlar\u0131yla ilgili aranan \u015f\u00fcphelilerin \u0130stanbul\u2019dan serbest\u00e7e uzakla\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.<\/em><\/p>\n<p>Bir di\u011fer \u00f6nemli husus da bu davalarla ilk el atan tarih\u00e7iler Dadrian ve Ak\u00e7am\u2019\u0131n \u00a0alt\u0131n\u0131 \u00e7izdikleri gibi, <em>baz\u0131 davalara ili\u015fkin iddianame, tutanak ve karar suretlerini yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z, \u0130s\u00adtanbul Divan-\u0131 Harb-i \u00d6rf\u00ee\u2019sine ait \u00f6n soru\u015fturma ve mahkeme dosyalar\u0131n\u0131n nerede oldu\u011fu belli de\u011fildir. Bu belgelerin bulunma ihtimalinin olduk\u00e7a kuvvetli oldu\u011fu ve konumuzla ilgili en \u00f6nem\u00adli tarihsel malzeme koleksiyonuna sahip Genel Kurmay ATASE ar\u015fivinin, getirilen ciddi k\u0131s\u0131tla\u00admalar nedeniyle, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lara a\u00e7\u0131k bir ar\u015fiv oldu\u011funu s\u00f6ylemek zordur.<a href=\"#_edn2\" name=\"_ednref2\"><strong>[ii]<\/strong><\/a><\/em><\/p>\n<p>Son derece s\u0131n\u0131rl\u0131 imkan sunan duru\u015fmalara ili\u015fkin tutanaklar, tan\u0131kl\u0131klar ve bas\u0131na yayns\u0131yan kadar\u0131n\u0131n bile olay\u0131n vahametin okuyucuya kavratmakta oldu\u011funu ve Soyk\u0131r\u0131m\u0131n sorumlulu\u011funu\u00a0 a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kartt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz.<\/p>\n<p>Yarg\u0131lamalar son derece \u00f6nemlidir ve tarihte bir ilktir. E\u011fer devam\u0131 getirilebilseydi insanl\u0131k tarihi a\u00e7\u0131s\u0131ndan insanl\u0131\u011fa \u00f6nemli katk\u0131lar\u0131 olaca\u011f\u0131 gibi, 20. Y\u00fczy\u0131lda ya\u015fanan felaketler ve insanl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 i\u015flenen su\u00e7lar ve soyk\u0131r\u0131mlar\u0131n ya\u015fanmayaca\u011f\u0131n\u0131 bunlara set olabilece\u011fini rahatl\u0131kla s\u00f6yleyebiliriz. Ne yaz\u0131k ki insanl\u0131k real politik\u2019e yenilmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Bu yarg\u0131lamalara co\u011frafyam\u0131z a\u00e7\u0131s\u0131nda bakarsak, modern Osmanl\u0131-T\u00fcrk tarihinde ilk kez y\u00fcksek d\u00fczeydeki devlet g\u00f6revlileri ve iktidar partisi kadrolar\u0131n\u0131n ceza\u00ee kovu\u015fturmaya konu olma\u00adlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok \u00f6nemliydiler. Ayn\u0131 \u015fekilde, tarihte ilk kez, merkez\u00ee \u015fekilde organize edilmi\u015f kat\u00adliamlar\u0131n Ermeni kurbanlar\u0131, faillerin cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131 s\u00fcrecinde T\u00fcrk yetkililer taraf\u0131ndan savu\u00adnulmu\u015f, haklar\u0131 teslim edilmi\u015ftir. Yine tarihte ilk kez, \u00e7e\u015fitli r\u00fctbe ve g\u00f6revlerden sivil ve asker\u00ee T\u00fcrk yetkililer, bir\u00e7ok riski g\u00f6ze alm\u0131\u015flar ve Ermeni kurbanlar\u0131n lehine g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak tan\u0131kl\u0131k yapmay\u0131 kabul etmi\u015flerdir. Her ne kadar, yarg\u0131lamalar\u0131 yapan mahkemeler ceza\u00ee kovu\u015fturmada t\u00fcm\u00fcyle sava\u015f zaman\u0131n\u0131n orijinal resm\u00ee belgelerine dayanm\u0131\u015flarsa da, kararlar\u0131n\u0131n \u015fekillenmesin\u00adde mahkeme salonlar\u0131nda yap\u0131lan tan\u0131kl\u0131k ve verilen ifadeler de \u00f6nemli ve \u00a0\u00f6zel bir rol oynam\u0131\u015ft\u0131r.<a href=\"#_edn3\" name=\"_ednref3\"><strong>[iii]<\/strong><\/a><\/p>\n<p>Anumyan\u2019\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 de\u011ferli k\u0131lan bir\u00a0 ba\u015fka ve \u00e7ok \u00f6nemli y\u00f6n\u00fc ise, ilk kez d\u00f6nemin \u0130stanbul Ermeni bas\u0131n\u0131n g\u00fcn \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131na \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>D\u00f6nemin T\u00fcrk gazeteleri ve gazetecileri de Soyk\u0131r\u0131ma kar\u015f\u0131 cesur bir duru\u015f sergilemi\u015flerdir. Kolektif sorumlulu\u011fun alt\u0131 \u00f6nemle \u00e7izilmi\u015ftir:\u00a0 \u00d6rne\u011fin, <em>\u201cAlemdar\u201d gazetesinin redakt\u00f6r\u00fc Refi Cevat Ulunay, 28 Mart 1919 tarihinde yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 \u2018Tehcir ve Taktil M\u00fcnasebetiyle\u201d makalesinde, katliamlarla ilgili olarak, haberdar olup, engellemeyenler d\u00e2hil, t\u00fcm \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n su\u00e7lu olduklar\u0131n\u0131 vurgulamaktad\u0131r. Refi Cevat\u2019a g\u00f6re, \u201c\u00e7etenin (\u0130ttihat ve Terakki Partisi\u2019ni ima etmektedir-M.A.) i\u00e7inde olup, tehcir ve katliamlar konusunda su\u00e7lu olmayan \u00e7ok az ki\u015fi tan\u0131\u00admaktay\u0131z. Bu cinayetleri i\u015fleyenler su\u00e7ludur, onlara alet olanlar <sub>; <\/sub>da su\u00e7ludur, sessiz olanlar da. Tehcir ve katliamlar, \u0130ttihat ve Terakki Partisi\u2019nin oynad\u0131\u011f\u0131 en \u00fcrpertici trajedidir. \u00dclke a\u00e7\u0131s\u0131n\u00addan \u00fcz\u00fcnt\u00fc duymamak, insanl\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan nefret etmemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Sessizlik, \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc sessizlik korumak da, katletmek gibi bir c\u00fcr\u00fcm de\u011fil midir?<\/em><\/p>\n<p>Ulunay\u2019\u0131 Meclis-i Mebusan reisi ve Hariciye vekili Halil Mente\u015fe de do\u011frular ve kolektif sorumlulu\u011fa i\u015faret eder: Halil Mente\u015fe, an\u0131lar\u0131nda, \u201cBu tehcir i\u015fiyle al\u00e2kadar olmayan T\u00fcrk Anadolu\u2019da pek azd\u0131r.\u201d<a href=\"#_edn4\" name=\"_ednref4\">[iv]<\/a><\/p>\n<p>Anumyan, \u201cs\u0131ra d\u0131\u015f\u0131\u201d bir bas\u0131n organ\u0131 olan Mustafa Kemal\u2019in deste\u011fine sahip <em>Minber<\/em> gazetesinden de \u00f6rnek verir: 9 Kas\u0131m 1918 g\u00fcnl\u00fc Minber Gazetesi \u00a0<em>Ermenilerin imhas\u0131n\u0131 \u201ctarihe kar\u015f\u0131 en b\u00fcy\u00fck ve en affedilmez\u201d ameliye olarak tan\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r. <\/em>Ayn\u0131 M.Kemal, 24 Nisan 1920 tarihindeki Meclis gizli oturumundaki konu\u015fmas\u0131nda,\u00a0 birden bire mazlumu oynar: \u201cErmenilerin gayesi -bilhassa himaye ve siyaset g\u00f6\u00adr\u00fcld\u00fckten sonra- Kilikya\u2019da Antep\u2019te, Mara\u015f\u2019ta, Urfa\u2019da, her nerede bulunur\u00adlarsa ahaliyi \u0130slamiyeyi imha etmektir. Oralarda bulunan zavall\u0131 karde\u015fleri\u00admiz pek ac\u0131 muamelelere maruz kalm\u0131\u015flard\u0131r.\u201d<a href=\"#_edn5\" name=\"_ednref5\">[v]<\/a> M. Kemalin bu konu\u015fmas\u0131nda Ermeni kelimesi 25 kez ge\u00e7mektedir<\/p>\n<p>12 Mart 1919 g\u00fcnl\u00fc <em>Alemdar<\/em>\u2019da Refi Cevat, \u201c&#8230; Sehpalar bu adamlara lay\u0131k de\u011fildir. Kopar\u0131lmas\u0131 laz\u0131m gelen bu kafalar, k\u00fct\u00fckler \u00fczerinde kesilip g\u00fcnlerce senk-i ibrette kalmal\u0131!\u201d diyordu. 13 Mart g\u00fcnl\u00fc \u00a0ba\u015fyaz\u0131s\u0131nda, h\u00fck\u00fcmeti gerekti\u011fi denli \u201c\u015fedid\u00fclicraat\u201d g\u00f6rmedi\u011fini belirterek, \u00a0makalesini \u00fc\u00e7 kez vurgulad\u0131\u011f\u0131 \u201cDaha ziyade \u015fiddet!\u201d s\u00f6zleriyle bitiriyordu. 4 Nisan 1919 g\u00fcnl\u00fc ba\u015fyaz\u0131s\u0131nda \u00a0\u201c&#8230; Bu adamlar i\u00e7in \u00f6l\u00fcmden hafif ceza akl\u0131m\u0131za gelmiyor. Oca\u011f\u0131 \u00e7atanlar\u0131 h\u00fck\u00fcmet yakalad\u0131. Ya \u00fcfleyen a\u011f\u0131zlar ne olacak?\u201d s\u00f6zleri yer al\u0131yordu.<a href=\"#_edn6\" name=\"_ednref6\">[vi]<\/a> <em>Gazetenin 25 Nisan 1919 say\u0131s\u0131nda, Ahmet (Pehlivan) Kadri\u2019nin, askeri mahkeme ba\u015fkan\u0131 Naz\u0131m Pa\u015fa\u2019ya y\u00f6nelik a\u00e7\u0131k Mektubu yay\u0131nlan\u0131r. <strong>\u201c<\/strong>Alem\u00addar\u2019\u0131n \u201d m\u00fcd\u00fcr\u00fc, a\u00e7\u0131k mektubunda, Ermeni katliamlar\u0131n\u0131n vah\u015fetinden bahsetmekte, yap\u0131lan k\u00f6t\u00fcl\u00fckler hakk\u0131nda ilgili mercileri bilgilendirdiklerinden dolay\u0131, h\u00fck\u00fcmet taraf\u0131ndan g\u00f6revden alman baz\u0131 g\u00f6revlilerin isimlerini vermekte, askeri mahkeme ba\u015fkan\u0131ndan, g\u00f6rg\u00fc \u015fahitlerinin tan\u0131kl\u0131klar\u0131n\u0131 daha ciddiye al\u0131nmas\u0131 ve t\u00fcm su\u00e7lular\u0131n cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 rica et\u00admekteydi.<\/em><\/p>\n<p>Anumyan, \u00a0Ref\u2019i Cevad\u2019\u0131n Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131 ile ilgili seri yaz\u0131s\u0131na dikkat \u00e7ekerek, 14 \u015eubat 1919\u2019da yay\u0131nlanan \u201cTehcir ve Taktil M\u00fcnasebetiyle\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 makalesindeki endi\u015felerinin alt\u0131n\u0131 \u00e7izer; <em>Ermeni katliamlar\u0131 davalar\u0131n\u0131n, T\u00fcrkiye taraf\u0131ndan zorunlu olarak ger\u00e7ekle\u015ftirildi\u011fi ve davalar\u0131n gerek\u00e7esinin, Adaletin yerine getirilmesinden ziyade,\u00a0 sadece Avrupa kar\u015f\u0131s\u0131nda adil g\u00f6z\u00fckme arzusunun yatmakta oldu\u011fu konusunda endi\u015felerini bildirmekteydi.<\/em> Ki Ref\u2019i Cevad endi\u015felerinde hakl\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Ref\u2019i Cevad, bu cesur yaz\u0131lar\u0131n\u0131n \u201ccezas\u0131\u201d olarak, Kemalistlerin zaferinden sonra vatan haini olarak <em>Y\u00fczellilikler<\/em> listesine al\u0131narak yurttan kovulacakt\u0131r.<\/p>\n<p>Ki\u015fisel olarak kendini aklayabilmek a\u00e7\u0131s\u0131ndan yap\u0131lan yay\u0131nlar da vard\u0131r. Bunlara \u00f6rnek olarak Patrik Zaven\u2019in exterminators listesinde yer alan ve\u00a0 soyk\u0131r\u0131m\u0131 1916 y\u0131l\u0131nda temizleme olarak niteleyen, Kemalist d\u00f6nemde Kemal\u2019in yak\u0131n \u00e7evresinde yer alacak az ki\u015fiden biri olacak olan \u0130ttihat\u00e7\u0131 Yunus Bey (Nadi) sahibi oldu\u011fu 4 Kas\u0131m 1918 tarihli Yenig\u00fcn Gazetesinde: \u201cArt\u0131k bug\u00fcn b\u00fct\u00fcn vuzuhuyla [a\u00e7\u0131kl\u0131kla]anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ki memleket d\u00f6rt senedir ba\u015f\u0131nda \u00fc\u00e7 be\u015f ki\u015fiden ibaret bir k\u00e2bus ta\u015f\u0131m\u0131\u015f ve haks\u0131z yere onlar\u0131n elinden ve u\u011frunda bu kadar belalara u\u011fram\u0131\u015ft\u0131r. Mill\u00ee his\u00adsiyat\u0131m\u0131za pek elim bir darbe indiren bu firarlar\u0131ndan bu k\u00fc\u00e7\u00fck pa\u015falar\u0131 lanetle te\u015fyi etmekten U\u011furlamaktan] ken\u00addimizi alam\u0131yor ve onlar\u0131n elleri ile kirlenen \u0130ttihad ve Terakki kar\u015f\u0131s\u0131nda bug\u00fcn en kati bir korku ve nefret ile \u00fcrperti i\u00e7inde bulunuyoruz.\u201d S\u00f6zlerini\u00a0 yazan Yunus Nadi, ayn\u0131 gazetenin 9 Kas\u0131m tarihli n\u00fcshas\u0131nda bu insanlar\u0131n tehcir ve taktil (\u00f6ld\u00fcrme) su\u00e7lar\u0131ndan yarg\u0131lanmalar\u0131n\u0131n destekledi\u011fini yazarsa da sonras\u0131nda yazd\u0131klar\u0131n\u0131 unutarak asl\u0131na d\u00f6ner. \u00d6d\u00fcl olarak,\u00a0 Ermeni Matosyan\u2019\u0131n matbaa ve k\u00fct\u00fcphanesine el koyarak,\u00a0 Soyk\u0131r\u0131mdan nemalan\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130ngiliz Y\u00fcksek Komiserli\u011fiden Amiral Webb\u2019in, D\u0131\u015f i\u015feri Bakan\u0131 Balfour\u2019a g\u00f6nderdi\u011fi telgraf\u0131nda s\u00f6yledi\u011fi gibi, \u201cKatliamlardaki paylar\u0131 nedeniyle \u2026 bu adamlara \u015fiddetle sald\u0131rmayan hi\u00e7bir bas\u0131n organ\u0131 yok gibidir.\u201d<a href=\"#_edn7\" name=\"_ednref7\">[vii]<\/a><\/p>\n<p>Ancak birka\u00e7 yay\u0131n organ\u0131 d\u0131\u015far\u0131da b\u0131rak\u0131l\u0131rsa, \u0130stanbul bas\u0131n\u0131nda yaz\u0131lanlar\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fu<em>, temizlenme ameliyeleri<\/em>dir. K\u0131ymetleri yoktur. Tam da burada Ermeni bas\u0131n\u0131 devreye girmektedir. Bu bak\u0131mdan Anumyan\u2019\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 \u00f6nem kazanmaktad\u0131r. Israrc\u0131l\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00a0Mihran Efendi\u2019nin Peyam-\u0131 Sabah Gazetesini de unutmamak gerekir. Peyam-\u0131 Sabah da cesur yaz\u0131lara imza atm\u0131\u015f Ba\u015fyazar\u0131 Ali Kemal, Kemalistlerce \u00a0\u0130stanbul\u2019dan ka\u00e7\u0131r\u0131larak \u0130zmit\u2019te lin\u00e7 ettirilmi\u015ftir.\u00a0 Mihran Efendi de Kemalistlerin zaferinden sonra yurdunu terk eder.<\/p>\n<p>Ali Kemal 5 Kas\u0131m 1918 g\u00fcnl\u00fc yaz\u0131s\u0131nda sorumlular\u0131n cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 ister:<\/p>\n<p><em>\u0130nkil\u00e2b\u0131n dima\u011f\u0131, ordunun ruhu, Suriye\u2019nin fatihi manevisi, h\u00fcrriyet kahraman\u0131, hakikat m\u00fccahidi, daha neler, neler, fakat hep birden birer yankesici, birer cani gibi usulca s\u0131v\u0131\u015ft\u0131lar, ka\u00e7t\u0131\u00adlar, gittiler. \/&#8230;\/ Tevekkeli ecdad\u0131m\u0131z \u201cEtraki bi idrak\u201d demezler\u00admi\u015f, hakikaten ne idraksiz bir milletiz!. <\/em><em>Bu yirminci medeniyet y\u00fczy\u0131l\u0131nda nesli nesebi pespaye, tahsilsiz, irfans\u0131z, hukuktan da, h\u00fcrriyetten de, h\u00fck\u00fcmetten de bihaber&#8230; fail., ortaya \u00e7\u0131kar, kendi gibi k\u00fclhanbeyleri bulur&#8230; -bu memlekette ondan bol ne var?-&#8230; bu asr\u0131n idrakine, vicdan\u0131na s\u0131\u011fmaz cinnetleri, cinayetleri i\u015fler. &#8230; \u0130\u015fte sene\u00adlerden beri biz Allah\u0131 unuttuk, padi\u015fah\u0131 unuttuk, cihanda mukaddes, muhterem ne varsa, hep unuttuk, \u00e2mir, h\u00e2kim diye bu heriflere tap\u0131nd\u0131k, \u015fimdi b\u00f6yle bir musibetten musibete u\u011fruyorsak bu \u00e2malimizin cezas\u0131d\u0131r, \u00e7ekece\u011fiz<a href=\"#_edn8\" name=\"_ednref8\"><strong>[viii]<\/strong><\/a><\/em><\/p>\n<p>Gazeteler ve yazarlar aras\u0131nda konuyla ilgili tart\u0131\u015fmalar da eksik olmaz:<\/p>\n<p>Cemal Pa\u015fa\u2019n\u0131n Aintura Yetimhanesinin y\u00f6neticisi Halide Edib\u2019in Ekim ba\u015f\u0131nda VAK\u0130T\u2019te yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131s\u0131nda sarf etti\u011fi s\u00f6z\u00fcne kar\u015f\u0131 <em>\u201cHarb i\u00e7inde ihtilal te\u015febb\u00fcslerinin bast\u0131r\u0131lmas\u0131 tabiidir\u2026\u201d<\/em> \u015eair Ahmet Ha\u015fim \u0130\u00e7tihad\u2019\u0131n 7 11. 1918 g\u00fcnl\u00fc say\u0131s\u0131nda \u00e7ok sert cevap verir: <em>Eskiyi unutmu\u015f gibisiniz, &#8230;katliamlardan bahsediliyor. &#8230; fakat siz o s\u0131rada ba\u015fka bir mezbahay\u0131 seyre gitmi\u015ftiniz. Pa\u015fan\u0131z sizi dumanl\u0131 ve par\u0131lt\u0131l\u0131 otomobillerle bir Neron e\u011flencesini seyir i\u00e7in Suriye\u2019ye davet etmi\u015fti. O s\u0131rada Suriye mahkemelerinde idamlara karar veriliyordu&#8230;<\/em> \u201d<\/p>\n<p>Yenig\u00fcn gazetesinin konuyu suland\u0131rma ve inkar \u00e7abas\u0131na da Sabah\u2019tan yan\u0131t gelir. Sabah\u2019\u0131n 14 .12. 1918 g\u00fcnl\u00fc say\u0131s\u0131nda Talat Pa\u015fa\u2019nm \u201cErmenileri mesuliyeti maddiyesi ve maneviyesi bana ait olmak \u00fczere imha ediniz\u201d emrini i\u00e7eren Soyk\u0131r\u0131m belgesi\u00a0 telgraf\u0131n\u0131 yay\u0131nlar.<\/p>\n<p>Sabah\u2019\u0131n tavr\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. 27. 11.1918 g\u00fcnl\u00fc say\u0131s\u0131nda tavr\u0131n\u0131 net olarak belirlemi\u015ftir: <em>Bizde garip bir anlay\u0131\u015f var. Ermenilere kar\u015f\u0131 ika edilen haks\u0131z\u00adl\u0131klar tamir edilsin deyince g\u00fcya T\u00fcrklerin aleyhinde s\u00f6z s\u00f6ylemi\u015f gibi kabar\u0131yoruz, l\u00e2kin d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyoruz ki b\u00f6yle bir hareketle esma\u00ady\u0131 \u00fczerimize s\u0131\u00e7rat\u0131yoruz, katillerin hamileri gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyoruz.<\/em><\/p>\n<p>Anumyan, soru\u015fturma komisyonlar\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan, komisyonlar\u0131n bile\u015fiminden ald\u0131\u011f\u0131 kararlar\u0131 payla\u015f\u0131r. Tehcirlerle ilgili Meclis-i Ayan\u00a0 ve Meclis-i Mebusan\u2019daki tart\u0131\u015fmalar\u0131 nakleder: 19 Ekim 1918g\u00fcnl\u00fc ger\u00e7ekle\u015ftirilen ilk g\u00f6r\u00fc\u015fmede Ba\u015fkan, (\u0130TC\u2019nin kurucu ve \u00f6nderlerinden)<em> Ahmet R\u0131za, \u201cvah\u015fice \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f olan Ermenilerden\u201d bahseder. \u00a0R\u0131za, iki g\u00fcn sonra daha ileriye giderek, Ermenilerin, kullan\u0131ma sokulan \u201cresmi\u201d siyaset sonucunda \u201cdevlet eliyle\u201d imha edildi\u011fini <\/em>a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Meclis-i Mebusan\u2019da tart\u0131\u015fmalara \u00f6n ayak olan cesaretli mebuslar\u0131n aras\u0131ndaki Ayd\u0131n mebusu Emmanuil Emmanuilidis, 4 Kas\u0131m 1918 tarihli oturumunda Meclis Ba\u015fkan\u0131 Halil (Mente\u015fe) Bey\u2019in sorumlulardan biri oldu\u011fu bir ortamdan \u00fcz\u00fcnt\u00fc duydu\u011funun alt\u0131n\u0131 \u00e7izer ve \u00fcyelere, sizlerin de, b\u00f6yle meselelerin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclmeleri i\u00e7in, onun ba\u015fkanl\u0131k etmesini nas\u0131l kabul edece\u011finizi bilemiyorum s\u00f6zleriyle yeni ba\u015fkan se\u00e7ilmesini teklif ederse de gizli oylamada reddedilir. Emmanuilidis, \u00c7atalca Mebusu Dimitriadis ve \u0130zmir Mebusu Mimaro\u011flu\u2019nun da imzalad\u0131\u011f\u0131 8 maddelik bir \u00f6nerge verir[xx]. Tehcir ve el konulmalar\u0131 tart\u0131\u015fmaya a\u00e7an 2 Kas\u0131m 1918 tarihinde verilen 8 maddelik \u00a0\u00d6nerge ge\u00e7mi\u015f d\u00f6nemi sorgulayan tarihi \u00f6neme haiz belgedir:<\/p>\n<p>\u201cMeclis Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na.<\/p>\n<p>Bildi\u011finiz gibi bu memlekette, son be\u015f y\u0131lda, bir e\u015fi tarihte bulunmayan ve h\u00fck\u00fcmet giri\u015fimleri ad\u0131 alt\u0131nda, bir tak\u0131m \u00fcz\u00fcc\u00fc olaylar cereyan etmi\u015ftir.<\/p>\n<p>1.-Ermeni milletinden olmaktan ba\u015fka su\u00e7lar\u0131 olmayan ve kad\u0131nlarla \u00e7ocuklar\u0131n da bulundu\u011fu 1 milyon ki\u015fi \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc veya yok oldu.<\/p>\n<p>2.-40 as\u0131rdan beri, bu memleketin medeniyet \u00f6\u011fesi olan Rum unsurundan 250.000 ki\u015fi, genel sava\u015f \u00f6ncesi Osmanl\u0131 hudutlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131na at\u0131ld\u0131lar ve servetlerine de el konuldu.<\/p>\n<p>3.-Sava\u015f\u0131n ilan\u0131ndan sonra, Karadeniz, Marmara, \u00c7anakkale Bo\u011faz\u0131 ve Ege k\u0131y\u0131lar\u0131yla, buralar\u0131n \u00e7evrelerinden ve ba\u015fka yerlerden, daha 500.000 Rum s\u00fcr\u00fcld\u00fcler, yok edildiler ve servetleri de ya\u011fma edilip, bir k\u0131sm\u0131na da el konuldu.<\/p>\n<p>4.-Gayrim\u00fcslim unsurlar\u0131n ticaret yapmalar\u0131 engellendi. Ticaret g\u00fc\u00e7l\u00fclerin tekeline ge\u00e7ti. B\u00f6ylece b\u00fct\u00fcn halk soyuldu.<\/p>\n<p>5.-Mebuslardan Zohrap ve Vartkes\u2019i \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fcler.<\/p>\n<p>\u2026<\/p>\n<p>Soruyoruz.<\/p>\n<p>Yeni h\u00fck\u00fcmet bu olaylar\u0131n failleri hakk\u0131nda ne biliyor? Meselenin \u00f6z\u00fc i\u00e7in ne d\u00fc\u015f\u00fcnmektedir? M\u00fcmk\u00fcn olan tedbirleri, ne zaman almay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor?2 Kas\u0131m 1918\u201d<a href=\"#_edn9\" name=\"_ednref9\">[ix]<\/a><\/p>\n<p>Divaniye Mebusu Fuat Bey\u2019in\u00a0 \u00f6nergesiyle kurulan komisyonun \u00fcyelerinin b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc T\u00fcrklerden olu\u015fmu\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen Ermeni, Rum ve Arap mebuslar da d\u00e2hil edilmi\u015fti. Komisyonda, asl\u0131nda san\u0131k sandalyesine oturmas\u0131 gereken ki\u015filerin var oldu\u011funu da belirtmek gerekir. 7 Aral\u0131k 1918 tarihine kadar s\u00fcren 15 oturum es\u00adnas\u0131nda on be\u015f bakan, bir ba\u015fbakan (Sait Halim Pa\u015fa) ve iki \u015feyh\u00fclislam sorgulan\u0131r. Ancak Sultan taraf\u0131ndan\u00a0 feshedilmesi \u00fczerine Meclis \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yar\u0131m kal\u0131r. Tutanaklar askeri mahkeme savc\u0131lar\u0131na teslim edilir. Bundan sonra bu konuda en \u00f6nemli g\u00f6rev mahkemelerindir.<\/p>\n<p>Dahiliye nezareti taraf\u0131ndan olu\u015f\u00adturulan<em> Bitlis (Ba\u011fe\u015f) valili\u011fi g\u00f6revinde bulunan Hasan Mazhar\u2019m. ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 <\/em><em>komisyonun \u00fcyeleri aras\u0131nda adalet bakanl\u0131\u011f\u0131 hukuk i\u015fleri ba\u015fkan yard\u0131mc\u0131s\u0131 Haralambos, m\u00fcfetti\u015fler Emin H\u00fcsn\u00fc ve \u00d6mer ile \u0130stanbul temyiz mahkemesi \u00fcyesi Artin Mosti\u00e7yan bulundu\u011fu<\/em><em>Tedk\u00eek-\u0131 Seyyi\u2019\u00e2t\/Tahk\u00eek-\u0131 Seyyi\u2019\u00e2t Komisyonu da Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131 sorumlular\u0131n\u0131 bulma y\u00f6n\u00fcnde \u00f6nemli sorgulamalar ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015ftir.<\/em><\/p>\n<p>Komisyonlar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ve komisyon raporlar\u0131n\u0131n sonu\u00e7lar\u0131n\u0131, Dinan-i Harb-i \u00d6rfi\u2019nin olu\u015fturulmas\u0131, mahkemenin ayr\u0131ca yapt\u0131rd\u0131\u011f\u0131 soru\u015fturmalar ve buna dayal\u0131 olarak yap\u0131lan\u00a0 tutuklamalar\u0131 ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak nakleden Anumyan, Raporlar\u0131n Sevr Antla\u015fmas\u0131na etkileri ve Soyk\u0131r\u0131m su\u00e7lular\u0131n\u0131n yarg\u0131lanmas\u0131 ile ilgili politik \u00a0s\u00fcreci irdeler. Yarg\u0131lama s\u00fcrecini etkileyen etmenleri okuyucuyla payla\u015f\u0131r. Paporlara g\u00f6re tutuklamalar\u0131, tutukevinin ko\u015fullar\u0131n\u0131, tutuklular\u0131n hareket serbestli\u011fini ve Tutuklama merkezlerinin Kemalist hareketin merkezlerine d\u00f6n\u00fc\u015fmesine, hatta her ak\u015fam iki oturum halinde bakanlar kurulu toplant\u0131lar\u0131n\u0131n dahi yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131na dair tan\u0131kl\u0131klar\u0131 nakleder<\/p>\n<p>Soru\u015fturma b\u00f6lgelerinin tespiti ile mahkemelerin olu\u015fturulmas\u0131 ve bile\u015fimini \u00e7al\u0131\u015fma,\u00a0 karar alma usul\u00fc ve uygulamalar\u00a0 ile ilgili bilgiler verdikten sonra yarg\u0131lamalara ge\u00e7erken yarg\u0131lama s\u00fcrecinde\u00a0 izlenen stratejiyi ve olu\u015fturulan\u00a0 egemen zihniyeti ortaya koyar :<em>\u00a0 <\/em><em>\u0130ttihat ve Terakki Partisi \u00fcyelerinin sorgulanmas\u0131na<sup> \u00a0<\/sup>de\u011finirken, \u015fu iki konuyu hesaba katmak gerekir: Birincisi, dava s\u00fcresince, padi\u015fah VI. Mehmet ve sadrazam Damat Ferit Pa\u015fa kabinesinin temsilcilerinden olu\u015fan Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu y\u00f6\u00adneticileri, Ermenilerin toplu katliamlar\u0131n\u0131 d\u00fczenleme konusunda, \u0130ttihat ve Terakki Partisi\u2019nin \u00fcst d\u00fczey \u015fah\u0131slar\u0131 ve bu parti taraf\u0131n\u00addan y\u00f6netilen h\u00fck\u00fcmetten olu\u015fan s\u0131n\u0131rl\u0131 say\u0131da bir kitleyi su\u00e7la\u00admaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flar, \u0130kincisi, J\u00f6n T\u00fcrklerin kendisi ile taraftarlar\u0131 ise<\/em> <em>tersine, partinin ad\u0131n\u0131n lekelenmesini t\u00fcm imk\u00e2nlar\u0131yla \u00f6nlemeye, su\u00e7u te\u015fkilattan ziyade \u015fah\u0131slara y\u00fcklemeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r<\/em>.<\/p>\n<p>Anumyan,\u00a0 bu strateji ve d\u00fc\u015f\u00fcnceyi bir\u00e7ok \u00f6rnekle test eder. \u00c7al\u0131\u015fman\u0131n \u00f6nemi burada ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.\u00a0 Bu strateji kar\u015f\u0131s\u0131nda davran\u0131\u015f \u00f6nemlidir. Burada ayr\u0131\u015fma ba\u015flamaktad\u0131r. Bu bak\u0131mdan Ermeni gazetelerinin tavr\u0131n\u0131n payla\u015f\u0131lmas\u0131 \u00f6nemlidir. <em>Parti \u00fcyelerinin sorgulanmas\u0131 esnas\u0131nda J\u00f6n T\u00fcrklerin tutmu\u015f oldu\u011fu bu duru\u015f, g\u00f6rg\u00fc \u015fahitlerinin dikkatinden ka\u00e7mam\u0131\u015f ve toplumun baz\u0131 kesimlerinin infialine mazhar olup zaman\u0131n Os\u00admanl\u0131 bas\u0131n\u0131nda da tenkide u\u011fram\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6zellikle \u0130stanbul\u2019da yay\u0131n\u00adlanan Sabah ve Jo\u011fovurdi Dzayn\u0131 gazeteleri sert tepki vermi\u015flerdir. <\/em>S\u00f6zleriyle verilen tepkileri \u00f6zetleyerek, gazetelerden al\u0131nt\u0131lar yapar. Jo\u011fovurdi Dzayn\u0131 (8 May\u0131s 1919) yarg\u0131lamalar\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc cesur bir \u015fekilde vurgulam\u0131\u015ft\u0131r. Genel atmosferi \u00f6zetleyen Ali Kemal\u2019in\u00a0 <em>\u00a0Hangi T\u00fcrk\u2019\u00fcn derisini kaz\u0131rsan alt\u0131ndan bir \u0130ttihat\u00e7\u0131 \u00e7\u0131kacakt\u0131r. <\/em>Derken hakl\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yler.<\/p>\n<p><em>\u00a0\u00c7akatamart Gazetesi<\/em>nin \u0130ttihat ve Terakki davas\u0131 ile ilgili yarg\u0131s\u0131 \u00a0payla\u015f\u0131l\u0131r: \u201c<em>\u00c7akatamart<\/em> \u201d gazetesi, bu iddianamenin \u201cT\u00fcrkler taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan tarihi bir belge ve tekzip yaz\u0131s\u0131 olarak, ilgin\u00e7 i\u00e7eri\u011fi sayesinde, Er\u00admeni felaketini baz\u0131 k\u0131smi cinayetler olarak adland\u0131rma c\u00fcreti ve ars\u0131zl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6stermi\u015f olan\u00adlara kar\u015f\u0131 \u00e7ok \u00f6nemli bir rol oynayacak\u201d,-olaca\u011f\u0131n\u0131 vurgulamaktad\u0131r, <em>(F\u0131rat Nehri Ermenilerin ce\u00adsetleriyle ta\u015f\u0131yor, \u00f6nemli bir tarihi belge),<\/em> \u201c\u00c7akatamart\u201d, 29 Nisan 1919,\u00a0 \u0130TC \u0130ddianamesi\u00a0\u00a0 tarihe not d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n<p>Yarg\u0131lamalar s\u0131ras\u0131nda Ermeni gazeteleri \u00f6nemli ayr\u0131nt\u0131lar payla\u015f\u0131rlar: Trabzon Ermenilerinin tehciri ve katliamlar\u0131 davas\u0131n\u0131n, 29 Mart 1919 tarihli ikinci duru\u015fmas\u0131nda, Mehmet Vehip Pa\u015fa\u2019n\u0131n, Behaettin \u015eakir\u2019e kar\u015f\u0131 ifade vermi\u015f oldu\u011fu sebebiyle, \u015eakir\u2019in e\u015fi taraf\u0131ndan sald\u0131r\u0131ya u\u011framas\u0131 il\u00adgin\u00e7tir. \u201c<em>\u00c7akatamart<\/em>\u2019 gazetesi konuyla ilgili olarak <em>Ge\u00e7en g\u00fcn, bir T\u00fcrk kad\u0131n hapishaneye giderek Vehip Pa\u015fayla g\u00f6r\u00fc\u015fmek ister. L\u00e2kin pa\u015fa, han\u0131m\u0131n yan\u0131na hen\u00fcz varm\u0131\u015fken \u2018Aman, bu kad\u0131n\u0131 d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131kart\u0131n, ben bir kad\u0131na el kald\u0131ra\u00admam\u2019,- diyerek d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131kar. Behaettin \u015eakir\u2019in e\u015fi olan ziyaret\u00e7i kad\u0131n, kocas\u0131 hakk\u0131nda mahkemede yapm\u0131\u015f oldu\u011fu a\u00e7\u0131klamalardan dolay\u0131 pa\u015faya hakaret edip, kendisini bastonla d\u00f6vmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r\u201d,\u00a0 \u201cVehip Pa\u015fa sald\u0131r\u0131ya u\u011frad\u0131\u201d, \u201c\u00c7akatamart\u201d, 5 Nisan 1919.<\/em><\/p>\n<p>Mehmet Vehip (Ka\u00e7\u0131) Pa\u015fa, Tan\u0131k olarak kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 duru\u015fmada<em> Ermenilere uygulanan vah\u015fet ve katliamlar ile mal varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ya\u011fmalanmas\u0131na, \u0130ttihat ve Terakki Partisi Merkez Komitesi taraf\u0131ndan karar verilmi\u015f oldu\u011fu ve bu k\u0131r\u0131mlar\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmek amac\u0131yla Behaettin \u015eakir\u2019in<sup>156<\/sup>, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ordu d\u00e2hilinde \u00f6zel katiller haz\u0131rlay\u0131p \u015fah\u00adsen y\u00f6netmi\u015f oldu\u011funu<\/em> s\u00f6ylemi\u015ftir.<\/p>\n<p>Anumyan, Jo\u011fovurd ve \u00c7akatamart\u2019\u0131n not etti\u011fi ilgin\u00e7 ve \u00f6nemli\u00a0 bir olay\u0131 payla\u015f\u0131r: <em>Vehip Pa\u015fa\u2019n\u0131n dosyas\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131n 1919 Eyl\u00fcl\u00fcnde askeri mahkemeden \u00e7al\u0131nm\u0131\u015f oldu\u011funu belirtmek gerekir. Ortadan yok olan bu belgeler, Ermeni katliamlar\u0131m tespit eden resmi yaz\u0131lard\u0131r, bk. \u201cJo\u011fovurd\u201d siyasi ve toplumsal gazete, 9 Eyl\u00fcl 1919, No 35 (281). \u201cHayk. Ye\u011fernin tu\u011fter\u0131 anhaytatsads\u201d (Ermeni soyk\u0131r\u0131m\u0131 belgeleri yok oldu),<\/em><em> \u201c\u00c7akatamart \u201d, 9 Eyl\u00fcl 1919.<\/em><\/p>\n<p>Anumyan Ermeni tehciri ve katliamlar\u0131 su\u00e7lamas\u0131yla a\u00e7\u0131lan davalar\u0131 \u00f6zetler bir bilan\u00e7o \u00e7\u0131kar\u0131r: <em>yakla\u015f\u0131k 63 dava sonucunda genel olarak 20 idam h\u00fckm\u00fc verilmi\u015ftir. Bu idamlardan sadece 3\u2019\u00fcn\u00fcn yerine getirilmi\u015f olup kalan 17\u2019sinin ise, san\u0131klar\u0131n firarda bulunduklar\u0131ndan dolay\u0131 g\u0131yab\u0131nda verilmi\u015f oldu\u011fu ilgin\u00e7tir. \u0130dam cezas\u0131na \u00e7arpt\u0131r\u0131lan mahk\u00fbmlar Bo\u011fazl\u0131yan kaymakam\u0131 Mehmet Kemal (Yozgat <\/em><em>yarg\u0131lamas\u0131), Yerz\u0131nka (Erzincan) jandarma komu\u00adtan\u0131 ve Hayran Baba olarak an\u0131lan Haf\u0131z Abdullah Avni (Yerz\u0131nka yarg\u0131lamas\u0131) ile Baberd (Bayburt) y\u00f6neti\u00adcisi olup daha sonra Urfa kaymakam\u0131 olan Behramzade Nusret (Baberd yarg\u0131lamas\u0131) olmu\u015ftur.<\/em> Kemal\u2019in idam prosed\u00fcr\u00fcn\u00fcn\u00a0 ilgin\u00e7li\u011fine de\u011finerek, idam sonras\u0131nda T\u00fcrk halk\u0131n\u0131n Kemal ile dayan\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 payla\u015f\u0131r. 4 y\u0131ll\u0131k y\u0131prat\u0131c\u0131 bir sava\u015ftan \u00e7\u0131kan ve \u00e7aresizlik i\u00e7inde oldu\u011fu ifade edilen halk, <em>Aram Andonyan\u2019\u0131n\u00a0 belirtmi\u015f oldu\u011fu gibi \u201cAncak bo\u011faz\u0131n\u0131 s\u0131kt\u0131klar\u0131nda kesesinin a\u011fz\u0131n\u0131 a\u00e7an T\u00fcrk halk\u0131, kendili\u011finden, 5-10 g\u00fcn i\u00e7inde 20 bin Osmanl\u0131 alt\u0131n\u0131 toplayarak, Kemal Bey\u2019in dul e\u015fine teslim eder\u201d.<\/em><\/p>\n<p>Her ne kadar iddianame \u00f6nemli tespitlerde bulunarak Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131n\u0131 ayd\u0131nlat\u0131c\u0131 bilgiler vermi\u015fse de,\u00a0 Anumyan davalar\u0131n \u015fekli \u00f6z\u00fcne vurgu yapar:<em> Osmanl\u0131 h\u00fck\u00fcmetini, Ermeni tehciri ve katliamlar\u0131 so\u00adrumlular\u0131n\u0131 yarg\u0131lamaya iten, adalet ger\u00e7ekle\u015ftirme arzusundan ziyade, galip devletler \u00fczerinde benzer bir intiba b\u0131rakmak \u00e7abas\u0131 yatmaktayd\u0131. Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131 canilerini \u00f6l\u00fcm ceza\u00ads\u0131na \u00e7arpt\u0131rma kronolojisi de bunu kan\u0131tlamaktad\u0131r.<\/em><\/p>\n<p>Katib-i Mesuller davas\u0131n\u0131 \u00f6zetlerken mahkemenin saptad\u0131\u011f\u0131\u00a0 ilgin\u00e7 bilgi ve olgular\u0131n ayr\u0131nt\u0131lar\u0131na vak\u0131f oluruz: <em>Dava h\u00fckm\u00fcnde Ermeni katliamlar\u0131n\u0131n, \u0130ttihat ve Terakki Partisi taraf\u0131ndan kurulmu\u015f olan Te\u015fkilat-\u0131 Mahsusa taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015f olup, parti sorumlu sekreterlerinin bu \u00e7al\u0131\u015fmalara destek vererek kolayla\u015ft\u0131rd\u0131klar\u0131 t\u00fcm delil ve kan\u0131tlarla tespit edildi\u011fi belirtilmektedir.<\/em><\/p>\n<p>Dava s\u0131ras\u0131nda Katib-i Mesullerden 1909 Adana katliam\u0131nda da \u015fifre g\u00f6revlisi olarak bulunan \u00c7ank\u0131r\u0131\u2019ya s\u00fcrg\u00fcn edilenlerin katli ile su\u00e7lanan, \u00c7akatamart\u2019\u0131n \u00a0<em>\u0130ttihad\u2019\u0131n eski av k\u00f6pe\u011fi<\/em> olarak niteledi\u011fi Cemal O\u011fuz\u2019un, \u00a0\u00c7akatamart\u2019\u0131n nakletti\u011fi mahkemedeki a\u015fa\u011f\u0131l\u0131k tavr\u0131na \u015fa\u015f\u0131rm\u0131yoruz: <em>San\u0131klardan Cemal O\u011fuz, Aral\u0131k 1919 ve Ocak 1920 du\u00adru\u015fmalar\u0131nda, akli muvazenesini kaybetmi\u015f oldu\u011fu intihas\u0131n\u0131 uyand\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r, s\u00fcrekli mahkeme ba\u015fkan\u0131yla tart\u0131\u015f\u0131r ve<\/em> <em>hatta intihar denemesinde bulunur. Nihayet mahkeme heyetini, kendisini sinir hastal\u0131klar\u0131 hastanesine g\u00f6nderme konusunda ikna eder. Mahkeme heyeti ilk ba\u015fta dilek\u00e7esini kabul et\u00admemekle birlikte, onuncu duru\u015fmada (29 Aral\u0131k 1919) bu \u015fah\u00ads\u0131n dava dosyas\u0131n\u0131 \u201csa\u011fl\u0131k problemleri\u201d bahanesiyle sorumlu sekreterler davas\u0131ndan ay\u0131r\u0131r.<\/em><\/p>\n<p>Trabzon duru\u015fmas\u0131nda oldu\u011fu gibi, Mahkemeler ilgin\u00e7 kararlar da verir. <em>Doktor Ali Saib\u2019in beraat\u0131, su\u00e7 eylemini do\u011frulayan kan\u0131t ve \u015fahitlere ra\u011fmen, san\u0131\u011f\u0131n mahkeme taraf\u0131ndan beraat ettir\u00adilme \u00f6rneklerinden biridir.<\/em><\/p>\n<p>Anumyan\u2019\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n ikinci b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde 1921 y\u0131l\u0131nda faaliyete ge\u00e7irilen <em>\u0130stiklal Mahkemelerine<\/em> ve M. Kemal\u2019in \u0130ttihat\u00e7\u0131larla olan iktidar kavgas\u0131n\u0131n finali olan \u0130zmir Suikasti ve \u0130stiklal Mahkemeleri ad\u0131 alt\u0131ndaki ter\u00f6r aparat\u0131nda \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n yarg\u0131lanmas\u0131na ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Herkesin haberdar oldu\u011fu bir suikast d\u00fc\u015f\u00fcncesi bahane edilerek muhalefet muhalefet ortadan kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, muhalefet edebileceklere de uzun zaman unutmayacaklar\u0131 bir g\u00f6zda\u011f\u0131 verilmi\u015ftir. Rauf Orbay bu \u201cmahkemeleri\u201d <em>Mahkeme de\u011fil e\u015fk\u0131ya yata\u011f\u0131 <\/em>olarak nitelemi\u015ftir. Su\u00e7lanan \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n savunmalar\u0131na s\u0131n\u0131r getirilmi\u015f hatta savunma yapmalar\u0131na izin verilmemi\u015ftir. \u00a0\u0130ddianamede idam istenmeyen 3 ki\u015fi idam edilmi\u015ftir. \u0130smail Canbolat,kendisine verilen k\u00fcrek cezas\u0131na \u00a0itiraz etti\u011finde idam\u0131na h\u00fckmedilmi\u015ftir. <em>Ziya Hur\u015fit ve su\u00e7 ortaklar\u0131na mahkeme heyeti taraf\u0131ndan hi\u00e7bir zaman suikast d\u00fczenleme sebepleri sorulmam\u0131\u015f olmas\u0131<\/em>na dikkat \u00e7eker.<\/p>\n<p>Duru\u015fmalarda Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131 sorumlulu\u011funun ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 ilgin\u00e7 bir durumdur: <em>Doktor Naz\u0131m\u2019\u0131n Ankara\u2019da yarg\u0131lanmas\u0131 esnas\u0131ndaki sorgulamas\u0131nda da ortaya at\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011fu ve Naz\u0131m\u2019\u0131n, \u0130ttihat\u00e7\u0131 eleba\u015flar\u0131n\u0131n ka\u00e7\u0131\u015f sebebinin Ermeni Sorunu, yani Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 y\u0131llar\u0131nda H\u0131ristiyanlar\u0131n imhas\u0131 ve bu konuyla ilgili sorumluluktan ka\u00e7ma arzusu oldu\u011funu itiraf etmesi enteresand\u0131r<\/em><\/p>\n<p>Dava ile ilgili ilgin\u00e7 Sovyet belgelerine at\u0131f yap\u0131l\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fmada galip devletlerin Soyk\u0131r\u0131m su\u00e7lular\u0131n\u0131n yarg\u0131lamas\u0131na dair tutumlar\u0131 da tart\u0131\u015f\u0131l\u0131r.<\/p>\n<ol>\n<li>Kemal\u2019in LA Examiner <em>Quote\u201d<\/em> (1 A\u011fustos 1926) gazetesine verdi\u011fi r\u00f6portajda Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131n\u0131 tekrar hat\u0131rlamas\u0131 ilgin\u00e7tir. R\u00f6portaj\u0131nda, <em>\u0130ttihat\u2019\u0131n, d\u00fcnya sava\u015f\u0131 s\u00fcresince Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun H\u0131ristiyan tebaas\u0131ndan binlercesinin yok edilmesinden su\u00e7lu oldu\u011funu belirtmi\u015ftir<\/em>.<\/li>\n<\/ol>\n<p>1919-21 davalar\u0131 ile 1926 davalar\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r ilgin\u00e7 ba\u011flant\u0131lar\u0131, ayr\u0131l\u0131klar\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne serer. 1926 yarg\u0131lamalar\u0131 \u00f6nceden haz\u0131rlanm\u0131\u015f bir senaryo oldu\u011fu ortaya serilir. <em>1926 y\u0131l\u0131 Ankara davas\u0131, \u0130zmir suikast\u0131yla ger\u00e7ekte \u00e7ok az ba\u011flant\u0131l\u0131 olup, Doktor Naz\u0131m\u2019m, idam sehpas\u0131na \u00e7\u0131kmadan \u00f6nce s\u00f6ylemi\u015f oldu\u011fu son s\u00f6zleri \u201cYaz\u0131k, benim bu i\u015fle bir ili\u015fkim yoktu\u201d ve Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn kendisinin, Doktor Naz\u0131m\u2019\u0131n bacana\u011f\u0131, T\u00fcrkiye d\u0131\u015fi\u015fleri bakan\u0131 Tevfik Aras\u2019a s\u00f6ylemi\u015f oldu\u011fu, \u0130ttihat\u2019\u0131n eski liderlerini asmaya mecbur oldu\u011fu, aksi takdirde onlar\u0131n kendisini asacaklar\u0131 s\u00f6zleriyle kan\u0131tland\u0131\u011f\u0131 gibi salt siyasi hesapla\u015fmad\u0131r. <\/em><\/p>\n<p>Mustafa Kemal, \u0130zmir\u2019den 18 Haziran 1926\u2019da, yani \u201csuikast\u0131n\u201d \u00f6nlenmesinden d\u00f6rt g\u00fcn sonra, Ba\u015fvekil \u0130smet Pa\u015fa\u2019ya bir telgraf \u00e7eker:<\/p>\n<p><em>Tevkif olunanlar\u0131n verdi\u011fi ifadelere dayanarak, \u015fu kanaate var\u00adm\u0131\u015f bulunuyorum. Yeg\u00e2ne amac\u0131 [siyasi] iktidar\u0131 zaptetmek olan Terakkiperver Cumhuriyet F\u0131rkas\u0131\u2019n\u0131n kontrol\u00fc alt\u0131nda gizli \u00e7al\u0131\u015fan bir komite ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. Sab\u0131k \u0130kinci Grup [Birinci Meclis\u2019tekii muhalefet] mensuplar\u0131 da, bu tertibin i\u00e7inde bulunuyorlar. &#8230;<\/em><\/p>\n<p><em>Bu siyasi komitenin, t\u0131pk\u0131 \u0130TC&#8217;deki gibi bir de feda\u00ee tak\u0131m\u0131 var. &#8230;Cinayet karar\u0131, [TCF\u2019nin] umumi heyetinin b\u00fct\u00fcn men\u00adsuplar\u0131nca m\u00fc\u015fterek olarak veriliyor. &#8230; Rauf Bey\u2019in \u00f6nceden Avrupa\u2019ya hareket etmesi, Kaz\u0131m Karabekir\u2019in Ankara\u2019da gizlice Ziya Hur\u015fit\u2019le bulu\u015fmas\u0131&#8230; ve Adnan Bey\u2019in [Ad\u0131var] Londra\u2019da kal\u0131\u015f\u0131n\u0131 uzatmas\u0131 manidar\u2026 Bu y\u00fczden TCF\u2019nin b\u00fct\u00fcn ileri gelenlerinin ve baz\u0131 \u00fcyelerinin yevkif edilip cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131 laz\u0131m geliyor.<a href=\"#_edn10\" name=\"_ednref10\"><strong>[x]<\/strong><\/a> <\/em>1926\u00a0 davalar\u0131 M. Kemal\u2019in istedi\u011fi gibi muhalefeti kesin bir bi\u00e7imde bitirdi\u011fi gibi \u0130TC\u2019ni tarih sahnesinden uzakla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Sonu\u00e7 olarak Meline Anumyan okuyucularla payla\u015ft\u0131\u011f\u0131 gibi ittihat\u00e7\u0131 zihniyet ebedidir:\u00a0 <em>\u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n, 1919-21 ve 1926 y\u0131llar\u0131ndaki yarg\u0131lanmalar\u0131, \u0130ttihat ve Terakki Partisini bir parti olarak tarih sahnesinden uzakla\u015ft\u0131rmakla birlikte, cumhuriyet d\u00f6nemindeki t\u00fcm siyasi partilerin bu partiden do\u011fmu\u015f olup, ayn\u0131 ideolojiyi kullanm\u0131\u015f olduklar\u0131ndan dolay\u0131, ne \u0130ttihat\u00e7\u0131 geleneklerini, ne de zih\u00adniyetini siyaset sahnesinden uzakla\u015ft\u0131rmaya y\u00f6nelik olmam\u0131\u015f ve olamam\u0131\u015ft\u0131r. Cumhuriyetin ilan\u0131ndan sonra, T\u00fcrklerin haricinde, di\u011fer t\u00fcm milletler yabanc\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve devlet taraf\u0131ndan tek dil, tek din, tek k\u00fclt\u00fcr ve tek millet yaratma, kalan di\u011fer halklar\u0131 T\u00fcrkle\u015ftirme siyaseti g\u00fcd\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><a href=\"#_ednref1\" name=\"_edn1\"><em><strong>[i]<\/strong><\/em><\/a><em> <strong>MelineAnumyan,<\/strong> Tan\u0131ma ve Telin, red. Arsen Avagyan \u00e7ev. Diran Lokmag\u00f6zyan, Pencere Yay\u0131nlar\u0131, 2018<\/em><\/p>\n<p><a href=\"#_ednref2\" name=\"_edn2\"><em><strong>[ii]<\/strong><\/em><\/a><em> <strong>Dadrian&amp;Ak\u00e7am<\/strong>, \u201cTehcir ve Taktil\u201d Divan-\u0131 Harb-i \u00f6rfi Zab\u0131tlar\u0131,\u0130stanbul Bilgi \u00dcniversitesi Yay\u0131nlar\u0131, 2008, s. \u0131x<\/em><\/p>\n<p><a href=\"#_ednref3\" name=\"_edn3\"><em><strong>[iii]<\/strong><\/em><\/a><em> <strong>Dadrian&amp;Ak\u00e7am,<\/strong> \u201cTehcir ve Taktil\u201d\u2026 s. 5<\/em><\/p>\n<p><a href=\"#_ednref4\" name=\"_edn4\"><em><strong>[iv]<\/strong><\/em><\/a><em> Osmanl\u0131 Mebusan Meclisi Reisi Halil Mente\u015fe \u2019nin An\u0131lar\u0131, H\u00fcrriyet Vakf\u0131 Yay\u0131nlan, \u0130stanbul, 1986, s. 239.<\/em><\/p>\n<p><a href=\"#_ednref5\" name=\"_edn5\"><em><strong>[v]<\/strong><\/em><\/a><em> TBMM Gizli Celse Zab\u0131tlar\u0131 Cilt 1. T. \u0130\u015f Bankas\u0131 K\u00fclt\u00fcr Y. 1985 s 7<\/em><\/p>\n<p><a href=\"#_ednref6\" name=\"_edn6\"><em><strong>[vi]<\/strong><\/em><\/a><em>\u00a0 <strong>Sina Ak\u015fin,<\/strong> \u0130stanbul h\u00fck\u00fcmetleri ve Milli M\u00fccadele Cilt 1. \u0130\u015f Bankas\u0131 K\u00fclt\u00fcr Y. 2010, s.126<\/em><\/p>\n<p><a href=\"#_ednref7\" name=\"_edn7\"><em><strong>[vii]<\/strong><\/em><\/a><em><strong>[vii]<\/strong><\/em><em> <strong>Dadrian&amp;Ak\u00e7am<\/strong>, \u201ctehcir ve Taktil\u201d\u2026 s 13<\/em><\/p>\n<p><a href=\"#_ednref8\" name=\"_edn8\"><em><strong>[viii]<\/strong><\/em><\/a><em> <strong>Orhan Kolo\u011flu,<\/strong> Ayd\u0131nlar\u0131m\u0131z\u0131n Bunal\u0131m Y\u0131l\u0131 1918, Boyut, s. 98<\/em><\/p>\n<p><a href=\"#_ednref9\" name=\"_edn9\"><em><strong>[ix]<\/strong><\/em><\/a><em> <strong>Emmanuil <\/strong><\/em><strong><em>Emmanuilidis,<\/em><\/strong><em> Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun Son y\u0131llar\u0131, \u00e7ev. Niko \u00c7anak\u00e7\u0131o\u011flu, Belge Y. 2014, s 465-66,<\/em><\/p>\n<p><a href=\"#_ednref10\" name=\"_edn10\"><em><strong>[x]<\/strong><\/em><\/a><em> <strong>Hakan \u00d6zo\u011flu,<\/strong> Cumhuriyetin Kurulu\u015funda \u0130ktidar Kavgas\u0131, \u00e7ev. Z\u00fchal Bilgin, Kitap Y.2011, s. 173-175<\/em><\/p>\n<p><strong><em>Akunq.net\u00a0<\/em><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sait \u00c7etino\u011flu Tarih\u00e7i Diran Lokmag\u00f6zyan\u2019\u0131n \u00e7evirisi ile Arsen Avagyan\u2019\u0131n\u00a0 redaksiyonundan ge\u00e7en Meline Anumyan\u2019\u0131n \u2018Tan\u0131ma ve Telin[i] ba\u015fl\u0131kl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda, T\u00fcrk tarih\u00e7ili\u011finin ender de\u011findi\u011fi bir d\u00f6nemi irdelenmi\u015ftir. Anumyan, bu \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131yla okuyucuya \u00a0\u0130TC\u2019nin 1919-21 ve 1926 yarg\u0131lamalar\u0131n\u0131n ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir \u00f6zetini sunmas\u0131n\u0131n yan\u0131nda, her iki d\u00f6nem yarg\u0131lamalar\u0131n\u0131n k\u0131yaslamas\u0131 da yaparak Temmuz 1908 ile Temmuz 1926 aral\u0131\u011f\u0131n\u0131n da ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":49468,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[44,1,54,70,20],"tags":[],"class_list":["post-49466","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ermeni-soykirimi","category-haberler","category-kitaplar-elestiriler","category-makaleler","category-tarih-sayfalari"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.4 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Meline Anumyan\u2019\u0131n \u201cTan\u0131ma ve Telin. \u0130ttihat ve Terakki Yarg\u0131lamalar\u0131 (1919-1921 ve 1926)\u201d kitab\u0131 \u00fczerine - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=49466\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Meline Anumyan\u2019\u0131n \u201cTan\u0131ma ve Telin. \u0130ttihat ve Terakki Yarg\u0131lamalar\u0131 (1919-1921 ve 1926)\u201d kitab\u0131 \u00fczerine - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Sait \u00c7etino\u011flu Tarih\u00e7i Diran Lokmag\u00f6zyan\u2019\u0131n \u00e7evirisi ile Arsen Avagyan\u2019\u0131n\u00a0 redaksiyonundan ge\u00e7en Meline Anumyan\u2019\u0131n \u2018Tan\u0131ma ve Telin[i] ba\u015fl\u0131kl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda, T\u00fcrk tarih\u00e7ili\u011finin ender de\u011findi\u011fi bir d\u00f6nemi irdelenmi\u015ftir. Anumyan, bu \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131yla okuyucuya \u00a0\u0130TC\u2019nin 1919-21 ve 1926 yarg\u0131lamalar\u0131n\u0131n ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir \u00f6zetini sunmas\u0131n\u0131n yan\u0131nda, her iki d\u00f6nem yarg\u0131lamalar\u0131n\u0131n k\u0131yaslamas\u0131 da yaparak Temmuz 1908 ile Temmuz 1926 aral\u0131\u011f\u0131n\u0131n da ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=49466\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2018-11-07T09:02:47+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2018\/11\/Tan\u0131ma-ve-Telin.-\u0130ttihat-ve-Terakki-Yarg\u0131lamalar\u0131-1919-1921-ve-1926-1.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"319\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"447\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"26 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=49466#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=49466\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\"},\"headline\":\"Meline Anumyan\u2019\u0131n \u201cTan\u0131ma ve Telin. \u0130ttihat ve Terakki Yarg\u0131lamalar\u0131 (1919-1921 ve 1926)\u201d kitab\u0131 \u00fczerine\",\"datePublished\":\"2018-11-07T09:02:47+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=49466\"},\"wordCount\":5158,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=49466#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2018\\\/11\\\/Tan\u0131ma-ve-Telin.-\u0130ttihat-ve-Terakki-Yarg\u0131lamalar\u0131-1919-1921-ve-1926-1.jpg\",\"articleSection\":[\"Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131\",\"Haberler\",\"Kitaplar-Ele\u015ftiriler\",\"Makaleler\",\"Tarih Sayfalar\u0131\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=49466#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=49466\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=49466\",\"name\":\"Meline Anumyan\u2019\u0131n \u201cTan\u0131ma ve Telin. \u0130ttihat ve Terakki Yarg\u0131lamalar\u0131 (1919-1921 ve 1926)\u201d kitab\u0131 \u00fczerine - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=49466#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=49466#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2018\\\/11\\\/Tan\u0131ma-ve-Telin.-\u0130ttihat-ve-Terakki-Yarg\u0131lamalar\u0131-1919-1921-ve-1926-1.jpg\",\"datePublished\":\"2018-11-07T09:02:47+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=49466#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=49466\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=49466#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2018\\\/11\\\/Tan\u0131ma-ve-Telin.-\u0130ttihat-ve-Terakki-Yarg\u0131lamalar\u0131-1919-1921-ve-1926-1.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2018\\\/11\\\/Tan\u0131ma-ve-Telin.-\u0130ttihat-ve-Terakki-Yarg\u0131lamalar\u0131-1919-1921-ve-1926-1.jpg\",\"width\":319,\"height\":447},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=49466#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Meline Anumyan\u2019\u0131n \u201cTan\u0131ma ve Telin. \u0130ttihat ve Terakki Yarg\u0131lamalar\u0131 (1919-1921 ve 1926)\u201d kitab\u0131 \u00fczerine\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/\",\"name\":\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\",\"name\":\"admin\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?author=7\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Meline Anumyan\u2019\u0131n \u201cTan\u0131ma ve Telin. \u0130ttihat ve Terakki Yarg\u0131lamalar\u0131 (1919-1921 ve 1926)\u201d kitab\u0131 \u00fczerine - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=49466","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Meline Anumyan\u2019\u0131n \u201cTan\u0131ma ve Telin. \u0130ttihat ve Terakki Yarg\u0131lamalar\u0131 (1919-1921 ve 1926)\u201d kitab\u0131 \u00fczerine - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","og_description":"Sait \u00c7etino\u011flu Tarih\u00e7i Diran Lokmag\u00f6zyan\u2019\u0131n \u00e7evirisi ile Arsen Avagyan\u2019\u0131n\u00a0 redaksiyonundan ge\u00e7en Meline Anumyan\u2019\u0131n \u2018Tan\u0131ma ve Telin[i] ba\u015fl\u0131kl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda, T\u00fcrk tarih\u00e7ili\u011finin ender de\u011findi\u011fi bir d\u00f6nemi irdelenmi\u015ftir. Anumyan, bu \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131yla okuyucuya \u00a0\u0130TC\u2019nin 1919-21 ve 1926 yarg\u0131lamalar\u0131n\u0131n ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir \u00f6zetini sunmas\u0131n\u0131n yan\u0131nda, her iki d\u00f6nem yarg\u0131lamalar\u0131n\u0131n k\u0131yaslamas\u0131 da yaparak Temmuz 1908 ile Temmuz 1926 aral\u0131\u011f\u0131n\u0131n da ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir [&hellip;]","og_url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=49466","og_site_name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","article_published_time":"2018-11-07T09:02:47+00:00","og_image":[{"width":319,"height":447,"url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2018\/11\/Tan\u0131ma-ve-Telin.-\u0130ttihat-ve-Terakki-Yarg\u0131lamalar\u0131-1919-1921-ve-1926-1.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"26 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=49466#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=49466"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e"},"headline":"Meline Anumyan\u2019\u0131n \u201cTan\u0131ma ve Telin. \u0130ttihat ve Terakki Yarg\u0131lamalar\u0131 (1919-1921 ve 1926)\u201d kitab\u0131 \u00fczerine","datePublished":"2018-11-07T09:02:47+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=49466"},"wordCount":5158,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=49466#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2018\/11\/Tan\u0131ma-ve-Telin.-\u0130ttihat-ve-Terakki-Yarg\u0131lamalar\u0131-1919-1921-ve-1926-1.jpg","articleSection":["Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131","Haberler","Kitaplar-Ele\u015ftiriler","Makaleler","Tarih Sayfalar\u0131"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=49466#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=49466","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=49466","name":"Meline Anumyan\u2019\u0131n \u201cTan\u0131ma ve Telin. \u0130ttihat ve Terakki Yarg\u0131lamalar\u0131 (1919-1921 ve 1926)\u201d kitab\u0131 \u00fczerine - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=49466#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=49466#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2018\/11\/Tan\u0131ma-ve-Telin.-\u0130ttihat-ve-Terakki-Yarg\u0131lamalar\u0131-1919-1921-ve-1926-1.jpg","datePublished":"2018-11-07T09:02:47+00:00","author":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=49466#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=49466"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=49466#primaryimage","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2018\/11\/Tan\u0131ma-ve-Telin.-\u0130ttihat-ve-Terakki-Yarg\u0131lamalar\u0131-1919-1921-ve-1926-1.jpg","contentUrl":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2018\/11\/Tan\u0131ma-ve-Telin.-\u0130ttihat-ve-Terakki-Yarg\u0131lamalar\u0131-1919-1921-ve-1926-1.jpg","width":319,"height":447},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=49466#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/akunq.net\/tr"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Meline Anumyan\u2019\u0131n \u201cTan\u0131ma ve Telin. \u0130ttihat ve Terakki Yarg\u0131lamalar\u0131 (1919-1921 ve 1926)\u201d kitab\u0131 \u00fczerine"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/","name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e","name":"admin","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?author=7"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/49466","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=49466"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/49466\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":49469,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/49466\/revisions\/49469"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/49468"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=49466"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=49466"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=49466"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}