{"id":43296,"date":"2016-12-26T03:00:50","date_gmt":"2016-12-26T08:00:50","guid":{"rendered":"http:\/\/akunq.net\/tr\/?p=43296"},"modified":"2016-12-26T03:00:50","modified_gmt":"2016-12-26T08:00:50","slug":"turkiye-ermenileri-icin-1915teki-soykirim-sonrasinda-hafiza-kirim-ile-devam-etti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=43296","title":{"rendered":"\u2018T\u00fcrkiye Ermenileri i\u00e7in 1915\u2019teki soyk\u0131r\u0131m sonras\u0131nda haf\u0131za-k\u0131r\u0131m ile devam etti\u2019"},"content":{"rendered":"

\"1915teki-soykirim\"<\/a>Adnan \u00c7elik<\/strong><\/a>\u00a0<\/strong><\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019de \u00dc\u00e7 Nesilde Ermeni Olmak\u2019 ba\u015fl\u0131kl\u0131 doktora \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n yazar\u0131 Nazl\u0131 Temir Beyleryan \u201cT\u00fcrkiye\u2019deki Ermenilerin 1915 sonras\u0131ndaki demografik hareketleri incelendi\u011finde, ya\u015fanm\u0131\u015f olan k\u0131r\u0131m\u0131n ba\u015fta \u2018haf\u0131za-k\u0131r\u0131m\u2019(m\u00e9moricide) oldu\u011fu ger\u00e7ekli\u011fine var\u0131yoruz.\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

Son y\u0131llarda sadece 1915 Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131 de\u011fil, ayn\u0131 zamanda 1915\u2019teki b\u00fcy\u00fck y\u0131k\u0131mdan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar hayatta kalm\u0131\u015f bir avu\u00e7 Ermeni cemaatinin soyk\u0131r\u0131m-sonras\u0131 deneyimlerine de odaklanan \u00e7al\u0131\u015fmalar art\u0131yor. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalar sadece klasik tarih\u00e7ilik yakla\u015f\u0131m\u0131 \u00fczerinden de\u011fil ayn\u0131 zamanda s\u00f6z\u00fc haf\u0131zay\u0131, g\u00fcndelik ya\u015fam deneyimlerini da esas alarak soyk\u0131r\u0131m-sonras\u0131 s\u00fcreci ele alan bir yakla\u015f\u0131m\u0131 benimsiyorlar. Lerna Ekmek\u00e7io\u011flu, Talin Suciyan ve Hakem Al-Rustom bu konuda T\u00fcrkiye sahas\u0131 i\u00e7in akla gelen ilk isimler. Bu sahaya g\u00fcncel ve son derece yenilik\u00e7i bir katk\u0131y\u0131 da Paris EHESS\u2019de \u2018Ermenilerin Toplumsal Hafizas\u0131n\u0131n Unutturma Politikas\u0131yla Olan \u0130mtihan\u0131: T\u00fcrkiye\u2019de \u00dc\u00e7 Nesilde Ermeni Olmak\u2019 ba\u015fl\u0131kl\u0131 doktora \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131yla Nazl\u0131 Temir Beyleryan yapt\u0131. Kendisi de aile k\u00f6kleri Anadolu\u2019ya ve soyk\u0131r\u0131m sonras\u0131nda \u0130stanbul\u2019a uzanan bir Ermeni olan Nazl\u0131, uzun soluklu bir saha ara\u015ft\u0131rmas\u0131na dayanan bu \u00e7al\u0131\u015fmada \u2018kolektif haf\u0131za\u2019, \u2018unutma\u2019, hat\u0131rlama ve yas kavramlar\u0131 etraf\u0131nda geli\u015ftiriyor anlama \u00e7er\u00e7evesini. Soyk\u0131r\u0131m dedi\u011fimiz \u015feyin, iktidar nezdinde ve bunun bir uzant\u0131s\u0131 olarak g\u00fcndelik ya\u015fam pratiklerinde, 1915 ile ba\u015flayan ama bitmeyen, s\u00fcregelen bir durum oldu\u011funu \u2018m\u00e9moricide\u2019 yani haf\u0131za-k\u0131r\u0131m olarak \u00e7er\u00e7eveliyor. Marc Nichanian\u2019\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na referansla, 1915\u2019deki felaketin sadece var olan\u0131 \u00f6ld\u00fcrmedi\u011fini, \u2018\u00f6lm\u00fc\u015f olan\u0131, katledileni de yok sayd\u0131\u011f\u0131n\u0131\u2019 ortaya koyuyor. Yine \u00f6zellikle soyk\u0131r\u0131m sonras\u0131 hayatta kalan K\u00fcrdistan ve Anadolu Ermenilerinin 1950\u2019lerde ve 60\u2019larda \u0130stanbul’a zorunlu g\u00f6\u00e7 etme deneyimlerini, \u0130stanbul Ermenilerinin ge\u00e7mi\u015fi hat\u0131rlama ve unutma aras\u0131ndaki sal\u0131n\u0131m\u0131 ve bunun her iki a\u00e7\u0131dan da nas\u0131l bir yas edimi olarak olduk\u00e7a yak\u0131c\u0131 bir \u015fekilde deneyimlendi\u011fini de anlat\u0131yor Nazl\u0131. Hrant Dink’in 2007\u2019de katledilmesinden sonra Ermeni cemaatinde ciddi bir haf\u0131za uyan\u0131\u015f\u0131 oldu\u011funu ve bunun \u00f6zelikle gen\u00e7 ku\u015fak Ermenilerde yeni bir politik \u00f6znellik yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor. En nihayetinde ger\u00e7ek bir y\u00fczle\u015fmenin sadece devlet d\u00fczeyinde degil ayn\u0131 zamanda toplum d\u00fczeyinde ya\u015fanabilece\u011fini ve soyk\u0131r\u0131m\u0131n tan\u0131nmas\u0131n\u0131n esas olarak toplumsal d\u00fczeyde anlam kazanabilece\u011fini belirtiyor.<\/p>\n

\u00d6ncelikle klasik bir soru ile ba\u015flayal\u0131m. Tez konusunu \u00e7al\u0131\u015fmaya nas\u0131l karar verdin?<\/strong><\/p>\n

Tez konusuna ba\u015flamam \u00fcniversite y\u0131llar\u0131ma dayan\u0131yor. Ama \u00f6ncesinde \u015funu s\u00f6ylemem gerekir. T\u00fcrkiye\u2019de do\u011fmu\u015f b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015f, Ermeni okullar\u0131nda e\u011fitim alm\u0131\u015f biri olarak, \u2018bizler\u2019 \u2018kendi\u2019 tarihimizin d\u0131\u015f\u0131nda tutulduk. Hem T\u00fcrkiye\u2019de olup biten akt\u00fcel hayat\u0131n, siyasi ya\u015fam\u0131n uza\u011f\u0131nda b\u0131rak\u0131ld\u0131k hem de Ermeni tarihinden muaf edildik. Bunun nedenlerini T\u00fcrkiye\u2019deki siyasal ve toplumsal konjonkt\u00fcrde aramal\u0131 \u015f\u00fcphesiz. \u00d6zellikle biz 1980 sonras\u0131 ku\u015faklar i\u00e7in, apolitik, toplumsal olaylara duyars\u0131z, tarihin d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rak\u0131lan bir nesil yarat\u0131lmak\u00a0 istendi. Bundan biz de nasibimizi ald\u0131k bir par\u00e7a. Aktar\u0131lmayan, anlat\u0131lmayan hik\u00e2yelerin, \u2018bilmeyen\u2019, \u2018tan\u0131mayan\u2019, \u2018irdelemeyen\u2019 \u00f6zneleri olduk. Benim ise bu pek de \u2018bilmedi\u011fim\u2019 bana \u2018aktar\u0131lmayan\u2019, \u00e7o\u011fu zaman ailemizde konu\u015fulmayan, toplumsal bir tabu olan \u2018Ermeni tarihi\u2019 ile ilk y\u00fczlesmem \u00fcniversite son senede bitirme tezim ile ba\u015flad\u0131.<\/p>\n

Galatasaray \u00dcniversitesi sosyoloji b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc bitirmek \u00fczere haz\u0131rlamam gereken lisans bitirme tezi i\u00e7in konu aray\u0131\u015f\u0131 i\u00e7indeydim. Dedem Sivas Hafik\u2019li Demirci Bo\u011fos Usta\u2019n\u0131n hayat hik\u00e2yesinin izlerini s\u00fcrerek bir bitirme tezi yazmay\u0131 planlam\u0131\u015ft\u0131m. Bu konuyu se\u00e7memde babam Simon\u2019un beni cesaretlendirmi\u015f oldu\u011funu s\u00f6ylemem gerekir. Hatta bu fikri ilk kez o vermi\u015fti bana. Bunu \u015fimdi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcmde daha iyi g\u00f6rebiliyorum neden babam\u0131n benim \u00f6n\u00fcmde bu \u00e7al\u0131\u015fma alan\u0131na giden yolu a\u00e7m\u0131\u015f oldu\u011funu. Senelerce bana aktar\u0131lmayan tarih ile, ya\u015fanm\u0131\u015fl\u0131klarla y\u00fczle\u015fmem i\u00e7in babam bana bir anahtar vermi\u015fti. Ben de o anahtar\u0131 tarihin karanl\u0131k ve unutulmu\u015f kap\u0131lar\u0131n\u0131 a\u00e7mak icin kullanm\u0131\u015ft\u0131m\u2026 Dedem ve Anadolulu bir Ermeni\u2019nin ya\u015fad\u0131klar\u0131, onun Anadolu\u2019dan \u0130stanbul\u2019a g\u00f6\u00e7 hik\u00e2yesi, ondan evvel kendi babalar\u0131n\u0131n s\u00fcrg\u00fcn hik\u00e2yeleri, 1915\u2019te kaybettikleri \u00e7ocuklar\u0131, kurtulanlar\u0131n hik\u00e2yeleri, yine 1915\u2019te b\u00fcy\u00fck nenemin bir Ermeni kad\u0131n olarak ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 travmalar ve daha bir\u00e7ok an\u0131yla, bu bitirme projesi sayesinde y\u00fczle\u015ftim ve tarihin unutulmu\u015f zamanlar\u0131nda bilmedi\u011fim hikayelerle tan\u0131\u015ft\u0131m.<\/p>\n

2006\u2019da ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m bu \u00e7al\u0131\u015fma o d\u00f6nem i\u00e7inde, hocalar\u0131m taraf\u0131ndan \u2018cesurca\u2019 bir ad\u0131m olarak de\u011ferlendirilmi\u015fti. Oysa geriye d\u00f6n\u00fcp bakt\u0131\u011f\u0131mda, o tez sadece Bo\u011fos dedem gibi pek \u00e7ok Ermeni\u2019nin hayat hik\u00e2yesine \u0131\u015f\u0131k tuttu ama bundan \u00f6teye de gitmedi. Yani baz\u0131lar\u0131 i\u00e7in \u2018cesurca\u2019 bir ad\u0131m olan bu \u00e7al\u0131\u015fma bug\u00fcn bakt\u0131\u011f\u0131mda benim g\u00f6z\u00fcmde, \u2018etliye s\u00fctl\u00fcye de\u011fmemi\u015f\u2019 bir an\u0131 kitab\u0131ndan \u00f6teye ge\u00e7mez. Oysa bir sosyoloji \u00f6grencisinin gayelerinden biri var olan olgular\u0131 tespit etmek ve nedenlerini irdelemek de\u011fil midir? Peki ya ben neden bir Ermeni\u2019nin ya\u015fam hik\u00e2yesini anlat\u0131rken \u2018\u00f6teki\u2019, \u2018g\u00e2vur\u2019 olarak ya\u015fam\u0131\u015f bir demirci ustas\u0131n\u0131n, ya\u015fam\u0131n\u0131 belirleyen fakt\u00f6rlerin nedenlerini yeterince sorgulamam\u0131\u015ft\u0131m\u2026 San\u0131r\u0131m cevab\u0131 a\u00e7\u0131k, dedi\u011fim gibi sorgulamaktan uzak, \u2018\u00e7ekinen\u2019 ya da \u2018korkan\u2019 irdelemeyi \u2018sak\u0131ncal\u0131\u2019 bulan bir neslin \u00f6\u011frencileriydik. Zaten benim yapt\u0131\u011f\u0131m da kendi neslim ve d\u00f6nemim i\u00e7in \u2018olduk\u00e7a cesur\u2019 du, gerisine de gerek yoktu\u2026 Ama \u00f6yle olmad\u0131 ben devam\u0131n\u0131 sorgulamak i\u00e7in kendimi Paris\u2019te y\u00fcksek lisans yaparken buldum.<\/p>\n

Fransa\u2019da ilk idrak etti\u011fim \u015fey ise T\u00fcrkiye\u2019de \u2018tabu\u2019 olarak g\u00f6rd\u00fcklerimizin orada olmad\u0131\u011f\u0131yd\u0131. Ya da bize \u2018cesur i\u015fler\u2019 diye \u00f6\u011fretilenlerin asl\u0131nda bilimsel alanda gayet kolayl\u0131kla ara\u015ft\u0131r\u0131labilen konular oldu\u011fuydu. Burada da y\u00fcksek lisans yapt\u0131ktan sonra, doktoraya ba\u015flay\u0131p ba\u015flamama konusunda karar vermeliydim. Me\u015fakkatli ve uzun bir yoldu, her \u00f6\u011frenci gibi kafam kar\u0131\u015f\u0131kt\u0131, doktoraya ba\u015flamal\u0131 m\u0131 yoksa ba\u015fka alanlarda mi faal olmal\u0131? Fakat 19 Ocak 2007 g\u00fcn\u00fc bir\u00e7oklar\u0131n\u0131n oldu\u011fu gibi, benim de milad\u0131m oldu. O g\u00fcn\u00fcn ger\u00e7ekten karar almamda etkili oldu\u011funu s\u00f6ylemem gerekir. Kendi kendime \u201cBa\u015fka \u00e7\u0131k\u0131\u015f yolu yok bu yola devam etmeliyiz\u201d dedi\u011fimi hat\u0131rl\u0131yorum. Dolay\u0131s\u0131yla doktora tezime devam etmemde dedem demirci Bo\u011fos Usta gibi Hrant Dink\u2019in katledilmesi de \u00e7ok b\u00fcy\u00fck rol oynad\u0131. San\u0131r\u0131m 1915\u2019te katledilenler kadar, Hrant Dink\u2019e de Ermeni toplumu olarak \u00e7ok \u015fey bor\u00e7luyuz\u2026 \u0130\u015fte uzun ve me\u015fakkatli s\u00fcrecin ilk tohumlar\u0131 bu \u015fekilde at\u0131ld\u0131.<\/p>\n

Y\u0131llarca yaz\u0131lm\u0131\u015f koca bir tezi birka\u00e7 sat\u0131rla anlatmak zor elbette ama okuyucular i\u00e7in k\u0131saca \u00f6zetleyebilir misin?<\/strong><\/p>\n

Bu tez, bug\u00fcn T\u00fcrkiye\u2019deki Ermenilerin kendi haf\u0131zalar\u0131yla nas\u0131l ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131 ele al\u0131yor. \u00dclkedeki unutturma politikalar\u0131 ve toplumsal birtak\u0131m olgular \u00e7evresinde d\u0131\u015flanan \u2018\u00f6tekile\u015fen\u2019 haf\u0131zalar\u0131n toplumsal alandaki tahayy\u00fcl\u00fcn\u00fc sorguluyor. Haf\u0131zan\u0131n ne oldu\u011fu tart\u0131\u015fmas\u0131, nelerden etkilendi\u011fi, hangi etmenler etraf\u0131nda \u015fekillendi\u011fini, Ermeniler nezdinde nas\u0131l de\u011fi\u015fip d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, tarihsel aktar\u0131m\u0131n ne oldu\u011fu hangi zamanlarda ve ne \u015fekilde k\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131, sans\u00fcre u\u011frad\u0131\u011f\u0131 ba\u015fl\u0131ca irdeledi\u011fim konular aras\u0131nda. Bunun i\u00e7inse sosyolojik metodlara uygun olarak 45 adet derinlemesine g\u00f6r\u00fc\u015fme dedi\u011fimiz uzun soylesiler bu tezin ana kayna\u011f\u0131n\u0131 olu\u015fturdu. Yapt\u0131\u011f\u0131m tarihsel ve sosyolojik okumalar ise bu s\u00f6zl\u00fc tarih \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 besleyip analiz etmemi sa\u011flad\u0131. Yani asl\u0131nda bu \u00e7al\u0131\u015fma bir s\u00f6zl\u00fc tarih \u00e7al\u0131smas\u0131 diyebiliriz.<\/p>\n

Her nesilden 15\u2019er ki\u015fiyle g\u00f6r\u00fc\u015fme yapt\u0131m. Sadece \u0130stanbul\u2019da de\u011fil Antakya-Vak\u0131fl\u0131k\u00f6y\u2019de de g\u00f6r\u00fc\u015fmelerim oldu. Onun d\u0131\u015f\u0131nda HAYCAR Derne\u011fi\u2019nin d\u00fczenlemi\u015f oldu\u011fu Anadolu gezilerine kat\u0131l\u0131p Sarkis Seropyan\u2019\u0131n tecr\u00fcbelerinden faydalanarak, oradaki eski Ermeni yerle\u015fimlerini g\u00f6rme f\u0131rsat\u0131m oldu. Orada harab edilmi\u015f Ermeni medeniyetinin varl\u0131\u011f\u0131na tan\u0131kl\u0131k ettim. Her\u015feye ra\u011fmen, bu y\u0131k\u0131nt\u0131lar aras\u0131nda beliren Ermeni kilise ve manast\u0131rlar\u0131n\u0131n ya da evlerinin yani haf\u0131za mek\u00e2nlar\u0131n\u0131n, toplumsal aktar\u0131m ve kamusal alandaki g\u00f6r\u00fcn\u00fcm a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli olduklar\u0131n\u0131 saptad\u0131m. Oradaki haf\u0131za ve \u0130stanbul\u2019daki haf\u0131za aras\u0131nda farklar var bu anlamda. Bu \u00e7al\u0131\u015fma kapsam\u0131nda, \u0130stanbul ve Anadolu\u2019dan sonra \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir ayak olarak da Ermenistan\u2019da da pek \u00e7ok \u015fehir gezdim, fakat orada yapt\u0131\u011f\u0131m g\u00f6zlemler, tezin temel saha ara\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131 olu\u015fturmuyor.<\/p>\n

Tez savunmandaki kalabal\u0131k san\u0131r\u0131m konunun g\u00fcncelli\u011fini ve ayn\u0131 zamanda bu alandaki bo\u015flu\u011fu da g\u00f6steriyor.\u00a0Bu ilgiyi neye ba\u011fl\u0131yorsun?<\/strong><\/p>\n

San\u0131r\u0131m \u00f6yle. Bir yandan akademik alanda Ermeni meselesi ile ilgili \u00e7al\u0131\u015fmalar artsa da \u00f6te yandan g\u00f6r\u00fcyoruz ki inceleyecek ara\u015ft\u0131racak konular \u00e7ok. Hen\u00fcz derinlemesine ara\u015ft\u0131r\u0131lmay\u0131 bekleyen bir s\u00fcr\u00fc konu var. Dolay\u0131s\u0131yla konu g\u00fcncelli\u011fini koruyor ve bence uzun zaman da koruyacak gibi \u00e7\u00fcnk\u00fc Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131\u2019n\u0131n tarihi ve toplumsal boyutlar\u0131yla incelenmesi asl\u0131nda epeyce yeni bir konu. Henuz 1960\u2019lara kadar bu konuyla ilgili yap\u0131lm\u0131\u015f ara\u015ft\u0131rmalar yok denecek kadar az. \u00d6te yandan Ermeni dilinde yaz\u0131lm\u0131\u015f tan\u0131kl\u0131klar, an\u0131lar hatta edebiyat da az incelendi. Bunun nedeni de tabii ki do\u011frudan 1915\u2019in kendisiyle ilgili. Bu noktada Marc Nichanian\u2019a referans vermeden ge\u00e7mek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Nichanian, 1915\u2019in yani \u2018B\u00fcy\u00fck Felaket\u2019in, ma\u011fdurun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 felaketi s\u00f6ylenebilir k\u0131lma yetisini elinden ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler. Bir ba\u015fka deyi\u015fle, Ermenilerin ba\u015flar\u0131na gelen felaketi ve sonras\u0131nda da bunun ad\u0131n\u0131 koyabilme yetileri ellerinden al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Yani hen\u00fcz meseleyi tart\u0131\u015fmaya a\u00e7ma noktas\u0131na gelmeden, meselenin \u00fcst\u00fcndeki perdeyi kald\u0131rmak gerekir ama bu \u00f6zellikle T\u00fcrkiye\u2019de \u00e7ok zaman ald\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla konu hem diaspora i\u00e7in hem de T\u00fcrkiye i\u00e7in h\u00e2l\u00e2 \u00e7ok yeni asl\u0131nda.<\/p>\n

Bir yandan i\u015fin bu boyutu var, \u00f6te yandan bir ba\u015fka boyutu daha var; Avrupa\u2019da ya\u015fayan Ermenilerin T\u00fcrkiye\u2019deki Ermenileri tan\u0131m\u0131yor olmalar\u0131 ya da daha do\u011fru ifade etmek gerekirse T\u00fcrkiye\u2019deki bug\u00fcn\u00fcn ger\u00e7ekli\u011finden uzak ya\u015f\u0131yor olmalar\u0131, bu konuyu onlar\u0131n g\u00f6z\u00fcnde \u00e7ok ilgin\u00e7 k\u0131l\u0131yor. Bu tabii \u00e7ok do\u011fal, en az\u0131ndan 80 y\u0131ld\u0131r Fransa\u2019da ya\u015fayan biri art\u0131k T\u00fcrkiye ger\u00e7e\u011finden uzakt\u0131r. Yani ba\u011flar\u0131 uzun y\u0131llard\u0131r kopmu\u015f diasporal\u0131lar i\u00e7in \u0130sanbul Ermenileri ya da Anadolu\u2019daki bug\u00fcnk\u00fc ger\u00e7eklik sadece bir mitten ibaret. Yine de genelleme yapmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil ama bir\u00e7o\u011fu i\u00e7in zaman yuzy\u0131lba\u015f\u0131nda orada durmu\u015f gibi. Onlar i\u00e7in mitle\u015fmi\u015f birtak\u0131m olgular ne zamanki ger\u00e7eklikle bulu\u015fuyor, bu onlara merak ettikleri T\u00fcrkiye\u2019deki Ermeniler ad\u0131na baz\u0131 ipu\u00e7lar\u0131 veriyor.<\/p>\n

\u00d6rnegin, benim i\u00e7in, yani T\u00fcrkiye\u2019den gelmi\u015f birisi i\u00e7in birtak\u0131m \u015feyler \u00e7ok a\u00e7\u0131kken Fransa\u2019da ya\u015fayanlar i\u00e7in bunlar \u00e7ok ilgin\u00e7, bazen \u00e7ok anla\u015f\u0131lmaz gibi durabiliyor. Dolay\u0131s\u0131yla \u015funu demek istiyorum: Fransa T\u00fcrkiye\u2019yi bilmek istiyor, tan\u0131mak istiyor. O y\u00fczden de san\u0131r\u0131m Fransa Ermenileri tezimle ilgilenip sunumu can kula\u011f\u0131yla dinlemeye geldiler diyebiliriz. Sonras\u0131nda da bir\u00e7ok yeni \u015fey \u00f6\u011frendiklerini s\u00f6ylediler. \u015eunu burada belirtmemde fayda var; T\u00fcrkiye Ermenileri, Fransa Ermenileri ve hatta Ermenistan Ermenileri \u00fc\u00e7 ayn\u0131 ama farkl\u0131 halklar. \u00dc\u00e7 \u00fclkede de \u2018Ermenilik\u2019 ile ilgili bir\u00e7ok s\u00fcreklilikler\u00a0 g\u00f6zlemek m\u00fcmk\u00fcnken, bir yandan da birtak\u0131m k\u0131r\u0131lmalar, farkl\u0131la\u015fmalar saptamak m\u00fcmk\u00fcn. San\u0131r\u0131m \u00fc\u00e7 ayr\u0131 co\u011frafya ve \u00fc\u00e7 ayr\u0131 ger\u00e7eklikten bahsedebiliriz bug\u00fcn. Bunu g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurdu\u011fumuzda bug\u00fcn Fransa\u2019daki Ermenilerin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131, \u00f6zellikle halihaz\u0131rda T\u00fcrkiye ile ili\u015fkisi olmayanlar, oraya dair muazzam bir merak i\u00e7indeler. \u015eunu da unutmamal\u0131 Fransa\u2019da ya\u015fayan diasporadaki Ermenilerin \u00e7o\u011funun k\u00f6keni Anadolu ve \u0130stanbul\u2019dur. Fakat onlar\u0131n hat\u0131r\u0131nda kalan Anadolu ya da \u0130stanbul 1915\u2019te durmu\u015f. Kendi ailelerinden dinlemi\u015f olduklar\u0131 hik\u00e2yeler, haf\u0131zalar\u0131nda \u00e7ok canl\u0131yken, zaman orada as\u0131l\u0131 kalm\u0131\u015f gibi. Bu y\u00fczden de bug\u00fcn\u00fcn T\u00fcrkiye\u2019sini ve Ermenilerini merak ediyorlar. Yani asl\u0131nda, benim tezimde anlatt\u0131klar\u0131m\u0131n bir\u00e7o\u011funda kendilerina ait bir\u015feyler var. Kendi ge\u00e7mi\u015flerinin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 yans\u0131tt\u0131\u011f\u0131 do\u011fru. Hatta \u015funu s\u00f6ylemeliyim, bu tezi yazarken ben asl\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019deki topluma hitap edece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordum, eminim orada da bir yeri vard\u0131r ama bug\u00fcn bakt\u0131\u011f\u0131mda, asl\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019de olup bitenle buradakiler daha \u00e7ok ilgileniyor \u00e7\u00fcnk\u00fc kendilerine ait bir hik\u00e2ye var ve asl\u0131nda onun bir par\u00e7as\u0131lar ama uza\u011f\u0131ndalar. San\u0131r\u0131m bu anlamda bu tezi okuyanlar kendi hik\u00e2yelerine bir par\u00e7a yak\u0131nla\u015ft\u0131lar.<\/p>\n

Tez, kolektif haf\u0131za, unutma, hat\u0131rlama ve yas kavramlar\u0131 etraf\u0131nda d\u00f6n\u00fcyor. K\u0131saca a\u00e7ar m\u0131s\u0131n?\u00a0<\/strong><\/p>\n

Koletif bellek ya da toplumsal haf\u0131za denilen kavram ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na kendi i\u00e7inde zaten bu sayd\u0131\u011f\u0131n pratikleri bar\u0131nd\u0131r\u0131r. Yani\u00a0 \u00a0haf\u0131za dedi\u011fimizde mutlaka \u2018unutma\u2019 ya da \u2018unutturma\u2019, \u2018hat\u0131rlama\u2019 kavramlar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmek gerekir. Fakat kolektif dedi\u011fimiz haf\u0131za kesinlikle kolekif ya da ortak bir haf\u0131za ya da bilin\u00e7 tezah\u00fcr\u00fc yaratmamal\u0131 kafalarda. Yani ortak bir haf\u0131za var o da budur demek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Haf\u0131za kendi i\u00e7inde k\u0131r\u0131lmalar\u0131 olan, unutmay\u0131, reddetmeyi, susma pratiklerini bar\u0131nd\u0131ran ve siyasal konjonkt\u00fcr ba\u011flam\u0131nda d\u00f6\u00fc\u015fsebilen bir ger\u00e7eklik. Buradan yola \u00e7\u0131karak ben haf\u0131zan\u0131n \u00f6nce ki\u015fisel ya da toplumsal olup olmad\u0131\u011f\u0131na bakt\u0131m. \u00c7ok temelde \u015funu s\u00f6ylemek gerekir, haf\u0131za sosyaldir \u00e7\u00fcnk\u00fc ki\u015fi sosyaldir. Ki\u015fi do\u011fdu\u011fu andan itibaren ailesinden \u2018ulusal cemaate\u2019 kadar belli guplar\u0131n i\u00e7inde yer al\u0131r ve belli ileti\u015fim a\u011flar\u0131 i\u00e7erisindedir. Dolay\u0131s\u0131yla bir\u00e7ok haf\u0131za ile temas halindedir. Bu olu\u015fum i\u00e7inde ise haf\u0131zay\u0131 \u015fekillendirecek pek \u00e7ok etmen vard\u0131r; ba\u015fta aile, okul, sonra \u00a0kitle ileti\u015fim ara\u00e7lar\u0131, devlet s\u00f6ylemi, medya, gazeteler vs\u2026 T\u00fcm bunlar haf\u0131zay\u0131 olu\u015fturan temel ara\u00e7lard\u0131r.<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019de bunlar\u0131 inceledi\u011fimizde ise asl\u0131nda her\u015feyden \u00f6nce haf\u0131zan\u0131n \u2018ulusalla\u015fm\u0131\u015f\u2019 oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Temel tezlerimden biri buydu: Ulusalla\u015fm\u0131\u015f haf\u0131za. T\u00fcrkiye\u2019de haf\u0131zay\u0131 olu\u015fturan bu ara\u00e7lar incelendi\u011finde asl\u0131nda g\u00fcndelik hayat\u0131m\u0131zda bile ne kadar milliyet\u00e7ili\u011fin ve ulusal s\u00f6ylemin n\u00fcfuz etti\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz. Bu noktada ben g\u00fcndelik hayattaki ara\u00e7lar\u0131n insanlar\u0131n \u2018habitus\u2019lerini ne kadar etkiledi\u011fini ve fark\u0131nda olunmadan nas\u0131l bir ulusal haf\u0131za yarat\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan bahsediyorum. Bu asl\u0131nda i\u015fin \u2018unutturma politikas\u0131\u2019. Yani bu haf\u0131za politi\u011fi asl\u0131nda ulusal olmayan \u2018\u00f6teki\u2019 haf\u0131zalar\u0131 unutturmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Peki, T\u00fcrkiye\u2019deki Ermeniler bu sistem i\u00e7inde kendi haf\u0131zalar\u0131na nas\u0131l sahip \u00e7\u0131karlar? Unutarak m\u0131? Hat\u0131rlamak isteyerek, anarak, m\u00fccadeele ederek mi? Asl\u0131nda hepsi. T\u00fcrkiye\u2019deki cumhuriyet y\u0131llar\u0131 politikalar\u0131n\u0131 inceledi\u011fimizde bu unutturma politikas\u0131n\u0131n \u00e7ok a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde gayrim\u00fcslimlerin haf\u0131zalar\u0131n\u0131 silmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k ise gayrim\u00fcslimlerin ya g\u00f6\u00e7 edip gittiklerine \u015fahit oluruz ya da susmaya, i\u00e7ine kapanarak ya\u015famaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131na\u2026 Bu susma prati\u011fi zorunlu bir unutma prati\u011fidir asl\u0131nda. Fakat bir de isteyerek unutma prati\u011fi var. Ge\u00e7mi\u015fi unutmak isteme \u00e7\u00fcnk\u00fc onun a\u011f\u0131r y\u00fck\u00fcyle ya\u015fayamama refleksi. Yapm\u0131\u015f oldu\u011fum derinlemesine g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri inceledi\u011fimde asl\u0131nda bu unutma isteme prati\u011finin \u00fc\u00e7 nesilde de h\u00e2l\u00e2 bask\u0131n oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. Bir \u00f6rnek vererek a\u00e7\u0131klamak isterim. Ankaral\u0131 gen\u00e7 ku\u015faktan bir g\u00f6r\u00fc\u015fmeci \u015funu demi\u015fti. \u201cBana kendi tarihim aktar\u0131lmad\u0131, ben de sorgulamad\u0131m \u00e7\u00fcnk\u00fc bilmek istemem, ge\u00e7mi\u015fimi \u00e7ok fazla bilirsem, bu kar\u015f\u0131mdakine nefret beslememe neden olabilir. O \u015fekilde de ya\u015fayamam \u00e7\u00fcnk\u00fc an\u0131 ya\u015fayabilmem i\u00e7in ge\u00e7mi\u015fi unutmam gerekir.\u2019 Bunun gibi birka\u00e7 s\u00f6ylem bug\u00fcn\u00fc ya\u015fayabilmek i\u00e7in ge\u00e7mi\u015fi unutmak isteme ya da bilmek istememe prati\u011finin alt\u0131n\u0131 \u00e7iziyor. Oysa unutmak o kadar da kolay de\u011fil\u2026 Bir yandan unutmak istemek her zaman arzu edilen \u015fey ama \u00f6te yandan biz biliyoruz ki iz b\u0131rakan, travma ya\u015fatan an\u0131lar her zaman haf\u0131zada canl\u0131 kal\u0131r. O halde baz\u0131 an\u0131lar T\u00fcrkiye\u2019deki Ermeniler icin \u2018unutul-a-ma-y-an an\u0131lar\u2019. Yani hem unutmak istemek hem de bunu ba\u015faramamak, bu iki prati\u011fin yan yana olu\u015funu tan\u0131mlar. Buradan yola \u00e7\u0131karak T\u00fcrkiye\u2019deki Ermenilerin toplumsal haf\u0131zas\u0131 ad\u0131na unutmak istedikleri birtak\u0131m siyasi ve toplumsal olaylar oldu\u011funu s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn.<\/p>\n

Tezinin en yenilik\u00e7i katk\u0131s\u0131 asl\u0131nda soyk\u0131r\u0131m dedi\u011fimiz \u015feyin 1915 ile ba\u015flayan ama bitmeyen, s\u00fcregelen bir durum oldu\u011fu. Sen buna \u2018m\u00e9moricide\u2019 yani \u2018haf\u0131za-k\u0131r\u0131m\u2019 diyorsun. Biraz a\u00e7ar m\u0131s\u0131n bu kavram\u0131?<\/strong><\/p>\n

Ermenilerin haf\u0131zas\u0131 dedi\u011fimizde ise 1915\u2019ten bahsetmeden edemeyiz. Bu Ermenilerin kaderini belirleyen bir tarih. Bug\u00fcn\u00fcn Ermenilerini anlamak i\u00e7in \u00f6nce o tarihe yolculuk etmek ve sonra oradan buraya gelmek gerekecek. Tabii aradaki 100 y\u0131l\u0131 tane tane inceleyerek. 1915 \u00a0Ermenilerin imhas\u0131 elbette planlanm\u0131\u015ft\u0131, bu art\u0131k bilimsel alanlarda tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131yor, tart\u0131\u015fmalar art\u0131k bunu \u2018de facto\u2019 kabul ederek bunun \u00f6tesine gidiyor. Bense \u015funu s\u00f6yl\u00fcyorum tezde; bir halk\u0131 katletmek i\u00e7in onlar\u0131 yok etmek gerekliydi ve bunu iyice planlamak ama bu yeterli de\u011fildi. Bir halk\u0131n yok olabilmesi i\u00e7in, onun k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc, dilini, haf\u0131zas\u0131n\u0131 yok etmek gerekir, fiziki imha yeterli olmaz. Dolay\u0131s\u0131yla 1915 sadece bunun ilk ad\u0131m\u0131yd\u0131. Sonras\u0131nda binlerce y\u0131ll\u0131k tarihe sahip olan bir medeniyeti, haf\u0131za mekanlar\u0131yla, k\u00fclt\u00fcr\u00fcyle silmek gerekecekti. Bunun i\u00e7inse tekrar d\u00fc\u015f\u00fcnmek, planlamak gerekliydi. Buradan hareketle, T\u00fcrkiye\u2019deki Ermenilerin 1915 sonras\u0131ndaki demografik hareketleri incelendi\u011finde ve beraberinde toplumsal g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fckleri ve g\u00fcndelik ya\u015fant\u0131lar\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulunduruldu\u011funda, ya\u015fanm\u0131\u015f olan k\u0131r\u0131m\u0131n\u00a0 ba\u015fta \u2018haf\u0131za-k\u0131r\u0131m\u2019(m\u00e9moricide)\u2019 oldu\u011fu ger\u00e7ekli\u011fine var\u0131yoruz. Yani t\u00fcm cumhuriyet politikalar\u0131, T\u00fcrk tarih yaz\u0131m\u0131, burjuva s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n el de\u011fi\u015ftirmesi ve \u0130slamla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gibi pratikler gayrim\u00fcslimleri bir yandan \u00f6tekile\u015ftirirken \u00f6te yandan onlar\u0131 T\u00fcrk tarih yaz\u0131m\u0131ndan ve toplumsal arenadan sildi. \u00d6zellikle Anadolu\u2019da ve b\u00fcy\u00fck \u015fehirlerdeki yer isimlerinin de\u011fi\u015ftirilmesi, yaln\u0131zca Ermenilere ait olan haf\u0131zan\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131 silmekle kalmad\u0131 asl\u0131nda Ermenileri bu topraklarda hi\u00e7 ya\u015famam\u0131\u015f sayd\u0131. Hrant Dink\u2019in de dedi\u011fi gibi \u2018Ermeniler bu topraklarda hep yok olduklar\u0131n\u0131 ispat etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar.\u2019 Ya da yine Marc Nichanian\u2019a referans verecek olursak, felaket sadece var olan\u0131 \u00f6ld\u00fcrmedi, olmu\u015f olan\u0131, katledileni de yok sayd\u0131. Buradan yola \u00e7\u0131karak bu asl\u0131nda haf\u0131zan\u0131n katlidir, k\u0131r\u0131m\u0131d\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019deki Ermeniler ise bu ger\u00e7eklikle ya\u015famak zorunda kald\u0131lar ve kendi yaslar\u0131n\u0131 hi\u00e7 tutamad\u0131lar. \u00d6zetle b\u00fct\u00fcn bu olup bitene \u2018haf\u0131za-k\u0131r\u0131m\u2019 yani T\u00fcrk\u00e7e okunu\u015fuyla \u2018memorisid\u2019 demek yanl\u0131\u015f olmaz.<\/p>\n

Yine \u00f6zellikle soyk\u0131r\u0131m sonras\u0131 hayatta kalan K\u00fcrdistan ve Anadolu Ermenilerinin 1950\u2019lerde ve 60\u2019larda \u0130stanbul’a zorunlu g\u00f6\u00e7 etme deneyimleri \u00fczerinde duruyorsun. Bu s\u00fcreci biraz anlatabilir misin?<\/strong><\/p>\n

Tezin ilk b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde T\u00fcrkiye\u2019de, daha do\u011frusu \u0130stanbul\u2019da ya\u015fayan bir \u2018Anadolu diasporas\u0131\u2019 ger\u00e7ekli\u011finden bahsediyorum. Bu tespitim bence \u00f6nemli bir ger\u00e7ekli\u011fe tek\u00e2b\u00fcl ediyor. Bildi\u011fimiz gibi T\u00fcrkiye\u2019deki Ermeniler 1915\u2019ten bu yana devaml\u0131 g\u00f6\u00e7 etmek zorunda kald\u0131lar. En ba\u015fta 1915\u2019ten geriye d\u00f6nenleri de inceledi\u011fimizde bir\u00e7ok nedenden \u00f6t\u00fcr\u00fc bir kere, eski yerle\u015fim yerlerine tekrar gelmediklerini g\u00f6r\u00fcyoruz. Yani geri d\u00f6nebilenler kendi \u015fehirlerine de\u011fil de Ermenilerin \u00e7o\u011funlukta ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgelere tekrar yerle\u015ftiler. \u00d6rne\u011fin Mu\u015f\u2019tan g\u00f6\u00e7 ettirilen bir aile 1920\u2019lerde geri d\u00f6nebildi\u011finde Mu\u015f\u2019a de\u011fil de Sivas\u2019a gider \u00e7\u00fcnk\u00fc kendi b\u00f6lgesine gidemez. Bunun nedenlerini \u00a0pek \u00e7ok nedenle a\u00e7\u0131klamak m\u00fcmk\u00fcn. \u00d6ncelikle, ya\u015fad\u0131klar\u0131 travma, daha \u00f6nce ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131 tekrar ya\u015fayabilecekleri korkusu. Bunlar yanyana geldi\u011finde kendilerini g\u00fcvende hissedecekleri yani Ermenilerin az \u00e7ok bulundu\u011fu yerlere g\u00f6\u00e7mek isterler. \u0130lk g\u00f6\u00e7 hareketi b\u00f6yle ba\u015fl\u0131yor. Ayn\u0131 zamanda, biz biliyoruz ki asl\u0131nda hep g\u00f6\u00e7 etme fikri, o topraklar\u0131 terk etme iste\u011fi, 1915\u2019ten beri \u00a0hakimdi ama bunu ger\u00e7ekle\u015ftirmek herkes i\u00e7in \u00e7ok kolay de\u011fildi. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir kere, i\u00e7erde g\u00f6\u00e7 etmek de o kadar kolay de\u011fildi. Bugun Taner Akcam\u2019in yazd\u0131\u011f\u0131 pek \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fmada g\u00f6r\u00fcyoruz ki birtak\u0131m uygulamalar, Ermenilerin yurti\u00e7inde bile hareket etmelerini k\u0131s\u0131tl\u0131yor ve zorla\u015ft\u0131r\u0131yordu, Cumhuriyetin ilk y\u0131llar\u0131nda. Dolay\u0131s\u0131yla Ermenilerin 1945-50\u2019lere kadar Anadolu\u2019da kalmalar\u0131 \u00f6ncelikle buna ba\u011flanabilir. Fakat 1950\u2019lerden sonra h\u0131zl\u0131 bir g\u00f6\u00e7 var. Bu mesele \u00e7ok az incelendi, lakin benim s\u00f6zl\u00fc tarih g\u00f6r\u00fc\u015fmelerimde en \u00e7ok ortaya \u00e7\u0131kan olgulardan biriydi. Anadolulu Ermenilerin \u0130stanbul\u2019a g\u00f6\u00e7\u00fc ve burada bir \u2018Anadolu diasporas\u0131\u2019 hali i\u00e7inde ya\u015famalar\u0131. Nedir diaspora olma hali, en temelde kendi topraklar\u0131ndan uzak olma ve o topraklara olan nostalji yani \u00f6zlem. Ya da \u2018age d\u2019or\u2019 dedigimiz \u2018alt\u0131n \u00e7a\u011f\u2019a ait mitik bir hayal kurma prati\u011fi. Bug\u00fcn baz\u0131 Anadolu Ermenileri i\u00e7in \u0130stanbul\u2019da Anadolu\u2019yu bu her iki anlamda da hayal ettiklerini s\u00f6ylemek yanl\u0131\u015f olmayacakt\u0131r. Bunun i\u00e7in, \u00f6ncelikle bir kere neden g\u00f6\u00e7 ettiklerini anlamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m.<\/p>\n

Yeni cumhuriyetle beraber, Anadolu\u2019daki Ermenlier i\u00e7in uygulanan birtak\u0131m siyasi pratikler, asl\u0131nda oradaki H\u0131ristiyan ya da \u00a0M\u00fcsl\u00fcman olmayan halk\u0131 tamamen tasfiye etmeye y\u00f6nelikti. Neydi bu pratikler; kilise, okul gibi Ermeni halk\u0131n\u0131 ayakta tutacak kurumlarin bilin\u00e7li olarak tekrar in\u015fas\u0131n\u0131n yasaklanmas\u0131. Ger\u00e7ekten de bug\u00fcn bildi\u011fimiz tek bir kilise, okul Anadolu\u2019da tekrar kurulmad\u0131. Binlerce kilise, manast\u0131r ve okulun virane halinde oldu\u011funu biliyoruz, ama bir tek yeni okul bile a\u00e7\u0131lmad\u0131 Anadolu\u2019da. Oysa ki buradaki Ermeni halk\u0131n buna ihtiyac\u0131 vard\u0131. Surp Ha\u00e7 T\u0131brevank Okulu\u2019nun \u0130stanbul\u2019da a\u00e7\u0131lmas\u0131 bir tesad\u00fcf de\u011fil bu anlamda. Anadolu\u2019da Ermeni dilinde ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde e\u011fitim almaktan mahrum b\u0131rak\u0131lan Ermeni \u00e7ocuklar\u0131 i\u00e7in 1950\u2019lerde bu okulun a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyoruz. \u00d6te yandan g\u00f6r\u00fc\u015fmecilerle konu\u015ftu\u011fumuzda Anadolu\u2019da bu \u015fartlarda Ermeni olarak ya\u015faman\u0131n zorluklar\u0131n\u0131n alt\u0131n\u0131 \u00e7izdiler. Bu nedenler d\u0131\u015f\u0131nda ba\u015fka nedenleri vard\u0131 elbette 1950\u2019lerde \u0130stanbul\u2019a g\u00f6\u00e7 etmenin. Bunlar aras\u0131nda ba\u015fta \u2018g\u00e2vur\u2019 olarak ya\u015famak geliyordu. Bir\u00e7o\u011fu art\u0131k Ermeni olarak \u00f6tekile\u015ftirilmi\u015f, \u00e7o\u011funlu\u011fun i\u00e7inde birer numune olarak kalm\u0131\u015f M\u00fcsl\u00fcman ve T\u00fcrk olmayan \u2018g\u00e2vur\u2019lard\u0131. G\u00e2vur hem pejoratif yani olumsuz anlamda kullan\u0131l\u0131yordu hem de zamanla art\u0131k kabul g\u00f6rm\u00fc\u015f bir ger\u00e7ekli\u011fe tek\u00e2b\u00fcl ediyordu. H\u0131ristiyan ve Ermeni olmak g\u00e2vur olmak demekti. Fakat gitgide say\u0131lar\u0131 azalan Ermeniler kendi kimliklerini saklayamad\u0131klari gibi, her zaman \u2018\u00f6teki\u2019 olarak ya\u015famak zorunda kalm\u0131\u015flard\u0131. \u00dcstelik kendi cemaatlerinden uzak bu \u015fekilde ya\u015famak onlar\u0131 \u0130stanbul\u2019a iten en b\u00fcy\u00fck etmenlerden biriydi. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda bildi\u011fimiz \u00fczere \u2018ka\u00e7\u0131r\u0131lma hik\u00e2yelerinin\u2019 de g\u00fcnden g\u00fcne \u00e7o\u011fald\u0131\u011f\u0131 bir s\u00fcre\u00e7 ya\u015fan\u0131yordu. G\u00f6r\u00fc\u015fmecilerimin \u00e7o\u011fu bunun da etmenler aras\u0131nda oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015flerdi g\u00f6\u00e7 etme fakt\u00f6rleri aras\u0131nda. \u00d6rne\u011fin bir g\u00f6r\u00fc\u015fmeci, \u0130stanbul\u2019a 1955\u2019te geldi\u011fini ve nedenini \u015f\u00f6yle a\u00e7\u0131kl\u0131yor: \u201cBirbirinden g\u00fczel \u00fc\u00e7 k\u0131z\u0131m vard\u0131, onlara sahip \u00e7\u0131kamazd\u0131m orada, ka\u00e7\u0131r\u0131labilirlerdi\u201d. T\u00fcm bunlar g\u00f6z\u00f6n\u00fcnde tutuldu\u011funda, bunlar\u0131n hepsini her \u015feyden \u00f6nce \u2018haf\u0131za-k\u0131r\u0131m\u2019 olarak de\u011ferlendiriyorum. Bu bahsetti\u011fimiz, Anadolu topraklar\u0131nda bir haf\u0131za yok edildi, bir medeniyet, haf\u0131za mekanlar\u0131yla, diliyle, k\u00fclt\u00fcr\u00fcyle yok oldu. Bunun ad\u0131 memorisid yani haf\u0131za-k\u0131r\u0131m de\u011fil de nedir?<\/p>\n

Bugun M\u00fcsl\u00fcmanla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f Ermeniler ile ilgili son derece canl\u0131 bir tart\u0131\u015fma var ve konuya dair k\u0131smi bir literat\u00fcr de olu\u015fmu\u015f durumda. Senin saha ara\u015ft\u0131rma s\u00fcrecindeki g\u00f6zlemlerin neler ve bu konunun \u00f6zellikle Ermeni cemaati tarafindan al\u0131mlanma bi\u00e7imi hakk\u0131nda neler s\u00f6yleyebilirsin?<\/strong><\/p>\n

Dedi\u011fim gibi bu tezde bu konu incelenmedi fakat zaman zaman hatta s\u0131kl\u0131kla de\u011finildi diyebiliriz. Bug\u00fcn Ermeni konusu \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n de\u011finmeden ge\u00e7emeyece\u011fi bir konu \u0130slamla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f Ermeniler konusu. Onun d\u0131\u015f\u0131nda bug\u00fcn bu konudaki tan\u0131kl\u0131klar bu meselenin g\u00fcn \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131na \u00e7\u0131kmas\u0131nda \u00e7ok \u00f6nemli. Benim yapm\u0131\u015f oldu\u011fum s\u00f6zl\u00fc tarih \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na gelirsek. \u0130stanbul\u2019da yapm\u0131\u015f oldu\u011fum g\u00f6r\u00fc\u015fmecilerin, \u00f6zellikle en ya\u015fl\u0131 ve orta ku\u015fakta, hemen hemen hepsine M\u00fcsl\u00fcmanla\u015fma hik\u00e2yeleri dinledim. \u2018D\u00f6nme\u2019 ya da \u2018muhtedi\u2019 olarak adland\u0131r\u0131lan bu g\u00f6r\u00fc\u015fmecilerin hepsi de \u0130stanbul\u2019a g\u00f6\u00e7 ettiklerinde eski kimliklerine geri d\u00f6nm\u00fc\u015fler. Yani H\u0131ristiyanl\u0131\u011fa geri d\u00f6nm\u00fc\u015fler. Bu \u015fu demek asl\u0131nda yine Anadolu\u2019da, k\u00f6ylerde veyahut \u015fehirlerde Ermeni ve H\u0131ristiyan olarak ya\u015famak \u00e7ok da kolay de\u011fildi. K\u00fc\u00e7\u00fck yerlerde kimlikler if\u015fa edilmi\u015ftir, herkes kimin ne k\u00f6kenli oldu\u011funu bilir ve siz M\u00fcsl\u00fcman olarak orada daha rahat ya\u015fars\u0131n\u0131z. \u00d6te yandan her zaman da \u2018g\u00e2vur\u2019sunuzdur. Asl\u0131nda biraz kompleks bir durum ama yine de her \u015feye ra\u011fmen Anadolu\u2019da M\u00fcsl\u00fcman olarak ya\u015faman\u0131n kolayl\u0131klar\u0131, g\u00fcnl\u00fck hayata dair, Ermeni olarak ya\u015famaktan daha \u00e7ok.<\/p>\n

1950\u2019lerde g\u00f6\u00e7 eden Ermenilerle g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcmde, M\u00fcsluman olarak Anadolu\u2019da kalman\u0131n kolayl\u0131klar\u0131n\u0131n alt\u0131n\u0131 \u00e7izdiklerini g\u00f6rd\u00fcm, fakat \u0130stanbul\u2019a d\u00f6nd\u00fcklerinde ise kendi H\u0131ristiyan kimliklerine geri d\u00f6nd\u00fcklerini.<\/p>\n

\u00d6zetle \u015funu s\u00f6ylemek laz\u0131m. 1915\u2019te veyahut \u00f6ncesinde hayatta kalabilme stratejisi olarak M\u00fcsl\u00fcman, K\u00fcrt veyahut T\u00fcrk olarak ya\u015famay\u0131 se\u00e7mi\u015f olan aileler ya da buna zorlanm\u0131\u015f olan aileler, Anadolu\u2019da bu \u015fekilde ya\u015famaya devam etmi\u015flerdi. Fakat g\u00f6\u00e7 edebilen ve Ermeni cemaatine girmek isteyenler ise kendi \u2018\u00f6z\u2019 kimliklerine geri d\u00f6nm\u00fc\u015flerdi. Bununla ilgili pek \u00e7ok anektod toplad\u0131m. \u00d6zellikle M\u00fcsl\u00fcman kimli\u011finden, H\u0131ristiyanl\u0131\u011fa geri d\u00f6n\u00fc\u015f yapanlar\u0131n ne gibi b\u00fcrokratik sorunlarla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 \u00fczerine birbirinden ilgin\u00e7 hik\u00e2yeler dinledim.<\/p>\n

\u0130stanbul Ermenilerinin ge\u00e7mi\u015fi hat\u0131rlama ve unutma aras\u0131ndaki sal\u0131n\u0131m\u0131 ve bunun her iki a\u00e7\u0131dan da nas\u0131l bir yas edimi olarak olduk\u00e7a yak\u0131c\u0131 bir \u015fekilde deneyimlendi\u011fini anlat\u0131yorsun. Bu hat\u0131rlama, unutma ve yas aras\u0131ndaki gerilimi nas\u0131l ya\u015f\u0131yor Ermeniler?<\/strong><\/p>\n

\u201cYas yoksa bar\u0131\u015f da yoktur\u201d der Marc Nichanian. Yas \u00f6nemli bir kavram, ki\u015fisel ve toplumsal olarak ya\u015fanmas\u0131 gereken bir etap. En basit anlam\u0131yla yas, kaybedilenin arkas\u0131ndan yak\u0131lan a\u011f\u0131t, d\u00f6k\u00fclen g\u00f6zya\u015flar\u0131d\u0131r; kaybolan\u0131n ard\u0131ndan onu anmakt\u0131r. Bunu Freud \u2018Yas ve Melankoli\u2019 adl\u0131 makalesinde \u015f\u00f6yle a\u00e7\u0131klar: \u201cYas tutulmas\u0131 ki\u015finin kendisiyle olan ili\u015fkisi i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli bir etapt\u0131r. Bunun olmay\u0131\u015f\u0131 insan\u0131 melankoliye s\u00fcr\u00fckler, o da ki\u015finin \u00f6zne olarak y\u0131k\u0131m\u0131d\u0131r.\u201d Buradan bakacak olursak Ermenilerin yas tutamam\u0131\u015f olduklari fikrine varm\u0131\u015f oluruz, hatta melankoli i\u00e7inde olduklar\u0131 ger\u00e7e\u011fine. Bunu belki bir c\u00fcmlede a\u00e7\u0131klamak kolay de\u011fil, sayfalarca anlatmak gerekir. Ama i\u015fin \u00f6z\u00fcnde \u015fu var, ink\u00e2r\u0131n oldu\u011fu bir toplumda, Ermeniler sadece kamusal alanda de\u011fil kendi \u00f6zel alanlar\u0131nda da suskunlu\u011fa mahkum edilmi\u015flerdir. Kendi kaybettikleri akrabalar\u0131, yak\u0131nlar\u0131, aile bireyleri yok say\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Yani soyk\u0131r\u0131m sadece olmu\u015f bir \u015feyin ink\u00e2r\u0131 de\u011fil asl\u0131nda \u2018yok olan\u2019\u0131n, yani \u00f6lenin de ink\u00e2r\u0131d\u0131r. O halde o insanlar yok say\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130nk\u00e2r sadece 1915\u2019in ink\u00e2r\u0131 de\u011fil, \u00f6lenlerin, yok olup gidenlerin de izlerini ink\u00e2r etmektir. Bu durum ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na ma\u011fdurun kendisinin inkar\u0131d\u0131r. Buradan bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda Ermenilerin yas tutmu\u015f olduklar\u0131ndan bahsetmek zordur. S\u00f6yle bakal\u0131m, ink\u00e2r\u0131n oldu\u011fu bir toplumda, olanlar\u0131 aktarmak ne kadar zorla\u015f\u0131yor, dolay\u0131s\u0131yla evlerde bile tabu konusu olan bir konudan bahsediyoruz. G\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcm ki\u015filerin \u00e7o\u011fu, \u00f6zellikle yeni ku\u015fak, kendi ailelerinde aktar\u0131m\u0131n \u00e7ok zay\u0131f oldu\u011funu s\u00f6yler. Bunun bir\u00e7ok nedeni var tabii ama en b\u00fcy\u00fck nedeni ink\u00e2r\u0131n olmas\u0131. Fakat diasporaya bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda bu aktar\u0131m\u0131n \u00e7ok daha kuvvetli oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. T\u00fcm bunlar\u0131 korku, su\u00e7luluk, utan\u00e7 duygular\u0131yla a\u00e7\u0131klayabilmek m\u00fcmk\u00fcn. Ama as\u0131l bunlar\u0131n hepsi, yas\u0131 ink\u00e2r ediyor. Ermeni ailelerin bir\u00e7o\u011fu, \u00f6len \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n adlar\u0131n\u0131 daha sonra do\u011fan ve hayatta kalan \u00e7ocuklar\u0131na vermi\u015fler. Bu bir yas tutma prati\u011fi mi? Yoksa melankolik bir ruh hali mi? T\u00fcm bunlar\u0131 a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, asl\u0131nda unutman\u0131n, yani kendi ge\u00e7mi\u015fini, kendi haf\u0131zas\u0131n\u0131 silmeye \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n, bu durumun i\u00e7inden \u00e7\u0131kman\u0131n tek yolu oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. Ayn\u0131 Atom Egoyan\u2019in \u2018Remember\u2019 filminde oldu\u011fu gibi. Ge\u00e7mi\u015fle ya\u015fayabilmek o kadar a\u011f\u0131r ve ac\u0131yken, onu unutmak bug\u00fcn\u00fc ya\u015fayabilmek i\u00e7in olmazsa olmaz. Yani ink\u00e2r hayatta kalmakt\u0131r. Bu ma\u011fdur i\u00e7in de b\u00f6yle cellat i\u00e7in de. Bug\u00fcn\u00fc \u2018felaket\u2019i d\u00fc\u015f\u00fcnerek ya\u015fayamay\u0131z. Onu unutmak ya da unutmaya \u00e7al\u0131\u015fmak bug\u00fcne tutunabilmek i\u00e7in \u015fartt\u0131r.<\/p>\n

Tezinde bir anlama ve sosyolojik analiz etme kategorisi olarak ku\u015fak meselesine odaklan\u0131yorsun. Nas\u0131l g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor bu ku\u015faklar aras\u0131 aktar\u0131m ve kopu\u015flar? \u00d6zellikle soyk\u0131r\u0131m haf\u0131zas\u0131na dair ku\u015faklar a\u00e7\u0131s\u0131ndan farklar ya da benzerlikler neler?<\/strong><\/p>\n

Ku\u015faklar aras\u0131 aktar\u0131ma bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, en ya\u015fl\u0131 nesil yani 1915\u2019i g\u00f6renlerin evlatlar\u0131, yani ilk nesil dedim ben bu jenerasyona, ikinci orta nesil ve gen\u00e7 nesil aras\u0131nda muazzam benzerlikler ve k\u0131r\u0131lmalar var. Ba\u015fta aktar\u0131mdaki suskunlu\u011fa bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda bu bir habitus gibi nesilden nesile ge\u00e7mi\u015f diyebiliriz. K\u0131r\u0131lma yine orta ku\u015fakta ba\u015fl\u0131yor ama ayn\u0131 reflekse onlar da sahip. Yani \u015fu hik\u00e2yeler anlat\u0131ld\u0131 hep. Bize olanlar anlat\u0131lmazd\u0131, bizleri korumak isterdi ailelerimiz, biz kendi \u00e7abalar\u0131m\u0131zla ne olup bitti\u011fini \u00f6\u011frendik. Bu refleks \u00fc\u00e7 nesilde de var. Orta nesilden g\u00f6r\u00fc\u015fmeciler, ailelerin onlara ya\u015fan\u0131lanlar\u0131 aktarmam\u0131\u015f olmas\u0131ndan muzdaripken kendileri de bir sonraki nesile bildiklerini ya da bir \u015fekilde sonradan duyduklar\u0131n\u0131 anlatm\u0131yorlar. Bunlara ge\u00e7mi\u015fiyle kendi kendine y\u00fczle\u015fenler ya da tan\u0131\u015fanlar demek m\u00fcmk\u00fcn. Tabii bu en \u00e7ok gen\u00e7 ku\u015fakta var. Gen\u00e7 ku\u015faktan g\u00f6r\u00fc\u015fmeciler hep \u015funu belirttiler. Bir tane \u00f6rnek verecek olursak: \u201cBir \u015fekilde farkl\u0131s\u0131n, toplumda bunu biliyorsun ve ortada bir problem var seziyorsun ama bu sana anlat\u0131lmam\u0131\u015f, \u00fczerine az konu\u015fulmu\u015f ya da\u2026 D\u0131\u015farda ama bazen arada bir \u2018s\u00f6zde soyk\u0131r\u0131m\u2019 diye \u00e7\u0131k\u0131veriyor ortaya bir \u015feyler. Bunun \u00fczerine ba\u015fl\u0131yorsun sormaya, sorgulamaya. \u00d6te yandan bazen d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum da nas\u0131l anlat\u0131lsaym\u0131\u015f bizlere bu ya\u015fananlar. \u00d6grendik\u00e7e daha fazlas\u0131n\u0131 bilmek istemiyorum.\u201d<\/p>\n

Bu \u00fc\u00e7 nesildeki en \u00f6nemli benzerliklerden biri buydu, aktar\u0131m\u0131n azl\u0131\u011f\u0131 ya da sessizli\u011fin hakim olmas\u0131. Bu ger\u00e7ekten bir \u2018habitus\u2019 olarak nesilden nesile otomatik olarak ge\u00e7en bir refleks.\u00a0 Nesiller aras\u0131 farkl\u0131l\u0131klar ise \u00e7ok, \u00f6rne\u011fin \u2018karma evlilikler\u2019 denilen evliliklere bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fmi\u015f olmas\u0131. \u00d6zellikle gen\u00e7lerin bu tip evliliklere, eskilere nazaran \u00e7ok daha a\u00e7\u0131k olmalar\u0131. Ya da Ermeni kimli\u011fi \u00fczerine konu\u015fma, siyasi tart\u0131\u015fmalara girme gibi davran\u0131\u015flar\u0131n yine gen\u00e7lerde daha fazla olu\u015fu. Yani asl\u0131nda gitgide o sessizli\u011fin, i\u00e7ine kapan\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u00a0 azald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Tabii burada yine Hrant Dink\u2019in katledilmesi bir miladd\u0131r. 2007\u2019den bu yana \u00f6zellikle gen\u00e7lerin Ermeni toplumundaki politik duru\u015flar\u0131 \u00e7ok h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde de\u011fi\u015fti.<\/p>\n

\u00d6zellikle Hrant Dink’in 2007\u2019de katledilmesinden sonra Ermeni cemaatinde de ciddi bir haf\u0131za uyan\u0131\u015f\u0131 oldu\u011funu ve bunun \u00f6zelikle gen\u00e7 ku\u015fak Ermenilerde yeni bir politik \u00f6znellik yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyorsun. Bunu biraz a\u00e7ar m\u0131s\u0131n?<\/strong><\/p>\n

Hrant Dink bar\u0131\u015fabilme (\u00f6znenin ba\u015fta kendisiyle ve ge\u00e7mi\u015fiyle) ve yas tutabilme kapasitesi dedi\u011fim \u015feyin en \u00f6nemli akt\u00f6rlerinden biriydi. Dolay\u0131s\u0131yla onun kayb\u0131 ba\u015fta bu yas ve bar\u0131\u015f s\u00fcrecini durdurdu. \u00d6te yandan da paradoksal bir \u015fekilde bu s\u00fcrece ba\u015fka bir boyut ve ivme kazand\u0131rd\u0131. Ama Dink\u2019in katli, en ba\u015fta bu s\u00fcreci sekteye vurdu demek yanl\u0131\u015f olmayacak. \u00c7\u00fcnk\u00fc Hrant Dink ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na kendisi bu \u2018bar\u0131\u015f s\u00fcrecinin\u2019 bir akt\u00f6r\u00fcyd\u00fc. Dink\u2019in kamusal alanda a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 tart\u0131\u015fmalar sadece Ermenilerin de\u011fil, T\u00fcrkiye toplumunun kendi ge\u00e7mi\u015fiyle y\u00fczle\u015fmesine ve bar\u0131\u015fmas\u0131na katk\u0131da bulunuyordu. Dink sadece Ermeni kimli\u011fini de\u011fil T\u00fcrk kimli\u011fini de sorgulayan, bu iki meseleyi birbirinden ba\u011f\u0131ms\u0131z d\u00fc\u015f\u00fcnmeyen biriydi. \u00c7\u00fcnk\u00fc onun meselesi t\u00fcm T\u00fcrkiye\u2019nin demokratikle\u015fmesi meselesiydi. Dolay\u0131s\u0131yla Dink\u2019in kayb\u0131, bu s\u00fcre\u00e7te \u00e7ok \u00f6nemli bir akt\u00f6r\u00fcn kayb\u0131d\u0131r ba\u015fta. Bir yandan i\u015fin bu boyutu var ama \u00f6te yandan da onun \u00f6l\u00fcm\u00fcnden bu yana, onun a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 yolda birtak\u0131m ilerlemeler de oldu. Bu da yine onun sayesindedir. \u00d6zellikle Ermeni gen\u00e7lerin bir k\u0131sm\u0131n\u0131n da kamusal alanda daha aktif hale gelmeleri onun katledili\u015finin do\u011frudan etkileridir. Ama bu gen\u00e7 ku\u015fakta bu dirili\u015fin bir de \u00f6teki taraf\u0131 var. Bir k\u0131sm\u0131 da tekrar i\u00e7ine kapand\u0131.<\/p>\n

Ger\u00e7ek y\u00fczle\u015fmenin sadece devlet d\u00fczeyinde de\u011fil, ancak toplum d\u00fczeyinde ya\u015fanabilece\u011fini ve soyk\u0131r\u0131m\u0131n tan\u0131nmas\u0131n\u0131n esas olarak toplumsal d\u00fczeyde anlam kazanabilece\u011fini belirtiyorsun.<\/strong><\/p>\n

Kesinlikle \u00f6yle. Daha \u00f6nce yap\u0131lm\u0131\u015f \u00e7al\u0131\u015fmalara bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, \u015funu g\u00f6r\u00fcyoruz: Soyk\u0131r\u0131ma u\u011fram\u0131\u015f bir halk\u0131n yeg\u00e2ne iste\u011fi u\u011frad\u0131\u011f\u0131 ma\u011fduriyetin tan\u0131nmas\u0131d\u0131r. Her \u015feyden \u00f6nce toplumsal olarak tan\u0131nmas\u0131 tabii. Siyasi ve ekonomik boyutlar\u0131 ayr\u0131ca tart\u0131\u015f\u0131labilir ama toplumsal rehabilitasyon i\u00e7in gerekli olanlar her \u015feyden daha \u00f6nemli diye d\u00fc\u015f\u00fcyorum. Nelerdir bunlar: E\u011fitim sisteminden, medyadaki s\u00f6yleme, haf\u0131za mek\u00e2nlar\u0131ndan, kamusal alandaki anma t\u00f6renlerine kadar, ma\u011fduriyetin telafi edilmesi \u00fczerine in\u015fa edilmi\u015f birtak\u0131m y\u00fczle\u015fme alanlar\u0131 olu\u015fturmak. Bu dediklerimiz \u00f6nce devlet d\u00fczeyinde olur ve sonras\u0131nda topluma dayat\u0131l\u0131r gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor oysa bunun tersi de m\u00fcmk\u00fcn. Yani toplumsal d\u00fczeyde tahsis edilen bir y\u00fczle\u015fme, toplumu d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmekte daha etkili olabilir diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Burada M. Halbwachs\u2019in dedi\u011fi gibi haf\u0131zan\u0131n \u00e7er\u00e7evelerini olu\u015fturan, okul, aile, medya, e\u011fitim sistemi, m\u00fcfredat\u0131 gibi, haf\u0131zay\u0131 do\u011frudan etkileyen ara\u00e7lar\u0131n de\u011fi\u015fip d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi \u00e7ok \u00f6nemli. Ancak bu de\u011fi\u015fimle bir y\u00fczle\u015fme m\u00fcmk\u00fcn olabilir. Yani bu \u00e7al\u0131\u015fmada g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm bu oldu. Tan\u0131nma ya da y\u00fczle\u015fme \u00f6nce toplumsal alandan gelmeli, sonras\u0131nda siyasi yapt\u0131r\u0131mlar anlaml\u0131 olabilir.<\/p>\n

http:\/\/www.agos.com.tr\/tr\/yazi\/17327\/turkiye-ermenileri-icin-1915teki-soykirim-sonrasinda-hafiza-kirim-ile-devam-etti<\/em><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Adnan \u00c7elik\u00a0 T\u00fcrkiye\u2019de \u00dc\u00e7 Nesilde Ermeni Olmak\u2019 ba\u015fl\u0131kl\u0131 doktora \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n yazar\u0131 Nazl\u0131 Temir Beyleryan \u201cT\u00fcrkiye\u2019deki Ermenilerin 1915 sonras\u0131ndaki demografik hareketleri incelendi\u011finde, ya\u015fanm\u0131\u015f olan k\u0131r\u0131m\u0131n ba\u015fta \u2018haf\u0131za-k\u0131r\u0131m\u2019(m\u00e9moricide) oldu\u011fu ger\u00e7ekli\u011fine var\u0131yoruz.\u201d Son y\u0131llarda sadece 1915 Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131 de\u011fil, ayn\u0131 zamanda 1915\u2019teki b\u00fcy\u00fck y\u0131k\u0131mdan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar hayatta kalm\u0131\u015f bir avu\u00e7 Ermeni cemaatinin soyk\u0131r\u0131m-sonras\u0131 deneyimlerine de odaklanan \u00e7al\u0131\u015fmalar art\u0131yor. […]<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":43297,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[44,21,1,71],"tags":[],"class_list":["post-43296","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ermeni-soykirimi","category-gunumuzde-bati-ermenileri","category-haberler","category-mulakatlar"],"yoast_head":"\n\u2018T\u00fcrkiye Ermenileri i\u00e7in 1915\u2019teki soyk\u0131r\u0131m sonras\u0131nda haf\u0131za-k\u0131r\u0131m ile devam etti\u2019 - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=43296\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"\u2018T\u00fcrkiye Ermenileri i\u00e7in 1915\u2019teki soyk\u0131r\u0131m sonras\u0131nda haf\u0131za-k\u0131r\u0131m ile devam etti\u2019 - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Adnan \u00c7elik\u00a0 T\u00fcrkiye\u2019de \u00dc\u00e7 Nesilde Ermeni Olmak\u2019 ba\u015fl\u0131kl\u0131 doktora \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n yazar\u0131 Nazl\u0131 Temir Beyleryan \u201cT\u00fcrkiye\u2019deki Ermenilerin 1915 sonras\u0131ndaki demografik hareketleri incelendi\u011finde, ya\u015fanm\u0131\u015f olan k\u0131r\u0131m\u0131n ba\u015fta \u2018haf\u0131za-k\u0131r\u0131m\u2019(m\u00e9moricide) oldu\u011fu ger\u00e7ekli\u011fine var\u0131yoruz.\u201d Son y\u0131llarda sadece 1915 Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131 de\u011fil, ayn\u0131 zamanda 1915\u2019teki b\u00fcy\u00fck y\u0131k\u0131mdan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar hayatta kalm\u0131\u015f bir avu\u00e7 Ermeni cemaatinin soyk\u0131r\u0131m-sonras\u0131 deneyimlerine de odaklanan \u00e7al\u0131\u015fmalar art\u0131yor. […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=43296\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2016-12-26T08:00:50+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2016\/12\/1915\u2019teki-soyk\u0131r\u0131m.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"699\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"345\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"31 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=43296#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=43296\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\"},\"headline\":\"\u2018T\u00fcrkiye Ermenileri i\u00e7in 1915\u2019teki soyk\u0131r\u0131m sonras\u0131nda haf\u0131za-k\u0131r\u0131m ile devam etti\u2019\",\"datePublished\":\"2016-12-26T08:00:50+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=43296\"},\"wordCount\":6179,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=43296#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2016\\\/12\\\/1915\u2019teki-soyk\u0131r\u0131m.jpg\",\"articleSection\":[\"Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131\",\"G\u00fcn\u00fcm\u00fczde Bat\u0131 Ermenileri\",\"Haberler\",\"M\u00fclakatlar\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=43296#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=43296\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=43296\",\"name\":\"\u2018T\u00fcrkiye Ermenileri i\u00e7in 1915\u2019teki soyk\u0131r\u0131m sonras\u0131nda haf\u0131za-k\u0131r\u0131m ile devam etti\u2019 - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=43296#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=43296#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2016\\\/12\\\/1915\u2019teki-soyk\u0131r\u0131m.jpg\",\"datePublished\":\"2016-12-26T08:00:50+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=43296#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=43296\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=43296#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2016\\\/12\\\/1915\u2019teki-soyk\u0131r\u0131m.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2016\\\/12\\\/1915\u2019teki-soyk\u0131r\u0131m.jpg\",\"width\":699,\"height\":345},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=43296#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"\u2018T\u00fcrkiye Ermenileri i\u00e7in 1915\u2019teki soyk\u0131r\u0131m sonras\u0131nda haf\u0131za-k\u0131r\u0131m ile devam etti\u2019\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/\",\"name\":\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\",\"name\":\"admin\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?author=7\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"\u2018T\u00fcrkiye Ermenileri i\u00e7in 1915\u2019teki soyk\u0131r\u0131m sonras\u0131nda haf\u0131za-k\u0131r\u0131m ile devam etti\u2019 - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=43296","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"\u2018T\u00fcrkiye Ermenileri i\u00e7in 1915\u2019teki soyk\u0131r\u0131m sonras\u0131nda haf\u0131za-k\u0131r\u0131m ile devam etti\u2019 - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","og_description":"Adnan \u00c7elik\u00a0 T\u00fcrkiye\u2019de \u00dc\u00e7 Nesilde Ermeni Olmak\u2019 ba\u015fl\u0131kl\u0131 doktora \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n yazar\u0131 Nazl\u0131 Temir Beyleryan \u201cT\u00fcrkiye\u2019deki Ermenilerin 1915 sonras\u0131ndaki demografik hareketleri incelendi\u011finde, ya\u015fanm\u0131\u015f olan k\u0131r\u0131m\u0131n ba\u015fta \u2018haf\u0131za-k\u0131r\u0131m\u2019(m\u00e9moricide) oldu\u011fu ger\u00e7ekli\u011fine var\u0131yoruz.\u201d Son y\u0131llarda sadece 1915 Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131 de\u011fil, ayn\u0131 zamanda 1915\u2019teki b\u00fcy\u00fck y\u0131k\u0131mdan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar hayatta kalm\u0131\u015f bir avu\u00e7 Ermeni cemaatinin soyk\u0131r\u0131m-sonras\u0131 deneyimlerine de odaklanan \u00e7al\u0131\u015fmalar art\u0131yor. […]","og_url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=43296","og_site_name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","article_published_time":"2016-12-26T08:00:50+00:00","og_image":[{"width":699,"height":345,"url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2016\/12\/1915\u2019teki-soyk\u0131r\u0131m.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"31 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=43296#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=43296"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e"},"headline":"\u2018T\u00fcrkiye Ermenileri i\u00e7in 1915\u2019teki soyk\u0131r\u0131m sonras\u0131nda haf\u0131za-k\u0131r\u0131m ile devam etti\u2019","datePublished":"2016-12-26T08:00:50+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=43296"},"wordCount":6179,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=43296#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2016\/12\/1915\u2019teki-soyk\u0131r\u0131m.jpg","articleSection":["Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131","G\u00fcn\u00fcm\u00fczde Bat\u0131 Ermenileri","Haberler","M\u00fclakatlar"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=43296#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=43296","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=43296","name":"\u2018T\u00fcrkiye Ermenileri i\u00e7in 1915\u2019teki soyk\u0131r\u0131m sonras\u0131nda haf\u0131za-k\u0131r\u0131m ile devam etti\u2019 - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=43296#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=43296#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2016\/12\/1915\u2019teki-soyk\u0131r\u0131m.jpg","datePublished":"2016-12-26T08:00:50+00:00","author":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=43296#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=43296"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=43296#primaryimage","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2016\/12\/1915\u2019teki-soyk\u0131r\u0131m.jpg","contentUrl":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2016\/12\/1915\u2019teki-soyk\u0131r\u0131m.jpg","width":699,"height":345},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=43296#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/akunq.net\/tr"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"\u2018T\u00fcrkiye Ermenileri i\u00e7in 1915\u2019teki soyk\u0131r\u0131m sonras\u0131nda haf\u0131za-k\u0131r\u0131m ile devam etti\u2019"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/","name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e","name":"admin","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?author=7"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/43296","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=43296"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/43296\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":43298,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/43296\/revisions\/43298"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/43297"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=43296"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=43296"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=43296"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}