{"id":42964,"date":"2016-12-05T04:03:06","date_gmt":"2016-12-05T09:03:06","guid":{"rendered":"http:\/\/akunq.net\/tr\/?p=42964"},"modified":"2016-12-05T04:03:06","modified_gmt":"2016-12-05T09:03:06","slug":"dersim-mazgirtli-agop-krikoryanin-hikayesi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=42964","title":{"rendered":"Dersim Mazgirtli Agop Krikoryan&#8217;\u0131n hikayesi"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\"><strong><em><a href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/?attachment_id=42965\" rel=\"attachment wp-att-42965\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignright size-medium wp-image-42965\" src=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/Agop-Krikoryan\u0131n-hikayesi-360x238.jpg\" alt=\"agop-krikoryanin-hikayesi\" width=\"360\" height=\"238\" srcset=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2016\/12\/Agop-Krikoryan\u0131n-hikayesi-360x238.jpg 360w, https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2016\/12\/Agop-Krikoryan\u0131n-hikayesi-560x371.jpg 560w, https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2016\/12\/Agop-Krikoryan\u0131n-hikayesi-260x172.jpg 260w, https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2016\/12\/Agop-Krikoryan\u0131n-hikayesi-160x106.jpg 160w, https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2016\/12\/Agop-Krikoryan\u0131n-hikayesi.jpg 710w\" sizes=\"auto, (max-width: 360px) 100vw, 360px\" \/><\/a>Cemal TA\u015e-<\/em><\/strong><strong><em>\u00a0<\/em><\/strong><strong><em>Dersim S\u00f6zl\u00fc Tarih Proje\u00a0Raporu kitab\u0131n\u0131 yay\u0131nlad\u0131k. Bu kitap,\u00a0Dersim \u00fczerine yap\u0131lm\u0131\u015f s\u00f6zl\u00fc tarih \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n hem bir devam\u0131 hem de\u00a0yeni ve \u00f6zg\u00fcn bir \u00f6rne\u011fi olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir yandan bug\u00fcne kadar 38\u2019e dair yap\u0131lm\u0131\u015f s\u00f6zl\u00fc tarih birikimini \u00f6nemsemekte ve bu birikimi kendi i\u00e7ine ta\u015f\u0131mak i\u00e7in bir kanal a\u00e7makta ama ayn\u0131 zamanda onun daha ilerisine ge\u00e7erek, uluslararas\u0131 standartlarda bir s\u00f6zl\u00fc tarih \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 oldu\u011fu iddias\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Proje bu anlamda Agamben\u2019in ifadesiyle \u201cy\u00fczy\u0131l\u0131n en belirleyici dersini kayda ge\u00e7irme\u201d \u00e7abas\u0131d\u0131r. Projenin bir ba\u015fka \u00f6zelli\u011fi Dersim\u2019li kurumlar\u0131n do\u011frudan \u00f6rg\u00fctledi\u011fi ilk akademik s\u00f6zl\u00fc tarih \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 olmas\u0131d\u0131r. Bug\u00fcne kadar Dersim\u2019li ki\u015fi ve kurumlar\u0131n destekledi\u011fi \u00e7al\u0131\u015fmalar elbette olmu\u015ftur fakat bu proje bir Dersim Kurumu olarak Avrupa Dersim Dernekleri Federasyonu\u2019nun (FDG) akademik destek alarak do\u011frudan \u00f6rg\u00fctledi\u011fi bir \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131r. A\u015fa\u011f\u0131da, bu proje kitab\u0131nda bana ait g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri\u00a0\u00f6zetleri\u00a0var.<\/em><\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Tan\u0131\u011fa do\u011fu\u015ftan verilen ad:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>Agop<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>An\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ad:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>Agop Krikoryan<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>N\u00fcfustaki ad\u0131:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>Agop Demir<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Do\u011fum yeri, y\u0131l\u0131:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>Merxo, 1923<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>S\u00f6yle\u015fi yeri, tarihi:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>Paris, 13.02.2010<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>S\u00f6yle\u015fiyi yapan:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>Ya\u015far Kaya &amp; Dicle Akar<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>S\u00f6yle\u015fi dili, suresi:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>T\u00fcrk\u00e7e-K\u0131rmancki, 81 dakika<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Transkripsiyon:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>Cemal Ta\u015f<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">1923 y\u0131l\u0131nda Merxo\u2019da d\u00fcnyaya geldim. O d\u00f6nem Merxo Mazgirt\u2019e ba\u011fl\u0131yd\u0131. \u015eimdi Tunceli Merkez\u2019e ba\u011fl\u0131. 1936 y\u0131l\u0131nda Demir soyad\u0131n\u0131 ald\u0131m. Bize Kirkogiller derlerdi. Babam\u0131n ad\u0131 Bedros, anam\u0131n ad\u0131 Varta. D\u00f6rd\u00fc o\u011flan \u00fc\u00e7\u00fc k\u0131z yedi karde\u015ftik. Kom\u015fularla ili\u015fkilerimiz \u00e7ok iyiydi, ancak yoksulluk \u00e7oktu. Kurban kesilecekti ki et yensin. Bizim arazimiz yoktu, a\u011faya yar\u0131c\u0131l\u0131k yapard\u0131k. Babam 1915 \u00f6ncesi Harput\u2019a gitmi\u015f, semercilik yapm\u0131\u015f. Semercilik o zaman g\u00fczel meslekti, biz semercilikle ge\u00e7inirdik. Her i\u015f hayvanla g\u00f6r\u00fcl\u00fcrd\u00fc \u00e7\u00fcnk\u00fc.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bizimkiler zamanla Sorpiyan\u2019a gelirken alt\u0131 y\u00fcz ki\u015fiymi\u015f. Yoksulluk varm\u0131\u015f, \u00e7o\u011fu \u00f6lm\u00fc\u015f a\u00e7l\u0131ktan. Pa\u015fa Haydar \u00e7o\u011funu Erzincan, Erzurum \u00fczerinden Rusya\u2019ya g\u00f6t\u00fcr\u00fcyor. H\u00fck\u00fcmet Pa\u015fa Haydar\u2019\u0131n k\u00f6y\u00fc Merxo\u2019yu \u00fc\u00e7 defa yakt\u0131. Ermenileri bize vermedi diye. Pa\u015fa Haydar da\u011fa \u00e7\u0131kt\u0131, dedi ki: \u201c\u0130sterse yaks\u0131n, Ermenilerin hepsi usta, marangoz\u2026 Yine yaparlar k\u00f6y\u00fc.\u201d Pa\u015fa\u2019n\u0131n d\u00f6rt tane o\u011flu vard\u0131. Hasan A\u011fa, F\u0131nd\u0131q A\u011fa, Yusuf A\u011fa, \u0130brahim A\u011fa. \u0130brahim A\u011fa\u2019n\u0131n bir k\u0131z\u0131 vard\u0131, bir i\u00e7im suydu. F\u0131nd\u0131q A\u011fa\u2019y\u0131, anas\u0131n\u0131, kar\u0131s\u0131n\u0131 bir de o k\u0131z\u0131n\u0131 38\u2019de g\u00f6t\u00fcrd\u00fcler Bale\u015fer Deresi\u2019nde vurdular. H\u00e2lbuki F\u0131nd\u0131q A\u011fa ne silah kullanm\u0131\u015ft\u0131, ne de da\u011fa \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bizimkiler bize bi \u015fey anlatmad\u0131. Bildi\u011fim Dersim\u2019e ka\u00e7an kurtulmu\u015f. Dersim asker, vergi vermezdi o zaman. Bu i\u015f Atat\u00fcrk zaman\u0131na kadar devam etti. Zamanla karakollar kuruldu. Bir jandarma k\u00f6ye at s\u0131rt\u0131nda gelirdi, en g\u00fczel kelimesi: \u201cUlan e\u015fek o\u011flu e\u015fek, gel bu at\u0131m\u0131 gezdir\u201d diye ba\u015flard\u0131 s\u00f6ze. Kimse T\u00fcrk\u00e7e bilmiyordu, yaln\u0131z biz Ermeniler biliyorduk.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Otuz be\u015fte Pax K\u00f6pr\u00fcs\u00fc\u2019n\u00fcn oraya bir asayi\u015f karakolu kurdu h\u00fck\u00fcmet. Karakol askerleri davar \u00e7oban\u0131 k\u0131zlara tecav\u00fcz etmeye ba\u015flad\u0131. Halk tutup karakolu yakt\u0131. Asker y\u0131\u011fd\u0131lar, harbe ba\u015flad\u0131lar. Atat\u00fcrk a\u011falar\u0131 Ankara\u2019ya g\u00f6t\u00fcrd\u00fc:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cBu i\u015f b\u00f6yle olmaz dedi. Gelin teslim olun. Size buralarda arazi vereyim. Gidin d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn bana cevap verin\u201d dedi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">A\u011falar Dersim\u2019e d\u00f6nd\u00fc, cevap vermediler. 37 oldu, Elaz\u0131\u011f\u2019a g\u00f6t\u00fcr\u00fcp idam ettiler, a\u011falar\u0131. Ben o zaman Elaz\u0131\u011f\u2019dayd\u0131m. G\u00f6rd\u00fcm Seyit R\u0131za ve adamlar\u0131n\u0131. Bizim Bozo vard\u0131 Elaz\u0131\u011f\u2019da. \u015earap\u00e7\u0131n\u0131n tekiydi. Bir \u015farap paras\u0131na ipi o att\u0131 boyunlar\u0131na. Sonra g\u00f6t\u00fcr\u00fcp Kesrik\u2019in orada kuyuya koyup \u00fczerine beton d\u00f6kt\u00fcler. 38\u2019de Atat\u00fcrk emir verdi: \u201cPertek Suyu\u2019ndan o yan\u0131 kesin\u201d dedi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Kaynatam gilin kamyonu vard\u0131, k\u0131rk be\u015f mejdeye tuttuk, bizim be\u015f hane Ermeni\u2019yi Elaz\u0131\u011f\u2019a ta\u015f\u0131d\u0131. Bize sebep olan da Y\u00fczba\u015f\u0131 Burhan Bey ile n\u00fcfus m\u00fcd\u00fcr\u00fc: \u201cYar\u0131n asker gelecek bunlar\u0131 yollayal\u0131m, ayak alt\u0131nda gitmesinler\u201d dedi\u2026 Pertek\u2019e geldik, yollar\u0131 askerler tutmu\u015f, s\u00fcng\u00fc \u00e7atm\u0131\u015flard\u0131. Bereket versin kamyonda yan\u0131m\u0131za bir \u00fcste\u011fmen vermi\u015flerdi. \u201cGe\u00e7in ge\u00e7in\u201d dediler, ge\u00e7tik. Elaz\u0131\u011f\u2019da bir hana doldurdular. Orada beton \u00fcst\u00fcnde yatt\u0131k. Polis karakolu bize:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cHadi gidin bir ev bulun\u201d dedi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Gittik yedi-sekiz g\u00f6z bir ev bulduk. Her bir aile bir g\u00f6zde kald\u0131. 38\u2019in k\u0131rma zaman\u0131yd\u0131. Ak\u015famdan \u00fcz\u00fcm yemi\u015fiz, sabah bah\u00e7e i\u00e7inde olan tuvalete su d\u00f6kmeye ko\u015ftum, bakt\u0131m kap\u0131 \u00e7al\u0131nd\u0131. Karde\u015fim Serkis:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cAbi \u00e7ok s\u0131k\u0131\u015ft\u0131m, kap\u0131y\u0131 sen a\u00e7\u201d dedi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">A\u00e7t\u0131m, bakt\u0131m, komiser, polis, bek\u00e7i pe\u015f pe\u015fe dizilmi\u015fler:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cHadi karakola!\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">At arabalar\u0131na bindirdiler e\u015fyay\u0131 geri geri g\u00f6t\u00fcr\u00fcrken, polisler yolda bize:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cSize Pertek Suyu\u2019nda h\u00fck\u00fcmet ev yapm\u0131\u015f, oraya g\u00f6nderecekler\u201d dedi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Yani ki bizi oraya g\u00f6t\u00fcr\u00fcp kesecekler. Karakola vard\u0131k ki, mah\u015fer yeri. Sen olsan, \u00f6l\u00fcr m\u00fcs\u00fcn, hastalan\u0131r m\u0131s\u0131n korkudan?<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ahhh\u2026 Karde\u015fim ah\u2026 Dersim\u2019i k\u0131rm\u0131\u015flar, mal davar\u0131na el koymu\u015f getirmi\u015fler, satt\u0131lar\u2026 Her bir mal yirmi be\u015f kuru\u015f\u2026 Bekledik orda\u2026 Emirgeldi: \u201cKesme yok, s\u00fcrg\u00fcn\u201d dediler.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Kesrik\u2019in orada toplad\u0131lar. Herkesin kafas\u0131n\u0131 s\u0131f\u0131ra vurdular. Kald\u0131k orada on be\u015f g\u00fcn. Yatma yerimiz yok. Yukar\u0131da g\u00fcne\u015f, a\u015fa\u011f\u0131dan toz toprak. Su yok. Hadi bakal\u0131m tren istasyonuna.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bindirdiler karavagona haydi\u2026<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Tan\u0131\u011fa do\u011fu\u015ftan verilen ad:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>Leyle<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>An\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ad:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>L\u00eayla \u00c7\u00eana S\u00eayd R\u0131zay<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>N\u00fcfustaki ad\u0131:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>Leyla A\u011flar\u00a0<strong>Do\u011fum yeri, y\u0131l\u0131:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>A\u011fdat \/ Ovac\u0131k, 1932<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>S\u00f6yle\u015fi yeri, tarihi:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>\u0130stanbul, 3 Nisan 2010<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>S\u00f6yle\u015fiyi yapan:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>Cemal Ta\u015f<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>S\u00f6yle\u015fi dili, suresi:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>K\u0131rmancki, 163 dakika\u00a0<strong>Transkripsiyon ve \u00e7eviri:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>Cemal Ta\u015f<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">A\u011fdad\u2019da d\u00fcnyaya g\u00f6z\u00fcm\u00fc a\u00e7m\u0131\u015f\u0131m. Yaz ile g\u00fcz aras\u0131 bir zamanm\u0131\u015f. Khalu a\u015firetinden \u015fecere sahibi ocakzade bir kad\u0131n annemin do\u011fum yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 duyunca: \u201cBese Ana do\u011fum yapm\u0131\u015f\u201d diyerek yapt\u0131\u011f\u0131 kebap ve g\u00f6mbeyi lokma niyetine pi\u015firip d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f bizim evin yoluna. Kendisine demi\u015fler ki:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201c\u0130yi g\u00fczel de, Bese bu \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcd\u00fcr k\u0131z do\u011furuyor, daha erkek do\u011furmad\u0131.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ali \u0130hsan ve Ali Asker benden sonra do\u011funca aya\u011f\u0131m iyi gelmi\u015f diye hay\u0131rl\u0131 evlat muamelesi g\u00f6rm\u00fc\u015f\u00fcm. Babam\u0131n ad\u0131 S\u00eayd R\u0131za, dedem Seyd \u0130brahim. Dedem Seyd \u0130brahim\u2019in kabiri Der\u00ea Arey k\u00f6y\u00fcnde, askerler tahrip etmi\u015f. B\u00fcy\u00fck dedemiz \u015e\u0131xhemed Dede, Horasan\u2019dan gelmi\u015f. \u0130ki karde\u015f, biri \u015e\u0131x, biri Seyd. \u015e\u0131x bizim dedemiz, Seyd Khalu kolunun dedesi olur.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">37\u2019de A\u011fdad\u2019dan La\u00e7inu b\u00f6lgesine gidip sakland\u0131k. Babam sabah vakti Us\u00ea Keleci ve ye\u011feni Teslim\u2019i al\u0131p bizden ayr\u0131ld\u0131. \u015e\u0131xhesen abim de 100-200 metre \u00f6tedeki kaynak suyunun ba\u015f\u0131na gitti. Kas\u0131\u011f\u0131nda f\u0131t\u0131k vard\u0131, y\u00fcr\u00fcyemiyordu. Biz kad\u0131nl\u0131 \u00e7ocuklu kafile de yan yana bir dere i\u00e7indeyiz. Sabah saatleri \u00fc\u00e7 s\u00fcvarinin Karao\u011flan taraf\u0131ndan bize do\u011fru geldi\u011fini \u015e\u0131xhesen d\u00fcrb\u00fcnle g\u00f6rm\u00fc\u015f. Ke\u015fif i\u00e7in bulundu\u011fumuz alana gelen bu askerler kaynak ba\u015f\u0131na mataralar\u0131n\u0131 doldurmak \u00fczere vard\u0131klar\u0131nda \u015e\u0131xhesen tabancayla ate\u015f etti. \u0130ki s\u00fcvari geri d\u00f6nd\u00fc, vurulan askerin kat\u0131r\u0131 da s\u00fcvarilerin pe\u015fine d\u00fc\u015ft\u00fc. \u00d6\u011flen sonras\u0131 askerler ku\u015fatt\u0131 bizi. Fi\u015fekliklerini \u00e7apraz d\u00fczm\u00fc\u015fler, silahlar\u0131 ellerinde. Mem\u00ea Beji a\u011faca \u00e7\u0131kt\u0131, y\u00fcksekten bakmak i\u00e7in. Kad\u0131nlar dereden a\u015fa\u011f\u0131ya do\u011fru y\u00fcr\u00fcmeye niyetli. \u015e\u0131xhesen anneme dedi:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cAnal\u0131k, bizi b\u0131rak\u0131p nereye gidiyorsun? Babam zaman\u0131nda beni \u2018Sen Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn ekme\u011fini yemi\u015f i\u015fbirlik\u00e7i olmu\u015fsun diye su\u00e7lad\u0131. \u015eimdi de \u00f6l\u00fcnce beraber, kal\u0131nca beraber.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Gerisini hat\u0131rlam\u0131yorum. Bir elin beni d\u00fcrtmesiyle kendime geldi\u011fimde, yeti\u015fkin erkek ve kad\u0131nlar\u0131n cesetleriyle \u00e7ocuklar\u0131n cesetlerinin birbirinden ayr\u0131l\u0131p yerde dizildi\u011fini g\u00f6rmemle ba\u011f\u0131rd\u0131m: \u201cAnne\u201d diye.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Annemin yerde uzanm\u0131\u015f cesedine sar\u0131l\u0131p silkeledim, \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fc. An\u0131ke\u2019nin s\u00fcng\u00fclenmi\u015f bedeninde \u00e7ocu\u011fun kafas\u0131 d\u0131\u015far\u0131ya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. Nare, Cemila, Teslim\u2019in o\u011flu Ali R\u0131za\u2019n\u0131n da ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcm. Benim y\u00fcz\u00fcm g\u00f6z\u00fcm sa\u00e7ma darbeleriyle kan-revand\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Komutan Qopo Rayber\u2019e:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cHani Rus bombalar\u0131? Neden bizi kand\u0131rd\u0131n? Ben bu masum \u00e7ocuklarla bu kad\u0131nlar\u0131 neden senin s\u00f6z\u00fcnle katledeyim!\u201d demi\u015f.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Oradaki taliplerimiz komutana:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cBu aile ocakzade bir ailedir. Bunlar\u0131n cesetlerini g\u00f6mersen cennete gidersin. A\u00e7\u0131kta b\u0131rakma, bu ormanda her t\u00fcrl\u00fc ku\u015f ve yabani hayvan var. Bir M\u0131lle getirt, \u00fczerinde kuran okut\u201d demi\u015fler.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Komutan: \u201cM\u0131lle nerede var?\u201d diye sormu\u015f.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cBargini\u201d demi\u015fler.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cGetirtin\u201d diye m\u00fcsaade vermi\u015f.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Barginili Pir alm\u0131\u015f kefeni d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f bir g\u00fcnl\u00fck yola gelmi\u015f. O komutan orada sa\u011f kurtulan karde\u015fimi Ali \u0130hsan\u2019\u0131 da evlatl\u0131k g\u00f6t\u00fcren ki\u015fidir. Bir daha da g\u00f6remedik izini Ali \u0130hsan\u2019\u0131n. Babam durdu\u011fu noktadan d\u00fcrb\u00fcnle bakm\u0131\u015f, yan\u0131ndakilere:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cBizden biri kurtuldu, acaba Ali \u0130hsan m\u0131, Ali R\u0131za m\u0131? \u00c7ocuk Selvi\u2019nin omuzlar\u0131nda, odur asker k\u0131z\u0131m Selvi\u2019nin omuzlar\u0131na s\u00fcng\u00fc m\u00fc, yumruk mu \u00e7al\u0131p \u00e7ocu\u011fu ald\u0131. K\u0131z\u0131m\u0131 da herhalde \u00f6ld\u00fcrd\u00fc\u201d diye d\u00f6v\u00fcnm\u00fc\u015f.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Evden \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131m\u0131z g\u00fcn k\u00fc\u00e7\u00fck karde\u015fim Ali \u0130hsan, babama: \u201cBizi ormana g\u00f6t\u00fcrme, ormanda y\u0131lan \u00e7ayan var. Evimizde kalal\u0131m. U\u00e7aklar gelip bombalarsa rahat bir \u00f6l\u00fcm olur\u201d demi\u015f.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Babam da: \u201cO\u011ful bu topraklar\u0131n y\u0131lan\u0131 \u00e7ayan\u0131 size dokunmaz, onlara ben kefilim\u201d demi\u015f.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Karanl\u0131k bas\u0131nca da Us\u00ea Keleci ve Teslim\u2019le cesetlerin ba\u015f\u0131na varm\u0131\u015flar. Mezarlar kaz\u0131l\u0131. An\u0131ke\u2019nin cesedini de a\u011fabeyi Qopo Rayber al\u0131p P\u0131xami k\u00f6y\u00fcne g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015f. Babam:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cAmcam\u0131z\u0131n k\u0131z\u0131 ile o\u011flum \u015e\u0131xheseni Qopo neden ay\u0131rm\u0131\u015f birbirinden?\u201d diye hay\u0131flanm\u0131\u015f. \u00c7\u00fcnk\u00fc onlar birbirini \u00e7ok severlerdi. An\u0131ke hamileydi, do\u011furdu do\u011furacak g\u00fcnlerindeydi. \u00dc\u00e7 g\u00fcn do\u011fum sanc\u0131s\u0131 \u00e7ekti, \u201cKarn\u0131mdaki \u00e7ocuk yoluna de\u011fil, bo\u011faz\u0131ma do\u011fru yol al\u0131yor, neden direniyor anlayam\u0131yorum\u201d dedi durdu kad\u0131nca\u011f\u0131z. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc g\u00fcn asker gelince karn\u0131ndakiyle beraber vurulup \u00f6ld\u00fc.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Hozat\u2019a vard\u0131\u011f\u0131m\u0131zda asker k\u0131yafetli, dizlere \u00e7ekilmi\u015f \u00e7izmeleriyle at ku\u015fanm\u0131\u015f biri, bizi almaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Me\u011fer Qopo Rayber imi\u015f. Ku\u015fatmaya askeri de o getirtmi\u015f. Nare Qopo\u2019yu k\u0131y\u0131m yerinde tan\u0131m\u0131\u015f ben tan\u0131yamad\u0131m. Hozat\u2019ta bizim Abasu a\u015firetinden S\u0131leman\u00ea Qeci\u2019nin evine g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fck. Adam Hozat\u2019ta d\u00fckk\u00e2n a\u00e7m\u0131\u015f. E\u015finin ad\u0131 da Zekina. Qopo kad\u0131na: \u201cBunlar La\u00e7ino Deresi \u00e7ocuklar\u0131, bunlar\u0131 i\u00e7eri alma, al\u0131rsan seni askerler cezaland\u0131r\u0131r. Ayr\u0131ca Seyd R\u0131za\u2019ya yard\u0131m etti\u011finize dair bilgi var. Sizi bu dereye g\u00f6t\u00fcr\u00fcp kur\u015funa dizerler\u201d dedi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">S\u0131leman Qopo\u2019ya d\u00f6nd\u00fc:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cSen bu Oria X\u0131d\u0131ri ile Axu\u00e7an\u2019dan bulas\u0131n, ne diyeyim\u201d diye beddua etti.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Vank\u2019l\u0131 iki karde\u015fmi\u015fler. Zaman\u0131nda, Weli \u00c7emi\u015fgezek\u2019e, S\u0131leman Hozat\u2019a g\u00f6\u00e7m\u00fc\u015f. Qopo\u2019nun ihbar\u0131 \u00fczerine kar\u0131-koca\u2019y\u0131 Hozat\u2019taki dereye g\u00f6t\u00fcr\u00fcp \u00f6ld\u00fcrd\u00fcler.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Biz \u00fc\u00e7 k\u0131z bir \u00e7ocuk o k\u0131y\u0131mdan yetim kald\u0131k. S\u00fcrg\u00fcn hayat\u0131ndan sonra memlekete d\u00f6nd\u00fck, ama g\u00fcn g\u00f6rmedik. Evlatl\u0131k g\u00f6t\u00fcr\u00fclen k\u00fc\u00e7\u00fck karde\u015fimin ak\u0131betini de sorma, mah\u015fere kals\u0131n.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Melek TA\u015e<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Tan\u0131\u011f\u0131n do\u011fu\u015ftan ad\u0131:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>Meleke<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>An\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ad:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>Meleka Hemedi<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>N\u00fcfustaki ad\u0131:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>Melek Ta\u015f<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Do\u011fum y\u0131l\u0131, yeri:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>1924, Musk\u0131rage \/ Hozat-Tunceli<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>S\u00f6yle\u015fi yeri, tarihi:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>\u0130stanbul, 13 Nisan 2010<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>S\u00f6yle\u015fiyi Yapan:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>Cemal Ta\u015f<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>S\u00f6yle\u015fi dili, suresi:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>K\u0131rmancki, 441 dakika<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Transkripsiyon ve<\/strong><strong>\u00a0<\/strong><strong>\u00e7eviri:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>Cemal Ta\u015f<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Anne \u00f6ls\u00fcn sana, 38\u2019den iki y\u0131l \u00f6nceydi, daha on birinde bir k\u0131z \u00e7ocu\u011fuydum. K\u00f6y\u00fcn muhtar\u0131 Us\u00ea Tawli idi. Bir g\u00fcn k\u00f6yl\u00fclere dedi ki:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cEmir geldi, k\u00f6ylerden okuma ya\u015f\u0131nda olan k\u0131z \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 istiyorlar, g\u00f6t\u00fcr\u00fcp okutacaklar.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Korktu insanlar, her kafadan bir ses \u00e7\u0131kt\u0131, baz\u0131lar\u0131 dedi ki:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cH\u00fck\u00fcmet k\u0131zlar\u0131 g\u00f6t\u00fcr\u00fcp kim bilir ne yapacak. T\u00fcrkler k\u0131zlar\u0131m\u0131z\u0131 ya \u00f6ld\u00fcrmeye, ya da b\u00fcy\u00fct\u00fcp onlarla evlenmeye g\u00f6t\u00fcr\u00fcyorlar.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Annem korkusundan hemen evlendirdi beni. H\u00e2lbuki daha \u00e7ocuktum ben, evlilik \u00e7a\u011f\u0131nda de\u011fildim. Sakak k\u00f6y\u00fcndeki \u00c7\u00ea Dewr\u00ea\u015fi ailesine haber sald\u0131lar, dediler:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cK\u0131z\u0131m\u0131z\u0131 gelin olarak kabul edin. L\u00fczumu yol, yeter ki g\u00f6t\u00fcr\u00fcn, evinizde iki y\u0131l bekletin, sonra d\u00fc\u011f\u00fcn yap\u0131n. H\u00fck\u00fcmet g\u00f6t\u00fcrmesin de, raz\u0131y\u0131z biz.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Elimi verdiler Dewr\u00ea\u015fi ailesine, onlar beni g\u00f6t\u00fcrd\u00fcler Sekak k\u00f6y\u00fcne.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">38 geldi, ben Sekak\u2019ta evli gen\u00e7 bir k\u0131z\u0131m, insanlar k\u0131r\u0131mdan ge\u00e7irildi. Kaynanam beni kapt\u0131 ormana, ma\u011faraya s\u0131\u011f\u0131nd\u0131k. Annem duymu\u015f evlendi\u011fim aileden bir\u00e7ok ki\u015finin \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc. \u015eine k\u00f6y\u00fcne var\u0131p Zeyna Qi\u00e7e adl\u0131 akraba kad\u0131n\u0131 da yan\u0131na alarak, Deste M\u00fcd\u00fcr\u00fcn\u00fcn yan\u0131na var\u0131yor. M\u00fcd\u00fcrden seyahat izni al\u0131p beni almaya geliyor. Deste Nahiye M\u00fcd\u00fcr\u00fc Feyzi Bey idi. Xeycane Halam a\u015firetimizin reisi Salman A\u011fa\u2019n\u0131n han\u0131m\u0131yd\u0131, dolays\u0131yla m\u00fcd\u00fcrle halamlar tan\u0131\u015ft\u0131lar, aralar\u0131 da iyiydi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Annem \u00e7\u0131kt\u0131 geldi, beni bulup do\u011fdu\u011fum k\u00f6y Musk\u0131rage\u2019ye baba evine g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. Annem geli\u015f yolunda Deste g\u00fczerg\u00e2h\u0131ndaki Borca mezras\u0131nda ikamet eden halam Xeycane\u2019ye de u\u011fram\u0131\u015f. Halam anneme demi\u015f ki:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cMed\u00ea, Feyzi m\u00fcd\u00fcr\u00fcn han\u0131m\u0131 ge\u00e7enlerde beni uyard\u0131, \u2018beni dinle, adamlar\u0131n\u0131 uyar, de ki birka\u00e7 g\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne k\u00f6y\u00fc terk edin, ormana, da\u011fa s\u0131\u011f\u0131n\u0131n. 3. Ordu gelecek, sel gibidir, \u00f6n\u00fcne d\u00fc\u015feni silip s\u00fcp\u00fcrecek, eline d\u00fc\u015fmeyen kurtuldu demektir.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bu uyar\u0131 \u00fczerine k\u00f6yden \u00e7\u0131kt\u0131k, Der\u00ea Goma\u2019y\u0131 mek\u00e2n tuttuk. O k\u00f6m evlerinin bulundu\u011fu deredeki ormanl\u0131kta konaklad\u0131k, oradan Bok\u0131re Da\u011f\u0131\u2019na \u00e7\u0131kt\u0131k. Amcam \u0130smay\u0131l\u00ea Heseni de Rengule mezras\u0131nda kalyordu, o da Rengule ahalisiyle gelip dahil oldu kafilemize. Der\u00ea Goma\u2019da amcam babama dedi ki:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cYahu amcao\u011flu, biz \u015fu an muhtemelen askerin izleyece\u011fi yola \u00e7\u0131k\u0131yoruz. Erzincan\u2019dan geliyorsa alay, g\u00fczerg\u00e2h\u0131 buras\u0131 de\u011fil mi? Gel, geri d\u00f6nelim. Kemer\u00ea Mend\u0131ke m\u0131nt\u0131kas\u0131na gidelim bari.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Kemer\u00ea Mend\u0131ke taraf\u0131 da Bend denen yerde. Rengule ile Seypertage mezralar\u0131 aras\u0131nda kal\u0131yor. Sovge k\u00f6y\u00fcne do\u011fru d\u00fc\u015f\u00fcyor. Amcam \u0130smail Renguleli k\u00f6yl\u00fclerini al\u0131p geri d\u00f6nd\u00fc, Kemer\u00ea Mend\u0131ke\u2019ye do\u011fru yol ald\u0131lar. Annem, Us\u00ea Bese, S\u00eay Bali, A\u011fa Do\u011fan ile k\u0131zkarde\u015fi, Hesen\u00ea \u0130brahimi ile o\u011flu Ali, Z\u00eayn\u00ea \u00cayubi, biz bir kafilede kald\u0131k. Annem, Us\u00ea Bese ile S\u00eay Bali\u2019ye:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cKabul edin ki siz benim babam, ben sizin k\u0131z\u0131n\u0131z\u0131m. Gelin beraber Za\u011fge\u2019ye gidelim, ne olur. G\u00fcz \u00e7\u0131kana kadar o b\u00f6lgedeki yaban al\u0131\u00e7lar\u0131 ve ceviz gibi meyvelerle de olsa beslenir, hayata tutunuruz\u201d dedi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Za\u011fge k\u00f6y\u00fc de a\u015firetimiz Q\u0131r\u011fu a\u015fireti mensuplar\u0131n\u0131n k\u00f6y\u00fc. Q\u0131r\u011fu a\u015firetinin ana\u00e7 topra\u011f\u0131 oras\u0131. Za\u011fge\u2019ye gitmek iyi de, aram\u0131zda Munzur Nehri var. K\u00f6pr\u00fc yok, nehrin iki k\u0131y\u0131s\u0131na gerilmi\u015f ipe tak\u0131lan halkalara tutunarak ge\u00e7mek gerekiyormu\u015f. \u015eerit diyorlar ona. Babam ormanl\u0131k bir alanda kat\u0131r\u0131n y\u00fck\u00fcn\u00fc y\u0131kt\u0131, yular\u0131n\u0131 boynuna dolay\u0131p do\u011faya sald\u0131 kat\u0131r\u0131. Babam gidece\u011fimiz yere raz\u0131 olmad\u0131, ba\u015fka bir kafileye tak\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Eyub A\u011fa\u2019n\u0131n \u00e7ocuklar\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck. Baba \u00f6lm\u00fc\u015f, \u00e7ocuklar yetim, kimse raz\u0131 olmad\u0131 birlikte gitmelerine. Dediler:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201c\u00c7ocuklar\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck ya\u015ftalar, a\u011flarlar, askerler duyar seslerini.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bese yere \u00e7\u00f6kt\u00fc, tavu\u011fun civcivlerini kanatlar\u0131 alt\u0131na ald\u0131\u011f\u0131 gibi, \u00e7ocuklar\u0131 entarisinin etekleri alt\u0131na toplad\u0131, geni\u015f uzun po\u015fusunu s\u00f6k\u00fcp \u00fczerine \u00f6rtt\u00fc, a\u011flamaya durdu. Khek\u00ea Aba\u015fi\u2019nin e\u015fi Fate yeti\u015fti, Bese\u2019ye dedi:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cGel gel\u2026 Pilvank evliyalar\u0131na inanc\u0131m o ki, onlar askerin a\u011fz\u0131na yem olacak, aksine biz kurtulaca\u011f\u0131z, gel sen biz birlikte saklanal\u0131m.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Fate, Bese ve \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 al\u0131p geri d\u00f6nd\u00fcler, biz Bok\u0131re Da\u011f\u0131\u2019n\u0131n yolunu tuttuk. Da\u011f yolunda kafile b\u00f6l\u00fcnd\u00fck\u00e7e b\u00f6l\u00fcnd\u00fc. Bir bakt\u0131k annem, kuzenim Aziz, ben ve k\u00fc\u00e7\u00fck karde\u015fim Salman yaln\u0131z kalm\u0131\u015f\u0131z. Di\u011fer karde\u015flerim H\u00fcseyin, Hasan ile k\u0131z karde\u015flerim Bes\u00ea babam ile gitmi\u015fler. Ekmek ve kat\u0131k da b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f, yan\u0131m\u0131za alabildi\u011fimiz yiyeceklerin kat\u0131\u011f\u0131 bizde, ekmekler babamlarda kalm\u0131\u015f. Hal b\u00f6yle olunca Za\u011fge yolundan vazge\u00e7tik. Gece epey yol al\u0131nca, bir yerde konaklad\u0131k, geceyi orada sabahlad\u0131k, mevsim yaz olmas\u0131na ra\u011fmen gece so\u011fuktan donacakt\u0131k neredeyse. Sabah uyand\u0131k ki, ne g\u00f6relim, \u00f6yle bir noktada konaklam\u0131\u015f\u0131z ki kabak gibi a\u00e7\u0131ktay\u0131z. S\u0131\u011f orman olarak bildi\u011fimiz bir yere gittik g\u00f6ya, ama gel g\u00f6r ki orman\u0131n yapraklar\u0131 t\u0131rt\u0131r b\u00f6ce\u011fi taraf\u0131ndan resmen \u00e7al\u0131\u00e7\u0131rp\u0131ya \u00e7evrilmi\u015f. Derman i\u00e7in arasan bir ye\u015fil yaprak bulamazs\u0131n dalda, her taraf kupkuru. \u00c7evreyi hemen bir kola\u00e7an ettik, bakt\u0131k \u015fans\u0131m\u0131za ye\u015fil yapraklar\u0131yla az \u00f6tede bir lep\u0131k a\u011fac\u0131 var. T\u0131rt\u0131r yemez onun yapraklar\u0131n\u0131. Vard\u0131k ye\u015fil a\u011fac\u0131n yan\u0131na, alt\u0131nda bir ay\u0131 ini var. Ay\u0131n\u0131n daha birka\u00e7 dakika \u00f6nce oray\u0131 terk etti\u011fi, inin kap\u0131s\u0131nda buhar\u0131 t\u00fcten d\u0131\u015fk\u0131s\u0131ndan belli. Karde\u015fim Selman daha birka\u00e7 ayl\u0131k, g\u00f6z \u00e7apaklanmas\u0131 hastal\u0131\u011f\u0131na tutulmu\u015f, a\u011fl\u0131yor. Aziz bizi doldurdu ay\u0131 inine, kendisi s\u0131\u011fmad\u0131. Susam\u0131\u015f\u0131z geceden bu yana, a\u011fz\u0131m\u0131z kurumu\u015f. Aziz bir k\u00fc\u00e7\u00fck kap ald\u0131, anneme:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cYenge bu yak\u0131nlarda bir yerde bir kaynak var, yerini biliyorum, sen \u00e7ocuklara g\u00f6z kulak ol, ben geliyorum bir solukta\u201d dedi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Aziz yeti\u015fkin, cin gibi bir delikanl\u0131. Gitmesiyle d\u00f6nmesi bir oldu, dudaklar\u0131 morarm\u0131\u015f, y\u00fcz\u00fc sapsar\u0131 kesilmi\u015f, titreyerek sokuldu yan\u0131m\u0131za, annemin korku dolu bak\u0131\u015flar\u0131na:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cBu kutsal topraklara adad\u0131\u011f\u0131m\u0131z sadakalar\u0131n y\u00fcz\u00fcsuyu h\u00fcrmetine verdi\u011fimiz varm\u0131\u015f. Kayna\u011f\u0131n \u00fczerinde askerleri g\u00f6rd\u00fcm, sigara i\u00e7iyorlard\u0131, sessizce geri d\u00f6nd\u00fcm.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Biraz sonra her ge\u00e7en dakika artan bir g\u00fcr\u00fclt\u00fc koptu. Nal sesleri mi dersin, ta\u015fa de\u011fen demir sesleri mi dersin, Avdel Musa Taburu ge\u00e7iyor san\u0131rs\u0131n. Nefesimizi tuttuk tutmas\u0131na, Salman\u2019\u0131 susturmak ne m\u00fcmk\u00fcn. \u0130nsanlarla hayvanlar\u0131n g\u00fcr\u00fclt\u00fcs\u00fcn\u00fcn i\u00e7 i\u00e7e kar\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 u\u011fultuyla aram\u0131zdaki mesafeyi kestirebiliyoruz. Bir \u00f6ks\u00fcr\u00fck sesi mesafedeler. Allah\u2019tan onlar\u0131n kopard\u0131\u011f\u0131 g\u00fcr\u00fclt\u00fc Salman\u2019\u0131n viyak viyaklar\u0131n\u0131 duymalar\u0131na engel oluyor. Aziz, a\u011fac\u0131n bay\u0131r meyline do\u011fru boy vermi\u015f g\u00f6vdesine paralel uzand\u0131. Aziz d\u0131\u015far\u0131da, biz indeyiz. Annem, ay\u0131 ininin giri\u015fine yak\u0131n pozisyonda, Aziz ona her bir an\u0131 naklediyor: \u201cKat\u0131rlar y\u00fckl\u00fc\u2026 Y\u00fcklerin pe\u015finde siviller var\u2026 Askerler etraf\u0131nda silahl\u0131\u2026 Kar\u0131nca gibi kayn\u0131yorlar\u2026 Khansarige\u2019ye do\u011fru ilerliyorlar!\u201d zaman durdu sanki, dakikalar ge\u00e7mek bilmedi\u2026 Salman\u2019\u0131n z\u0131rlamas\u0131 artt\u0131k\u00e7a artt\u0131, annem yalvar\u0131rcas\u0131na dua etti, yerin g\u00f6\u011f\u00fcn zirvelerine avu\u00e7 a\u00e7t\u0131\u2026 Nemli g\u00f6zlerle:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cEy yerler, g\u00f6kler, kutsal mek\u00e2nlar, baht\u0131n\u0131za d\u00fc\u015ft\u00fck bize bir \u00e7are\u201d dedi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Annemin yalvarmalar\u0131 Ulu Divana ula\u015fm\u0131\u015f olacak ki hafif bir r\u00fczg\u00e2r koptu\u2026 O r\u00fczg\u00e2r annemin dualar\u0131n\u0131 kabul eden g\u00fcc\u00fcn mucizesiydi. G\u00f6zya\u015flar\u0131na bo\u011fulduk\u2026 Ard\u0131 arkas\u0131 kesilmeyen g\u00fcr\u00fclt\u00fc g\u00fcnbat\u0131m\u0131na do\u011fru duyulmaz oldu. G\u00fcn\u00fcn \u00fczerine gece d\u00fc\u015ft\u00fc. Sabah \u015fafa\u011f\u0131na do\u011fru Aziz gidece\u011fimiz g\u00fczerg\u00e2h\u0131 kola\u00e7an etmek o gece yola koyuldu. K\u00f6ye d\u00f6n\u00fc\u015f yolumuzun riskli etab\u0131n\u0131 kontrol etmi\u015f, d\u00f6nd\u00fc geldi:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cYenge\u201d dedi, \u201cYayla tuttu\u011fumuz War\u00ea Qerta\u2019da ate\u015f yan\u0131yordu, \u00f6nce askerler etraf\u0131nda sand\u0131m, ama ay \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda iyice yakla\u015ft\u0131m, bakt\u0131m askerler yayla evlerini ate\u015fe vermi\u015f, kuru odun gaz d\u00f6k\u00fclm\u00fc\u015f gibi cay\u0131r cay\u0131r yan\u0131yor, tehlike ge\u00e7ti san\u0131r\u0131m.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00dc\u00e7 g\u00fcn sonra k\u00f6ye d\u00f6nd\u00fck\u2026 K\u00f6ye d\u00f6nmek g\u00fczel de, a\u00e7l\u0131k sefalet i\u00e7indeyiz\u2026 Bu\u011fday var de\u011firmen yok. Annem getirdi bu\u011fday\u0131, bir g\u00fczel sacda kavurdu, kom\u015fu kad\u0131n Xane el de\u011firmeni d\u0131star ile \u00f6\u011f\u00fctt\u00fc. Qawut ununu tencerede bulama\u00e7 yapt\u0131, geni\u015f bir siniye d\u00f6k\u00fcp bir \u00e7ukur a\u00e7t\u0131 orta yerine, eritilmi\u015f tuzlu ya\u011f\u0131 bo\u015faltt\u0131 i\u00e7ine. \u0130nsanlar \u00e7\u00f6kt\u00fcler ba\u015f\u0131na. Sulte teyze o arada kap\u0131da g\u00f6r\u00fcnd\u00fc, anneme seslendi:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cMedine\u2019m!\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Annemin elleri ya\u011fl\u0131, ben kap\u0131ya vard\u0131m:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cNe var teyze, annem me\u015fgul, bir \u015fey mi diyecektin?\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cTeyzesi kurban, annen kap\u0131ya do\u011fru bir gelsin hele.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cAnne, Sulte teyze seni kap\u0131da bekliyor\u201d dedim \u201cs\u00f6yleyece\u011fini sana diyecekmi\u015f, \u00f6nemli dedi.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Annem kap\u0131ya \u00e7\u0131kt\u0131, Sulte teyzenin ola\u011fand\u0131\u015f\u0131 davran\u0131\u015flar\u0131ndan \u015f\u00fcphelendim, d\u0131\u015far\u0131ya do\u011fru y\u00fcr\u00fcd\u00fc iki kad\u0131n, pe\u015flerine tak\u0131ld\u0131m. Kulak misafiri oldum, duydum ki:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cO sark\u0131k dudakl\u0131 M\u00earo biliyosun ki Deste\u2019ye gitmi\u015fti. Odur d\u00f6nm\u00fc\u015f k\u00f6ye, diyor ki; \u2018M\u00fcd\u00fcr Feyzi bana, g\u00e2vurlar ka\u00e7m\u0131\u015f, size do\u011fru gelmi\u015fler, sen onlar\u0131 yakalay\u0131p getirirsen sana \u015fu kadar r\u00fc\u015fvet verecem!\u2019 dedi. S\u0131lo\u2019nun ba\u015f\u0131n\u0131 seversen, nerede saklan\u0131yorlarsa, onlara de ki ka\u00e7\u0131n!\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Annem acele evin mutfak b\u00f6l\u00fcm\u00fcne y\u00f6neldi, bir top tuzlu ya\u011f \u00e7\u0131kard\u0131, elinde elips \u015feklinde yuvarlad\u0131, bir miktar qawute ununun i\u00e7ine indirip \u00e7\u0131k\u0131n\u0131n i\u00e7ine ba\u011flad\u0131. Evden \u00e7\u0131k\u0131p ke\u00e7i a\u011f\u0131l\u0131n\u0131n kap\u0131s\u0131na vard\u0131. Annemi takip ettim, bakt\u0131m M\u0131rre ile Mama ke\u00e7i a\u011f\u0131l\u0131m\u0131z\u0131n i\u00e7indeler. Annem seslendi, kap\u0131ya geldiler, bir endi\u015feye kap\u0131ld\u0131klar\u0131 g\u00f6zlerinden okunuyordu. Mama M\u0131rre\u2019nin yeti\u015fkin k\u0131z\u0131. M\u0131rre de Mam Xatun\u2019un karde\u015fi Avedik\u2019in e\u015fi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Onlar\u0131n ailesinden Vartige\u2019nin o\u011fullar\u0131 S\u00eark ile Avanos, Avanos\u2019un e\u015fini Der\u00ea \u00c7ay\u0131re\u2019de<a href=\"#_ftn1\"><sup>[1]<\/sup><sup>\u00a0<\/sup><\/a>k\u0131rm\u0131\u015flar. Gelini K\u0131rmanciye giysilerini giyerdi, bakmaya k\u0131yamazd\u0131n. \u015eine Hermenileri \u015eine k\u00f6y\u00fcn\u00fcn soylular\u0131ndan Sato\u011flu ailesinden daha yak\u0131\u015f\u0131kl\u0131 ve g\u00fczellerdi diyebilirim. Abedik ile Marxatune\u2019yi de \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015fler orada. Yedi ki\u015fiyi ba\u011flay\u0131p g\u00f6t\u00fcr\u00fcyorlar, sonradan k\u0131zkarde\u015fim Bese ile evlenen S\u00eady\u00ea L\u0131li o d\u00f6nem askerlere k\u0131lavuzluk yapard\u0131, o bize anlatt\u0131. \u015eine k\u00f6y\u00fcnden bizim k\u00f6ye do\u011fru y\u00fcr\u00fct\u00fcyorlar, Kulige tepesini devirip, D\u00eawrend\u2019de Viyaleke denen yere vard\u0131klar\u0131nda, s\u00f6\u011f\u00fctlerin alt\u0131ndaki derede s\u00fcng\u00fcl\u00fcyorlar. B\u0131lq \u00e7e\u015fmesi deriz oraya.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Annem M\u0131rre ile Mam Xatun\u2019a:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cYakla\u015f\u0131n, bir \u015fey diyece\u011fim\u201d dedi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Kad\u0131n yakla\u015ft\u0131, giydi\u011fi fistan\u0131n \u00fczerine pe\u015ftamal ba\u011flam\u0131\u015ft\u0131. Annem:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cPe\u015ftamalini a\u00e7, bu qawut unu ile ya\u011f\u0131 sana vereyim. Al\u0131n, buradan uzakla\u015f\u0131n. Kom\u015fular\u0131m\u0131zdan M\u00ear budur yeni nahiyeden geldi, Feyzi M\u00fcd\u00fcr \u2018onlar\u0131 yakalay\u0131n bana getirin\u2019 diye talimat vermi\u015f.Gidin buradan\u201d dedi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Kim olsa da korkar de\u011fil mi? Bir ser\u00e7e gibi tir tir titrediler:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cMede bac\u0131, yol yolak bilmeyiz, yabanc\u0131s\u0131y\u0131z buralar\u0131n, nereye do\u011fru gitsek dersin?\u201d dedi Mam Xatun.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Annemle k\u00f6y\u00fcn d\u0131\u015f\u0131na kadar e\u015flik ettik onlara. Goza Moraba \u00e7e\u015fmesine vard\u0131k. Annem yolu tarif etti:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201c\u0130\u015fte buradan gidin, \u015fu zirveye vard\u0131\u011f\u0131n\u0131zda, Der\u00ea Arey mezras\u0131n\u0131 g\u00f6receksiniz. O mezran\u0131n s\u0131rt\u0131ndaki ormandan yukar\u0131 t\u0131rman\u0131n, Z\u0131m\u00ea Qinti orman\u0131na var\u0131rs\u0131n\u0131z\u201d dedi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Gidip kurtuldular. Vank Ke\u015fi\u015fi\u2019nin o\u011flu da kurtuldu. Onu da g\u00f6rd\u00fcm. Askerler onu yakalay\u0131p gerisin geri k\u00f6y\u00fc Vank\u2019e g\u00f6t\u00fcrd\u00fcler ki Kilise\u2019de alt\u0131nlar\u0131n yerini s\u00f6ylesin. Ermenilerin hazinesi orada sakl\u0131 derlerdi. Adam\u0131 oraya g\u00f6t\u00fcr\u00fcyorlar, adam askerlere diyor ki:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cT\u0131l\u0131s\u0131m\u0131 var. Beceremiyorum.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00c7\u0131karamad\u0131lar.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u015eine Ermenileri toplam otuz ki\u015fi vard\u0131. Gar\u00ea Pasali derlerdi, o da Tastage\u2019de kal\u0131rd\u0131, kat\u0131rlara palan diker, kalayc\u0131l\u0131k yapard\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ana k\u0131z gidiyorlar, yakalan\u0131yorlar, s\u00fcrg\u00fcn ediliyorlar. Yedi y\u0131l sonra onlardan geri d\u00f6nenler oldu, ancak anne-k\u0131z\u0131n ak\u0131betini bilmiyorum. \u0130ki yeti\u015fkin erkek geri d\u00f6nd\u00fc. O adamlar hem ustayd\u0131, hem marangozdu, hem zanaatk\u00e2rd\u0131, her i\u015f ellerinden gelirdi\u2026 Biri davul, di\u011feri zurna \u00e7alard\u0131. D\u00f6n\u00fc\u015f y\u0131llar\u0131 sonras\u0131 bizim k\u00f6ye geldiler. R\u0131zalar\u0131n de\u011firmenini tamir ettiler, de\u011firmen ta\u015f\u0131 i\u00e7in Merabe S\u0131rt\u0131\u2019ndan ta\u015f \u00e7\u0131kar\u0131p i\u015flediler, de\u011firmeni d\u00f6nd\u00fcrd\u00fcler.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Tan\u0131\u011f\u0131n do\u011fu\u015ftan ad\u0131:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>Usen\u00a0<strong>An\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ad:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>Usen\u00ea Bor\u00ea Sereni\u00a0<strong>N\u00fcfustaki ad\u0131:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>H\u00fcseyin G\u00fcl<strong>Do\u011fum yeri, y\u0131l\u0131:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>Bor, 1928\u00a0<strong>S\u00f6yle\u015fi yeri, tarihi:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>Tunceli, 21.04.2010<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>S\u00f6yle\u015fiyi Yapan:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>Cemal Ta\u015f\u00a0<strong>S\u00f6yle\u015fi dili, suresi:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>K\u0131rmancki, 98 dakika\u00a0<strong>Transkripsiyon ve \u00e7eviri:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>Cemal Ta\u015f<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bor k\u00f6y\u00fcnde d\u00fcnyaya gelmi\u015fim. Babam\u0131n ad\u0131 H\u0131d\u0131r, benim ad\u0131m da Usen. Bizim kabileye Khal\u00ea Soyigiller diyorlar. Demenu a\u015firetindeniz. Annem, ben \u00e7ocukken \u00f6lm\u00fc\u015f. Ya\u015f\u0131m\u0131 bilmiyorum ama \u201938 y\u0131l\u0131nda, 10-12 ya\u015flar\u0131nda oldu\u011fumu hat\u0131rl\u0131yorum.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bor\u2019da ekin s\u0131n\u0131rl\u0131, ekmek k\u0131t, insanlar \u00e7ok, ge\u00e7im derdi varm\u0131\u015f. Babam idaresine \u00e7are bulamay\u0131nca, oradan Pax\u00ea Suru\u2019ya g\u00f6\u00e7 ettik. Pax\u00ea Suru\u2019da bir-iki y\u0131l kald\u0131k, oradan ta\u015f\u0131n\u0131p Khuresu k\u00f6y\u00fc Howare\u2019ye yerle\u015ftik. Howare\u2019de iki-\u00fc\u00e7 y\u0131l kald\u0131k, tabii ben \u00e7ocuktum ama hat\u0131rl\u0131yorum&#8230; Oradan da Hop\u0131ke\u2019ye g\u00f6\u00e7 ettik. Orada g\u00fcz geldi babam \u00f6ld\u00fc, ben yetim kald\u0131m. Hop\u0131ka S\u0131lemanu\u2019da bir halam vard\u0131, onun yan\u0131na gittim. O da dul bir kad\u0131nd\u0131, bir o\u011flu vard\u0131 yan\u0131nda. Orada dilencilik yapt\u0131m. \u0130ki ba\u015f s\u0131\u011f\u0131r\u0131m\u0131z vard\u0131, niye ink\u00e2r edem. \u015eimdi kendimi meth etsem (\u00f6v\u00fcnsem) o d\u00fcnyada yel-aleme kar\u015f\u0131 y\u00fcz\u00fcm karad\u0131r. Ee.. Hakka d\u00fc\u015fman oluyor ele degil? Yalan s\u00f6yleyen Hakk\u0131n d\u00fc\u015fman\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201c38\u2019de asker operasyon i\u00e7in gitti\u011fi da\u011fdan indi. Biz kendimizce dedik, asker \u00e7ekildi, biz kurtulduk. \u0130ki \u00fc\u00e7 g\u00fcn ge\u00e7medi daha b\u00fcy\u00fck bir kalabal\u0131kla d\u00f6nd\u00fcler. Askerler Hop\u0131ke\u2019ye geldiler, muhtar dedi, bize: \u201cAram\u0131zda Demenu ve Hayderu a\u015firetine mesup olanlar\u0131 askerler kendilerine teslim etmemizi istiyorlar.\u201d Bizi meydana toplay\u0131p beklemeye ald\u0131lar. O arada askerler Qawune ve Textxel k\u00f6ylerine bir y\u0131l \u00f6nce yerle\u015ftirilen Demenu a\u015firetine mensup aileleri de toplamaya gittiler. Hop\u0131ke muhtar\u0131 yan\u0131ndakilerle bizi s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131 bulundu\u011fumuz evlerden toplay\u0131p askerlere teslim etti. Sa\u011fdan soldan getirilenlerle bizi bir araya getirdiler. 35-40 ki\u015fi kadar kad\u0131n, \u00e7ocuk, birka\u00e7\u0131 yeti\u015fkin erkek\u2026 Rayver Sey S\u0131l\u00eaman, Rayver \u0130mam Wu\u015fe de bizim kafile i\u00e7indeydiler. Hen\u00fcz Hop\u0131ke\u2019deyken, Rayver Sey S\u0131l\u00eaman\u2019\u0131n elini kolunu s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya ba\u011flad\u0131lar. L\u00eaa Rayveri denen a\u011fac\u0131n yan\u0131nda silahlar\u0131n cay\u0131rt\u0131s\u0131 koptu. D\u00f6n\u00fcp bakt\u0131k ki, Hovare ile Hop\u0131ke aras\u0131nda bulunan o yerde askerler, Hovare\u2019den toplay\u0131p getirdiklerini yayl\u0131m ate\u015fine tuttular. Bir anneyi iki o\u011flu, iki k\u0131z\u0131yla birlikte orac\u0131kta \u00f6ld\u00fcrd\u00fcler. Bizi bir yere oturttular, halam a\u011flad\u0131, bana ve o\u011fluna bizim yerel dil ile \u201cyan\u0131ma gelin\u201d dedi. Ciger tabii ya\u2026 Onun ne demek istedi\u011fini anlamayan askerin biri arkadan halama do\u011fru hamle yapt\u0131, h\u0131\u015f\u0131mla iki omuz aras\u0131na s\u00fcng\u00fcy\u00fc saplad\u0131. Ben on ya\u015f\u0131nday\u0131m yani her bir \u015feyi idrak ediyorum. Halam arkadan s\u00fcng\u00fc darbesi yiyince surat\u0131 morard\u0131, y\u00fcz\u00fckoyun yere serildi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Oradan bay\u0131r a\u015fa\u011f\u0131 s\u00fcrmeye devam ettiler bizi. Textxeli\u2019de Kuresulu birinin evinde bir Demenulu kal\u0131yordu, hem elinde, hem de baca\u011f\u0131nda y\u0131lanc\u0131k yaralar\u0131 ta\u015f\u0131yordu, onu da getirip bizim kafileye katt\u0131lar. Bizi Sogay\u0131ge\u2019ye do\u011fru s\u00fcr\u00fcp dereden kar\u015f\u0131 k\u0131y\u0131ya ge\u00e7irdiler. G\u00fcn \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 kalkmak \u00fczere, Taxtxeli Deresi\u2019ne indirdiler bizi. Dere k\u0131y\u0131s\u0131nda maz\u0131 a\u011fa\u00e7lar\u0131 vard\u0131. Orada arkam\u0131zda a\u011f\u0131r makinelileri kurdular, ate\u015f emri verdiklerinde, ya\u015fl\u0131lar\u0131m\u0131z salavat getirdi, o an k\u0131yamet koptu art\u0131k, sana ne diyem. Ate\u015f ettikleri zaman aynen de\u011firmen ta\u015f\u0131 gibi d\u00f6nd\u00fcr\u00fcld\u00fck, hani bir kalburla un elersin ya, i\u015fte \u00f6yle pat\u0131r pat\u0131r d\u00f6k\u00fcld\u00fc insanlar. Art\u0131k hesap etmedim ka\u00e7 kere \u015ferit de\u011fi\u015ftirdiler, ka\u00e7 namludan ate\u015f ettiler. Doldurup doldurup \u00fczerimize bo\u015faltt\u0131lar. Zaman sonra kendime geldim ki, yere uzanm\u0131\u015f\u0131m, uzun beyaz g\u00f6mle\u011fim kandan simsiyah kesmi\u015f. \u00dczerimdeki kan kurumu\u015f, ben bilmiyorum ki, arkamda asker duruyor. Demek i\u00e7i elvermiyor beni \u00f6ld\u00fcrmeye. Askerin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark edince s\u0131rt \u00fcst\u00fc yine yere uzand\u0131m. Korkudan kaskat\u0131 kesildim. \u0130ster inan\u0131n, ister inanmay\u0131n. Hakikatini konu\u015fuyorum, olmu\u015f, bitmi\u015f\u2026 \u00d6yle kaskat\u0131 beklerken bakt\u0131m ki, askerin biri s\u00fcng\u00fcy\u00fc takt\u0131, kolumdaki ipi kesti. A b\u00f6yle aya\u011f\u0131mdan tutup ta\u015f\u0131n \u00e7ak\u0131l\u0131n \u00fczerinden beni s\u00fcr\u00fckledi. Sudan on metre kadar uzaktay\u0131z. Askerin biri daha kavu\u015ftu, beni ba\u015f\u0131mdan tuttu, \u00f6teki de iki aya\u011f\u0131m\u0131 kavrad\u0131, beni havada bir iki sallay\u0131p yardan a\u015fa\u011f\u0131 att\u0131lar. Yar dedi\u011fim, kavak boyundan y\u00fcksek bir kayal\u0131kt\u0131. Irma\u011f\u0131n k\u0131y\u0131s\u0131na bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015f d\u00fc\u015ft\u00fcm ki, ne d\u00fcnyaya geleydim, ne de o g\u00fcn\u00fc g\u00f6reydim. \u00dczerime d\u00fc\u015fen o le\u015flerin alt\u0131nda \u00f6leydim ke\u015fki, le\u015flerin alt\u0131nda kalakalayd\u0131m\u2026 Askerlerin geri \u00e7ekildi\u011fi bo\u015flukta, kendimi aha b\u00f6yle suyun alt\u0131na \u00e7ektim. Korku belas\u0131 i\u015fte, ak\u0131l ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor o dar saatte, d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm ki, asker yar\u0131n dibinde de sa\u011f kald\u0131\u011f\u0131m\u0131 g\u00f6r\u00fcrse, yukar\u0131dan bana t\u00fcfek s\u0131kar, \u00fczerime ta\u015f, kaya atar. Bu sol elimi a\u011fz\u0131m\u0131n \u00fczerine kapatt\u0131m, kendimi suya yuvarlad\u0131m. Suyun dibinde hani bir tavu\u011fun, horozun ba\u015f\u0131n\u0131 vurursun, daha can \u00e7eki\u015fmeden \u00e7\u0131rp\u0131n\u0131r ya, ben de \u00f6yle suda \u00e7\u0131rp\u0131nd\u0131m. Suyun i\u00e7inde aha b\u00f6yle elim a\u011fz\u0131m\u0131n \u00fcst\u00fcnde, ha b\u00f6yle \u201chuuu, huuu, huuu\u201d ediyorum, ayaklar\u0131m\u0131 basacak bir yer ar\u0131yorum, ne ayak basabiliyorum ne suyun \u00fcst\u00fcne \u00e7\u0131kabiliyorum. O kadar ki \u00e7\u0131rp\u0131n\u0131yorum.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bir zaman su beni g\u00f6t\u00fcrd\u00fc, b\u00f6yle bir ta\u015fa aya\u011f\u0131m tak\u0131ld\u0131, de\u011firmen ta\u015f\u0131 gibi yusyuvarlak\u2026 Aya\u011f\u0131m\u0131 s\u0131k\u0131ca ta\u015fa yap\u0131\u015ft\u0131rd\u0131m. Arkam Tunceli, \u00f6n\u00fcm Pax K\u00f6pr\u00fcs\u00fc\u2019ne do\u011fru \u00f6ylece durdum. Suya zorum yetmiyor, su \u00f6yle bir \u00e7arp\u0131yor ki, b\u00f6yle tepeden t\u0131rna\u011fa titriyorum. Bakt\u0131m ki bir ceset geliyor suda. Me\u011fer halam\u0131n o\u011flu\u2026 B\u00f6yle yan\u0131mdan ge\u00e7ti\u011finde, ben bilmiyorum ki kur\u015fun bu elime de\u011fmi\u015f, ta\u015f\u0131n \u00fczerinde beklerken sol elimden yaral\u0131 oldu\u011fumu fark ettim. Di\u011fer elimi uzatt\u0131m, halam\u0131n o\u011flunun elinden tutmak i\u00e7in&#8230; Ha bakt\u0131m ki o da benim elimi tuttu. O zaman anlad\u0131m ki sa\u011f\u2026 Elimi tutunca aya\u011f\u0131m\u0131 ta\u015ftan kurtard\u0131m\u2026 Su bazen bu \u00e7eneme, bazen bu g\u00f6\u011fs\u00fcme geliyor&#8230; Ne zaman k\u0131y\u0131ya ayak basmaya niyetlensem, makinelinin tak\u0131rt\u0131s\u0131 geliyor! O tak\u0131rt\u0131lardan korkup suya d\u00f6n\u00fcyorum. \u00c7ocuk akl\u0131 i\u015fte, duymam\u0131\u015f, g\u00f6rm\u00fc\u015f ya\u015fam\u0131\u015f ondan korkuyor i\u015fte. Me\u011ferki daha yukar\u0131larda o otomatik t\u00fcfek sesi ba\u015fka Demenulu taramak i\u00e7inmi\u015f, ama ben \u00f6yle zannediyorum bize ate\u015f ediyorlar: \u201cG\u0131rrr, g\u0131rr, g\u0131rr\u201d\u2026 Otomot\u0131k s\u0131k\u0131yorlar, elinden tuttu\u011fum \u00e7ocu\u011fu bir k\u0131y\u0131ya \u00e7ektim nihayet. \u00c7ocuk kendisini suya \u00e7ekti. Pe\u015fi s\u0131ra suya dal\u0131p yeniden onu k\u0131y\u0131ya \u00e7ektim. Bakt\u0131m ki yeniden suya do\u011fru s\u00fcr\u00fcn\u00fcyor. B\u0131rakt\u0131m\u2026 Daha pe\u015finden gitmedim yani\u2026 Sonra dayanamad\u0131m yine gidip suda yakalad\u0131m onu. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc defa suyun alt\u0131nda kolundan tutup kumun \u00fczerine \u00e7ekince, ben \u00f6yle zannettim ki, yukar\u0131dan g\u00f6k \u00fczerime \u00e7\u00f6kt\u00fc! Hem kan tutmu\u015f beni, hem de \u00f6l\u00fcm korkusundan demek ki, ikimiz de mum gibi s\u00f6nd\u00fck. Bir daha kendime geldi\u011fimde \u00fczerine y\u0131k\u0131ld\u0131\u011f\u0131m\u0131z kumun s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 hissettim. Yani ki, g\u00fcn \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131n s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131na uyanm\u0131\u015f\u0131m. Dinle! Irma\u011f\u0131n kumu \u0131s\u0131nm\u0131\u015f, ertesi g\u00fcn olmu\u015f, g\u00fcne\u015f y\u00fckselmi\u015f, ben kendime gelmi\u015fim. Bakt\u0131m ki iki Khuresulu geliyor&#8230; Biz onlar\u0131n k\u00f6ylerinde ya\u015f\u0131yorduk, onlar bizi tan\u0131yor, biz onlar\u0131. Kimsesiziz, anas\u0131z, babas\u0131z\u0131z. Onlar gelip yaralar\u0131m\u0131za bakt\u0131, halam\u0131n o\u011flu i\u00e7in biri dedi:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cBuna de\u011fen kur\u015fun, de\u011fdi\u011fi yeri \u00e7ok yaman da\u011flam\u0131\u015f, bunun iflah\u0131 yok, bu can verir.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Aln\u0131ndan vurulmu\u015ftu, aha b\u00f6yle bir \u00e7ukur a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. \u00dc\u00e7 tane sa\u011f g\u00f6\u011fs\u00fcne de\u011fmi\u015f, s\u0131rt\u0131nda pencere a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131. B\u00f6yle kendisini \u00e7evirip a\u011f\u0131r makineliye bakm\u0131\u015f ya, kur\u015funlar sa\u011f yan\u0131ndan de\u011fmi\u015f arka sol yan\u0131ndan \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. Benim de, bir kur\u015fun \u00fcst duda\u011f\u0131mdan de\u011fmi\u015f duda\u011f\u0131m\u0131 y\u0131rtarak \u00e7enemden \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131, \u00fcstten \u00e7enemden \u00fc\u00e7 s\u00fct di\u015flerimi de d\u00f6km\u00fc\u015ft\u00fc. Kur\u015funun biri aya\u011f\u0131ma, iki tane kal\u00e7ama de\u011fmi\u015f, etimde yol alm\u0131\u015f ama kemi\u011fime ula\u015fmam\u0131\u015f. \u00dc\u00e7 g\u00fcn \u00fc\u00e7 gece karay\u0131lanlar, kar\u0131ncalar\u0131n \u00f6n\u00fcnden ben o \u00e7ocukla sazl\u0131kta, b\u00fckte bir o yana bir bu yana d\u00f6n\u00fcp durdum. \u00dc\u00e7 g\u00fcn \u00fc\u00e7 gece s\u00f6\u011f\u00fctl\u00fc\u011fe, kavakl\u0131\u011fa vurdum, me\u015felikte \u201cgezu\u201d\u00a0<a href=\"#_ftn2\"><sup>[2]<\/sup><sup>\u00a0<\/sup><\/a>toplay\u0131p getirdim ki, a\u00e7l\u0131ktan \u00f6lmeyelim. Her \u015fey ba\u015f\u0131ma geldi, her \u015feyi unuttum ama can\u0131m\u0131za musallat olan o kar\u0131ncalar\u0131n zulm\u00fc akl\u0131mdan gitmiyor. Hani bir le\u015ften paylanmaya kurt\u00e7uklar, b\u00f6cekler, sinekler yar\u0131\u015f\u0131r ya, \u00f6yle k\u0131m\u0131l k\u0131m\u0131l bir afet kayn\u0131yor \u00fczerimizde. Yerimde duram\u0131yorum, can\u0131m\u0131n ac\u0131s\u0131yla dola\u015f\u0131yorum, yiyecek bir \u015fey de bulam\u0131yorum. Gidip a\u011fz\u0131m\u0131 \u0131rma\u011f\u0131n suyuna day\u0131yorum, bir yudum su gidip kursa\u011f\u0131ma ula\u015ft\u0131\u011f\u0131nda ben \u00f6yle hissediyorum ki g\u00f6\u011fs\u00fcmde ate\u015f yakm\u0131\u015flar. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc g\u00fcn bakt\u0131m ki art\u0131k can vermek \u00fczere, kendisine bir iki kez dedim: \u201cGel, gidelim halangile.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u0130stiyorum ki, onu halas\u0131n\u0131n yan\u0131na g\u00f6t\u00fcreyim ama g\u00f6zlerini a\u00e7m\u0131yor. Bir iki ad\u0131m suya at\u0131yorum, geri d\u00f6n\u00fcp \u00e7ocu\u011fun ba\u015f\u0131na gidiyorum, ba\u015f\u0131n\u0131 kald\u0131rm\u0131yor. Birka\u00e7 kez kar\u015f\u0131ya ge\u00e7mek i\u00e7in suya girdim, her defas\u0131nda geri d\u00f6nd\u00fcm, son kez d\u00f6n\u00fcp geriye bakt\u0131\u011f\u0131mda g\u00f6rd\u00fcm ki art\u0131k ba\u015f\u0131n\u0131 topraktan kald\u0131rm\u0131yor. B\u0131rak\u0131p Taxtxel k\u00f6y\u00fcne gittim, Ali\u00ea Seyitaligiller rehberlerimiz oluyordu. Onlar\u0131n evine gittim. Aliy\u00ea Seyitali\u2019nin kar\u0131s\u0131 Ana, ate\u015fte bulama\u00e7 pi\u015firdi, beni s\u0131rt \u00fcst\u00fc yat\u0131r\u0131p ya\u011fl\u0131 bulamac\u0131 ka\u015f\u0131k ka\u015f\u0131k a\u011fz\u0131m\u0131n bo\u015flu\u011funa verdi. Bana bulamac\u0131 yedirdikten sonra, dedi:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cHaydi kalk, yoluna git!\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ben kalk\u0131p Piku\u2019ya gittim, oradan Ova \u00c7ole\u2019ye, oradan Heniy\u00ea \u011eerji\u2019ye d\u00f6n\u00fcp dola\u015ft\u0131m. Ortal\u0131kta b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015ft\u00fcm, her taraf\u0131 tan\u0131yordum. K\u0131y\u0131da k\u00f6\u015fede salatal\u0131k yeyip art\u0131\u011f\u0131n\u0131 atm\u0131\u015flar, kavun karpuz yemi\u015f kabu\u011fu b\u0131rakm\u0131\u015flar, ortal\u0131kta ne buluyorduysam onu yiyordum. Heniy\u00ea \u011eerji\u2019de suyumu i\u00e7ip Hovare\u2019ye gittim.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Oradan yola d\u00fc\u015f\u00fcp Qeredere\u2019ye gittim. Niye ki? Benim \u00f6teki halam orada, ama \u00f6l\u00fc m\u00fc sa\u011f m\u0131 bilmiyorum. Halam, Mursa\u00ea Ali\u00ea Qoji\u2019nin evinde kal\u0131yordu, kendisine \u201cBesa Pa\u015fi\u201d diyorlard\u0131. \u00d6yle bir kad\u0131n Dersim\u2019de yoktu. Allah\u2019a konu\u015fuyorum! Halam\u0131n g\u00f6z\u00fc bana de\u011fdi\u011finde \u00e7\u0131\u011fl\u0131\u011f\u0131 bast\u0131: \u201cPheppo, khekko!\u201d dedi ve boylu boyunca yere devrildi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Onun ba\u011f\u0131rt\u0131s\u0131na Hesen geri geldi, yan\u0131 s\u0131ra Wus\u00ea Xane\u2019nin k\u0131z\u0131 da ko\u015fup geldi. Bana sordular:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cNedir? Ne olmu\u015f?\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ben cevap veremiyorum, onlar \u0131srarla soruyorlar:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cNe oldu? Sana ne olmu\u015f b\u00f6yle?\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Yaram kurumu\u015f, konu\u015fmaya a\u011fz\u0131m\u0131 a\u00e7am\u0131yorum. Tepemde u\u00e7u\u015fan sinekler benden daha fazla ses \u00e7\u0131kar\u0131yorlar! Bana biraz su verdiler, a\u011fz\u0131m\u0131 aralay\u0131p dedim: \u201cKur\u015fun de\u011fdi bana!\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Tabii halam kendisine geldi. Bana dar\u0131 unuyla ya\u011fl\u0131 bulama\u00e7 pi\u015firdi. Evde ne arpa var, ne bu\u011fday, dar\u0131 unuyla bulama\u00e7 pi\u015firiyorlar. Halam \u00fczerimdeki elbiseyi soydu, ba\u015f\u0131ndaki yazmay\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131p \u00fczerime \u00f6rtt\u00fc. Yazma b\u00fct\u00fcn bedenimi sar\u0131nca sineklerin sald\u0131r\u0131s\u0131ndan bir an kurtuldum. Halam haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 bulamac\u0131 bir dilim karpuzla yan\u0131ma indirdi. Elbiselerimi g\u00f6t\u00fcr\u00fcp \u00e7e\u015fmenin kurnas\u0131nda y\u0131kad\u0131. G\u00fcne\u015fte kurutup getirip bana giydirirken dedi:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cKocamla o\u011flum ormana ka\u00e7t\u0131lar, sen de git evden uzakta yolun k\u0131y\u0131s\u0131nda bir yerde otur.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">K\u00f6yden \u00e7\u0131k\u0131p yol k\u0131y\u0131s\u0131nda bir yere uzan\u0131p yatt\u0131m.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Tan\u0131\u011fa do\u011fu\u015ftan verilen ad:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>S\u0131leman\u00a0<strong>An\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ad\/lakab\u0131:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>S\u0131lo Q\u0131l\u00e7<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>N\u00fcfustaki ad\u0131:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>S\u00fcleyman K\u0131rm\u0131z\u0131ta\u015f\u00a0<strong>Do\u011fum y\u0131l\u0131, yeri:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>1934, V\u0131l\u00eakaso \/ Dersim Merkez<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>S\u00f6yle\u015fi yeri, tarihi:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>Dersim 1937-38 S\u00f6zl\u00fc Tarih<br \/>\nProje B\u00fcrosu, 22.09.2010<br \/>\n<strong>S\u00f6yle\u015fiyi yapan:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>Cemal Ta\u015f<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>S\u00f6yle\u015fi dili, suresi:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>T\u00fcrk\u00e7e, 154 dakika\u00a0<strong>Transkripsiyon:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>Cemal Ta\u015f<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ad\u0131m, S\u00fcleyman K\u0131rm\u0131z\u0131ta\u015f. Do\u011fdu\u011fumda S\u00fcleyman. K\u00f6yde S\u0131leman diye \u00e7a\u011fr\u0131yorlar. K\u00f6y\u00fcm\u00fcz V\u0131l\u00eakaso, ad\u0131n\u0131 1960\u2019ta de\u011fi\u015ftirdiler, T\u00fcrk\u00e7e Erdo\u011fdu oldu. Bizim K\u0131rmanci, D\u0131m\u0131li diliyle; V\u0131le, boyun, Kas, yama\u00e7. Hakkaten tabiat\u0131n\u0131 incelerseniz, b\u00f6yle bir yoku\u015f \u00e7\u0131k\u0131yor, tekrar d\u00fczeliyor, yine yamaca dayan\u0131yor. Oradan alm\u0131\u015f olmal\u0131 ad\u0131n\u0131. Mezra eskiden Muhsin kaleymi\u015f. Devlet kay\u0131tlar\u0131ndan \u00f6\u011frendim sonradan. 38\u2019de asker Demenu yakas\u0131ndan bizim k\u00f6ye kur\u015fun ya\u011fd\u0131rd\u0131, sonradan biz ka\u00e7t\u0131k. Oray\u0131 tutmu\u015f asayi\u015f karakolu yapm\u0131\u015flard\u0131. O asayi\u015f karakolunun ismi Muhsin Kale Karakol Komutanl\u0131\u011f\u0131yd\u0131. Daha i\u00e7eride, bir bu\u00e7uk kilometre i\u00e7eride bizim bir mezram\u0131z daha var, biz Dersimcede ona Musik diyoruz. Demek ki bu isim oralardan bozu\u015farak gelmi\u015f. Kale yeridir. Bu P\u00fcl\u00fcm\u00fcr\u2019den gelen Har\u00e7ik suyundan a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 bin metre y\u00fcksekliktedir. Kutudere\u2019ye varmadan kar\u015f\u0131 tarafta. Dedemiz Sosiye Dewr\u00ea\u015fi gelip oraya yerle\u015ftikten sonra ismi Khela Dewr\u00ea\u015fi veya V\u0131roz\u00ea Dewr\u00ea\u015fi diye s\u00f6ylerlerdi, halk aras\u0131nda. Dewr\u00ea\u015f\u2019in Kalesi, manas\u0131nda. Musik K\u0131rmancki dili de\u011fil, zanediyorum o bizim y\u00f6redeki Ermeni baz\u0131 k\u00f6ylerin ad\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Askerler geldi d\u00f6rt hane birbirine biti\u015fik evler vard\u0131, onlar\u0131n mevcut kap\u0131lar\u0131n\u0131n hepsini kapatt\u0131lar. Kendilerine g\u00f6re bir irtibat hendegi a\u00e7t\u0131lar. Tarlaba\u015f\u0131ndan epeyce y\u00fcr\u00fcd\u00fckten sonra hendege ge\u00e7iliyor oraya. Tek katl\u0131, iki katl\u0131 evler. Hepsini i\u00e7eriden birbirine i\u00e7 kap\u0131lar a\u00e7arak ba\u011flam\u0131\u015flar. Bazen biz o k\u00f6yden ka\u00e7\u0131p i\u00e7eri mezralara G\u00f6be, V\u0131l\u00eakasanagittik, ordan ineklerimiz en \u00e7ok mozaya (ka\u00e7\u0131\u015f) geldi\u011fi zaman ko\u015farak o b\u00f6lgeye geldi\u011fi zaman, \u00e7ocuktum arkas\u0131ndan gelirdim, bak\u0131yordum santraldeki asker: \u201cBuras\u0131 Kalan kazas\u0131, Pah Nahiyesi, G\u00f6memi\u015f K\u00f6y\u00fc, Muhsin Kale Karakol Komutanl\u0131\u011f\u0131, buyurun komutan\u0131m\u201d der, tekmil b\u00f6yle verirdi. Ben de \u00e7ocuklukta aynen kapm\u0131\u015f\u0131m. O Muhsin Kale\u2019yi oradan \u00f6\u011frendim.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ben Khuresu a\u015firetinin Kutan ezbetindenim. \u0130leri gelenimiz Dinarl\u0131 Hasan Efendi idi. T\u00fcr\u00fc\u015fmek taraf\u0131ndan. Ezbetin \u00f6nde gelenlerini 1938\u2019de \u00f6ld\u00fcrd\u00fcler. Hes\u00ea M\u0131\u015fti olsun Dinarl\u0131 Hasan Efendi olsun, devlete kar\u015f\u0131 hi\u00e7bir olumsuz hareketlerini ben duymad\u0131m. Varl\u0131kl\u0131yd\u0131lar efendim, 38 gelince o f\u0131rsattan istifade devlet g\u00f6t\u00fcrd\u00fc \u00f6ld\u00fcrd\u00fc, varl\u0131klar\u0131na da el koydu, karakol komutanlar\u0131, nahiye m\u00fcd\u00fcrleri.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Adamlar davet ederken \u201cY\u00fckte hafif, pahada a\u011f\u0131r neyiniz varsa, al\u0131n gelin sizi s\u00fcrg\u00fcn edece\u011fiz\u201d diye getirtiyorlard\u0131. E y\u00fckte hafif, pahada a\u011f\u0131r alt\u0131n oluyor, g\u00fcm\u00fc\u015f oluyor. Yatak s\u0131rtlayacak de\u011fil adam. Onlar al\u0131p \u00f6nlerine koyup g\u00f6t\u00fcr\u00fcyorlard\u0131 efendim. Bir derede k\u0131r\u0131yorlar, mallar\u0131na da el koyuyorlar. Dersim\u2019de ne kadar varl\u0131kl\u0131 insan varsa, hepsinin ak\u0131beti \u00f6yle olmu\u015ftur. Mesela bu Dersim\u2019in bir hayli ikili oynayan Seyid R\u0131za\u2019n\u0131n akrabas\u0131 Rayber Qop\u2019a yine ayn\u0131 \u015feyleri yapm\u0131\u015flard\u0131r. O onlara \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r, onlara ajanl\u0131k yapm\u0131\u015ft\u0131r, Seyid R\u0131za\u2019y\u0131 m\u00fc\u015fk\u00fcl duruma sokmu\u015ftur. Ali\u015fer ve kar\u0131s\u0131n\u0131 bizzat Zeynel Top\u2019a vurduran odur efendim. Ama devlet i\u015fini bitirdikten sonra nahiye m\u00fcd\u00fcr\u00fc haber salm\u0131\u015f: \u201cHadi i\u015finiz bitti efendim, g\u00f6z\u00fcn ayd\u0131n pahada a\u011f\u0131r, y\u00fckte hafif neyin varsa al gel efendim De\u015ft karakoluna, Sin nahiyesine.\u201d Efendim, alm\u0131\u015f gelmi\u015f. \u00c7ad\u0131r\u0131n i\u00e7inde s\u00fcng\u00fcl\u00fcyorlar, o ba\u011f\u0131r\u0131rken o\u011flu ka\u00e7maya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. O\u011flu hemen at\u0131na atl\u0131yor, kurtulmak i\u00e7in, at t\u00f6kezliyor d\u00fc\u015f\u00fcyor \u00fczerinden; \u00f6ld\u00fcr\u00fcyorlar onlar\u0131 ve neyi varsa ald\u0131 gittiler. Dersim\u2019deki varl\u0131kl\u0131 insanlar\u0131n o varl\u0131klar\u0131na el koymak i\u00e7in nahiye m\u00fcd\u00fcr\u00fc, karakol komutan\u0131n\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 yediden yetmi\u015fe yalanlarla, dalaverelerle kendi tuttuklar\u0131 ajanlarla k\u00f6t\u00fcleyerek, ortadan kald\u0131rmak ve o varl\u0131klar\u0131na el koymakt\u0131. B\u00fct\u00fcn planlar\u0131 yerini buldu. Burdan Ankara\u2019ya, \u0130stanbul\u2019a kadar adamlar isteseydiler Dersimliler\u2019den toplad\u0131klar\u0131 alt\u0131nlarla demiryolu yaparlard\u0131. Efendim mallar\u0131 b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcyorlard\u0131. Alttan \u00fcste kadar hepsinin birbirinden zincirleme haberleri vard\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Halk aras\u0131nda bazen hik\u00e2ye ediliyor, \u201cYa i\u015fte bu Dersim\u2019den kurtulan, Feyzi \u00c7akmak sayesinde kurtuldu.\u201d Allah\u0131n davas\u0131 olsun. Bunlar\u0131n vebalini ta\u015f\u0131yan Feyzi \u00c7akmak efendim, genelkurmay ba\u015fkan\u0131 ve mare\u015faldir. T\u00fcrkiye\u2019nin b\u00fct\u00fcn askeri toplat\u0131l\u0131yor, Dersim\u2019e g\u00f6nderiliyor. Kanunu da \u00e7\u0131km\u0131\u015f, asker o \u015fekilde e\u011fitilmi\u015f. Bro\u015f\u00fcrler eline verilmi\u015f, nas\u0131l \u00f6ld\u00fcr\u00fclecek, nas\u0131l \u00e7ok mermi gitmeden, \u00e7ok masraflar gitmeden nas\u0131l ate\u015f yap\u0131l\u0131r, hepsinin talimat\u0131 verilir efendim. Bana anlat\u0131lan kadar\u0131yla d\u00f6rt taraftan asker Dersim\u2019i yakarken, y\u0131karken, k\u0131rarken, Feyzi \u00c7akmak Fransa\u2019ya gezmeye gidiyor. Yine el alt\u0131ndan bana ya\u015fl\u0131lar\u0131n anlatt\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re Ali Fuat Cebesoy hatta \u0130smet Pa\u015fa, \u201cYa\u201d diyorlar \u201cgidin bu cehennemli\u011fe bir \u015fey s\u00f6yleyin, peki bu askerin ba\u015f\u0131d\u0131r, hepsini Dersim\u2019e g\u00f6nderdi, orda d\u00fcnya kadar memelet, katil var efendim. Bu gitmi\u015f orda keyfine bak\u0131yor.\u201d Ordan d\u00f6n\u00fcp geliyor. S\u00fcvarileri Hozat, Ovac\u0131k Mameki, P\u00fcl\u00fcm\u00fcr\u2019e g\u00f6nderiyorlar efendim. O zaman biz elimiz kolumuz ba\u011fl\u0131yd\u0131k efendim, silahlar\u0131 o zaman bilmiyorduk makineli t\u00fcfeklerin ne oldu\u011funu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">K\u00f6y \u00e7ocu\u011fuyuz, biz o \u00e7ocuk ya\u015fta i\u015f yapard\u0131k. Mesela ben o g\u00fcn abimle beraber davara gitmi\u015ftim. K\u00f6yde o zaman\u0131n usul\u00fcne g\u00f6re, ka\u00e7 hane varsa her g\u00fcn bir ev davar n\u00f6betine gider. O g\u00fcn n\u00f6bet bizim, davara gitmi\u015ftik. Yazd\u0131, haziran m\u0131 temmuz mu, ama yaz\u0131n s\u0131ca\u011f\u0131yd\u0131, davar\u0131 muhakkak bir g\u00f6lgede yat\u0131r\u0131rd\u0131k. Bizim o mezran\u0131n o k\u0131rm\u0131z\u0131 tepesinin arkas\u0131nda \u00fc\u00e7 tane ulu a\u011fa\u00e7 var, onlara da ziyaret diyoruz, onlar\u0131n g\u00f6lgesinde davar\u0131 yat\u0131rd\u0131k. Kad\u0131nlar sitillerini al\u0131r gider, davar\u0131n\u0131 sa\u011farlard\u0131. Ondan sonra tekrar yine yabana g\u00f6t\u00fcr\u00fcrd\u00fck. Davar sabah gider \u00f6\u011fle gelir efendim, bir saat dinlendikten sonra sa\u011f\u0131ld\u0131ktan sonra gider ak\u015fam gelir. Efendim b\u00f6yle bir yaz g\u00fcn\u00fc g\u00f6t\u00fcrd\u00fck davar\u0131 oran\u0131n alt\u0131na yat\u0131rd\u0131k. Biz ekme\u011fimizle falan me\u015fgulken \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131, ekmekler de k\u0131t\u2026Yiyecek i\u00e7ecek me\u015fgulken kad\u0131nlar da sitillerini ald\u0131lar o davar\u0131n yatt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6lgeye do\u011fru gittiler, hep birlikte sa\u011facaklar. Birden bire bir kur\u015fun ya\u011fmuru ba\u015flad\u0131, kur\u015fun ya\u011fmuru ba\u015flad\u0131\u2026 Birisi kalkt\u0131 efendim, o arkaya do\u011fru ko\u015ftu ki kur\u015funlar davara diyor, davar meliyor, ba\u011f\u0131r\u0131yor\u2026 me\u2026 mee diyo ba\u011f\u0131r\u0131yor devriliyor efendim, biz ko\u015farken k\u00f6yde yaln\u0131z iki yeti\u015fkin insan, day\u0131m Ali Y\u0131ld\u0131r\u0131m vard\u0131. Ko\u015ftuk bir bakt\u0131k ki asker kar\u015f\u0131m\u0131zda, aram\u0131zda \u015fu P\u00fcl\u00fcm\u00fcr Har\u00e7ik suyu ge\u00e7iyor. Kar\u015f\u0131 tarafa Demenu a\u015fireti m\u0131nt\u0131kas\u0131 diyorlar efendim, Xozmerek, Uzuntarla, asker oralar\u0131 kar\u0131nca gibi sarm\u0131\u015f ama, silahlar\u0131n ucunu da K\u0131rm\u0131z\u0131kale\u2019ye, bizi hedefe \u00e7evirmi\u015fler \u201cg\u0131r g\u0131r\u201d \u00f6t\u00fcyor silahlar\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Day\u0131m arkam\u0131zdan geldi, ba\u011f\u0131rd\u0131 \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131, \u201cNereye gidiyorsunuz ulan!\u201d dedi. \u201cMermi size isabet eder, baksan\u0131za ke\u00e7ilere isabet ediyorlar, devriliyorlar bir \u015feyler al\u0131n elinize g\u00fcneye do\u011fru ka\u00e7\u0131n!\u201d dedi. Biz \u00e7ocuk olarak g\u00fcc\u00fcm\u00fcz yetti\u011fince elimize ge\u00e7en ne varsa, efendim i\u015fte kimi un dolu sitil, efendim bilmem yo\u011furt sitili kimine herkesin g\u00fcc\u00fcne g\u00f6re ka\u00e7t\u0131k, o mezralara gittik. Birka\u00e7 g\u00fcn \u00f6yle ge\u00e7ti mezralarda. Abim s\u0131tmaya yakalanm\u0131\u015ft\u0131. Beni o g\u00fcn geri \u00e7evirdiler; geldim k\u00f6yde o a\u011fac\u0131n alt\u0131nda bir kilim atm\u0131\u015flar yere onun \u00fczerinde yat\u0131yor ben de onun yan\u0131nda kald\u0131m efendim, ne uyumu\u015fuk ne uyumam\u0131\u015f\u0131k bilmiyorum sabah oldu, o cendere i\u00e7inde sabahleyin \u00fczerimizden u\u00e7aklar u\u00e7maya ba\u015flad\u0131. O u\u00e7aklar Kis tepesi dedi\u011fimiz do\u011fudaki bir mezram\u0131z\u0131n tepeye beyaz baz\u0131 \u015feyler att\u0131lar, ben kalkt\u0131m, ko\u015ftum gittim birini ald\u0131m, bakt\u0131m ki \u00fczerinde bir y\u0131lan resmi yap\u0131lm\u0131\u015f. Bir han\u00e7er saplanm\u0131\u015f y\u0131lana, yani o g\u00fcnk\u00fc \u015feye g\u00f6re ho\u015fuma gitti. Yani \u00f6yle katlad\u0131m ald\u0131m getirdim, a sonra d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum demek ki o y\u0131lan biz Dersimliler, saplanan da devlet efendim. Ertesi g\u00fcn tabii geldiler abimi de ald\u0131lar, o ka\u00e7ma i\u00e7inde f\u0131rsat bulmad\u0131lar can tela\u015f\u0131na d\u00fc\u015ft\u00fcler, ertesi g\u00fcn onu da ald\u0131lar gittik G\u00f6m mezras\u0131na birka\u00e7 g\u00fcn ge\u00e7ti bu Orhan Tepe denilen yine k\u00f6y\u00fcn g\u00fcneydo\u011fusunda bir tepede kararg\u00e2h kurmu\u015flar \u00e7ay\u0131n a\u011fz\u0131nda kim eline ge\u00e7iyorsa \u00f6ld\u00fcr\u00fcyorlar. Orda d\u00fcrb\u00fcnlerle k\u00f6y\u00fcn muhtarlar\u0131 bak\u0131yor, anlat\u0131yor bize efendim, Kutu Dere, Zel Da\u011f\u0131\u2019n\u0131n etekleri, Uzuntarla efendim Pagaali, Har\u00e7ik, Mar\u00e7ik yani buralar bizden o tepelerde g\u00f6z\u00fcken havzalar\u2026\u00c7ay havzalar\u0131nda g\u00f6r\u00fcyoruz eline ge\u00e7enleri k\u0131r\u0131yorlar, \u00f6ld\u00fcr\u00fcyorlar yani. Kur\u015fun ya\u011fmurunda biz birka\u00e7 g\u00fcn orda kald\u0131k. Oran\u0131n erkekleri saklan\u0131rlard\u0131 orak zaman\u0131yd\u0131, harman zaman\u0131yd\u0131\u2026Erkekler saklan\u0131yorlard\u0131 n\u00f6bet\u00e7iler koyuyorlard\u0131 efendim. Bir yerde tehlike, asker g\u00f6r\u00fcl\u00fcnce \u201chuyluyorlard\u0131\u201d, kurt sesi veriyorlard\u0131. \u0130nsanlar i\u015fi b\u0131rak\u0131p hemen ma\u011faralara, orman i\u00e7lerine saklanmaya gidiyorlard\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Parola, bir parola, hani davar\u0131n \u00f6n\u00fcne gidiliyor orda kurt geldi\u011fi zaman huylan\u0131yor ya, o parolay\u0131 art\u0131k birbirine haber anlam\u0131nda kullan\u0131yorlard\u0131. Beni de beraber g\u00f6t\u00fcr\u00fcyorlard\u0131 o zaman. Zannediyorum babamla yeti\u015fkin abimi de Kutu Dere karakolu yap\u0131l\u0131yor, karakol komutanl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015f orda \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yorlar, \u00e7\u00fcnk\u00fc onlar\u0131 hi\u00e7 hat\u0131rlayam\u0131yorum. Arada epey \u00e7ay var, epey yol var\u2026 Efendim k\u00f6y\u00fcn muhtar\u0131 ve k\u00f6y muhtar\u0131n\u0131n ye\u011feni Ali Ayd\u0131nlar saklanmaya gidiyor, b\u00f6yle geceleri i\u015fini bitiriyorlar. Geceleri saklanmaya gidiyorlar efendim, erkek \u00e7ocuklar\u0131 da beraber g\u00f6t\u00fcr\u00fcyorlar birka\u00e7 g\u00fcn beni beraber g\u00f6t\u00fcrd\u00fcler ama diyorum ya a\u00e7l\u0131k, tahin bir par\u00e7a ekmek veriyorlar karn\u0131m\u0131z\u0131 doyuruyor. Dut yeme suretiyle karn\u0131m\u0131z\u0131 doyuruyoruz. G\u00fczel bir bah\u00e7eleri var, \u00e7\u0131km\u0131\u015f\u0131z \u00fczerine bu s\u0131ralar ak\u015fama do\u011fru efendim, dut yiyorum ama nas\u0131l b\u00f6cekmi\u015f, efendim \u00e7amurmu\u015f, \u00e7\u0131rp\u0131ym\u0131\u015f \u015f\u00f6yle alttan tar\u0131yorum avucum doluyor, dolduruyorum a\u011fz\u0131ma\u2026Onlar yava\u015f, yava\u015f topland\u0131lar mezra halk\u0131 bah\u00e7enin alt\u0131nda biraz konu\u015ftular sonra kalkt\u0131lar, \u00e7\u0131kt\u0131lar saklanmaya gittiler efendim,<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ali Ayd\u0131n dedi ki: \u201cYahu o day\u0131m Ahmet\u2019in o\u011flu nerde kald\u0131, onu da beraber g\u00f6t\u00fcrelim.\u201d Kekil Ate\u015f dedi: \u201cUlan b\u0131rak onu, ben diyece\u011fimi dedim, a\u011fl\u0131yor ba\u011f\u0131r\u0131yor, \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yor, bizi ele veriyor, gelip hepimizi k\u0131rarlar, b\u0131rak gidek, iyi ki yok.\u201d Ben de dutun \u00fczerindeyim, dinliyorum bunlar\u0131n hepsini. \u00c7ocu\u011fum yani en \u00e7ok be\u015f-alt\u0131 ya\u015f\u0131nday\u0131m, ama k\u00f6y \u00e7ocu\u011fuyum, \u00e7elik gibi efendim, me\u015feden me\u015feye k\u00f6meden k\u00f6meye s\u0131\u00e7rard\u0131k, keklik yavrusu gibi, davara giderdik, g\u0131di\u011fe giderdik, size anlatt\u0131\u011f\u0131m tarihlerde \u00f6yle b\u0131rak\u0131p gittiler. O gece evde kald\u0131k, sabahleyin g\u00fcne\u015f do\u011fdu, biraz y\u00fckseldi, Orhan Tepe dedi\u011fim kararg\u00e2htan bir boru sesi, uzun \u201cuuuuuuuuuu\u201d bir boru sesi, asker k\u00f6ye dald\u0131, dald\u0131 evde kimi buluyorsa iple\u2026 Bizde k\u0131rkta \u00e7ocuk bellemek (sarmak) i\u00e7in k\u0131rk ipi beliyolar ya, onunla, \u00f6rkenle, sicimle, tel par\u00e7as\u0131yla efendim, b\u00f6yle birbirine ba\u011fl\u0131yorlar. Kimi buluyorlarsa efendim, Bon\u00ea Hes\u00ea Mewali diyorlar, bizden yukar\u0131da \u015eixorek mevkinde bir d\u00fczl\u00fck, \u00e7ukur var oraya sevk ediyorlar. Pah s\u0131rt\u0131n\u0131n bu y\u00fcz\u00fcndeki Alan a\u015firetinden toplad\u0131klar\u0131n\u0131 oraya doldurmu\u015flar. Ben, annem, ablam \u015eeriban evdeydik, bizi de ba\u011flad\u0131lar g\u00f6t\u00fcrd\u00fcler efendim. Asker elinde silah ucunda s\u00fcng\u00fc onu ba\u011fl\u0131yorlar, al\u0131yorlar ona teslim ediyorlar, \u00f6yle t\u00fcfe\u011fiyle d\u00fcrt\u00fcp g\u00f6t\u00fcr\u00fcp ona b\u0131rak\u0131yor, \u00f6teki ekip al\u0131yor. O \u015fekilde topluyorlar, toplad\u0131lar b\u0131rakt\u0131lar oraya ge\u00e7erken bakt\u0131m Dap Tepesi\u2019nin ba\u015f\u0131nda makineler kuruluyor u\u011fra\u015f\u0131l\u0131yor\u2026En sonunda Aloqaymakam diye biri vard\u0131. K\u00f6yl\u00fc lakap takm\u0131\u015f. \u00c7a\u011f\u0131r\u0131yor bir vatanda\u015f\u0131n evine gitti o da harman savuruyor. Biraz a\u015fa\u011f\u0131da herkes tarlas\u0131 ba\u015f\u0131nda iki y\u00fcz metre a\u015fa\u011f\u0131da g\u00f6z\u00fck\u00fcyor. Biri \u00e7\u0131k\u0131p oraya gitti \u00e7\u0131k\u0131nca adam ba\u011f\u0131rmaya ba\u015flad\u0131. Bu yukar\u0131ya toplanan kafilenin \u00f6n\u00fcnde bir subay var; yak\u0131\u015f\u0131kl\u0131 efendim, kilot pantolonlar\u0131 \u00e7ekmi\u015f, \u00e7izme elinde bir \u015fey var kam\u00e7\u0131 m\u0131d\u0131r \u00e7ubuk mudur, bilemiyorum \u015fimdi kestiremiyorum onu i\u015fte \u00e7izmesine vuruyor, dizine vuruyor\u2026O milletin \u00f6n\u00fcnde ba\u015fa gidip geliyor, ba\u015fa gidip ama ba\u015f\u0131n\u0131 kald\u0131r\u0131p kimsenin y\u00fcz\u00fcne bakam\u0131yor, k\u0131pk\u0131rm\u0131z\u0131 kesilmi\u015f b\u0131\u00e7ak saplasan\u0131z kan damlamaz, belli ki adam huzursuz, belli ki vicdan azab\u0131 \u00e7ekiyor. Gittiler o Aloqaymakama, Aloqaymakam ba\u015flad\u0131 ba\u011f\u0131rmaya, Dersimce: \u201cHeqoooooo senin g\u00f6z\u00fcn k\u00f6r olsun\u201d onlar bu milleti niye k\u0131r\u0131yorlar. Bizim g\u00fcnah\u0131m\u0131z nedir, efendim, ses yukar\u0131ya gelince komutan d\u00fcd\u00fck \u00e7ald\u0131, dedi ki, \u201cbu adam niye ba\u011f\u0131r\u0131yor.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dediler ki: \u201cAllaha isyan ediyor, diyor ki b\u00f6yle bir kurban\u0131 var, m\u00fcsaade edin onu kesiyim, \u00f6yle g\u00f6t\u00fcr\u00fcn.\u201d \u201cB\u0131rak\u0131n kessin\u201d dedi. O kurbanl\u0131k ko\u00e7u \u00e7ekti harmana. B\u0131\u00e7a\u011f\u0131n\u0131 \u00e7ekti b\u0131\u00e7a\u011f\u0131n\u0131 kurban\u0131n \u00fczerine katt\u0131, kan o sap olan ekin y\u0131\u011f\u0131n\u0131n alt\u0131na akmaya ba\u015flad\u0131 efendim. Elini a\u00e7t\u0131 g\u00f6\u011fe Dersimce: \u201cAllah\u0131n davas\u0131 olsun, senin nas\u0131l adaletin var, niye bunlar bizi k\u0131r\u0131yorlar, bizim kusurumuz neydi?\u201d gibi laflarla\u2026 Katt\u0131lar adam\u0131 \u00f6n\u00fcne, onlar gelir gelmez efendim, me\u011fer adam s\u00f6ylemi\u015f demi\u015f ki: \u201cHeqo Heqo, to kor b\u00ea, ma ben\u00ea bilesevev q\u0131rrken\u00ea, n\u0131ka kes n\u00eamano na q\u0131rban boro. Meda\u011f\u00ea too. Qut\u0131ki bor\u00ea\u201d b\u00f6yle demi\u015f.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Tanr\u0131ya isyan ediyor, katt\u0131lar \u00f6n\u00fcne kar\u0131s\u0131, k\u0131z\u0131 Hanife, kendisi b\u00fcy\u00fck bir o\u011flu vard\u0131 demek o da saklanmaya gitmi\u015f, onu da ald\u0131 getirdiler o \u015euqulek \u00e7ukuruna. O arada iki tane subay \u00e7\u0131kt\u0131. Bug\u00fcnk\u00fc gibi hat\u0131rl\u0131yorum, o gemi takm\u0131\u015flar atlara, atlar k\u00f6p\u00fc\u011fe bo\u011fulmu\u015f, onlar da zan ediyorsun sabunla s\u0131vam\u0131\u015flar atlar\u0131, bir tek g\u00f6z\u00fc g\u00f6z\u00fck\u00fcyor\u2026Art\u0131k atlar\u0131 bir ileri efendim, hemen elinde bir k\u00e2\u011f\u0131t subaya uzatt\u0131. Subay ald\u0131 bakt\u0131 y\u00fcz\u00fcne renk bez geldi, o toplanan sivil kafilenin \u00f6n\u00fcne gitti, o ya\u015fl\u0131 adam\u0131n \u00f6n\u00fcne; \u201cAmca\u201d dedi \u201csen demin ba\u011f\u0131r\u0131yordun\u201d dedi \u201cne diyordun, ne demek istiyordun?\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Adam\u0131n kaba bir sesi vard\u0131, pervas\u0131zd\u0131, zaten tabiat\u0131 \u00f6yleydi, \u00f6yle konu\u015fuyordu. Yine t\u0131nlamaya ba\u015flad\u0131: \u201cYahu\u201d dedi \u201cbu devlet bizi g\u00f6t\u00fcrd\u00fc\u201d dedi \u201cbir g\u00fcn benle bu k\u00f6y\u00fcn muhtar\u0131 Yusuf Ayd\u0131n\u2019\u0131 g\u00f6t\u00fcrd\u00fc\u201d dedi; \u201caskerlik i\u00e7in \u0130stanbul Ta\u015f k\u0131\u015flas\u0131na, oradan Osmanl\u0131 Pa\u015fas\u0131 bindi ata bizi verdiler at\u0131n g\u00f6\u011fs\u00fcne efendim, ite, ite, s\u00fcr\u00fcnd\u00fcre, s\u00fcr\u00fcnd\u00fcre Yemen\u2019e g\u00f6t\u00fcrd\u00fcler. Arkada\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n \u00e7o\u011fu dayanamad\u0131, yollarda \u00f6ld\u00fc. On d\u00f6rt senede gittik geldik. Bizim g\u00fcnah\u0131m\u0131z nedir? Yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 bu mudur?\u201d dedi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ba\u011f\u0131rd\u0131: \u201cSen niye elini a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131n?\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cNe yapay\u0131m\u201d dedi \u201cAllah\u0131ma isyan ediyordum, bu ne felakettir bizim ba\u015f\u0131m\u0131za getirdin, diye isyan ettim\u201d dedi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dediklerini aynen \u00e7evirdi: \u201c\u0130\u015fte kurban vaat etmi\u015fim, kesiyorum, da\u011f\u0131t\u0131yorum yiyecek insan kalm\u0131yor, benim i\u00e7in sen \u00f6ld\u00fcn dedim tanr\u0131ya, bu senin \u00f6l\u00fc yeme\u011findir, dedim. \u0130nsan yok, k\u00f6pekler yesin. Hakikaten insan kalm\u0131yor, biz yola d\u00fc\u015ft\u00fck k\u00f6pekler geldi kurban\u0131n \u00fczerine. \u201cYa amca\u201d dedi demek sen ho\u015f gelmi\u015fsin, g\u00f6z\u00fcn\u00fcz ayd\u0131n, vur emri kalkt\u0131. Bey o \u00e7ukurda bir u\u011fultu ba\u015flad\u0131, o zamana kadar kimse anlam\u0131yordu o toplanm\u0131\u015f kafileler k\u00f6yl\u00fcler\u2026Efendim a\u011flad\u0131, g\u00fclmek yerine a\u011fl\u0131yorlar. \u0130\u015fte biz orda art\u0131k nefes ald\u0131k kurtulduk, ondan sonra yava\u015f yava\u015f asker \u00e7ekilmeye ba\u015flad\u0131. Zaten o zamana kadar yapt\u0131klar\u0131n\u0131 yapm\u0131\u015flar, en a\u015fa\u011f\u0131 resmi rakamlarda on yirmi binden bahsediyorlar. K\u0131rk bin elli bin Dersimli n\u00fcfusa kay\u0131tl\u0131 de\u011fildi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bu bizim k\u00f6y muhtar\u0131m\u0131z Yusuf Ayd\u0131n Har\u00e7ik Nehri k\u0131y\u0131s\u0131nda olup biteni d\u00fcrb\u00fcnle izliyordu. Efendim, bazen d\u00fcrb\u00fcn\u00fc veriyordu, \u201cal\u0131n bak\u0131n\u201d diyordu. Bazen de kendisi bak\u0131yordu bu \u00c7ewli A\u011fas\u0131 diye bilinen Mar\u00e7ik\u2019te o bir yerde milleti k\u0131rm\u0131\u015flar. Demenanl\u0131 biri kafileden ka\u00e7\u0131p tela\u015f i\u00e7inde kendini suya atm\u0131\u015f, kar\u015f\u0131ya ge\u00e7mi\u015f, kar\u015f\u0131dan ka\u00e7\u0131yor, ama tam me\u015feye girece\u011fi zaman kur\u015funu yemi\u015f. Adam me\u015fe a\u011fac\u0131 k\u00fcmesine yaslanm\u0131\u015f, yere d\u00fc\u015fmemi\u015f, \u00f6yle dimdik halde duruyor\u2026 Sa\u011f bellemi\u015fler diye bir saat boyunca adama kur\u015fun sayd\u0131lar.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Tan\u0131\u011fa do\u011fu\u015ftan verilen ad:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>Haydar<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>An\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ad:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>Deli Mahmutlar\u0131n Haydar<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>N\u00fcfustaki ad\u0131:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>Haydar G\u00f6kdemir<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Do\u011fum yeri, y\u0131l\u0131:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>K\u0131l\u0131\u00e7kaya \/ Erzincan, 1921\u00a0<strong>S\u00f6yle\u015fi yeri, tarihi:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>Erzincan, 27 Eyl\u00fcl 2010<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>S\u00f6yle\u015fiyi yapan:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>Cemal Ta\u015f<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>S\u00f6yle\u015fi dili, suresi:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>T\u00fcrk\u00e7e, 115 dakika\u00a0<strong>Transkripsiyon:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>Cemal Ta\u015f<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">38\u2019de buraya ilkin bi alay asker geldi, o alay \u0131l\u0131ml\u0131 davrand\u0131. Bizde \u015furda \u00fc\u00e7 d\u00f6n\u00fcml\u00fck tarla var, babam ahbun \u00e7ekmi\u015f, g\u00f6r\u00fcngeh ekmi\u015f, boy vermi\u015f insan boyunda. Levaz\u0131m m\u00fcd\u00fcr\u00fc vard\u0131, o zaman askere erzak veriyodu, geliyor g\u00f6r\u00fcngehi g\u00f6r\u00fcyor, \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yor babam\u0131, babama diyor ki:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cO g\u00f6r\u00fcngeyi getir, ben ya\u015f ya\u015f tartim, verim.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00c7emi\u015fgezek\u2019ten kat\u0131rc\u0131lar gelmi\u015f, burda mekkareciler yaz\u0131lm\u0131\u015f, dartt\u0131lar, verdiler onlara. Ben de \u00e7ocu\u011fem, arka tarafta oturiyem, o evin \u00f6n\u00fcnde. Orda iki arsa vard\u0131, o arsaya hayvan g\u00fcbresi t\u00f6k\u00fcyo, \u00e7\u00f6pl\u00fck, orda oturuyoz, g\u00f6rd\u00fc:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cBabac\u0131\u011f\u0131m buyur gel konu\u015fal\u0131m\u201d dedi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bir te\u011fmen mi, y\u00fczba\u015f\u0131 m\u0131 o zaman manevra kay\u0131\u015f\u0131 vard\u0131 askerin, babamla beraber konu\u015ftular, sigara yakt\u0131lar, babam dedi:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cBey\u201d dedi \u201cyav bunlar e\u015fk\u0131yalar\u201d dedi, \u201cbunlar\u0131 k\u0131r\u0131n temizleyin biz de rahat edek siz de.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Babam manal\u0131 s\u00f6yledi\u2026<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201dYok, yok, amcac\u0131m yok, katiyen\u201d dedi \u201cAtat\u00fcrk\u2019\u00fcn emri. Onlar bizi vurur, biz onlar\u0131 vuramay\u0131z. Yaln\u0131z tutace\u011fiz onlar\u0131, \u0131slah etmek i\u00e7in, vur yok.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bunu kula\u011f\u0131mlan duymu\u015fam, helen akl\u0131mda. O alay gitti, ikinci defa da bir Trabzon alays\u0131 geldi. O Trabzon alays\u0131nda dokuzuncu Kolordu Kumandan\u0131 Muzaffer Erg\u00fcden isminde, biri geldi, tarlada \u00e7ad\u0131r kurdu. Bi de o bah\u00e7a vard\u0131, o bah\u00e7an\u0131n da edraf\u0131 \u00e7evrili a\u011fa\u00e7l\u0131yd\u0131, dediler ki:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cBunu da Kaz\u0131m Orbay kurmu\u015f.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Yani bunu duymu\u015fam, ben sadece duyduklar\u0131m\u0131, bildiklerimi s\u00f6yl\u00fcyem. \u015eindi efendi, \u00fc\u00e7 dene asker geldi, i\u015fte A\u011fustos, annem kulu\u00e7kaya vurmu\u015f tavuk, pili\u00e7ler yeti\u015fmi\u015f, \u00fc\u00e7 tane asker geldi. O binan\u0131n yerinde ahur vard\u0131, ev-mev \u00fcst\u00fcnde, ahurda pili\u00e7leri kovalarlar, pili\u00e7leri ba\u011f\u0131rt\u0131rlar, annem \u00e7\u0131kt\u0131 dedi ki:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cYav\u201d annem T\u00fcrk\u00e7e biliyo, hatta Ermenice de biliyo, ilk evlili\u011fi Ergen\u2019de olmu\u015f, \u201cya\u201d diyo \u201cbiz\u201d diyodu \u201cErmeni\u2019ye yap\u0131lan zulm\u00fc bize yap\u0131yosunuz. Biz ehl-i islam\u0131z, neden bunu yap\u0131yosunuz?\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Askerler a\u011flad\u0131:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cAnac\u0131\u011f\u0131m\u201d dedi \u201cha bu adam\u201d dedi \u201ckumandan bizi g\u00f6nderdi, biz bi\u015fey diyemeyiz, pili\u00e7leri g\u00f6t\u00fcr\u00fcp z\u0131kk\u0131mlanacak.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Burda l\u00fcks binalar vard\u0131. Ermeni\u2019ye dedem yapt\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. Yani \u015findiki binalar kadar l\u00fcks, orda bi a\u00e7\u0131k avlu vard\u0131, \u00fcst\u00fc yazl\u0131k arkas\u0131 k\u0131\u015fl\u0131k, daha arkas\u0131 selaml\u0131k kad\u0131nlara, b\u00f6yle tertipli. Ordaki elli d\u00f6n\u00fcm araziye marabal\u0131k yap\u0131yomu\u015f Ermeni. Orda f\u0131r\u0131n kurdular, alt\u0131 tane seyyar f\u0131r\u0131n, ekmek pi\u015firiyo askeriyeye sevk ediyolar. Bir g\u00fcn\u00fcs\u00fc babam\u0131 \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131lar s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderdiler. K\u00f6yde sadece babam\u0131, e\u015fyay\u0131 me\u015fyay\u0131 toplad\u0131k, gidiyoruz. Erzincan\u2019a gittik babam dedi ki:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cYav ben gidecem valili\u011fe, diyecem ki beni \u00c7orum\u2019a g\u00f6ndersinler.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Valiye gitti, geldi:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201c Vali, yok yav, \u00f6yle \u015fey olur mu, kim s\u00f6yledi, yalan s\u00f6yler b\u00f6yle bi \u015fey yok.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">D\u00f6nd\u00fck geldik. E\u015fyam\u0131z\u0131 amcam\u0131n k\u0131z\u0131yla evli Qeremen isminde bi \u015fofer var, o getirdi. Bi de Lolanl\u0131 \u015e\u00fckr\u00fc vard\u0131, o da \u015fofer. Kamyonla y\u00fck ta\u015filer. Zini Gedi\u011fine do\u011fru buradan yollar yap\u0131ld\u0131 ya, Dersim\u2019e do\u011fru yol gidiyo. Dersim\u2019e asker gidiyo, nakliye gidiyor, hayvan gidiyo, \u00f6k\u00fcz gidiyo, i\u015fte askere erzak gidiyo. Y\u00fckledik, arabaylan geldik bura k\u00f6ye, k\u00f6yde e\u015fyalar\u0131 indirdik. Davar var, s\u0131\u011f\u0131r\u0131m\u0131z var, geldik \u015furda Kara\u00e7al\u0131lar diyorlar, geldik oturduk orda. F\u0131r\u0131nlar\u0131n ustas\u0131 vard\u0131 Kelere\u015fli Kadir usta, ekmek ustas\u0131, kendisi Alevi, kar\u0131s\u0131 S\u00fcnni, oturduk. Babama sigara verdi, bi \u015fey konu\u015facakt\u0131 ki, iki tene jandarma geldi. Hepimizi toplad\u0131\u2026 Sonra tabii bizi b\u0131rakt\u0131, \u00e7ocu\u011fuz. A\u011fabeyimlen babam\u0131 g\u00f6t\u00fcrd\u00fcler orda bir ah\u0131r vard\u0131 hayvan ahuru orya hapsettiler. Toplam on yedi ki\u015fi g\u00f6t\u00fcrd\u00fcler orda hapsettiler. Jandarma karakolu burda, Ba\u015fgedekli Bahattin Tetik isminde bi Ba\u015fgedekli var, kap\u0131dan ge\u00e7erken annem dedi ki:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cBa\u015fefendi\u201d dedi \u201cbenim e\u015fim\u201d dedi \u201cya\u015fl\u0131\u201d dedi, \u201cya\u015fl\u0131 bi de\u201d dedi \u201ca\u011fr\u0131s\u0131 var, koyversen iyi olur\u201d dedi \u201cmemnun olurum.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Annemin dili d\u00f6n\u00fcyo, T\u00fcrk\u00e7e koni\u015fi, K\u00fcrt\u00e7e bilmiyo:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cNiye, niye?\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ee dedi:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201ci\u015fte hasta.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cNiye\u201d dedi \u201corda oturanlar onun gibi adam de\u011fil mi?\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">S\u00f6yledi tabii \u00e7ekti gitti. Biz ka\u00e7t\u0131k a bu ormanlar\u0131n i\u00e7erisine, gece kald\u0131k orda. O f\u0131r\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan askerler bize ekmek getirdiler. Millet ka\u00e7\u0131yo, on ya\u015f\u0131ndan elli ya\u015f\u0131na kadar olan hep ka\u00e7iler, yaz\u0131dalar. O, on yedi ki\u015fiyi ordan toplad\u0131lar, ellerini ba\u011flad\u0131lar, \u015furda, \u015fu kavaklar var ya, o zaman o havuz yoktu, orya g\u00f6t\u00fcrd\u00fcler\u2026 orada ah\u0131rda bi gece beklettiler, burada geziyoz, bak\u0131yoz, yol var ya s\u0131ra s\u0131ra gidiyolar, (K\u0131l\u0131\u00e7kaya K\u00f6y\u00fc\u2019nden Zini Gedigine giden yolu parma\u011f\u0131yla tarif ederek) sa\u011f\u0131nda solunda jandarma, \u00f6n\u00fcnde arkas\u0131nda jandarma elleri ba\u011fl\u0131, buradan gidiyo, buradan\u2026 (parmakla tarif ediyor) Bak \u015furda kara tepe, \u015fu alt\u0131nda dik kaya var ya, ondan iki bin metre ilerde Zini Gedi\u011fi var, Ovac\u0131k\u2019la Erzincan hudutu, orda katliam yapt\u0131lar. Ben gittim, 62\u2019de onlar\u0131n kemiklerini g\u00f6rd\u00fcm s\u00fcrg\u00fcnden d\u00f6nd\u00fckten sonra. Bi \u015fey edemedik korkudan\u2026 Krom madeni vard\u0131 burda, \u015firket gelmi\u015fti, arama ruhsat\u0131 var, gittik, ben gittim orda kemiklerini g\u00f6rd\u00fcm orda, katliam yerinde, halen kemikleri var.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bizi burda toplad\u0131lar, bir esmer Y\u00fczba\u015f\u0131 vard\u0131, a\u015fa\u011f\u0131 k\u00f6yden ka\u011fni arabalar\u0131 getirtirdi, e\u015fyam\u0131z\u0131 bindirdi, \u00fc\u00e7 be\u015f hane diyelim. Hatte ki en fazla bizim Deli Mahmutlar, bi de \u00c7etinkayalardan vard\u0131 bir aile. Biz g\u00f6t\u00fcrd\u00fcler \u015fu Ekirek, Konakba\u015f\u0131, Hurek k\u00f6yl\u00fcleri e\u015fyalar\u0131m\u0131z\u0131 ya\u011fmalad\u0131lar onlar. Burdurlu Metin onba\u015f\u0131, bizi d\u00f6rt cendermaya teslim etti, onlar da bize muhaf\u0131z, gene k\u00f6yl\u00fclerin elinde\u2026Askerler bizi m\u00fcdafaa ettiler ama, gene de \u00e7ald\u0131lar g\u00f6t\u00fcrd\u00fcler. Neyse g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fck, o g\u00f6sterdi\u011fimiz yer var ya, oras\u0131 Ada diyorlar, bizi orya koydular, a\u011fa\u00e7l\u0131k oras\u0131. Hisar etraf\u0131, o k\u00f6pr\u00fcn\u00fcn ba\u015f\u0131nda bi de bi bakkal vard\u0131 o zaman. Efendi orda \u00fc\u00e7 g\u00fcn kald\u0131k. Bakt\u0131k rezalet \u00e7ok, getirdiler, P\u00fcl\u00fcm\u00fcr\u2019den getirdiler, Tercan\u2019dan getirdiler o ada doldu. D\u00f6rt g\u00fcn sonra iskan taraf\u0131ndan bizi Il\u0131\u00e7 K\u00f6pr\u00fcs\u00fc\u2019ne g\u00f6t\u00fcrd\u00fcler. Tren Kemah\u2019ta ama Il\u0131\u00e7\u2019ta yolcu al\u0131yo, k\u0131rk lira ray\u0131\u00e7 koyuyo, fekat o adam bi hem\u015ferisiyle geldi bizden yetmi\u015f lira ald\u0131, o zaman\u0131n paras\u0131yla. Otuz \u00fc\u00e7 g\u00fcn biz o Il\u0131\u00e7 K\u00f6pr\u00fcs\u00fc\u2019nde kald\u0131k. Yani konu\u015filer, diyeler bizi do\u011frudan do\u011fru o suya t\u00f6kecekler, \u00f6ld\u00fcr\u00fcp atacaklar. O zaman il\u00e7e de\u011fil nahiyelikti. Kar\u0131larla beraber gittik, dediler:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cYa bizi \u00f6ld\u00fcr\u00fcn, ya bizi nereye g\u00f6nderirseniz g\u00f6nderin.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00dc\u00e7 g\u00fcn bize ekmek verdi o m\u00fcd\u00fcr. O pideler yap\u0131yodu, uzun lava\u015fa benzer, adam ba\u015f\u0131 bir iki tene veridi. \u00dc\u00e7 g\u00fcn sonra bizi orda bindirdiler, Divri\u011fi\u2019ye g\u00f6t\u00fcrd\u00fcler. Divri\u011fi T\u00fcneli\u2019nin a\u011fz\u0131nda dutluk var, bi de biraz su ak\u0131yo, oraya t\u00f6kt\u00fcler. \u015eindi jandarma bizim bariyer alan\u0131n\u0131n i\u00e7erisinde gezdi, art\u0131k ne fikrinen gezdi bilmiyom. Bi \u00fcste\u011fmen varm\u0131\u015f karakol kumandan\u0131. Bi d\u00fcd\u00fck \u00e7ald\u0131, b\u00fct\u00fcn jandarmalar\u0131 toplad\u0131, dedi ki:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cBunlar\u0131n\u201d dedi \u201celli metre uza\u011f\u0131nda n\u00f6bet tutacaks\u0131n\u0131z, bir jandarma barhiniye girmeyecek.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u0130ki g\u00fcn kald\u0131k orda, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc g\u00fcn\u00fc tren geldi, bizi bindirdiler a\u011f\u015famdan, Sivas\u2019a do\u011fru gittik. O hayvan vagonlar\u0131 var ya, o hayvan vagonlar\u0131na bindirmi\u015fler, bizi hapis ettiler oraya. \u015eindi kalabal\u0131\u011f\u0131z, be\u015f alt\u0131 haneyiz bi vagonda. \u00c7oluk \u00e7ocuk var, eee ihtiyac\u0131 var, karpuz alm\u0131\u015ft\u0131k yan\u0131m\u0131za. Karpuzlar\u0131n i\u00e7ini yerdik, kabuklar\u0131na ihtiyac\u0131 yapard\u0131k, kap\u0131 a\u00e7\u0131ls\u0131n da atak d\u0131\u015far\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Tan\u0131\u011fa do\u011fu\u015ftan verilen ad:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>Qereman<br \/>\n<strong>An\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ad:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>Qereman\u00ea Kam\u0131li<br \/>\n<strong>N\u00fcfustaki ad\u0131:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>Kahraman Karada\u011f\u00a0<strong>Do\u011fum yeri, y\u0131l\u0131:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>Alibo\u011faz ma\u011faras\u0131, Ta\u011far-\u00c7emi\u015fgezek, 1923<br \/>\n<strong>S\u00f6yle\u015fi yeri, tarihi:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>Poyraz-Elaz\u0131\u011f, 13 Aral\u0131k 2010<br \/>\n<strong>S\u00f6yle\u015fiyi yapan:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>Cemal Ta\u015f &amp; S\u00fcleyman Demir &amp; \u0130nan Erol<br \/>\n<strong>S\u00f6yle\u015fi dili, s\u00fcresi:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>K\u0131rmancki, 97 dakika<br \/>\n<strong>Transkripsiyon ve \u00e7eviri:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>Cemal Ta\u015f<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bizim a\u015firete Res\u0131k U\u015fa\u011f\u0131 derler. Khalu A\u015fireti \u00fczerine say\u0131l\u0131r\u0131z. Sivas taraf\u0131ndan G\u0131ne diye an\u0131lan bir yerden geldi\u011fimiz s\u00f6ylenir. Alibo\u011faz ve Ta\u011far\u2019\u0131 mek\u00e2n tutmu\u015fuz. Hayvanc\u0131l\u0131k ve \u00e7ift\u00e7ilik yapm\u0131\u015f\u0131z. \u00c7evre k\u00f6ylere h\u0131rs\u0131zl\u0131k, bask\u0131n vermi\u015fiz. Ermeni k\u00f6yleri bo\u015fal\u0131nca zaman\u0131n valisi demi\u015f bo\u015falan k\u00f6ylere bu adamlar\u0131 yerle\u015ftirelim, bask\u0131n ve talanlar son bulsun. Serxan A\u011fa ile Diyap A\u011fa gayret etmi\u015f ki kendilerine verilsin bo\u015falt\u0131lan yerler. Tabii Diyap A\u011fa mebus, Anakara\u2019dan gelen emir onlar\u0131n lehine. Vali gelmi\u015f b\u00f6lgeye, dedem \u00e7\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015f valiye:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cPa\u015fam, bu h\u0131rs\u0131zl\u0131\u011f\u0131 da, bask\u0131nlar\u0131 da yapanlar benim tak\u0131m\u0131mdan. Ben de bunlar\u0131n muhtar\u0131y\u0131m. Sen araziyi k\u00f6y\u00fc olan ki\u015filere veriyorsun\u201d demi\u015f.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Vali Cemal Pa\u015fa ismindeymi\u015f, s\u00f6zlerini tekrarlamas\u0131n\u0131 istiyor dedemden, dedem s\u00f6zlerini tekrarlay\u0131nca, Ankara\u2019ya yaz\u0131 yaz\u0131yor. \u0130kinci emirle Uske\u011f k\u00f6y\u00fcn\u00fc, Hazari k\u00f6y\u00fcn\u00fc bize vermi\u015f<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Babam\u0131n ad\u0131 Kamil. Ben Kahraman, soyad\u0131m\u0131z Karada\u011f. 1923 y\u0131l\u0131nda Alibo\u011faz ma\u011faras\u0131nda do\u011fdu\u011fum yaz\u0131l\u0131d\u0131r n\u00fcfus c\u00fczdan\u0131mda. K\u0131rklar g\u00f6zesinin kar\u015f\u0131s\u0131ndaki ma\u011farada yaylaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f ailem, orada d\u00fcnyaya gelmi\u015fim. Davar beslendi\u011fi i\u00e7in, ya\u011fmur ya\u011fd\u0131\u011f\u0131nda ke\u00e7i ve kuzular\u0131n korunmas\u0131 i\u00e7in bar\u0131nak laz\u0131m. Orada mera geni\u015f, da\u011f, bay\u0131r salars\u0131n hayvanlar\u0131, gider otlar gelir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ecdad\u0131m\u0131za Hes\u00ea Hemi diyorlar. O\u011fullar\u0131 Zeynel, Kamil, \u015eixo. \u015eixo\u2019yu getirip Elaz\u0131\u011f\u2019da idam ettiler. 38\u2019den evvel Diyarbak\u0131r \u0130kinci Kolordu sard\u0131 etraf\u0131m\u0131z\u0131. Biz davar\u0131 ald\u0131k \u00e7\u0131kt\u0131k k\u00f6yden. Sonra asker ku\u015fatmas\u0131 art\u0131nca, mal\u0131 davar\u0131 b\u0131rakt\u0131k can\u0131m\u0131z\u0131 kurtarmaya bakt\u0131k. Nur ile birka\u00e7 ki\u015fi yakalan\u0131p Elaz\u0131\u011f\u2019a g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fc, beraber as\u0131ld\u0131lar. Nur Qo\u00e7u\u015fa\u011f\u0131l\u0131, \u015eixo benim amcam. Diyap A\u011fa\u2019n\u0131n o\u011flu Weli A\u011fa, devletten taraft\u0131. Geliyor Elaz\u0131\u011f\u2019a. Orada duru\u015fmaya kat\u0131l\u0131yor, yan\u0131nda olan birine:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cNur\u2019o idam sehpas\u0131nda dili d\u0131\u015far\u0131ya sarkm\u0131\u015f \u00f6k\u00fcze d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fc.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Tan\u0131k, memlekete d\u00f6n\u00fc\u015fte bu onur k\u0131r\u0131c\u0131 laflar\u0131 Nuro\u2019nun adamlar\u0131na nakledince, Nuro\u2019nun karde\u015fi Qopo, Weli A\u011fa\u2019y\u0131 \u00c7emi\u015fgezek i\u00e7inde vurdurdu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00c7ocuklu\u011fumda beni \u00c7emi\u015fgezek\u2019te okula verdiler. H\u00fcseyin ad\u0131nda bir a\u011fabeyim vard\u0131, o da \u00c7emi\u015fgezek\u2019te okuyordu, y\u00fcksek okul i\u00e7in Elaz\u0131\u011f\u2019a gitti. \u00c7ok ba\u015far\u0131l\u0131yd\u0131, okulun birincisiydi. O karde\u015fimle babam\u0131 38\u2019de askerler g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. Puxo\u015fi ve Ekreg k\u00f6ylerinden toplanan on be\u015f ki\u015fiyle beraber Uske\u011f k\u00f6y\u00fcn\u00fcn Kat\u0131r\u00e7ukuru mezras\u0131na g\u00f6t\u00fcr\u00fcyorlar, orada vuruyorlar. Babam Kam\u0131l, karde\u015fim Usen, Ekrekli X\u0131ngali Hasan, Diyap A\u011fa\u2019n\u0131n torunu k\u00f6y muhtar\u0131 Kenter, bizim k\u00f6yden S\u0131laman\u00ea U\u015fti (Karada\u011f), Ali\u00ea X\u0131d\u0131ri, Kher\u0131k U\u015fa\u011f\u0131ndan Seydali, Puxo\u015fi\u2019den S\u0131leman\u00ea Pala\u015fi ismini hat\u0131rlad\u0131klar\u0131m.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Asker geldi, niye geldi diye sorarsan, adam var adam \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015f, adam var ka\u00e7ak olup da\u011fa \u00e7\u0131km\u0131\u015f, adam var askere gitmiyor, b\u00f6yle \u015feyler. Bu \u00c7emi\u015fgezek halk\u0131 da durmadan iftirayla \u015fik\u00e2yette bulunuyordu ki asker gelsin. O S\u00fcnniler K\u0131rmanclar\u0131 isemiyor, nefret ediyorlard\u0131. Nihayetinde asker geldi, uzatmayal\u0131m, Amutka\u2019ya karakol kurdu:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cK\u0131zlar\u0131n\u0131z\u0131 getirin okula verece\u011fiz, silahlar\u0131n\u0131z\u0131 teslim edin\u201d dediler.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Silah\u0131 olan g\u00f6t\u00fcr\u00fcp teslim etti, silah\u0131 olmayana dayak \u00e7ektiler. \u00d6l\u00fcm\u00fcne d\u00f6vd\u00fcler ki silah getirsinler diye. Millet \u00e7are bulamad\u0131:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cKarakolun etraf\u0131n\u0131 saral\u0131m, bunlar ka\u00e7\u0131p gitsin ki kurtulal\u0131m bu zul\u00fcmden, ba\u015fka \u00e7aresi yok\u201d dediler.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bizimkiler karakolun etraf\u0131n\u0131 sard\u0131, ancak dokunmad\u0131lar. \u00c7\u0131k\u0131p gitmesini istediler. \u0130ki g\u00fcn sonra Hozat\u2019tan asker karakola yard\u0131ma geldi, karakolun jandarmalar\u0131n\u0131 ku\u015fatmadan kurtard\u0131lar.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Alay \u00f6nce bizim k\u00f6ye geldi, Abdullah Pa\u015fa ba\u015f\u0131ndayd\u0131. \u00d6nce bize dokunmad\u0131, biz k\u00f6yde normal hayattayd\u0131k. Ka\u00e7ak olanlar karakolu sarm\u0131\u015f. Ama alay d\u00f6n\u00fc\u015fte sel gibi bizi katt\u0131 \u00f6n\u00fcne haydi\u2026 Kad\u0131n, erkek, \u00e7ala-\u00e7ocuk davar-doluk katt\u0131 \u00f6n\u00fcne yallah\u2026 Ben s\u00fcvarilerle davar s\u00fcr\u00fcyorum, orada bir derede sindim, sakland\u0131m. Di\u011ferlerini \u00c7emi\u015fgezek\u2019e g\u00f6t\u00fcrd\u00fcler. Orada camiye doldurmu\u015flar. Bizim o kafileden yetmi\u015f be\u015f ki\u015fiyi ay\u0131r\u0131p \u00f6ld\u00fcrmek istemi\u015fler, \u00c7emi\u015fgezek\u2019in ileri gelenleri:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cBunlar\u0131 burada \u00f6ld\u00fcr\u00fcrseniz, ceset kokusundan duramay\u0131z, g\u00f6t\u00fcr\u00fcn ba\u015fka yerde \u00f6ld\u00fcr\u00fcn\u201d demi\u015fler\u2026 O kafilenin on be\u015fi bizim k\u00f6yden. Bizim k\u00f6y Uske\u011f, Hazari ve Ekrek\u2019ten ve Lel U\u015fa\u011f\u0131\u2019ndan getirilmi\u015flerdi. Bizim k\u00f6yden Ferkanl\u0131 A\u011fa\u00ea Dursuni ile Khek\u0131l vard\u0131, hat\u0131rlad\u0131klar\u0131m. Erkekleri ay\u0131rm\u0131\u015flar, kad\u0131n ve \u00e7ocuklar\u0131 Elaz\u0131\u011f\u2019a g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015fler. Ben orada kurtuldum. Ortal\u0131kta doland\u0131m, ka\u00e7t\u0131m durdum. O ka\u00e7\u0131\u015f g\u00fcnlerinin bir gecesinde benim gibi ka\u00e7\u0131p kurtulan karde\u015fim Hasan\u2019la bulu\u015ftum tesad\u00fcfen. B\u00fct\u00fcn olan biteni o bana anlatt\u0131 tabii. Biz bileydik ki bizi \u00f6ld\u00fcr\u00fcrler, zaman\u0131nda ka\u00e7ar kurtulurduk.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Sonra biz s\u00fcrg\u00fcn edildik. Ayd\u0131n Germencik\u2019e mahcur olduk, orada da kafileden sa\u011f kurtulan bizim k\u00f6yl\u00fc H\u00fcseyin bana anlatt\u0131 olanlar\u0131, a\u011fl\u0131yordu, neler, neler anlat\u0131yordu. Cesur bir adamd\u0131, dedi:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cYetmi\u015f be\u015f ki\u015fiydik, s\u00fcvarilerin \u00f6n\u00fcne katt\u0131lar, atlar\u0131n \u00f6n\u00fcnde ko\u015fturarak iki bu\u00e7uk saat sonra Tekin k\u00f6y\u00fcnde durdurdular. Yolda tak\u0131l\u0131p takatsiz d\u00fc\u015feni kenara \u00e7ekip vurdular. Orada kafileye:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u2018Burada ellerinizi ba\u011flayal\u0131m. \u00d6n\u00fcm\u00fczde orman var. Bu ormanda ka\u00e7\u0131p ba\u015f\u0131n\u0131za i\u015f a\u00e7mayas\u0131n\u0131z\u2019 dediler.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bakt\u0131m ki makineleri kuruyorlar. Tuhaf i\u015fler olacak, yan\u0131mdakilere:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u2018Lao vengd\u00ea X\u0131z\u0131ri, ma vozdime!\u2019\u00a0<a href=\"#_ftn3\"><sup>[3]<\/sup><sup>\u00a0<\/sup><\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Sa\u011fa sola ka\u00e7\u0131\u015ft\u0131k, s\u00fcvariler etraf\u0131m\u0131zda \u00e7embere alm\u0131\u015f bizi. Ama biz da\u011f\u0131l\u0131nca, onlar kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 durduklar\u0131ndan birbirlerini vururuz kayg\u0131s\u0131yla teredd\u00fct ettiler, biz o arada yol ald\u0131k. Ard\u0131m\u0131zdan bir kur\u015fun ya\u011fmuru ba\u015flad\u0131 ki, a\u011fa\u00e7larda yaprak koymad\u0131lar. Yetmi\u015f be\u015f ki\u015fiden yedi ki\u015fi kurtulduk. Ben bir a\u011fac\u0131n alt\u0131na girdim, pe\u015fimden gelen ba\u015f\u00e7avu\u015f beni bulacakt\u0131 ki kapt\u0131\u011f\u0131m ta\u015f\u0131 b\u00f6\u011fr\u00fcne vurdum, yeniden ka\u00e7t\u0131m.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">O H\u00fcseyin\u2019le b\u00f6\u011fr\u00fcne ta\u015f yiyen ba\u015f\u00e7avu\u015f s\u00fcrg\u00fcn yerimiz Ayd\u0131n\u2019da tesad\u00fcfen birbirini g\u00f6r\u00fcp tan\u0131d\u0131lar.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Tan\u0131\u011fa do\u011fu\u015ftan verilen ad:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>Ali Heyder<br \/>\n<strong>An\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ad:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>Ali Heyder\u00ea Q\u0131layi<br \/>\n<strong>N\u00fcfustaki ad\u0131:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>Ali Haydar \u00d6nl\u00fc<br \/>\n<strong>Do\u011fum yeri, y\u0131l\u0131:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>C\u0131vrak \/ Nazmiye, 1926<br \/>\n<strong>S\u00f6yle\u015fi yeri, tarihi:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>C\u0131vrak, 02 A\u011fustos 2012<br \/>\n<strong>S\u00f6yle\u015fiyi yapan:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>Cemal Ta\u015f<br \/>\n<strong>S\u00f6yle\u015fi dili, suresi:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>K\u0131rmancki, 62 dakika\u00a0<strong>Transkripsiyon ve \u00e7eviri:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>Cemal Ta\u015f<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">C\u0131vrakl\u0131y\u0131z. Xorme\u00e7ku a\u015firetindeniz. Xorme\u00e7\u0131k bu k\u00f6ye d\u0131\u015far\u0131dan gelmi\u015f. Xormekliler buradan da\u011f\u0131lm\u0131\u015f, Karer\u2019e, Varto\u2019ya, Erzincan Tercan\u2019a buradan gitmi\u015fler. C\u0131vrak\u2019ta d\u00fcnyaya gelmi\u015fim. \u00c7\u00ea Ali\u00ea Q\u0131layi derler bize. Ad\u0131 Derman olan dedemin ad\u0131yla da tan\u0131n\u0131r\u0131z. Q\u0131layi de lakap olarak tak\u0131lm\u0131\u015f bize. Dedemiz me\u015fin olan g\u00f6z renginden alm\u0131\u015f Q\u0131layi lakab\u0131n\u0131. Kalay\u0131 anlam\u0131nda, demek ki parlak g\u00f6zlerinden olacak.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ad\u0131m Ali Haydar, babam\u0131n ad\u0131 Ali, Dedem Mom\u0131d, Ali\u00ea Gulabi ailesindeniz. D\u0131m\u0131li dili konu\u015furuz.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Anne taraf\u0131m da Q\u0131r\u011fu a\u015firetinden. Rus seferberli\u011finde g\u00f6\u00e7m\u00fc\u015f annemin ailesi. Yerinden yurdundan gelmi\u015f buraya. Buradan X\u0131ran taraf\u0131na gitmi\u015f, orada kocas\u0131n\u0131 \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 yitirmi\u015f, geri buraya d\u00f6n\u00fcnce babamla tan\u0131\u015f\u0131p evlenmi\u015f. Rus seferberli\u011finde bizim buradan da insanlar gitmi\u015f direni\u015f cephesine. K\u0131rmanclar durdurdu Rus\u2019u. Babam da gitmi\u015fti o cepheye. Bizim k\u00f6y\u00fcn \u00fcnl\u00fc ozan\u0131 Sa Heyder de gitmi\u015f, cephede vurulmu\u015f. Yaral\u0131 getirmi\u015fler bizim k\u00f6y\u00fcn mezras\u0131 Bal\u0131\u011fe\u2019ye. Orada \u00f6lm\u00fc\u015f. Mezar\u0131 orada. Yi\u011fitmi\u015f Sa Heyder, bir de \u00fczerine a\u011f\u0131t yak\u0131lm\u0131\u015f:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cVuru\u015fal\u0131m Sa Heyder\u2019im diyor bize devletten ayl\u0131k \u00e7\u0131k\u0131yor.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Sa Heyder diyor:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cDevletin ayl\u0131\u011f\u0131 a\u011fudur, ne yiyiliyor, ne i\u00e7iliyor.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Gem\u0131ke mezras\u0131nda Sey Qaji vard\u0131, \u00e7ok \u00fcnl\u00fc bir ozand\u0131. K\u0131rmanclar\u0131n en \u00fcnl\u00fc ozan\u0131d\u0131r. Uzun sakal\u0131yla Seydanl\u0131 bir \u015fahsiyetti. Zor hat\u0131rl\u0131yorum, g\u00f6zlerinden \u00e2m\u00e2 bir zatt\u0131. Elinde asas\u0131, \u00f6n\u00fcnde giden bir k\u0131lavuzun ete\u011fini tutup takip ederek gezerdi. En \u00e7ok a\u011f\u0131t ve sevda t\u00fcrk\u00fclerini o s\u00f6ylemi\u015f. Sa Heyder de onun kadar naml\u0131 olmasa da gen\u00e7 ya\u015f\u0131na ra\u011fmen \u00fcnl\u00fc bir ozan. Ayr\u0131ca Usen\u00ea Khalmemi ad\u0131nda bir ozan vard\u0131, o da \u00e7alar s\u00f6ylerdi. Ancak Sa Heyder ve Sey Qaji gibi beste yapmazd\u0131. Hem saz, hem kemane \u00e7alard\u0131. Hepsi de K\u0131rmancki dilinde s\u00f6ylerdi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Hayvanc\u0131l\u0131k ve ren\u00e7perlik yaparak ge\u00e7imimizi sa\u011flard\u0131k. Herkes b\u00fct\u00fcn ihtiyac\u0131n\u0131 k\u00f6yden, ekerek-bi\u00e7erek kar\u015f\u0131lard\u0131. D\u0131\u015far\u0131ya bir ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k yoktu. Arpa, bu\u011fday ve dar\u0131 ekerdik. \u00d6yle bir ekin boy verirdi ki insan boyunu a\u015fard\u0131. Ar\u0131 beslerdi insanlar, hususi ar\u0131 evleri yap\u0131l\u0131rd\u0131, bal\u0131\u011fe deriz ar\u0131 bar\u0131na\u011f\u0131na. Bal\u0131n parayla sat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 duyulmam\u0131\u015ft\u0131r. Kad\u0131n ev i\u015flerini yapar, erkekler d\u0131\u015far\u0131da \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. K\u00f6y arazisinin b\u00fct\u00fcn\u00fc sulak. Arpa ekerdik. \u0130ki \u00e7e\u015fit dar\u0131, beyaz ve k\u0131z\u0131l cinsinden. Bu\u011fday ise, k\u00f6se, menciki, k\u0131r\u0131k ve bir de asure denen \u00e7e\u015fidi ekerdik. Tarlalar\u0131 \u00f6k\u00fczlerle s\u00fcrerdik. Bi\u00e7me zaman\u0131 harmana koyar d\u00f6venle \u00e7evirirdik, saman olana dek. D\u00f6veni at veya \u00f6k\u00fczlerin arkas\u0131na ba\u011flayarak d\u00f6nd\u00fcr\u00fcrd\u00fck g\u00fcnlerce. Sonra makine yokken r\u00fczg\u00e2r yard\u0131m\u0131yla sapla taneyi ay\u0131r\u0131rd\u0131k. Y\u0131kan\u0131p kurutulan bu\u011fdaylar su de\u011firmenlerine ta\u015f\u0131n\u0131r \u00f6\u011f\u00fct\u00fcl\u00fcrd\u00fc. Harman savurma s\u0131ras\u0131nda saman ve tane ay\u0131kland\u0131\u011f\u0131nda tene denen bu\u011fday y\u0131\u011f\u0131n\u0131 bir \u00f6l\u00e7\u00fcc\u00fc taraf\u0131ndan \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcrd\u00fc. A\u011fa\u00e7tan \u00f6l\u00e7ekler vard\u0131. O \u00f6l\u00e7ek bir tenekeye yak\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fcd\u00fcr. \u00dc\u00e7 \u00f6l\u00e7e\u011fe r\u0131be, on iki \u00f6l\u00e7e\u011fe \u00e7arig\u00ea denir. Hasat harmanda \u00f6l\u00e7\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde fakir fukara, k\u00f6yden \u00e7ocuklar veya yak\u0131nda bulunan herkese x\u0131rma\u00e7\u0131k denen sunum verilirdi. Bu payla\u015f\u0131mdan harman sahibi \u00e7ok manevi bir haz duyard\u0131. K\u00f6yde iki de\u011firmen vard\u0131. Biri harabe \u015fimdi, biri h\u00e2l\u00e2 d\u00fczen tutabiliyor. De\u011firmen sahibine Afsanci deriz. S\u0131rayla herkesin bu\u011fday\u0131n\u0131 \u00f6\u011f\u00fct\u00fcr, \u00f6\u011f\u00fct\u00fclen bu\u011fday\u0131n oran\u0131na g\u00f6re hak al\u0131rd\u0131. Bu hak para oldu\u011fu gibi, genelde \u00f6\u011f\u00fct\u00fclen tah\u0131l\u0131n miktar\u0131na g\u00f6re kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 bilinen \u00f6l\u00e7\u00fcye g\u00f6re bir miktar al\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Hayvanlar\u0131n k\u0131\u015fl\u0131k ihtiyac\u0131 i\u00e7in da\u011fa \u00e7\u0131kar, orada \u00e7ar\u015f\u0131r otunu bi\u00e7er kurutur, sonra b\u00fcy\u00fck y\u0131\u011f\u0131nlar halinde dizerdik. K\u0131\u015f\u0131n kar ya\u011fd\u0131\u011f\u0131nda k\u0131zaklarla eve \u00e7ekerdik. \u015eimdiki araba yolunun ayn\u0131s\u0131n\u0131 o zaman kar\u0131 \u00e7i\u011fneyerek yapard\u0131k. S\u0131\u011f\u0131r i\u00e7in tarladan \u00e7\u0131kan saman tedarik edilir. Ke\u00e7i i\u00e7in genelde me\u015fe yapra\u011f\u0131 kesilir, kurutulur. Koyunlar i\u00e7in meralardan x\u0131los otu ve tarla etraf\u0131nda bulunan tumlardan bi\u00e7ilen ot verilir. Kimi tarlaya yonca eker. K\u0131\u015f \u00e7etin ge\u00e7ince kar\u0131n alt\u0131nda kalan geven dikeni bile \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Aza kanaat getirirdik. Yard\u0131mla\u015fma vard\u0131, dayan\u0131\u015fma vard\u0131. Biririn i\u015fi bitmese imece usul\u00fc herkes yard\u0131ma ko\u015fard\u0131. Ayn\u0131 Pir ve Rayberin talipleriyiz. \u0130badetimiz, dilimiz, inanc\u0131m\u0131z bir. K\u00f6yde bir anla\u015fmazl\u0131k olsa ileri gelenler araya girer, bar\u0131\u015ft\u0131r\u0131rd\u0131. \u00c7\u00f6z\u00fclmeyen bir sorunda Pirler, Rayberler, m\u00fcr\u015fitler el atard\u0131. Bir cemaat kurulur, o cemaate tan\u0131klar, davac\u0131lar ve g\u00f6zlemciler kat\u0131l\u0131r. Bir t\u00fcr mahkemedir. Ancak zor yoktur. En b\u00fcy\u00fck su\u00e7 katil olmakt\u0131r. Ondan sonra nik\u00e2hl\u0131 bir kad\u0131n getirmektir. Bunlar\u0131n cezas\u0131 s\u00fcrg\u00fcnd\u00fcr. Bizde \u00f6ld\u00fcrmek, d\u00f6vmek, hapis yoktur. Di\u011fer hafif su\u00e7larda cemaatin karar\u0131na uymayan ki\u015fi lanetlenir. Yani k\u00f6yden kimse onunla merhabala\u015fmazd\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Eskiden cem tutulurdu, ceme birbiriyle bar\u0131\u015f\u0131k olanlar kat\u0131l\u0131rd\u0131. Kul hakk\u0131 yiyen, hakaret eden, kom\u015fu hakk\u0131 bilmeyen af dilemeden al\u0131nmazd\u0131 ceme. \u00d6yle adam\u0131n elinden \u00e7\u0131ral\u0131\u011f alamazd\u0131 pir. Pir nasihat verir: \u201cKom\u015fular\u0131n\u0131zla iyi ge\u00e7inin, kul hakk\u0131 yemeyin. Ya\u015fl\u0131lar\u0131n\u0131za, yetimlerinize bak\u0131n. Hastalar\u0131 sorun, \u00f6l\u00fcmlerde ac\u0131y\u0131 payla\u015f\u0131n\u201d derdi. Bir olumsuzlukta bug\u00fcnk\u00fc gibi h\u00fck\u00fcmete gitmek yoktu. B\u00fct\u00fcn K\u0131rmanciye kanunlar\u0131 ge\u00e7erliydi. Pir-Rayber\u2019le dirlik d\u00fczen s\u00fcrerdi. H\u00fck\u00fcmet diye bir kurum yoktu. Eskiden Pir geldi\u011finde, k\u00f6yl\u00fcler etraf\u0131na toplan\u0131r, kurbanlar kesilir, muhabbet yap\u0131l\u0131rd\u0131. Pir a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n sofraya dua verirdi. Ayr\u0131lma vakti ev halk\u0131 hep beraber yan yana pir kar\u015f\u0131s\u0131nda dara durur, gulbengini al\u0131r, \u00e7\u0131ral\u0131\u011f\u0131n\u0131 verir, mutlu olurdu. \u015eimdi nerde o ikrar. \u00c7ark d\u00f6nm\u00fc\u015f art\u0131k. Bizim Pirlerimiz \u00c7\u00ea Seyd Abas\u00ea Ko\u015fi derler, onlard\u0131r. Mazgirt\u2019in Kupuke k\u00f6y\u00fcnden. Bamasur oca\u011f\u0131ndan. Y\u0131lda en az bir defa gelirler. Genelde sonbahar i\u015f-g\u00fc\u00e7 bitince gelirler. Ama \u015fimdi eski inan\u00e7 ve sadakat yok. \u0130krar zor i\u015ftir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u0130lk duam\u0131z\u0131 g\u00fcne\u015f do\u011fdu\u011funda \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131 yapar\u0131z. K\u0131blemiz de o y\u00f6ndedir zaten. Mezarlarda k\u0131bleye g\u00f6re kaz\u0131l\u0131r. Sonra g\u00fcn i\u00e7inde nerede iman ettin, akl\u0131na geldi\u011fi yerde dua eder yaradana yalvar\u0131rs\u0131n. \u00c7evremizde kutsal mek\u00e2nlar\u0131m\u0131z olan ziyaretlere adak adar, kurban keser, lokma da\u011f\u0131t\u0131r\u0131z. X\u0131z\u0131r ve Muharrem ay\u0131nda oru\u00e7 tutar\u0131z. Yer, g\u00f6k, su, toprak hepsi m\u00fcbarektir bizim i\u00e7in. Hastal\u0131k nedir bilmezdik. Ziyeretlerden getirilen teberik dedi\u011fimiz topra\u011f\u0131 evin tavan\u0131na asar, her cuma ak\u015fam\u0131 \u00f6n\u00fcnde \u00e7\u0131la yakar\u0131z. O an dualar yap\u0131l\u0131r. O gece kutsald\u0131r, sewa \u00eani deriz. Dualarda \u201ckazadan beladan koru, insanlara ac\u0131 ya\u015fatma, ci\u011fer ac\u0131s\u0131 g\u00f6sterme, haks\u0131z\u0131 uzak tut bizden, muhannete muhta\u00e7 etme diye niyaz edip dua ederiz. \u00c7\u0131la, eritilen tareya\u011f\u0131 ve balmumuna band\u0131r\u0131lan temiz bir bezden yap\u0131l\u0131r. D\u00fczg\u00fcn Baba ve bir\u00e7ok ziyarete gider \u015fifa bulurduk. Doktor yoktu, baz\u0131 halk hekimleri vard\u0131, ancak onlar bir k\u0131r\u0131k \u00e7\u0131k\u0131k ya da bir cerrahi durumda m\u00fcdahale ederdi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Evlilik \u00e7a\u011f\u0131na gelen delikanl\u0131lara genelde ana babalar\u0131 gelin aday\u0131 bulurdu. Baba kimi getirdiyse itiraz yoktu. Birbirini sevmi\u015f gen\u00e7ler i\u00e7inde ikinci bir \u015fah\u0131s devreye girip ana-babaya iletirdi. O zamanlarda utanga\u00e7t\u0131k. D\u00fc\u011f\u00fcn sonras\u0131nda utanc\u0131m\u0131zdan g\u00fcnlerce insan y\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131kamazd\u0131k. Eve gelen kad\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcne kadar o evdedir. Kolay bo\u015fanma olmaz. Ama ev i\u00e7inde ge\u00e7imsizlik oldu mu r\u0131zal\u0131kla birbirlerinin yakas\u0131ndan d\u00fc\u015ferlerdi. Zorla olmazd\u0131 yani. \u00d6ld\u00fcrme yoktu. Ancak erkekler kad\u0131nlara kabal\u0131k yapard\u0131. Ama kad\u0131n\u0131n da toplumda a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 vard\u0131 yani. Ev i\u00e7inde s\u00f6z sahibi kad\u0131nd\u0131. Bazen \u00f6yle kad\u0131nlar vard\u0131 ki cemaatlerde onlara dan\u0131\u015f\u0131l\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">38\u2019de g\u00f6t\u00fcr\u00fcp k\u0131rd\u0131lar bao\u2026 Yaylaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131k, k\u00f6yde de ekin zaman\u0131yd\u0131, orakla tarla bi\u00e7iyorduk. Asker yollad\u0131lar yaylaya, yaylac\u0131lar\u0131 k\u00f6ye d\u00f6nd\u00fcrd\u00fcler. Bu bizim k\u00f6yden Bertal Efendigiller be\u015f karde\u015fti. Toplam n\u00fcfus elli be\u015f mi altm\u0131\u015f n\u00fcfustu. Hepsini beraber g\u00f6t\u00fcr\u00fcp k\u0131rd\u0131lar. Bu a\u015fa\u011f\u0131da Der\u00fcye denen yerde k\u0131rd\u0131lar. Bertal Efendi Nazmiye\u2019de idi, onu da getirirken yolda \u00f6ld\u00fcr\u00fcyorlar. Bertal Efendi k\u00f6yl\u00fclerden kat\u0131r kervan\u0131 olu\u015fturmu\u015f, Mazgirt\u2019ten asker i\u00e7in zahire getiriyordu. Yine de g\u00f6t\u00fcr\u00fcp \u00f6ld\u00fcrd\u00fcler. Yaa\u2026 Askere erzak ta\u015f\u0131yordu. Usen Avd\u0131le Pa\u015fa\u00a0<a href=\"#_ftn4\"><sup>[4]<\/sup><sup>\u00a0<\/sup><\/a>Nazmiye\u2019ye geldi\u011finde b\u00fct\u00fcn a\u011falar toplan\u0131r g\u00f6r\u00fc\u015fme i\u00e7in. Kendi aralar\u0131nda:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201c\u0130\u00e7imizden ancak Berat Efendi konu\u015fabilsin\u201d demi\u015fler. Di\u011fer a\u011falar T\u00fcrk\u00e7e bile bilmiyordu. O toplant\u0131da Pa\u015fa\u2019n\u0131n cevab\u0131n\u0131 Bertal Efendi vermi\u015f, \u201cO zamandan g\u00f6z\u00fcne kestirmi\u015f pa\u015fa\u201d derler. Yaa bao&#8230; Bertal Efendi yanlar\u0131ndan ge\u00e7en bir tekenin sakal\u0131ndan tutup Pa\u015fa\u2019ya:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cBu ke\u00e7inin sakal\u0131 i\u00e7in bile bizden vergi istiyorsun pa\u015fam\u201d demi\u015f.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pa\u015fa, a\u011falara:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cS\u00f6z\u00fcn\u00fcz Bertal Efendi\u2019de mi?\u201d diye sormu\u015f.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">A\u011falar:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cBizde herkes kendi s\u00f6z\u00fcn\u00fcn sahibidir\u201d demi\u015fler.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pa\u015fa yaverine d\u00f6nm\u00fc\u015f:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cBu s\u00f6zleri not al\u201d demi\u015f.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bizim h\u00fck\u00fcmetin planlar\u0131ndan haberimiz yoktu bao&#8230;<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Tan\u0131\u011fa do\u011fu\u015ftan verilen ad:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>Ali<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>An\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ad:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>Ali\u00ea Memed\u00ea Qemer A\u011fay<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>N\u00fcfustaki ad\u0131:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>Ali Karg\u0131n<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Do\u011fum yeri, y\u0131l\u0131:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>A\u011fdad\u00ea Us\u0131vu, 1935<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>S\u00f6yle\u015fi yeri, tarihi:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>Mamekiye, 07.05.2011<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>S\u00f6yle\u015fiyi yapan:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>Cemal Ta\u015f &amp; S\u00fcleyman \u00d6zmen &amp; Hasan Kaplan<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>S\u00f6yle\u015fi dili, suresi:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>T\u00fcrk\u00e7e, 81 dakika<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Transkripsiyon:<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>Cemal Ta\u015f<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">1938\u2019de \u00e7ocuktum. Dedemi Elaz\u0131\u011f\u2019a g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015flerdi. Amcam F\u0131nd\u0131q\u2019\u0131 da Seyit R\u0131za ile beraber Elaz\u0131\u011f\u2019da mahkeme yap\u0131p ast\u0131lar. Dedemi de Bolu cezaevinde hapse g\u00f6nderdiler, orada \u00f6lm\u00fc\u015f.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bizi nas\u0131l g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015fler hat\u0131rlam\u0131yorum, yaln\u0131z Elaz\u0131\u011f\u2019da b\u00fcy\u00fck bir binada ba\u015f\u0131m\u0131z\u0131 t\u0131ra\u015f ettiler. K\u0131zlar\u0131n da, erkeklerin de. Hepimiz a\u011fl\u0131yorduk. \u00c7\u00fcnk\u00fc annemizi babam\u0131z\u0131 kaybetmi\u015ftik, \u00e7ocuktuk. \u015eekere bat\u0131r\u0131lm\u0131\u015f elma veriyorlard\u0131, susal\u0131m diye.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Biz buradan (Dersim) giderken d\u00f6rt karde\u015ftik. B\u00fcy\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz\u00fcn ismi Kamer idi. Benim Ali, \u015fimdiki ad\u0131yla Hasan olan karde\u015fim Mustafa, bir de en k\u00fc\u00e7\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz Yusuf. \u00c7ocuklar\u0131 g\u00f6t\u00fcrd\u00fckleri toplu yer olan Elaz\u0131\u011f\u2019da da\u011f\u0131t\u0131m yapt\u0131klar\u0131nda karde\u015fim Hasan\u2019la beni Ankara\u2019ya verdiler. B\u00fcy\u00fck karde\u015fim Kamer\u2019le k\u00fc\u00e7\u00fck karde\u015fim Yusuf\u2019u nereye verdiyseler biz birbirimizi bir daha g\u00f6rmedik.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Yedi ya\u015f\u0131mda okula ba\u015flay\u0131ncaya kadar Ankara\u2019da kald\u0131k. \u0130lkokul birinci s\u0131n\u0131f bitiminde day\u0131m o\u011flu Bekir Ar\u0131c\u0131 ile bir akrabam\u0131z daha vard\u0131 Seydali isminde, biz iki karde\u015fle Mersin\u2019e g\u00f6nderdiler. 1945 y\u0131l\u0131nda ben ikinci s\u0131n\u0131ftayd\u0131m. \u00c7ocuk akl\u0131 i\u015fte, okuldan ka\u00e7t\u0131m. Yaya Tarsus\u2019a gittim. Yani Ankara\u2019ya ka\u00e7aca\u011f\u0131m. Tren gar\u0131nda yakalay\u0131p geri g\u00f6t\u00fcrd\u00fcler. Beni \u00fc\u00e7 g\u00fcn bir odaya hapsettiler, sonra d\u00f6rd\u00fcm\u00fcz\u00fc yine Ankara\u2019ya geri postalad\u0131lar. Ankara Ke\u00e7ioren\u2019deki \u00e7ocuk yuvas\u0131na. \u0130lkokul sonras\u0131 biz on iki ki\u015fiyi Karab\u00fck Demir\u00e7elik Fabrikas\u0131\u2019na g\u00f6nderdiler. Bekir Ar\u0131c\u0131 ile karde\u015fim Hasan okulu bitirmediler, kald\u0131lar Ankara\u2019da. Bizi usta olarak yeti\u015ftireceklerdi, on iki ki\u015fiden sadece biri s\u0131hhi muayeneyi kazand\u0131, on bir ki\u015fiyi gerisin geri Ankara\u2019ya yollad\u0131lar. Akrabam Seydal ile beni Elaz\u0131\u011f\u2019la Diyarbak\u0131r aras\u0131ndaki Ergani Bak\u0131rmadeni\u2019ne g\u00f6nderdiler. Orada bir sene torna ve tesviye \u00fczerine ders ald\u0131ktan sonra bir at\u00f6lyede i\u015fe ba\u015flad\u0131k. 1947-1952 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda orada \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Akrabalar bizim ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131za dair duyum alm\u0131\u015flar. Halam\u0131n kocas\u0131n\u0131n karde\u015fi Ali Y\u00fcksel \u00e7\u0131k\u0131p Bak\u0131rmaden\u2019e gelmi\u015f. Orada Hozatl\u0131lar\u0131n bir kahvesi vard\u0131, biz lojmandan \u00e7\u0131k\u0131p arada oraya giderdik. Ali de o kahveye gelmi\u015f. Orada bizi g\u00f6r\u00fcp tan\u0131m\u0131\u015f. Memlekete d\u00f6nerken demi\u015f ki:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cQemer A\u011fa\u2019n\u0131n torunu sa\u011fd\u0131r.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Nas\u0131l tan\u0131d\u0131n diye sorana:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cBiz her g\u00fcn onlar\u0131n evinde yer i\u00e7erdik. O \u00e7ocuklar kuca\u011f\u0131m\u0131zda b\u00fcy\u00fcd\u00fc, nas\u0131l tan\u0131mam\u201d demi\u015f.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bir k\u0131\u015f g\u00fcn\u00fc Mustafa Amcam \u00e7\u0131kt\u0131 geldi. Ben cesaret edemedim, yan\u0131na yakla\u015fmaya. Ald\u0131m amcam\u0131 ustaba\u015f\u0131m\u0131n yan\u0131na g\u00f6t\u00fcrd\u00fcm, ustam, amcama:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cBu \u00e7ocuklar\u0131 devlet bize teslim etmi\u015f, ben b\u00f6yle al git diye sana teslim edemem, adliyeye gideceksiniz, onlar karar verecek\u201d dedi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Hakime gittik, \u201cAr\u015fivlere bakaca\u011f\u0131z\u201d dedi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Rahmetli Mustafa Amcam orada a\u011flad\u0131: \u201cBunlar amcam\u0131z\u0131n torunlar\u0131\u201d dedi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ancak h\u00e2kim: \u201cBunlara ait bir kay\u0131t bulamad\u0131k, ancak ben kendilerine soraca\u011f\u0131m, kabul ederlerse olur. Ancak bu k\u0131\u015f g\u00fcn\u00fc g\u00f6t\u00fcrmeyin, yaz\u0131n gelin\u201d dedi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bize sordu hakim, \u201cGidece\u011fiz\u201d dedik.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Lojmana d\u00f6nd\u00fck, oradan ko\u011fu\u015fa gittik, ustaba\u015flar\u0131m\u0131z var orada. Bayramlarda falan yetimiz diye bizi evlerine g\u00f6t\u00fcr\u00fcrlerdi. Diyarbak\u0131r \u00c7\u00fcng\u00fc\u015fl\u00fc insanlar var, Ali\u2019nin akrabalar\u0131 gelmi\u015f diye seviniyorlar. Orada arkada\u015flar dedi:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cYahu niye gidiyorsunuz oraya, orada K\u00fcrtler varm\u0131\u015f, adam yiyorlarm\u0131\u015f.\u201d Orada Seydali cayd\u0131: \u201cBen gelmem dedi.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ben, \u201cGidecem\u201d dedim. 1952 y\u0131l\u0131 y\u0131lba\u015f\u0131 g\u00fcn\u00fc Tunceli\u2019ye geldik.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ailemiz k\u0131rd\u0131ktan sonra geride miras\u00e7\u0131 kalmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in be\u015f k\u00f6yde bulunan arazimize el konulup da\u011f\u0131t\u0131lm\u0131\u015f. A\u011fdad k\u00f6y\u00fcndeki araziye de halam\u0131z el koymu\u015ftu. Miras davalar\u0131 i\u00e7in a\u00e7t\u0131\u011f\u0131m\u0131z b\u00fct\u00fcn davalar\u0131 da kaybettik. 1963 y\u0131l\u0131nda Avrupa \u00fclkelerine gurbet\u00e7i i\u015f\u00e7i olarak gittim. Hayat\u0131m\u0131za devam ettik, i\u015fte b\u00f6yle\u2026<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong><em>CEMAL TA\u015e<\/em><\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong><em>http:\/\/vivahiba.com\/article\/show\/dersim-mazgirtli-agop-krikoryanin-hikayesi\/<\/em><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Cemal TA\u015e-\u00a0Dersim S\u00f6zl\u00fc Tarih Proje\u00a0Raporu kitab\u0131n\u0131 yay\u0131nlad\u0131k. Bu kitap,\u00a0Dersim \u00fczerine yap\u0131lm\u0131\u015f s\u00f6zl\u00fc tarih \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n hem bir devam\u0131 hem de\u00a0yeni ve \u00f6zg\u00fcn bir \u00f6rne\u011fi olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir yandan bug\u00fcne kadar 38\u2019e dair yap\u0131lm\u0131\u015f s\u00f6zl\u00fc tarih birikimini \u00f6nemsemekte ve bu birikimi kendi i\u00e7ine ta\u015f\u0131mak i\u00e7in bir kanal a\u00e7makta ama ayn\u0131 zamanda onun daha ilerisine ge\u00e7erek, uluslararas\u0131 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":42965,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,71,20],"tags":[],"class_list":["post-42964","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-haberler","category-mulakatlar","category-tarih-sayfalari"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.4 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Dersim Mazgirtli Agop Krikoryan&#039;\u0131n hikayesi - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=42964\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Dersim Mazgirtli Agop Krikoryan&#039;\u0131n hikayesi - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Cemal TA\u015e-\u00a0Dersim S\u00f6zl\u00fc Tarih Proje\u00a0Raporu kitab\u0131n\u0131 yay\u0131nlad\u0131k. Bu kitap,\u00a0Dersim \u00fczerine yap\u0131lm\u0131\u015f s\u00f6zl\u00fc tarih \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n hem bir devam\u0131 hem de\u00a0yeni ve \u00f6zg\u00fcn bir \u00f6rne\u011fi olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir yandan bug\u00fcne kadar 38\u2019e dair yap\u0131lm\u0131\u015f s\u00f6zl\u00fc tarih birikimini \u00f6nemsemekte ve bu birikimi kendi i\u00e7ine ta\u015f\u0131mak i\u00e7in bir kanal a\u00e7makta ama ayn\u0131 zamanda onun daha ilerisine ge\u00e7erek, uluslararas\u0131 [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=42964\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2016-12-05T09:03:06+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2016\/12\/Agop-Krikoryan\u0131n-hikayesi.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"710\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"470\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"73 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=42964#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=42964\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\"},\"headline\":\"Dersim Mazgirtli Agop Krikoryan&#8217;\u0131n hikayesi\",\"datePublished\":\"2016-12-05T09:03:06+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=42964\"},\"wordCount\":14575,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=42964#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2016\\\/12\\\/Agop-Krikoryan\u0131n-hikayesi.jpg\",\"articleSection\":[\"Haberler\",\"M\u00fclakatlar\",\"Tarih Sayfalar\u0131\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=42964#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=42964\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=42964\",\"name\":\"Dersim Mazgirtli Agop Krikoryan'\u0131n hikayesi - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=42964#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=42964#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2016\\\/12\\\/Agop-Krikoryan\u0131n-hikayesi.jpg\",\"datePublished\":\"2016-12-05T09:03:06+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=42964#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=42964\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=42964#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2016\\\/12\\\/Agop-Krikoryan\u0131n-hikayesi.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2016\\\/12\\\/Agop-Krikoryan\u0131n-hikayesi.jpg\",\"width\":710,\"height\":470},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=42964#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Dersim Mazgirtli Agop Krikoryan&#8217;\u0131n hikayesi\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/\",\"name\":\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\",\"name\":\"admin\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?author=7\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Dersim Mazgirtli Agop Krikoryan'\u0131n hikayesi - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=42964","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Dersim Mazgirtli Agop Krikoryan'\u0131n hikayesi - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","og_description":"Cemal TA\u015e-\u00a0Dersim S\u00f6zl\u00fc Tarih Proje\u00a0Raporu kitab\u0131n\u0131 yay\u0131nlad\u0131k. Bu kitap,\u00a0Dersim \u00fczerine yap\u0131lm\u0131\u015f s\u00f6zl\u00fc tarih \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n hem bir devam\u0131 hem de\u00a0yeni ve \u00f6zg\u00fcn bir \u00f6rne\u011fi olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir yandan bug\u00fcne kadar 38\u2019e dair yap\u0131lm\u0131\u015f s\u00f6zl\u00fc tarih birikimini \u00f6nemsemekte ve bu birikimi kendi i\u00e7ine ta\u015f\u0131mak i\u00e7in bir kanal a\u00e7makta ama ayn\u0131 zamanda onun daha ilerisine ge\u00e7erek, uluslararas\u0131 [&hellip;]","og_url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=42964","og_site_name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","article_published_time":"2016-12-05T09:03:06+00:00","og_image":[{"width":710,"height":470,"url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2016\/12\/Agop-Krikoryan\u0131n-hikayesi.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"73 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=42964#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=42964"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e"},"headline":"Dersim Mazgirtli Agop Krikoryan&#8217;\u0131n hikayesi","datePublished":"2016-12-05T09:03:06+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=42964"},"wordCount":14575,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=42964#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2016\/12\/Agop-Krikoryan\u0131n-hikayesi.jpg","articleSection":["Haberler","M\u00fclakatlar","Tarih Sayfalar\u0131"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=42964#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=42964","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=42964","name":"Dersim Mazgirtli Agop Krikoryan'\u0131n hikayesi - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=42964#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=42964#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2016\/12\/Agop-Krikoryan\u0131n-hikayesi.jpg","datePublished":"2016-12-05T09:03:06+00:00","author":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=42964#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=42964"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=42964#primaryimage","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2016\/12\/Agop-Krikoryan\u0131n-hikayesi.jpg","contentUrl":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2016\/12\/Agop-Krikoryan\u0131n-hikayesi.jpg","width":710,"height":470},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=42964#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/akunq.net\/tr"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Dersim Mazgirtli Agop Krikoryan&#8217;\u0131n hikayesi"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/","name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e","name":"admin","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?author=7"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/42964","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=42964"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/42964\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":42966,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/42964\/revisions\/42966"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/42965"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=42964"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=42964"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=42964"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}