{"id":46673,"date":"2018-05-21T02:37:41","date_gmt":"2018-05-21T07:37:41","guid":{"rendered":"http:\/\/akunq.net\/tr\/?p=46673"},"modified":"2018-05-21T02:37:41","modified_gmt":"2018-05-21T07:37:41","slug":"birinci-mecliste-pontus-tartismalari-gayrimu%cc%88slimlerin-hepsini-mahvedecek-miyiz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=46673","title":{"rendered":"Birinci Meclis\u2019te Pontus tart\u0131\u015fmalar\u0131: \u201cGayrimu\u0308slimlerin hepsini mahvedecek miyiz?\u201d"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/?attachment_id=46674\" rel=\"attachment wp-att-46674\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignright size-medium wp-image-46674\" src=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2018\/05\/Rum-muhacirler-360x262.jpg\" alt=\"\" width=\"360\" height=\"262\" srcset=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2018\/05\/Rum-muhacirler-360x262.jpg 360w, https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2018\/05\/Rum-muhacirler-768x559.jpg 768w, https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2018\/05\/Rum-muhacirler-560x407.jpg 560w, https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2018\/05\/Rum-muhacirler-260x189.jpg 260w, https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2018\/05\/Rum-muhacirler-160x116.jpg 160w, https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2018\/05\/Rum-muhacirler.jpg 1024w\" sizes=\"auto, (max-width: 360px) 100vw, 360px\" \/><\/a><\/p>\n<p><strong><em>19 May\u0131s 1919, Pontus soyk\u0131r\u0131m\u0131 ma\u011fdurlar\u0131nca soyk\u0131r\u0131m\u0131n ba\u015flang\u0131\u00e7 g\u00fcn\u00fc olarak kabul ediliyor. Serdar Korucu ve Emre Can Da\u011fl\u0131o\u011flu 99 y\u0131l sonra hem konunun Meclis\u2019te gizli oturumlarda hangi boyutlar\u0131yla ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 inceliyor hem de uygulan\u0131\u015f itibariyle Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131 ile ne t\u00fcr benzerlikler kurulabilece\u011fine bak\u0131yor.<\/em><\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>SERDAR KORUCU<\/strong><\/p>\n<p>serdarkorucu@hotmail.com<\/p>\n<p><strong>EMRE CAN DA\u011eLIO\u011eLU<\/strong><\/p>\n<p>misakmanusyan@gmail.com<\/p>\n<p><em>15 May\u0131s 1919\u2019da Yunanistan Krall\u0131\u011f\u0131 ordusunun \u0130zmir\u2019e yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7\u0131kartmayla ba\u015flayan \u201cT\u00fcrk-Yunan Sava\u015f\u0131,\u201d 9 Eyl\u00fcl 1922\u2019de Kemalist g\u00fc\u00e7lerinin yakla\u015f\u0131k 3,5 y\u0131l \u00f6nce terk ettikleri \u015fehre girmesiyle sona erdi. Bu sava\u015f\u0131n ard\u0131ndan nihai bar\u0131\u015f ise 24 Temmuz 1923\u2019te Lozan\u2019da imzalanan anla\u015fmayla sa\u011flanm\u0131\u015f oldu. T\u00fcrk taraf\u0131 i\u00e7in s\u0131ra, bu zaferin tad\u0131n\u0131 \u00e7\u0131karmaya gelmi\u015fti. Anla\u015fman\u0131n imzalanmas\u0131ndan yakla\u015f\u0131k bir ay sonra, 13 A\u011fustos 1923\u2019de, sava\u015f\u0131n muzaffer komutan\u0131 Mustafa Kemal Pa\u015fa, b\u00fcy\u00fck tezah\u00fcratlar e\u015fli\u011finde k\u00fcrs\u00fcye davet edildi. Konu\u015fmas\u0131, 4 y\u0131ld\u0131r s\u00fcren m\u00fccadelenin \u00f6zetiydi. M\u00fcstakbel cumhurba\u015fkan\u0131, cephelerde kazand\u0131\u011f\u0131 ba\u015far\u0131lar\u0131 s\u0131ralarken, \u015fu c\u00fcmleye de yer verdi: \u201c\u015eimalde Karadeniz\u2019in en g\u00fczel ve en zengin sahilleri \u00fczerinde tesis edilmek istenilen Pontus H\u00fck\u00fcmeti taraftarlar\u0131 ile beraber tamamen bertaraf edilmi\u015ftir.\u201d<\/em><br \/>\n<em>Alk\u0131\u015flarla kesilen bu c\u00fcmle, o g\u00fcn Meclis\u2019i dolduran mebuslar i\u00e7in I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019ndan beri s\u00fcregelen bir sorunun \u00e7\u00f6z\u00fclmesi anlam\u0131na geliyordu. D\u00f6nemin \u0130ttihat\u00e7\u0131 h\u00fck\u00fcmeti, g\u00fcvenlik tehdidi olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc Pontus Rumlar\u0131n\u0131, 1916\u2019da Bat\u0131 Karadeniz\u2019den i\u00e7 b\u00f6lgelere s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fc. Sava\u015f\u0131n ard\u0131ndan b\u00f6lgeye geri d\u00f6nen Rumlar\u0131 bekleyen katliam tehlikesine bulunan \u00e7\u00f6z\u00fcm ise May\u0131s 1919\u2019da Mustafa Kemal\u2019in b\u00f6lgeye ordu m\u00fcfetti\u015fi olarak g\u00f6nderilmesi olmu\u015ftu. Ancak Pa\u015fa\u2019n\u0131n b\u00f6lgeye geli\u015fi b\u00f6lgedeki Rumlar\u0131n sorunlar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zmeyecek, aksine daha da k\u00f6t\u00fcle\u015ftirecekti. Zira Pa\u015fa, \u0130stanbul\u2019a esas sorunun silahl\u0131 Rum gruplar\u0131 ve g\u00fctt\u00fckleri siyasi gayelerinden kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 raporlayacakt\u0131. Hatta Mustafa Kemal Pa\u015fa\u2019n\u0131n b\u00f6lgedeki ba\u015fta Topal Osman olmak \u00fczere silahl\u0131 M\u00fcsl\u00fcman gruplar\u0131n liderleriyle g\u00f6r\u00fc\u015ferek, Rumlara uygulad\u0131klar\u0131 \u015fiddeti te\u015fvik etti\u011fi iddia edilecekti. IX. Ordu M\u00fcfetti\u015fi bir Osmanl\u0131 zabiti olarak ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcreci \u201cMilli Kurtulu\u015f Hareketi\u201dnin lideri olarak devam ettiren Pa\u015fa, daha sonra Nutuk\u2019ta Pontus b\u00f6lgesindeki kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 bast\u0131rman\u0131n, Anadolu\u2019nun bat\u0131s\u0131nda verilen sava\u015f\u0131n bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011funu, hatta ondan bile \u00f6nemli oldu\u011funu belirtecekti.<\/em><br \/>\n<em>Nihayetinde, T\u00fcrk taraf\u0131nca b\u00fcy\u00fck \u00f6nem atfedilen bu \u201cg\u00fcvenlik tehdidi\u201d ile ba\u015fa \u00e7\u0131kmak i\u00e7in al\u0131nan tedbirler, \u0130ttihat\u00e7\u0131 h\u00fck\u00fcmetin \u201cErmeni meselesinin tasfiyesi\u201d i\u00e7in uygulad\u0131klar\u0131na \u00e7ok benzer olacak ve mesele 300 binin \u00fczerinde Rum\u2019un b\u00f6lgedeki varl\u0131\u011f\u0131na son verilen bir soyk\u0131r\u0131mla sonu\u00e7lanacakt\u0131. Ancak kritik d\u00f6n\u00fcm noktalar\u0131ndaki \u00f6nemine ve \u015fiddetin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcne ra\u011fmen, Pontus Soyk\u0131r\u0131m\u0131 tarihyaz\u0131m\u0131nda \u015fimdiye kadar nadiren ele al\u0131nd\u0131 ve bir anlamda unutuldu. \u00dczerinden 99 y\u0131l ge\u00e7se de, meseleyi devlet perspektifinden ele alan ara\u015ft\u0131rmalar d\u0131\u015f\u0131nda T\u00fcrk\u00e7e kaynaklar\u0131 oda\u011f\u0131na alan b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n say\u0131s\u0131 bir hayli az.\u00a0<\/em><br \/>\n<em>Halbuki, bu mesele, 23 Nisan 1920\u2019de Ankara\u2019da kurulan Birinci Meclis\u2019in g\u00fcndemini ciddi anlamda me\u015fgul etmi\u015fti. Tamer \u00c7ilingir, Ahmet Demirel ve Sait \u00c7etino\u011flu gibi ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda de\u011findikleri bu a\u00e7\u0131k ve gizli meclis celseleri, soyk\u0131r\u0131m\u0131n siyasi, askeri, ekonomik ve trajik ve\u00e7heleri ve d\u00f6nemin akt\u00f6rlerinin bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131 g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne sermek hususunda b\u00fcy\u00fck \u00f6neme sahip. Bu sebeple, anma g\u00fcn\u00fc 19 May\u0131s olarak kabul edilen bu soyk\u0131r\u0131m\u0131n 99. y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fcnde s\u00f6z konusu Meclis zab\u0131tlar\u0131na daha yak\u0131ndan bakmak istedik.<\/em><\/p>\n<p>23 Nisan 1920\u2019de Ankara\u2019da kurulan Birinci Meclis\u2019te \u201cPontus meselesi\u201d a\u00e7\u0131ld\u0131ktan bir g\u00fcn sonra g\u00fcndeme geldi. Ama\u00e7, hem b\u00f6lgesel olarak \u2018Pontus Meselesi\u2019 i\u00e7in, hem de genel anlamda Anadolu\u2019daki cepheler i\u00e7in merkezi ordunun \u00f6nemini vurgulamakt\u0131. 30 Ekim 1918 tarihli Mondros M\u00fctarekesi\u2019nden o g\u00fcne kadar ge\u00e7en s\u00fcredeki siyasi durumu de\u011ferlendiren Mustafa Kemal Pa\u015fa, Atina ve \u0130stanbul\u2019daki komiteler taraf\u0131ndan y\u00f6netilen Pontus h\u00fck\u00fcmetinin Karadeniz sahili ve Amasya ile Tokat\u2019\u0131n kuzeyinde hakim olma hedefinde oldu\u011funu ve buna kar\u015f\u0131 b\u00f6lgesel tedbirler al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlatt\u0131. Pa\u015fa, Pontus b\u00f6lgesindeki te\u015fkilatlanman\u0131n ba\u015far\u0131l\u0131 oldu\u011funu belirtmesine ra\u011fmen, merkezi bir ordu kurulmas\u0131n\u0131n aciliyetinin alt\u0131n\u0131 \u00e7iziyordu. Bu konu\u015fmadan 3 g\u00fcn sonra, eski Harbiye Naz\u0131r\u0131 Fevzi (\u00c7akmak) Pa\u015fa, Pontus\u2019taki Kuvayi Milliye te\u015fekk\u00fcllerinin nefsi m\u00fcdafaa hareketleri oldu\u011funu belirtecek; ancak baz\u0131 yerlerde millete fenal\u0131klar yapt\u0131klar\u0131n\u0131 ve keyfi hareket ettiklerini ele\u015ftirerek, merkezi ordu g\u00fc\u00e7lerinin \u00f6nemini vurgulayacakt\u0131.<br \/>\nBu konu\u015fmadan sonra, \u201cPontus meselesi,\u201d Mart 1921\u2019e kadar birka\u00e7 kez Meclis k\u00fcrs\u00fcs\u00fcnde yer bulmas\u0131na ra\u011fmen, konu bu tarihe kadar \u00f6zellikle mesele olmayacakt\u0131. 19 Mart 1921\u2019de Saruhan Mebusu Mustafa Necati Bey, Merkez Ordusu\u2019nun Samsun civar\u0131nda Rum \u00e7etelerine kar\u015f\u0131 takibata ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klarken, Pontus\u2019taki Rumlar\u0131n hepsinin Karadeniz sahilindeki hayata kastetmek ve milli mevcudiyeti y\u0131kmak istediklerini vurgulad\u0131. Mustafa Necati Bey\u2019e g\u00f6re, bu hareketin ileri gelenleri faaliyete ge\u00e7meden yakalanamam\u0131\u015fsa da, \u015fimdi \u00e7o\u011fu tutuklanm\u0131\u015f ve \u201c\u0130rlanda&#8217;da milyonlarca \u0130rlandal\u0131y\u0131 kesmek isteyen \u0130ngilizler gibi\u201d de\u011fil, muntazam bir \u015fekilde ba\u015far\u0131l\u0131 bir operasyon y\u00fcr\u00fct\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc. Mersin Mebusu Yusuf Ziya Bey ve Isparta Mebusu H\u00fcseyin H\u00fcsn\u00fc Bey, bu hususta baz\u0131 itirazlar dile getirmelerine ra\u011fmen, mesele \u00fczerine uzun bir tart\u0131\u015fma yap\u0131lmad\u0131. Ayn\u0131 \u015fekilde, h\u00fck\u00fcmet i\u00e7inde Pontuslu Rumlara y\u00f6nelik tehcir tart\u0131\u015fmalar\u0131 s\u00fcrerken, Mara\u015f Mebusu Hasib Bey\u2019in May\u0131s ve Haziran aylar\u0131nda meseleye ili\u015fkin takrirleri Meclis\u2019te okunmad\u0131 ve konu h\u0131zl\u0131ca kapat\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p><strong>\u201c\u00d6ld\u00fcrmek tavsiye olunursa bunu biz yapamay\u0131z\u201d<\/strong><br \/>\n8 A\u011fustos 1921 tarihli gizli celsede, Burdur Mebusu \u0130smail Suphi Bey, Rumlar\u0131n tehcirini Meclis g\u00fcndemine ta\u015f\u0131d\u0131 ve tehcirin ertelenmesine kar\u015f\u0131 itirazlar\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc. \u0130smail Suphi Bey\u2019e bu konuda cevap Mustafa Kemal Pa\u015fa\u2019dan geldi. Pa\u015fa, bu durumu Meclis\u2019te o b\u00f6lgede Rumlara kar\u015f\u0131 harp ilan etmek i\u00e7in laz\u0131m olan kuvvetin \u015fu an i\u00e7in haz\u0131r olmad\u0131\u011f\u0131yla gerek\u00e7elendirdi ve gruplar\u0131 silahs\u0131zland\u0131rmak i\u00e7in \u00f6ld\u00fcrmeye kar\u015f\u0131 oldu\u011funu vurgulad\u0131: \u201cM\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu yerlerde insanlar\u0131n elinden hi\u00e7 olmazsa sil\u00e2h al\u0131p cepheye gidecek efrada vermek kadar tabii bir \u015fey yoktur. Fakat \u015funu itiraf etmek mecburiyetindeyiz ki, bu, imk\u00e2n has\u0131l olan yerle de olur (\u2026) Fakat sil\u00e2h\u0131n\u0131 alabilmek i\u00e7in vurmak l\u00e2z\u0131m gelirse, e\u011fer sil\u00e2h\u0131n\u0131 almak i\u00e7in vurmak, \u00f6ld\u00fcrmek tavsiye olunuyorsa, bunu biz yapamay\u0131z.\u201d Ancak b\u00f6lgedeki durum, Pa\u015fa\u2019n\u0131n s\u00f6yledi\u011finin tam tersini g\u00f6stermekteydi. Merkez Ordusu Nurettin Pa\u015fa\u2019n\u0131n uygulad\u0131\u011f\u0131 \u015fiddet, 11 A\u011fustos 1921 tarihinde bu kez Ko\u00e7giri ba\u011flam\u0131nda g\u00fcndeme gelecek ve Pa\u015fa, uygulamalar\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc sert bir bi\u00e7imde ele\u015ftirilecekti.<br \/>\nNurettin Pa\u015fa\u2019n\u0131n ismi \u201cPontus Meselesi\u201d ba\u011flam\u0131nda ilk defa 5 Ekim 1921 tarihli gizli celsede Lazistan Mebuslar\u0131 Ziya Hur\u015fit ve Osman Bey taraf\u0131ndan bir istizahla (gensoru) Meclis k\u00fcrs\u00fcs\u00fcne ta\u015f\u0131nd\u0131 ve bu istizah, Meclis\u2019te bu mesele \u00fczerine ilk tart\u0131\u015fman\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131na sebep oldu. Osman Bey, h\u00fck\u00fcmet taraf\u0131ndan yap\u0131lan silah b\u0131rakma \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131n\u0131n ve verilen tehcir karar\u0131n\u0131n gayet m\u00fcnasip oldu\u011funu, ancak uygulamas\u0131nda yetkisiz ki\u015filerin kar\u0131\u015fmas\u0131yla her yerde fenal\u0131klar ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. Bu anlamda, Trabzon\u2019da Rumlar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Atina (bug\u00fcn Rize\u2019nin Pazar il\u00e7esi) kazas\u0131nda bulunan silahl\u0131 grubun Rum din adamlar\u0131n\u0131n da araya girmesiyle teslim olmaya raz\u0131 oldu\u011funu, fakat bu s\u0131rada birtak\u0131m \u00e7etelerin Atina\u2019da katliam yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131, Rum kad\u0131nlara tecav\u00fcz etti\u011fini ve \u00f6ld\u00fcrd\u00fckleri \u00e7ocuklar\u0131n cesetlerini sergilediklerini dile getirdi. Bundan dolay\u0131 Atina\u2019daki Rum erkekler, ailelerini geride b\u0131rakarak, da\u011fa \u00e7\u0131k\u0131yor ve silahl\u0131 gruplara kat\u0131l\u0131yordu. B\u00f6ylece \u00e7evredeki M\u00fcsl\u00fcman k\u00f6ylere de sald\u0131r\u0131lar ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Osman Bey, Samsun\u2019da da erkeklerin tehcirinde suiistimaller ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131, daha sonra Nurettin Pa\u015fa\u2019n\u0131n Tehcir Kanunu\u2019na ayk\u0131r\u0131 \u015fekilde kad\u0131nlar ve \u00e7ocuklar\u0131 da b\u00f6lgeden s\u00fcrmek istedi\u011fini ve Samsun ahalisinden buna itiraz ederek tehcirin durdurulmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan Belediye Reisi Nihat Bey ve Samsun M\u00fcft\u00fcs\u00fc\u2019n\u00fcn de aralar\u0131nda bulundu\u011fu 56 ki\u015fiye Pa\u015fa taraf\u0131ndan seyahat yasa\u011f\u0131 getirildi\u011fini aktard\u0131. Ayn\u0131 \u015fekilde, Nurettin Pa\u015fa\u2019n\u0131n, tehcir uygulamas\u0131na itiraz eden Ordu Mutasarr\u0131f\u0131 Faik Bey\u2019i de Ordu\u2019dan s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc belirtiyordu. Osman Bey, bu nedenlerle Nurettin Pa\u015fa\u2019n\u0131n g\u00f6revinden el \u00e7ektirilmesini talep edecekti.<br \/>\nAyn\u0131 \u015fekilde, Ziya Hur\u015fit Bey de Nurettin Pa\u015fa\u2019n\u0131n Ko\u00e7giri \u0130syan\u0131 hasebiyle Sivas\u2019\u0131 yakt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve \u015fimdi de Karadeniz\u2019i yakmak niyetinde oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyordu. Pontus\u2019ta bir Rum devleti kurma amac\u0131nda olan silahl\u0131 Rum gruplar\u0131n bulundu\u011funu belirten Ziya Hur\u015fit, Nurettin Pa\u015fa\u2019n\u0131n uygulamalar\u0131n\u0131n bu gruplar\u0131 hedef almad\u0131\u011f\u0131n\u0131, aksine bunlar\u0131 g\u00fc\u00e7lendirdi\u011fini dile getiriyordu. \u00c7\u00fcnk\u00fc Nurettin Pa\u015fa, \u00e7eteleri Samsun\u2019dan tehcir edilen ilk kafileye \u015fehre 6 saat mesafede sald\u0131rtm\u0131\u015f, Samsun\u2019un i\u00e7inde Amerikal\u0131lar\u0131n g\u00f6zlerinin \u00f6n\u00fcnde katliam yapt\u0131rm\u0131\u015ft\u0131 ve ayn\u0131 \u015fekilde, Amasya\u2019daki Rumlar da \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc. Ziya Hur\u015fit\u2019e, Canik Mebusu Naf\u0131z Bey de kat\u0131larak, h\u00fck\u00fcmeti bu konuda lakayt davranmak ve Nurettin Pa\u015fa\u2019y\u0131 durdurmamakla su\u00e7luyordu. Trabzon Mebusu Haf\u0131z Mehmet Bey\u2019in de Nurettin Pa\u015fa\u2019n\u0131n akrabalar\u0131na g\u00f6rev verdi\u011fini ve \u00e7ete reislerine askeri r\u00fctbe vererek harekata katt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemesi \u00fczerine, Dahiliye Vekili Ali Fethi Bey, durumu ara\u015ft\u0131raca\u011f\u0131n\u0131 belirterek, Nurettin Pa\u015fa\u2019n\u0131n g\u00f6revden al\u0131nmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde irade beyan ediyordu.<\/p>\n<p><strong>\u201cRumlar bir y\u0131land\u0131r. Bu y\u0131lanlar\u0131n zehirleri kad\u0131nlard\u0131r\u201d<\/strong><br \/>\nNihayetinde, hakk\u0131nda \u201cKo\u00e7giri, Samsun ve sair yerlerde gayri mesul kuvvetler kullanmak, Pontus\u00e7u bir Rum\u2019dan r\u00fc\u015fvet almak, Rum sevki s\u0131ras\u0131nda herkesin g\u00f6z\u00fc \u00f6n\u00fcnde ya\u011fmac\u0131l\u0131k yapt\u0131rmak ve Pontus\u00e7ular\u0131n da\u011flara \u00e7\u0131kmas\u0131na meydan vererek, \u0130slamlar\u0131 zarara u\u011fratmak\u201d su\u00e7lamalar\u0131 olan Nurettin Pa\u015fa\u2019n\u0131n g\u00f6revine; Ko\u00e7giri \u0130syan\u0131\u2019na kat\u0131lanlar\u0131 m\u00fczakereye a\u00e7\u0131k olmalar\u0131na ra\u011fmen Topal Osman\u2019a katlettirilmesi ve Samsun\u2019un ileri gelenlerine seyahat yasa\u011f\u0131 getirmesi sebebiyle Kas\u0131m 1921 tarihinde son verildi. Nurettin Pa\u015fa, ayn\u0131 zamanda yarg\u0131lanmak i\u00e7in Ankara\u2019ya \u00e7a\u011fr\u0131l\u0131rken, 22 Kas\u0131m 1921 tarihinde hakk\u0131ndaki iddialara cevap verdi\u011fi telgraflar Meclis\u2019te okundu. Nurettin Pa\u015fa, kendisine verilen yetkiler do\u011frultusunda hareket etti\u011fini ve su\u00e7lu olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgularken, Samsun\u2019da tuttu\u011fu \u015fehrin ileri gelenlerini \u201cRumlarla i\u015f tutmak ve Yunanistan lehine propaganda yapmak\u201dla su\u00e7lad\u0131. Ayr\u0131ca, Nurettin Pa\u015fa, 30 Aral\u0131k 1921 ve 3 Ocak 1922 tarihli iki savunma yollayacak ve bunlar, 17 Ocak 1922 tarihinde Meclis\u2019te yarg\u0131lanmas\u0131n\u0131n tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 celsede okunacakt\u0131. Celse zapt\u0131na \u2018bulunamad\u0131\u011f\u0131\u2019 notu d\u00fc\u015f\u00fclen s\u00f6z konusu savunma, daha sonra Mustafa Balc\u0131o\u011flu taraf\u0131ndan Meclis Ar\u015fivi\u2019nde bulundu ve yay\u0131nland\u0131. Pa\u015fa, Samsun\u2019dan tehcir edilen kafileleri b\u00f6lgedeki silahl\u0131 Rum gruplar\u0131n \u00f6ld\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc belirtiyor ve kanuna ayk\u0131r\u0131 olarak kad\u0131nlar\u0131 tehcir etmesiyle ilgili \u015funu s\u00f6yl\u00fcyordu: \u201cB\u00fct\u00fcn Rumlarda bir devlet mefkuresi vard\u0131r. Fikrimizce, memleketimizdeki Rumlar bir y\u0131land\u0131r. Bu y\u0131lanlar\u0131n zehirleri kad\u0131nlard\u0131r.\u201d Nurettin Pa\u015fa\u2019n\u0131n yarg\u0131lanmas\u0131, 16 ve 17 Ocak 1922\u2019de Meclis\u2019te tart\u0131\u015f\u0131lsa da, Mustafa Kemal Pa\u015fa\u2019n\u0131n \u0131srarl\u0131 \u00e7abas\u0131 Meclis\u2019i bu karardan vazge\u00e7irdi.<br \/>\nBu s\u00fcre zarf\u0131nda, 22 Ekim 1921\u2019de \u0130zmir Mebusu S\u0131rr\u0131 Bey, Dahiliye Vekaleti\u2019ne Anadolu\u2019da yap\u0131lan Pontus propagandas\u0131na dair ve Hariciye Vekaleti\u2019ne Pontus propagandas\u0131na kar\u015f\u0131 belge yay\u0131nlanmas\u0131nda fayda g\u00f6r\u00fcp g\u00f6rmedi\u011fine dair sual takrirleri verdi. S\u0131rr\u0131 Bey\u2019in sualini 29 Aral\u0131k 1921\u2019de a\u00e7\u0131k celsede yan\u0131tlayan Dahiliye Vekili Ali Fethi Bey, Pontus\u2019ta yap\u0131lan operasyona dahil \u00f6nemli bilgiler sundu. Merkez Ordusu\u2019nun tehcirden \u00f6nce yapt\u0131\u011f\u0131 askeri harekatla, Nebiyan b\u00f6lgesindeki 180-200 n\u00fcfuslu 50-60 silahl\u0131 grubun b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde imha edildi\u011fini ve kalanlar\u0131n da herhangi bir sorun yaratacak durumu kalmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtti. Fethi Bey, bu kapsamda Samsun, Giresun, Ordu, Trabzon, Amasya ve Tokat dahilindeki metropolitlikler ve okullara da bask\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, silahl\u0131 Rum gruplar\u0131 binin \u00fczerinde M\u00fcsl\u00fcman\u0131 \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n<p><strong>\u201cBunlara merhamet besleyemem\u201d<\/strong><br \/>\nMerkez Ordusu\u2019nun la\u011fvedilmesinin ard\u0131ndan, Dahiliye Vekaleti\u2019ne ba\u011fl\u0131 X. F\u0131rka, Pontus\u2019a y\u00f6nelik askeri harekata devam ederken, \u201cPontus meselesi\u201d tart\u0131\u015fmalar\u0131 Eyl\u00fcl 1922\u2019ye kadar canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 korudu. A\u00e7\u0131k celselerde genellikle ilgili Samsun \u0130stiklal Mahkemesi\u2019nce verilen cezalar onaylan\u0131rken, kapal\u0131 celselerde, daha sonra Meclis\u2019teki \u0130kinci Grup\u2019u olu\u015fturacak mebuslar, h\u00fck\u00fcmeti \u201cPontus meselesi\u201dni etkin bir \u015fekilde halledememekle ele\u015ftireceklerdi.<br \/>\nTrabzon Mebusu Ali \u015e\u00fckr\u00fc Bey\u2019in 14 mebusla birlikte verdikleri 18 May\u0131s 1922 tarihli ve Tokat Mebuslar\u0131 R\u0131fat ve Hamdi Beylerin 10 Haziran 1922 tarihli takrirleri Meclis\u2019te b\u00f6ylesi bir tart\u0131\u015fmaya yol a\u00e7\u0131yor ve Dahiliye Vekili Ali Fethi Bey, \u201cRumlar\u0131 yeniden milletin ba\u015f\u0131na bela etmek\u201dle su\u00e7lan\u0131yordu.\u00a0 Muhalif mebuslara g\u00f6re, Fethi Bey, Pontus b\u00f6lgesinde \u201cesas tehlikeli olan ki\u015fileri\u201d s\u00fcrg\u00fcnden muaf tutmu\u015f, onlarla birlikte b\u00f6lgedeki baz\u0131 Rum ve Ermeni kad\u0131nlar\u0131n \u0130stanbul\u2019a gitmelerine izin vermi\u015f ve bu izin verilenler \u0130stanbul\u2019da Ankara H\u00fck\u00fcmeti aleyhine propaganda yapm\u0131\u015ft\u0131. Buna cevaben, Dahiliye Vekili, tehcir edilenler aras\u0131nda tedavi g\u00f6rmesi gerekenler kendilerine ba\u015fvurdu\u011funda, yereldeki yetkililere dan\u0131\u015farak soru\u015fturuldu\u011funu ve iyi hali onaylan\u0131rsa, bu izinlerin verildi\u011fini, aksini yaparak insanlar\u0131n hayatlar\u0131na kastetmeyi vicdanen kabul edemeyece\u011fini s\u00f6yledi. Ancak Ali \u015e\u00fckr\u00fc Bey, bu konuda ayn\u0131 fikirde de\u011fildi: \u201cEfendiler, hastal\u0131ktan geberseler bile zerre kadar mu\u0308teessir olmam. Bizim bu tarafta Mu\u0308slu\u0308manlar mahvolmaktad\u0131r. Efendiler, ben bu hiss-i insaniden mu\u0308cerredim [yoksun]. A\u00e7\u0131k ve aleni olarak s\u00f6yl\u00fcyorum. Fakat Dahiliye Vekili Beyefendi ihtimal daha ziyade rakiku\u0308kalptirler. [yufka y\u00fcrekli] Bendenizde b\u00f6yle bir kalp yoktur ve zannetmem ki, bu cinayat\u0131 irtik\u00e2p edenlerin \u015feriki melaneti [k\u00f6t\u00fcl\u00fckte orta\u011f\u0131] olanlar nas\u0131l bizi imha etmek istiyorlarsa bunlar da bizi imha etmek istiyorlar. Ben bunlara kar\u015f\u0131 hiss-i merhamet besleyemem efendim.\u201d<br \/>\nTart\u0131\u015fmada Pontus\u2019a y\u00f6nelik harekat\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n sorgulanmas\u0131 \u00fczerine, Fethi Bey, \u201casilerin tamamen imhas\u0131n\u0131n birka\u00e7 ayda m\u00fcmk\u00fcn olamayaca\u011f\u0131n\u0131\u201d belirtiyordu. Askeri harekatlar\u0131n bilan\u00e7osunu da mebuslarla payla\u015fan Ali Fethi Bey, askerin takibinden ka\u00e7maya \u00e7al\u0131\u015fan Rumlar\u0131n da\u011fl\u0131k b\u00f6lgelerde uzun s\u00fcre ot ve yabani pancarla beslendiklerini, teslim olduktan sonra Samsun\u2019da Amerikan misyonerlerinin verdikleri s\u0131cak yemekleri yiyenlerin g\u00fcnde 30-40\u2019\u0131n\u0131n bu y\u00fczden \u201ctelef oldu\u011funu\u201d aktar\u0131yordu.<\/p>\n<p><strong>\u201cGayrimu<\/strong><strong>\u0308<\/strong><strong>slimlerin hepsini mahvedecek miyiz?\u201d<\/strong><br \/>\nMeclis\u2019teki son uzun Pontus tart\u0131\u015fmas\u0131, 19 A\u011fustos 1922\u2019de Malatya Mebusu S\u0131tk\u0131, Tokat Mebuslar\u0131 Mustafa ve \u0130zzet Beyler ile \u0130zmir Mebusu S\u0131tk\u0131 Bey\u2019in meselenin halen g\u00fcvenlik sorunu olarak varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcne dair telgraflar\u0131n\u0131n okunmas\u0131yla yap\u0131ld\u0131. Dahiliye Vekili Ata Bey\u2019in g\u00fcncel durumu izah etti\u011fi tart\u0131\u015fmada, Maliye Vekili Hasan Fehmi Bey, Pontus\u2019a y\u00f6nelik harekatlar i\u00e7in harcanan ve silahl\u0131 Rum gruplar\u0131n yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 zararlar\u0131n toplamda 349 bin liraya mal oldu\u011funu aktar\u0131yordu. B\u00f6lgede asayi\u015fin sa\u011flanamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunan muhalif mebuslar meselenin halli i\u00e7in yeniden ola\u011fan\u00fcst\u00fc yetkilerle donat\u0131lm\u0131\u015f bir komutan atanmas\u0131n\u0131 g\u00fcndeme getirdi, ancak nihayetinde bu teklif kabul edilmedi. Bu s\u0131rada, Lazistan Mebusu Ziya Hur\u015fit, askeri harekatta yeterince sertlik g\u00f6sterilmedi\u011fini ve Malatya civar\u0131na s\u00fcr\u00fclen Rumlar\u0131n hayatlar\u0131na kald\u0131\u011f\u0131 yerden devam etmelerini ele\u015ftirirken, Samsun ve \u00e7evresinden tehcir edilen 30 bin hane Rum\u2019un Tokat ve Amasya aras\u0131nda taarruza u\u011frad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da laf aras\u0131nda belirtti. Bu tart\u0131\u015fman\u0131n en dikkat \u00e7ekici \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131 ise Mersin Mebusu Salahattin Bey yapt\u0131. Salahattin Bey, Osmanl\u0131\u2019dan bu yana H\u0131ristiyanlara dair izlenen siyasetin hatal\u0131 oldu\u011funu hat\u0131rlatt\u0131 ve bu siyaseti devam ettirmenin Hersek, Bulgaristan ve Girit gibi Pontus\u2019un da kayb\u0131na yol a\u00e7aca\u011f\u0131n\u0131 belirtti. Pontus\u2019ta da bu imha siyasetinin y\u0131lan\u0131 aya\u011fa kald\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyen Salahattin Bey, \u201cTu\u0308rkiye Hu\u0308ku\u0308meti, kendisinin emri alt\u0131nda bulunan bil\u00e2tefrik din ve cins ve mezhep ve bu\u0308tu\u0308n tebaan\u0131n hu\u0308ku\u0308metidir\u201d dedikten sonra, \u201cYoksa yaln\u0131z Mu\u0308sl\u00fcmanlar\u0131n Hu\u0308ku\u0308meti midir?\u201d diye sorar. Salahattin Bey, son olarak, Meclis\u2019in \u00f6ncelikle Pontus\u2019ta ya\u015fanan haks\u0131zl\u0131klar\u0131n sorumlular\u0131n\u0131 bulmak gerekti\u011fini ekler: \u201c(\u2026) bir Avrupa medeniyeti gibi bahri \u015feridin kenar\u0131nda bir hu\u0308ku\u0308met-i adile ve muntazama kuracak bir millet mi olaca\u011f\u0131z, yoksa biz m\u0131nt\u0131kam\u0131zda gayrimu\u0308slim olarak bir ferdi hari\u00e7 b\u0131rakmayarak, gayrimu\u0308slim itibariyle hepsini mahvedecek bir insan ku\u0308mesi miyiz? (\u2026) \u0130kincisinin yolunda yap\u0131lan bu fecayii sizin arzunuzla, r\u0131zan\u0131zla m\u0131d\u0131r? De\u011filse bu arzunuz ve r\u0131zan\u0131z hil\u00e2f\u0131na bu hareketi kim yapt\u0131?\u201d<\/p>\n<p><strong>SOYKIRIM S\u00dcREC\u0130NDE NELER OLDU?<br \/>\n<\/strong><br \/>\nI. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda Karadeniz b\u00f6lgesinde Rumlar\u0131n \u201cg\u00fcvenlik sorunu\u201d olarak g\u00f6r\u00fclerek s\u00fcr\u00fclmesi, sava\u015f\u0131n sonunda Osmanl\u0131\u2019n\u0131n nihai yenilgisi ve Kas\u0131m 1918\u2019de \u0130ttihat\u00e7\u0131 h\u00fck\u00fcmetin \u00fcst d\u00fczey yetkililerinin \u00fclkeyi terk etmesi sonras\u0131 Rumlar\u0131n b\u00f6lgeye geri d\u00f6nmeleriyle de de\u011fi\u015fmedi. Kas\u0131m 1918\u2019den itibaren, \u00f6zellikle Bafra civar\u0131nda Rumlar\u0131n silahlanmas\u0131 ve Yunan Ordusu\u2019nun Karadeniz\u2019e \u00e7\u0131karma yapma ihtimaline kar\u015f\u0131, b\u00f6lgede g\u00f6revli IX. Ordu ve III. Kolordu, Osmanl\u0131 Ba\u015fkumandanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131 s\u00fcrekli bilgilendirmi\u015f, \u0130stanbul\u2019dan istihbari bilgiler ve ilave kuvvetlerin b\u00f6lgeye sevkini talep etmi\u015fti. B\u00f6lgedeki M\u00fcsl\u00fcman silahl\u0131 gruplar\u0131n Rumlara y\u00f6nelen katliam tehdidine kar\u015f\u0131n, Britanya Ordusu Samsun\u2019a 300 ki\u015filik bir kuvvet \u00e7\u0131kard\u0131 ve ard\u0131ndan Mustafa Kemal Pa\u015fa b\u00f6lgeyi meselenin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc olarak b\u00f6lgeye m\u00fcfetti\u015f s\u0131fat\u0131yla g\u00f6nderildi. B\u00f6lgeden g\u00f6nderdi\u011fi raporlarda M\u00fcsl\u00fcman \u00e7etelerin kendilerini Rum gruplar\u0131n faaliyetlerine kar\u015f\u0131 savunmak i\u00e7in kuruldu\u011funu belirten Pa\u015fa\u2019n\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc \u00f6nc\u00fcl\u00fc olan \u0130ttihat\u00e7\u0131lardan farkl\u0131 de\u011fildi.<br \/>\nBu \u00e7er\u00e7evede, M\u00fcsl\u00fcman silahl\u0131 gruplar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, 1919 y\u0131l\u0131nda Pontus\u2019ta jandarma birlikleri, XV. T\u00fcmen ve V. Kafkas T\u00fcmeni\u2019nden birka\u00e7 alay g\u00f6revlendirilirken, T\u00fcrk taraf\u0131na g\u00f6re asayi\u015f bir t\u00fcrl\u00fc sa\u011flanamayacakt\u0131. Nisan 1920\u2019de Ankara H\u00fck\u00fcmeti\u2019nin kurulmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan da Pontus\u2019taki \u201cg\u00fcvenlik tehdidi\u201d i\u00e7in Sivas\u2019ta bulunan III. Kolordu\u2019nun mevcut kuvvetlerinin b\u00f6lgeye sevki \u00e7\u00f6z\u00fcm olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Bu askeri tedbirleri, hukuki \u00f6nlemler izledi ve 18 Eyl\u00fcl 1920\u2019de di\u011fer alt\u0131 mahkemeyle birlikte ola\u011fan\u00fcst\u00fc yetkilerle kurulan Sivas \u0130stiklal Mahkemesi, \u00e7o\u011funlukla Amasya merkezli \u00e7al\u0131\u015farak (bu y\u00fczden baz\u0131 resmi kay\u0131tlarda Amasya \u0130stiklal Mahkemesi olarak ge\u00e7er), 15 Mart 1921 tarihine kadar \u201cPontus meselesi\u201dyle ilgili yarg\u0131lamalar yapt\u0131.<\/p>\n<p><strong>Merkez Ordusu kuruluyor<\/strong><br \/>\nAyn\u0131 zamanda, Ankara h\u00fck\u00fcmeti, Kas\u0131m 1920\u2019de Samsun\u2019daki Yunanistan vatanda\u015f\u0131 Rumlar\u0131 s\u0131n\u0131rd\u0131\u015f\u0131 etti ve Rumca gazetelere y\u00f6nelik \u00e7e\u015fitli sans\u00fcr tedbirleri ald\u0131. Bu ad\u0131mlar\u0131, III. Kolordu\u2019nun Rum gruplar\u0131n silahlar\u0131 toplama ve H\u0131ristiyanlar\u0131 askere alma \u00e7abalar\u0131 izledi, ancak mevcut kuvvetlerle bunlar\u0131n h\u0131zl\u0131ca ba\u015far\u0131lamayaca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc. Bu sebeple, \u201cPontus meselesi\u201dnin h\u0131zl\u0131ca sonuca ula\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in 9 Aral\u0131k 1920\u2019de Sakall\u0131 lakapl\u0131 Nurettin Pa\u015fa kumandanl\u0131\u011f\u0131nda Amasya merkezli Merkez Ordusu kuruldu. Bu ad\u0131m, ayn\u0131 zamanda b\u00f6lgedeki Rum n\u00fcfusa y\u00f6nelik topyek\u00fbn bir sava\u015f ilan\u0131yd\u0131.<br \/>\nKuruldu\u011funda 15 bine yak\u0131n askeri bulunan Merkez Ordusu, \u00f6ncelikle b\u00f6lgedeki Rumlar\u0131 silah b\u0131rakmaya \u00e7a\u011f\u0131ran bir beyanname yay\u0131nlayarak i\u015fe koyuldu. Ard\u0131ndan, 1920\u2019nin sonunda Samsun\u2019da Rumlar\u0131 isyana te\u015fvik edebilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen 75 Rum tutukland\u0131 ve Sivas \u0130stiklal Mahkemesi\u2019ne sevk edildi. \u015eubat 1921\u2019de, Mustafa Kemal Pa\u015fa, Samsun\u2019daki \u201cPontus meselesi\u201dnin bahar gelmeden \u00e7\u00f6z\u00fcme ula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in, bu t\u00fcr tutuklamalara devam etme emrini verdi. Zaten tutuklamalar, 12 \u015eubat\u2019ta Merzifon Amerikan Koleji hocalar\u0131ndan Zeki Bey\u2019in \u015f\u00fcpheli bi\u00e7imde \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi \u00fczerine Merzifon Amerikan Koleji, Amerikan Hastanesi ve Samsun Rum Metropolitli\u011fi bask\u0131nlar\u0131yla birlikte b\u00f6lgedeki episkoposlara ve Rum ileri gelenlerine uzanarak s\u00fcrecekti. \u00c7o\u011fu bu bask\u0131nlarda elde edilen belgelerden olu\u015fan Pontus Meselesi kitab\u0131, \u201cPontus Rumlar\u0131n\u0131n ama\u00e7lar\u0131n\u0131, \u00e7al\u0131\u015fma \u015fekillerini, i\u015fledikleri cinayetleri, yapt\u0131klar\u0131 zul\u00fcm ve haks\u0131zl\u0131klar\u0131\u201d konusunda bar\u0131\u015f g\u00f6r\u00fc\u015fmelerinde T\u00fcrk tezlerini duyurmak amac\u0131yla 1922 y\u0131l\u0131nda TBMM H\u00fck\u00fcmeti Matbuat M\u00fcd\u00fcriyet-i Umumisi taraf\u0131ndan yay\u0131nland\u0131 ve 1923 y\u0131l\u0131nda Frans\u0131zcaya \u00e7evrildi.<br \/>\nYine \u015eubat ay\u0131nda, b\u00f6lgedeki Rumlar\u0131n silahlar\u0131n\u0131n toplanmas\u0131 amac\u0131yla askeri harekat ba\u015flat\u0131l\u0131rken, di\u011fer yandan, Mart 1921\u2019de Havza, Merzifon, Tokat, \u00c7orum, Sivas ve Samsun\u2019da yakla\u015f\u0131k 1500 gayrim\u00fcslim erkek, bu ordu b\u00fcnyesinde kurulan amele taburlar\u0131na al\u0131nd\u0131 ve taburlar nihayetinde Anadolu i\u00e7lerine sevk edildi. Bahar\u0131n gelmesiyle birlikte, \u00f6zellikle Nebiyan b\u00f6lgesine ikinci askeri harekat ba\u015flat\u0131larak, \u201cRumlar\u0131 bir daha e\u015fk\u0131yal\u0131\u011fa kalk\u0131\u015fmamak \u00fczere terbiye ve e\u015fk\u0131ya s\u0131\u011f\u0131na\u011f\u0131 olan k\u00f6yleri tahrip etmek\u201d emredildi ve harekata kat\u0131lan subaylar ve erlerden \u201cfaaliyetlerinde \u00e7ok \u015fiddetli davranmalar\u0131\u201d istendi.<\/p>\n<p><strong>Tehcir ba\u015fl\u0131yor<\/strong><br \/>\nBu harekata kar\u015f\u0131 b\u00f6lge Rumlar\u0131n\u0131n direni\u015fe ge\u00e7mesi sebebiyle, Nurettin Pa\u015fa, Nebiyan ve civar\u0131ndaki Rumlar\u0131n tehcirini g\u00fcndeme getirdi. Samsun Mutasarr\u0131fl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n fikri ise b\u00f6lgedeki t\u00fcm Rum k\u00f6ylerinin n\u00fcfusunun Anadolu\u2019da \u00e7o\u011funlu\u011fu olu\u015fturmayacaklar\u0131 \u015fekilde s\u00fcr\u00fclmesi ve bo\u015faltt\u0131klar\u0131 k\u00f6ylere T\u00fcrklerin yerle\u015ftirilmesiydi. May\u0131s 1921\u2019de, Bat\u0131 Cephesi\u2019nde Yunan kuvvetlerinin h\u0131zla ilerlemesi ve Karadeniz\u2019e asker \u00e7\u0131karmas\u0131 ihtimaline kar\u015f\u0131, Dahiliye Vekaleti nezdinde kabul g\u00f6ren tehcir fikri, 9 Haziran\u2019da Yunan donanmas\u0131n\u0131n \u0130nebolu\u2019yu bombalamas\u0131 \u00fczerine, 12 Haziran 1921\u2019de sahildeki 15-50 ya\u015flar\u0131ndaki Rumlar\u0131n i\u00e7 k\u0131s\u0131mlara tehciri karar\u0131 al\u0131nmas\u0131yla hayata ge\u00e7irildi. Bu karar, 16 Haziran\u2019da Merkez Ordusu\u2019na bildirilerek uygulamaya konur. Temmuz 1921\u2019de, tehcir b\u00f6lgesinin kapsam\u0131 geni\u015fletilirken, t\u00fcm Karadeniz b\u00f6lgesi 12 Haziran 1921 tarihinden itibaren sava\u015f b\u00f6lgesi ilan edildi. Anadolu i\u00e7lerine sevk edilen Rumlar, \u00f6zellikle Topal Osman ve \u015eaki Ali\u2019nin liderli\u011findeki milisler taraf\u0131ndan \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. Samsun\u2019un M\u00fcsl\u00fcman e\u015fraf\u0131n\u0131n bu katliamlardan do\u011fan \u015fikayeti \u00fczerine ve Yunan g\u00fc\u00e7lerinin b\u00f6lgeye m\u00fcdahalesinden duyulan endi\u015fe sebebiyle Temmuz ay\u0131nda Samsun\u2019da tehcir karar\u0131 ask\u0131ya al\u0131nd\u0131; di\u011fer b\u00f6lgelerde de Sakarya Meydan Muharebesi\u2019ne haz\u0131rl\u0131k i\u00e7in Merkez Ordusu\u2019ndan Bat\u0131 Cephesi\u2019ne asker kayd\u0131r\u0131lmas\u0131ndan dolay\u0131 Rumlar\u0131n sevki yava\u015flat\u0131ld\u0131. Ancak Eyl\u00fcl 1921\u2019de T\u00fcrk g\u00fc\u00e7lerinin Sakarya\u2019da sava\u015f\u0131 kazanmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, t\u00fcm b\u00f6lgelerdeki tehcirler h\u0131zland\u0131. Nurettin Pa\u015fa\u2019n\u0131n emriyle, Dahiliye Vekaleti\u2019nin b\u00f6lgeye g\u00f6nderdi\u011fi 25 Haziran 1921 tarihli tehcir emrinde uygun g\u00f6rmedi\u011fi \u201ckad\u0131nlar ve \u00e7ocuklar\u0131n i\u00e7 b\u00f6lgelere sevki\u201d de yap\u0131ld\u0131 ve yetkili makamlar bu duruma tepki g\u00f6stermedi. Ege, Marmara ve hatta Konya\u2019dan g\u00f6nderilen Rum ve Ermeni kafilelerle birlikte, Pontuslu Rumlar da Sivas\u2019a ve oradan Van, Bitlis, Harput, Erzurum veya Diyarbak\u0131r\u2019a g\u00f6nderildi. Near East Relief\u2019in Harput Amerikan Hastanesi Direkt\u00f6r\u00fc Mark Ward\u2019un yazd\u0131klar\u0131na g\u00f6re, 1922 y\u0131l\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131na kadar s\u00fcren tehcir s\u0131ras\u0131nda, Rum kafileler, s\u0131kl\u0131kla yolda sald\u0131r\u0131ya u\u011frad\u0131 veya a\u00e7l\u0131ktan, so\u011fuktan veya tif\u00fcsten k\u0131r\u0131ld\u0131lar.<br \/>\nTehcir karar\u0131na kar\u015f\u0131 direni\u015f g\u00f6stererek da\u011fl\u0131k b\u00f6lgelerdeki silahl\u0131 gruplara kat\u0131lmaya ba\u015flayan Rumlar\u0131n say\u0131s\u0131 s\u00fcrekli artarken, buna kar\u015f\u0131l\u0131k, A\u011fustos 1921\u2019de b\u00f6lgede bu kez Samsun \u0130stiklal Mahkemesi g\u00f6reve ba\u015flad\u0131 ve Merkez Ordusu\u2019nun Rumlara y\u00f6nelik askeri harekatlar\u0131 h\u0131z kazand\u0131. Bu s\u0131rada, Meclis, Nurettin Pa\u015fa\u2019n\u0131n ayn\u0131 d\u00f6nemde Ko\u00e7giri\u2019de patlak veren isyana kar\u015f\u0131 uygulad\u0131\u011f\u0131 \u015fiddeti g\u00f6z ard\u0131 etmedi ve uzun tart\u0131\u015fmalar sonucu Nurettin Pa\u015fa, kanunsuz uygulamalar\u0131 sebebiyle 3 Kas\u0131m 1921\u2019de g\u00f6revden al\u0131nd\u0131. 8 \u015eubat 1922 tarihinde Merkez Ordusu da la\u011fvedilirken, bu d\u00f6nemde Meclis\u2019in Nurettin Pa\u015fa\u2019y\u0131 yarg\u0131lama giri\u015fimleri Mustafa Kemal\u2019in \u00e7abas\u0131yla akim b\u0131rak\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p><strong>Soyk\u0131r\u0131m devam ediyor<\/strong><br \/>\nAncak Pontus Soyk\u0131r\u0131m\u0131, bu tarihten sonra da Dahiliye Vekaleti\u2019ne ba\u011fl\u0131 X. F\u0131rka y\u00f6netiminde h\u0131z kesmeden devam eder. Dahiliye Vekili Ali Fethi Bey\u2019in 14 \u015eubat 1922\u2019de Hakimiyet-i Milliye gazetesinde yay\u0131nlanan beyannamesinin ard\u0131ndan 18 \u015eubat\u2019ta yeni bir askeri harekat ba\u015flat\u0131ld\u0131. Eyl\u00fcl 1922\u2019de T\u00fcrk g\u00fc\u00e7lerinin nihai zaferleriyle sava\u015f\u0131n nihayete ermesine ra\u011fmen, Pontus\u2019a y\u00f6nelik askeri harekat \u015fiddeti giderek azalsa da \u015eubat 1923\u2019e kadar devam etti. Nihayetinde, Mustafa Kemal Pa\u015fa, \u201cPontus ve Samsun havalisinde son zamanlarda neticeye ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131, muvaffak olundu\u011funu, hi\u00e7bir vukuat\u0131n kalmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 hatta Rum te\u015fkilat\u0131n\u0131n \u00e7\u00fcr\u00fcy\u00fcp da\u011f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131\u201d belirtti\u011fi s\u00f6zleriyle askeri harekat sona ererken, b\u00f6lgede kalan H\u0131ristiyan Rumlar da T\u00fcrk-Yunan M\u00fcbadelesi\u2019yle birlikte T\u00fcrkiye\u2019den \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131. B\u00f6ylece, \u201cPontus meselesi,\u201d Karadeniz b\u00f6lgesinin y\u00fczy\u0131llard\u0131r par\u00e7as\u0131 olan bir medeniyetin yok edilmesiyle son bulmu\u015f oldu.<br \/>\nAra\u015ft\u0131rmac\u0131 Tamer \u00c7ilingir\u2019e g\u00f6re, 1914\u2019ten M\u00fcbadele\u2019ye kadar toplamda 353 bin Pontuslu Rum katledildi. T\u00fcrk ar\u015fiv belgelerine g\u00f6re ise 1921\u2019in ba\u015f\u0131 ile \u015eubat 1923 aras\u0131nda yap\u0131lan askeri harekatlarda 11.198 Rum \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. Ayr\u0131ca Merkez Ordusu kay\u0131tlar\u0131na g\u00f6re, Haziran-Aral\u0131k 1921 tarihleri aras\u0131nda Samsun, Amasya, Sivas, Ordu, Tokat, \u00c7orum, Sinop ve Giresun\u2019dan yakla\u015f\u0131k 59 bin Rum tehcir edildi. Bunun yan\u0131 s\u0131ra, Sivas \u0130stiklal Mahkemesi, toplamda 454 Rum\u2019a &#8220;Pontus\u00e7uluk&#8221;la ilgili \u00e7e\u015fitli su\u00e7lardan \u00f6t\u00fcr\u00fc cezalar verirken, bu cezalar\u0131n 122\u2019si idamd\u0131. Daha sonra g\u00f6rev yapan Samsun \u0130stiklal Mahkemesi&#8217;nce ise 10 Ekim 1921 tarihine kadar \u201cPontus meselesi\u201dnden \u00f6t\u00fcr\u00fc 3\u2019\u00fc M\u00fcsl\u00fcman 177 ki\u015fi idam edildi. Yine bu &#8220;su\u00e7&#8221; kapsam\u0131nda, 74 ki\u015fiye g\u0131yaben idam, 10 ki\u015fiye k\u00fcrek, 2 ki\u015fiye hapis cezas\u0131 verildi. Ayr\u0131ca, 34 ki\u015fi de \u015f\u00fcpheli olduklar\u0131 gerek\u00e7esiyle s\u00fcrg\u00fcn edildi. S\u00f6z konusu mahkemelerle ilgili daha geni\u015f bilgi, ancak TBMM&#8217;de \u0130stiklal Mahkemeleri Ar\u015fivi&#8217;nin a\u00e7\u0131lmas\u0131yla elde edilebilecektir.<\/p>\n<p><strong>ERMEN\u0130 SOYKIRIMI PONTUS&#8217;UN NERES\u0130NDE?<br \/>\n<\/strong>Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131 gibi Pontus Soyk\u0131r\u0131m\u0131\u2019n\u0131n da \u00f6nemli bir aya\u011f\u0131, b\u00f6lgedeki Rum n\u00fcfusun g\u00fcvenlik gerek\u00e7esiyle sorun yaratmayacaklar\u0131 b\u00f6lgelere \u00e7o\u011funluk olu\u015fturamayacaklar\u0131 \u015fekilde \u201ctehcir\u201d edilmesiydi. Dolay\u0131s\u0131yla, Meclis\u2019te 1921-22\u2019de Pontuslu Rumlara uygulanan tehcir g\u00fcndeme geldi\u011finde baz\u0131 mebuslar\u0131n akl\u0131na hen\u00fcz birka\u00e7 y\u0131l \u00f6nce yap\u0131lm\u0131\u015f olan \u201cErmeni tehciri\u201d geliyordu. 11 \u015eubat 1922\u2019de, Erzurum Mebusu H\u00fcseyin Avni Bey, b\u00f6yle bir kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma yap\u0131yor ve \u201cErmeni tehciri\u201dni daha ba\u015far\u0131l\u0131 buluyordu: \u201cBir gaye i\u00e7in \u0130ttihat-\u0131 Terakki\u2019nin yapt\u0131\u011f\u0131 icraat\u0131 ne kadar b\u00fcy\u00fck olsa dahi katiyen kimse hissetmedi. D\u00fc\u015fmanlar\u0131m\u0131z bile takdir ettiler.\u201d H\u00fcseyin Avni Bey, Rum tehcirinde Ankara H\u00fck\u00fcmeti ad\u0131na i\u015f yapanlar\u0131n usuls\u00fczl\u00fckleri nedeniyle \u201cPontus meselesini halletme\u201d f\u0131rsat\u0131n\u0131n elden ka\u00e7\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu: \u201cBizim icraat\u0131m\u0131z s\u0131f\u0131r oldu\u011fu halde tehlike alt\u0131nda bulunan milyonlarca karde\u015flerimizi d\u00fc\u015f\u00fcnecek kadar bir maharet g\u00f6steremedik. Bunu yapanlar efendiler, bu f\u0131rsattan istifade ederek ya birisini soymak veyahut \u00fc\u00e7 adam be\u015f hafiyenin H\u00fck\u00fcmet aleti olmak yolunu tuttular. Bu fenal\u0131klar\u0131 bizim nam\u0131m\u0131za yapt\u0131lar. Efendiler, b\u00f6yle oldu\u011fu halde hi\u00e7bir \u015fey yap\u0131lamam\u0131\u015ft\u0131r. Pontus yine uykuda yat\u0131yor. Pontus\u00e7ular i\u00e7in biliyorsunuz f\u0131rsat var idi. Fakat onlara bir icraat yap\u0131lamad\u0131. Bilakis biz tazyik ederek memleketimizde asayi\u015fsizlik g\u00f6sterdik.\u201d<br \/>\nMeclis\u2019te h\u00fck\u00fcmete y\u00f6nelik bu y\u00f6nde ele\u015ftirilere cevab\u0131, 10 Haziran 1922\u2019de Maliye Vekili Hasan Fehmi Bey, durumu Ermeni tehciriyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rarak verecekti. Hasan Fehmi Bey\u2019e g\u00f6re, Pontuslu Rumlar Ermeni tehcirine \u015fahitlik ettikleri i\u00e7in direni\u015f g\u00f6steriyordu: \u201cErmeni tehciri yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 vakitte memleketin d\u00f6rt taraf\u0131 muazzam ordularla \u00e7evrilmi\u015f ve tehcirin ne demek oldu\u011funu, bir milleti kald\u0131r\u0131p bir memleketten di\u011fer bir memlekete nakletmek ne demek oldu\u011funu Ermeniler bilmedi\u011finden ve daha do\u011frusu tecr\u00fcbesini g\u00f6rmedikleri i\u00e7in derhal ink\u0131yat ettiler [boyun e\u011fdiler] ve birden tatbik edilmi\u015fti. Pontus meselesini Heyeti Vekile karar verdi\u011fi vakitte ondan iki sene evvel Rumlar silahlanm\u0131\u015f, da\u011flarda, k\u0131rlarda her t\u00fcrl\u00fc vesaiti ihzar etmi\u015f [haz\u0131rlam\u0131\u015f], biz m\u00fcdafaa vaziyetinde bulunuyorduk. Yani di\u011fer tehcirler gibi ani ve birden yap\u0131lacak bir vaziyette de\u011fildik.\u201d Lazistan Mebusu Ziya Hur\u015fit, 19 A\u011fustos 1922 tarihli celsede, h\u00fck\u00fcmetin \u201cPontus oca\u011f\u0131n\u0131 tamamen s\u00f6nd\u00fcrmeye muvaf\u0131k olamad\u0131\u011f\u0131n\u0131\u201d s\u00f6yleyecek ve uygulanan tehcirin ba\u015far\u0131l\u0131 olamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 Ermeni tehcirini ima ederek ele\u015ftirecekti: \u201cBinaenaleyh tehcir gayet acele ve hi\u00e7bir tecr\u00fcbe g\u00f6rmeden, tecr\u00fcbesiz olarak, adeta g\u00f6rmemi\u015f\u00e7esine yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\u201d<\/p>\n<p>* Bu makale i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z ara\u015ft\u0131rmaya verdikleri b\u00fcy\u00fck katk\u0131lardan \u00f6t\u00fcr\u00fc \u00c7\u0131nar Kiper, \u00dcmit Kurt, Theodosios Kyriakidis, George Mavropoulos, Sezin \u015eent\u00fcrk ve Tamar Nalc\u0131\u2019ya \u00e7ok te\u015fekk\u00fcr ederiz.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.agos.com.tr\/tr\/yazi\/20658\/birinci-mecliste-pontus-tartismalari-gayrimuslimlerin-hepsini-mahvedecek-miyiz\"><strong><em>http:\/\/www.agos.com.tr\/tr\/yazi\/20658\/birinci-mecliste-pontus-tartismalari-gayrimuslimlerin-hepsini-mahvedecek-miyiz<\/em><\/strong><\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>19 May\u0131s 1919, Pontus soyk\u0131r\u0131m\u0131 ma\u011fdurlar\u0131nca soyk\u0131r\u0131m\u0131n ba\u015flang\u0131\u00e7 g\u00fcn\u00fc olarak kabul ediliyor. Serdar Korucu ve Emre Can Da\u011fl\u0131o\u011flu 99 y\u0131l sonra hem konunun Meclis\u2019te gizli oturumlarda hangi boyutlar\u0131yla ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 inceliyor hem de uygulan\u0131\u015f itibariyle Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131 ile ne t\u00fcr benzerlikler kurulabilece\u011fine bak\u0131yor. &nbsp; SERDAR KORUCU serdarkorucu@hotmail.com EMRE CAN DA\u011eLIO\u011eLU misakmanusyan@gmail.com 15 May\u0131s 1919\u2019da Yunanistan [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":46675,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[44,1,70,20,53],"tags":[],"class_list":["post-46673","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ermeni-soykirimi","category-haberler","category-makaleler","category-tarih-sayfalari","category-turkiyede-azinliklar"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.4 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Birinci Meclis\u2019te Pontus tart\u0131\u015fmalar\u0131: \u201cGayrimu\u0308slimlerin hepsini mahvedecek miyiz?\u201d - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=46673\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Birinci Meclis\u2019te Pontus tart\u0131\u015fmalar\u0131: \u201cGayrimu\u0308slimlerin hepsini mahvedecek miyiz?\u201d - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"19 May\u0131s 1919, Pontus soyk\u0131r\u0131m\u0131 ma\u011fdurlar\u0131nca soyk\u0131r\u0131m\u0131n ba\u015flang\u0131\u00e7 g\u00fcn\u00fc olarak kabul ediliyor. Serdar Korucu ve Emre Can Da\u011fl\u0131o\u011flu 99 y\u0131l sonra hem konunun Meclis\u2019te gizli oturumlarda hangi boyutlar\u0131yla ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 inceliyor hem de uygulan\u0131\u015f itibariyle Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131 ile ne t\u00fcr benzerlikler kurulabilece\u011fine bak\u0131yor. &nbsp; SERDAR KORUCU serdarkorucu@hotmail.com EMRE CAN DA\u011eLIO\u011eLU misakmanusyan@gmail.com 15 May\u0131s 1919\u2019da Yunanistan [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=46673\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2018-05-21T07:37:41+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2018\/05\/Rum-muhacirler-1.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1024\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"745\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"26 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=46673#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=46673\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\"},\"headline\":\"Birinci Meclis\u2019te Pontus tart\u0131\u015fmalar\u0131: \u201cGayrimu\u0308slimlerin hepsini mahvedecek miyiz?\u201d\",\"datePublished\":\"2018-05-21T07:37:41+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=46673\"},\"wordCount\":5118,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=46673#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2018\\\/05\\\/Rum-muhacirler-1.jpg\",\"articleSection\":[\"Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131\",\"Haberler\",\"Makaleler\",\"Tarih Sayfalar\u0131\",\"T\u00fcrkiye\u2019de Az\u0131nl\u0131klar\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=46673#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=46673\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=46673\",\"name\":\"Birinci Meclis\u2019te Pontus tart\u0131\u015fmalar\u0131: \u201cGayrimu\u0308slimlerin hepsini mahvedecek miyiz?\u201d - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=46673#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=46673#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2018\\\/05\\\/Rum-muhacirler-1.jpg\",\"datePublished\":\"2018-05-21T07:37:41+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=46673#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=46673\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=46673#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2018\\\/05\\\/Rum-muhacirler-1.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2018\\\/05\\\/Rum-muhacirler-1.jpg\",\"width\":1024,\"height\":745},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=46673#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Birinci Meclis\u2019te Pontus tart\u0131\u015fmalar\u0131: \u201cGayrimu\u0308slimlerin hepsini mahvedecek miyiz?\u201d\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/\",\"name\":\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\",\"name\":\"admin\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?author=7\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Birinci Meclis\u2019te Pontus tart\u0131\u015fmalar\u0131: \u201cGayrimu\u0308slimlerin hepsini mahvedecek miyiz?\u201d - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=46673","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Birinci Meclis\u2019te Pontus tart\u0131\u015fmalar\u0131: \u201cGayrimu\u0308slimlerin hepsini mahvedecek miyiz?\u201d - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","og_description":"19 May\u0131s 1919, Pontus soyk\u0131r\u0131m\u0131 ma\u011fdurlar\u0131nca soyk\u0131r\u0131m\u0131n ba\u015flang\u0131\u00e7 g\u00fcn\u00fc olarak kabul ediliyor. Serdar Korucu ve Emre Can Da\u011fl\u0131o\u011flu 99 y\u0131l sonra hem konunun Meclis\u2019te gizli oturumlarda hangi boyutlar\u0131yla ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 inceliyor hem de uygulan\u0131\u015f itibariyle Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131 ile ne t\u00fcr benzerlikler kurulabilece\u011fine bak\u0131yor. &nbsp; SERDAR KORUCU serdarkorucu@hotmail.com EMRE CAN DA\u011eLIO\u011eLU misakmanusyan@gmail.com 15 May\u0131s 1919\u2019da Yunanistan [&hellip;]","og_url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=46673","og_site_name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","article_published_time":"2018-05-21T07:37:41+00:00","og_image":[{"width":1024,"height":745,"url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2018\/05\/Rum-muhacirler-1.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"26 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=46673#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=46673"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e"},"headline":"Birinci Meclis\u2019te Pontus tart\u0131\u015fmalar\u0131: \u201cGayrimu\u0308slimlerin hepsini mahvedecek miyiz?\u201d","datePublished":"2018-05-21T07:37:41+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=46673"},"wordCount":5118,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=46673#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2018\/05\/Rum-muhacirler-1.jpg","articleSection":["Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131","Haberler","Makaleler","Tarih Sayfalar\u0131","T\u00fcrkiye\u2019de Az\u0131nl\u0131klar"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=46673#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=46673","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=46673","name":"Birinci Meclis\u2019te Pontus tart\u0131\u015fmalar\u0131: \u201cGayrimu\u0308slimlerin hepsini mahvedecek miyiz?\u201d - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=46673#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=46673#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2018\/05\/Rum-muhacirler-1.jpg","datePublished":"2018-05-21T07:37:41+00:00","author":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=46673#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=46673"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=46673#primaryimage","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2018\/05\/Rum-muhacirler-1.jpg","contentUrl":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2018\/05\/Rum-muhacirler-1.jpg","width":1024,"height":745},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=46673#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/akunq.net\/tr"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Birinci Meclis\u2019te Pontus tart\u0131\u015fmalar\u0131: \u201cGayrimu\u0308slimlerin hepsini mahvedecek miyiz?\u201d"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/","name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e","name":"admin","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?author=7"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/46673","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=46673"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/46673\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":46676,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/46673\/revisions\/46676"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/46675"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=46673"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=46673"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=46673"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}