{"id":41359,"date":"2016-07-29T02:13:14","date_gmt":"2016-07-29T07:13:14","guid":{"rendered":"http:\/\/akunq.net\/tr\/?p=41359"},"modified":"2016-07-29T02:13:14","modified_gmt":"2016-07-29T07:13:14","slug":"nusayriler-arap-aleviler-ve-turkiyede-ulus-devlet-insa-surecindeki-konumlari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=41359","title":{"rendered":"*Nusayriler (Arap-Aleviler) ve T\u00fcrkiye\u2019de ulus devlet in\u015fa s\u00fcrecindeki konumlar\u0131"},"content":{"rendered":"

\"NUSAYR\u0130LER<\/a>Hakan MERTCAN
\n<\/strong><\/p>\n

Giri\u015f
\n<\/strong>Nusayriler, genel olarak kendilerini \u201cAlevi\u201d diye niteleyen, anadilleri Arap\u00e7a olan, Ortado\u011fu\u2019nun varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 halen s\u00fcrd\u00fcrebilen az say\u0131daki otantik halk\u0131ndan biridir. Genelde i\u00e7e kapal\u0131, suskunlu\u011fu kendine temel d\u00fcstur edinmi\u015f Nusayriler \u00e7ileli bir tarihin miras\u00e7\u0131lar\u0131d\u0131r. Ortodoks \u0130slam inan\u00e7 ve ya\u015fam bi\u00e7iminden farkl\u0131 bir de\u011ferler sistemine sahip olan Nusayriler, farkl\u0131 inan\u00e7 ve ya\u015fay\u0131\u015flar\u0131ndan dolay\u0131 tarih boyunca b\u00fcy\u00fck zul\u00fcm ve bask\u0131larla kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Katledilmi\u015f, g\u00f6\u00e7lere zorlanm\u0131\u015f, kimliklerini saklamak zorunda b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f, yoksulluk ve sefalet i\u00e7erisinde m\u00fccerret bir ya\u015fama itilmi\u015flerdir. T\u00fcm bunlar\u0131n neticesinde gittik\u00e7e kabuklar\u0131na \u00e7ekilmi\u015f, kendilerini ifade etmekten imtina eder hale gelmi\u015flerdir.
\nHaklar\u0131nda bir\u00e7ok as\u0131ls\u0131z rivayet t\u00fcretilen, s\u0131rr\u0131na, yeminine sad\u0131k bu toplulu\u011fu k\u0131sa bir makalede anlatmak kolay i\u015f de\u011fil. Bizim de amac\u0131m\u0131z, \u00fclkemizde az\u0131msanmayacak bir n\u00fcfusa sahip Nusayrileri her y\u00f6n\u00fcyle anlatmak de\u011fil, etnik k\u00f6ken tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 dikkate alarak ve \u00f6nemli buldu\u011fumuz baz\u0131 d\u00f6nemleri vurgulayarak Nusayrilerin siyasal tarihinin bir \u00f6zetini yapt\u0131ktan sonra, T\u00fcrkiye\u2019de ulusal devletin kurulu\u015f s\u00fcrecindeki rollerini, \u201cyeni\u201d rejimin Nusayrilere y\u00f6nelik asimilasyonist tavr\u0131n\u0131 ana hatlar\u0131yla incelemektir.
\n\u0130sim Tart\u0131\u015fmas\u0131: Nusayri mi Alevi mi?
\n\u0130lk \u00f6nce toplulu\u011fun ismi konusunda y\u00fcr\u00fct\u00fclen tart\u0131\u015fmaya de\u011finmek gerekiyor. Burada iki \u00f6nemli husus bulunmaktad\u0131r. \u0130lki Nusayri isminin nereden kaynakland\u0131\u011f\u0131, ikincisi de \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131z\u0131n konusu olan toplulu\u011fu Nusayri olarak nitelemenin do\u011fru olup olmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r.
\nBirinciden ba\u015flayal\u0131m: Nusayri isminin nereden geldi\u011fi konusunda birbirinden farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fler bulunmaktad\u0131r. Nusayri kelimesinin k\u00f6keninde i) Nasrani (H\u0131ristiyan) kelimesi, ii) Latince nazerini kelimesi, iii) K\u00fbfe\u2019deki Nasuraya k\u00f6y\u00fcn\u00fcn ismi, iv) \u015eii \u015fehitlerinden oldu\u011fu iddia edilen Nu\u015fayr ismi, v) M. \u0130bn Nusayr\u2019\u0131n ismi oldu\u011fu ileri s\u00fcr\u00fcl\u00fcr.\u00a0 Bu iddialar i\u00e7inde en g\u00fc\u00e7l\u00fcs\u00fc ve en genel kabul g\u00f6rm\u00fc\u015f olan\u0131 sonuncusudur. Nusayrili\u011fin kurucu \u00f6nderi olarak kabul edilen Muhammet \u0130bn Nusayr\u2019\u0131n isminden hareketle onun yolunu izleyenlerin bu ad\u0131 ald\u0131\u011f\u0131 iddias\u0131 bizce de iddialar aras\u0131ndan en g\u00fc\u00e7l\u00fcs\u00fcd\u00fcr. \u00d6nemli Nusayri \u015feyhlerinden ve yazarlar\u0131ndan Mahmut Reyhani, Nusayri isminin M. \u0130bn Nusayr\u2019dan kaynaklanmad\u0131\u011f\u0131, farkl\u0131 k\u00f6kenlere sahip oldu\u011fu \u015feklindeki iddialar\u0131n yak\u0131n zamanlara (19. y\u00fczy\u0131la)\u00a0 ait oldu\u011funu, \u00e7o\u011funlukla m\u00fcste\u015friklerin fikirlerinden t\u00fcredi\u011fini ifade eder ve Nusayri isminin teredd\u00fcts\u00fcz bir bi\u00e7imde M. \u0130bn Nusayr\u2019\u0131n ismine dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klar.\u00a0 Konuyla ilgili farkl\u0131 tarihsel kaynaklara bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda da Nusayri nitelemesinin M. \u0130bn Nusayr\u2019\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn ard\u0131ndan, onunla ili\u015fkili olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.
\n\u0130kinci husus, Nusayri ad\u0131n\u0131n s\u00f6z konusu toplulu\u011fu temsil edip etmedi\u011fidir. Bug\u00fcn Nusayrilerin \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131 kendini Arap-Alevi olarak nitelemektedir. Nusayri ismi, Nusayriler taraf\u0131ndan yakla\u015f\u0131k bir as\u0131rd\u0131r \u00e7ok fazla kullan\u0131lm\u0131yordu (Nusayri uyan\u0131\u015f\u0131 diyebilece\u011fimiz hareketlerin -tarihsel-k\u00fclt\u00fcrel ilgi ve ara\u015ft\u0131rma, sivil toplum \u00f6rg\u00fctlenmesi vb.- neticesinde tarihsel bir bilin\u00e7lenme hali olu\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bunun ve Nusayrilikle ilgili akademik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n etkisiyle bu isim daha \u00e7ok kullan\u0131l\u0131r ve sahiplenilir olmu\u015ftur). Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n ard\u0131ndan Frans\u0131zlar\u0131n Suriye\u2019deki politikas\u0131n\u0131n da etkisiyle Nusayriler siyasal alanda etkinlik\/g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fck kazanm\u0131\u015f ve y\u00fczy\u0131llar\u0131n karalamalar\u0131n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 k\u00f6t\u00fc etkiyi silmek gibi bir ama\u00e7 do\u011frultusunda kendilerini Nusayri de\u011fil de Alevi olarak deklare etmi\u015flerdir. Bu tarihten sonra da Nusayri ismini kullanmamaya \u00f6zen g\u00f6stermi\u015flerdir (\u00f6yle ki bu isim neredeyse unutulur olmu\u015ftur). Bug\u00fcn baz\u0131 Nusayri ileri gelenleri (\u015feyhleri, kanaat \u00f6nderleri) bu tavr\u0131 \u0131srarla s\u00fcrd\u00fcrmekte ve Nusayri olarak nitelenmelerinin do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, kendilerinin tek ve hakiki s\u0131fatlar\u0131n\u0131n Alevi oldu\u011funu vurgulamaktad\u0131r. Fakat ayn\u0131 toplulu\u011fun ileri gelenlerinden bir k\u0131sm\u0131 da gerek eserlerinde gerekse de kendileri ile yap\u0131lan m\u00fclakatlarda, bu ismin as\u0131rlarca teredd\u00fcts\u00fczce kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade eder ve kendilerini Nusayri veya Nusayri-Alevi olarak adland\u0131r\u0131rlar. \u00d6rne\u011fin Reyhani, M. \u0130bn Nusayr\u2019\u0131n d\u00fc\u015fmanlar\u0131nca k\u00f6t\u00fclenmesinin, ismine leke s\u00fcr\u00fclmesinin kar\u015f\u0131s\u0131nda bu ismin kullan\u0131m\u0131n\u0131n sak\u0131ncal\u0131 g\u00f6r\u00fclmesini kabul edilemez bulur. Reyhani, \u201cMuhammet bin Nusayr\u2019\u0131n Alevi [Nusayri] inanc\u0131n\u0131n temel yap\u0131s\u0131nda \u00e7ok \u00f6nemli bir yeri vard\u0131r. Zaten [Nusayriler] inan\u00e7 ve k\u00fclt\u00fcr metotlar\u0131n\u0131 ondan alm\u0131\u015flard\u0131r. O d\u0131\u015flan\u0131rsa yap\u0131m\u0131z \u00e7\u00f6ker, o zaman uzun y\u0131llar korudu\u011fumuz, ge\u00e7irdi\u011fimiz b\u00fct\u00fcn s\u0131k\u0131nt\u0131 ve ak\u0131l almaz felaketlere ra\u011fmen sad\u0131k kald\u0131\u011f\u0131m\u0131z, yolunda canlar\u0131m\u0131z\u0131 seve seve feda etti\u011fimiz bu kutsal inanc\u0131 yok yere harcam\u0131\u015f oluruz\u2026\u2019\u2019\u00a0 demektedir. K\u0131saca yazar, Nusayri isminin kesinlikle M. Nusayr\u2019dan geldi\u011fini ve bu ismi kabul etmemenin hakl\u0131 hi\u00e7bir gerek\u00e7esi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u015fiddetle savunur.\u00a0 Biz de tarihsel durum ve burada tart\u0131\u015fmas\u0131na girme olana\u011f\u0131m\u0131z olmayan Nusayri inan\u00e7 yap\u0131s\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda Reyhani\u2019nin bu g\u00f6r\u00fc\u015flerinde hakl\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmekteyiz.
\nEtnik K\u00f6ken ve K\u0131sa Tarih
\nBir\u00e7ok \u2018i\u00e7eriden ve d\u0131\u015far\u0131dan\u2019 dikkate de\u011fer ara\u015ft\u0131rmac\u0131, Nusayrilerin Arap k\u00f6kenli oldu\u011funu belirtir ve bunun bilimsel dayanaklar\u0131n\u0131 ortaya koyar.\u00a0 Nusayrilerin anadilleri, ya\u015fam bi\u00e7imleri, sahip olduklar\u0131 k\u00fclt\u00fcrel de\u011ferler, gelenek ve g\u00f6renekler, bu toplulu\u011fun Arap etnisitesinden geldi\u011finin en b\u00fcy\u00fck g\u00f6stergeleridir. Ayr\u0131ca, bu topluluk mensuplar\u0131n\u0131n nesep ba\u011flar\u0131n\u0131 g\u00f6steren aile isimlerinin, Tenuhi, Gassani, Hazreci, Kindi, Tai ve Taglibi gibi k\u00f6kl\u00fc Arap kabilelerinin isimlerinden gelmesi de Arap k\u00f6kenli olman\u0131n kan\u0131tlar\u0131ndan biri olarak kabul edilir. Di\u011fer bir kan\u0131t olarak da \u00fcnl\u00fc tarih\u00e7i El Yakubi\u2019den aktar\u0131lan \u015fu c\u00fcmleler g\u00f6sterilir:
\nLazkiye\u00a0 ahalisinin asl\u0131 Yemenli Selih, Zebid, Hemedan ve benzeri kabilelere dayanmaktad\u0131r. Cebele ahalisi Hemedan kabilesindendir. Aralar\u0131nda Kays ve \u0130yad kabilelerinden olanlar da vard\u0131r. Tartus ahalisi ise Kinde kabilesindendir. Bu b\u00f6lgelerde ya\u015fayanlar\u0131n sahip oldu\u011fu Arap k\u00fclt\u00fcr\u00fc, atalar\u0131ndan ald\u0131klar\u0131 en de\u011ferli miraslardan biridir.
\nEs-Salih, Nusayrilerin Arapl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kan\u0131tlamak i\u00e7in ba\u015fka belge ve ki\u015fileri de tan\u0131kl\u0131\u011fa \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r. Bunlar aras\u0131nda, g\u00f6rece yak\u0131n tarihli, olduk\u00e7a \u00f6nemli tarihi bir belge de bulunmaktad\u0131r.\u00a0 Nusayri ileri gelenleri, 1936 y\u0131l\u0131nda Lazkiye\u2019nin K\u0131rdaha beldesinde b\u00fcy\u00fck bir toplant\u0131 d\u00fczenleyerek kendilerinin inan\u00e7 y\u00f6n\u00fcnden (\u0130slam dinine ba\u011fl\u0131) Alevi, etnik k\u00f6ken bak\u0131m\u0131ndan da Arap olduklar\u0131n\u0131 deklare etmi\u015flerdir. Arapl\u0131klar\u0131 noktas\u0131nda sergilenen muammal\u0131 tavra kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131karak, gelenek ve g\u00f6reneklerinin, dillerinin, k\u00fclt\u00fcrlerinin, sosyal ya\u015fant\u0131lar\u0131n\u0131n, ahlak anlay\u0131\u015flar\u0131n\u0131n vb. say\u0131s\u0131z fakt\u00f6r\u00fcn, Arap k\u00f6kenli olduklar\u0131n\u0131n kan\u0131t\u0131 oldu\u011funu vurgulam\u0131\u015flard\u0131r.\u00a0\u00a0 Zaten as\u0131l \u00f6nemli olan da bu insanlar\u0131n kendilerini nas\u0131l g\u00f6rd\u00fckleridir. \u015eayet kendilerini Arap etnisitesinden g\u00f6r\u00fcyor ve \u0131srarla bunun alt\u0131n\u0131 \u00e7iziyorlarsa, bu durum, etnik k\u00f6ken konusunda \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131na engel olmamakla birlikte, etnik k\u00f6ken tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n sonu\u00e7land\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in bizlere yeterli bir dayanak sunmaktad\u0131r.
\nGenel hatlar\u0131yla tarihsel arka plana bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, Nusayrilik, Basral\u0131 bir kumandan olan Muhammed \u0130bn Nusayr\u2019\u0131n \u00f6nderli\u011finde ortaya \u00e7\u0131kan, heterodoks\/batini karakter ta\u015f\u0131yan bir mezhep olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kar. M\u00fcsl\u00fcmanlar, Gadir Hum olay\u0131n\u0131n ard\u0131ndan bir b\u00f6l\u00fcnme ya\u015fam\u0131\u015flar ve Kerbela facias\u0131yla birlikte de bu b\u00f6l\u00fcnme derinle\u015fmi\u015ftir. Hz. Ali\u2019nin ve ard\u0131ndan da Ali evlatlar\u0131n\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesiyle birlikte ipler iyice kopma noktas\u0131na gelmi\u015f, Ali taraftarlar\u0131, iktidara gelen Emevi hanedan\u0131na biat etmemi\u015f, Ehlibeyt soyundan olan imamlar\u0131 \u00f6nderleri olarak kabul edip, onlar\u0131n yolundan y\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015flerdir. Ali taraftarlar\u0131 zaman i\u00e7inde \u00e7e\u015fitli kollara ayr\u0131lm\u0131\u015f, birbirinden farkl\u0131 anlay\u0131\u015flar\u0131\/yorumlar\u0131 temsil etmi\u015flerdir. Bir k\u0131sm\u0131 -\u0130smaililer, D\u00fcrz\u00eeler gibi- imaml\u0131\u011f\u0131n \u0130mam Cafer es-Sad\u0131k\u2019tan sonra o\u011flu \u0130smail\u2019in soyundan y\u00fcr\u00fcmesi gerekti\u011fini savunarak 12 \u0130mam zincirinin 6. halkas\u0131nda kopmu\u015f; b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funluk ise \u0130mam Cafer\u2019in o\u011flu Musa el Kaz\u0131m\u2019\u0131 izleyerek 12 imamc\u0131lar\u0131 olu\u015fturmu\u015ftur; bunlar i\u00e7inden baz\u0131lar\u0131 da a\u015f\u0131r\u0131c\u0131l\u0131kla (Gulat-\u0131 \u015eia olarak) nitelenmi\u015ftir. Bu \u201ca\u015f\u0131r\u0131\u201dl\u0131kla nitelenen farkl\u0131la\u015fm\u0131\u015f gruplardan biri de Nusayrilerdir. Elbette, bu a\u015f\u0131r\u0131 nitelemesi, nitelemeyi yapanlar\u0131n kabul ettikleri \u00f6l\u00e7\u00fctlerle, bir anlamda bakt\u0131klar\u0131 yerle ilgilidir. Genelde Ortodoks \u0130slam inan\u00e7lar\u0131 esas al\u0131narak Nusayriler a\u015f\u0131r\u0131l\u0131kla su\u00e7lan\u0131r. Onlar ise kendilerini kesinlikle \u201ca\u015f\u0131r\u0131\u201d olarak kabul etmezler.
\nNusayrilerin tarihinde Hamdaniler D\u00f6nemi\u2019nin \u00f6zel bir yeri vard\u0131r. \u00d6zellikle Seyf\u00fcddevle (916?-967) \u00f6nderli\u011finde Halep merkezli etkinli\u011fin yo\u011funla\u015ft\u0131\u011f\u0131 (miladi 10. y\u00fczy\u0131la denk gelen) s\u00fcre\u00e7, bir anlamda \u201cNusayrilerin Alt\u0131n\u00e7a\u011f\u0131\u201dn\u0131 temsil etmektedir. Bu \u00f6zel \u00f6neminden dolay\u0131 bu s\u00fcrecin \u00fczerinde biraz durmakta yarar oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmekteyiz.
\nBilime ve sanata verdikleri \u00f6nem ve Bizans\u2019a kar\u015f\u0131 seferleriyle tan\u0131nan Hamdaniler,\u00a0 Abbasi Halifeli\u011fi\u2019nin g\u00fcc\u00fcn\u00fc ve itibar\u0131n\u0131 yitirdi\u011fi, geni\u015f \u0130slam co\u011frafyas\u0131n\u0131n bir\u00e7ok devlet ve beyli\u011fe b\u00f6l\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc bir ortamda egemenliklerini sa\u011flam\u0131\u015flard\u0131r. Bir yanda bu b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f g\u00fc\u00e7lerle, \u00f6te yanda Bizans kuvvetleriyle m\u00fccadele etmek durumunda kalan Hamdaniler, k\u0131sa bir s\u00fcre de olsa Nusayrilerin \u201cdevlet\u201dle\u015fme olana\u011f\u0131n\u0131 sa\u011flayan bir d\u00f6nemi temsil eder.
\nHamdaniler, Bizans g\u00fc\u00e7leriyle m\u00fccadele etmi\u015f, bir\u00e7ok Bizans b\u00f6lgesini ele ge\u00e7irmi\u015f, K\u00fcrtleri, Karmatileri, Haricileri kontrol alt\u0131na alm\u0131\u015f, \u0130h\u015fidilerden \u015eam gibi \u00f6nemli bir kenti alm\u0131\u015f, Mezopotamya ve \u015eam k\u0131rsal\u0131na yay\u0131lm\u0131\u015f bir\u00e7ok n\u00fcfuzlu Arap kabilesi \u00fczerinde h\u00e2kimiyet kurmu\u015flard\u0131r. Neticede, Hamdaniler, Musul, Diyarbak\u0131r, Diyar\u0131rabia, Kuzeydo\u011fu Mezopotamya, Halep ve Halep\u2019in kuzeyinde Toroslar\u2019a kadar uzanan b\u00f6lgeyi kapsayan, Kuzeydo\u011fu Akdeniz sahillerine, kuzeybat\u0131da Bizans topraklar\u0131na, g\u00fcneybat\u0131da Filistin ve \u015eam\u2019a kadar uzanan bir co\u011frafya \u00fczerinde egemenlik kurarlar.
\nBu d\u00f6nemin y\u00f6neticileri aras\u0131nda en etkili isimlerin, Nusayrilerin karizmatik \u00f6nderi Seyf\u00fcddevle ve onun veziri ve ba\u015fkumandan\u0131 Ebu Firas el-Hamdani oldu\u011funu belirtmek gerekiyor. Seyf\u00fcddevle\u2019nin \u00f6nemli bir \u00f6zelli\u011fi de Nusayri tarihi ve teolojisi a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00fcy\u00fck \u00f6neme sahip olan H\u00fcseyin b. Hamdan el-Hasibi\u2019nin\u00a0 yeti\u015ftirdi\u011fi bir ki\u015fi olmas\u0131d\u0131r; o, Hasibi\u2019nin en \u00f6nemli tilmizlerinden biriydi.
\nBir\u00e7ok ba\u015far\u0131ya imza atan ve Hamdani otoritesini ihya eden Seyf\u00fcddevle\u2019nin \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn ard\u0131ndan o\u011flu Sa\u2019duddevle y\u00f6netimin ba\u015f\u0131na ge\u00e7ti, ama Sa\u2019duddevle ad\u0131 gibi devletin \u015fans\u0131 olamad\u0131. Tecr\u00fcbesiz ve yeteneksiz olarak g\u00f6r\u00fclen Sa\u2019duddevle\u2019nin Karaveyh isminde bir hizmetk\u00e2r\u0131n\u0131n etkisinde hareket etti\u011fi, yak\u0131n \u00e7evresine ve halk\u0131na yabanc\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131, Ebu Firas\u2019\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesinin ard\u0131ndan i\u015finin daha da zorla\u015ft\u0131\u011f\u0131 ve Karaveyh\u2019in kendine kar\u015f\u0131 ayaklanmas\u0131 ve halk\u0131n\u0131n sahip \u00e7\u0131kmamas\u0131 neticesinde \u00fclkeyi b\u0131rak\u0131p ka\u00e7mak zorunda kald\u0131\u011f\u0131 rivayet edilir. B\u00f6ylece Hamdaniler g\u00fc\u00e7lerini kaybedip \u00e7\u00f6z\u00fclmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Sa\u2019duddevle\u2019nin ard\u0131ndan yerine ge\u00e7en o\u011flu Ebu\u2019l- Fadail Sa\u2019iduddevle de \u00e7\u00f6z\u00fclmeyi engelleyememi\u015f, sonu\u00e7 olarak Seyf\u00fcddevle d\u00f6neminden beri f\u0131rsat\u0131 bekleyen g\u00fc\u00e7ler harekete ge\u00e7erek Hamdanilerin varl\u0131\u011f\u0131na son vermi\u015flerdir.
\nHamdaniler D\u00f6nemi ya\u015fanan t\u00fcm zorluklara ve \u00e7at\u0131\u015fma iklimine ra\u011fmen (Bizans ve Ha\u00e7l\u0131 ak\u0131nlar\u0131, Hariciler, K\u00fcrtlerle m\u00fccadele vb.)\u00a0 Alevilerin en mutlu ve huzurlu d\u00f6nemi olarak kabul edilir.\u00a0 \u00c7\u00fcnk\u00fc devletin k\u0131l\u0131c\u0131n\u0131 enselerinde hissetmeden, inan\u00e7 ve de\u011ferlerine uygun bir bi\u00e7imde ya\u015fayabildikleri; \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn ve iktidar olman\u0131n nimetlerinden yararlanabildikleri bir d\u00f6nemi temsil ediyordu Hamdaniler D\u00f6nemi.
\nHamdanilerin ard\u0131ndan Halep uzun s\u00fcreli bir karga\u015faya s\u00fcr\u00fcklendi. \u00c7e\u015fitli Arap kabileleri burada egemenlik sa\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131 (\u00f6rne\u011fin Mirdasiler yakla\u015f\u0131k 50 y\u0131l burada h\u00fck\u00fcm s\u00fcrd\u00fc ). Bu s\u00fcre\u00e7te Fat\u0131milerin egemenlik \u00e7abalar\u0131 da g\u00f6r\u00fclmektedir. Nihayetinde, Nusayrilerin, Fat\u0131milerin \u015fehri ele ge\u00e7irmesinden memnun olduklar\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131r. Fakat Fat\u0131milerin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 sevin\u00e7le kar\u015f\u0131layan ve egemenliklerinin kurulmas\u0131na katk\u0131 sunan Nusayriler bir s\u00fcre sonra bo\u015f beklentiler i\u00e7erisinde olduklar\u0131n\u0131 anlarlar. Fat\u0131milerden umduklar\u0131n\u0131 bulamayan Nusayriler kabuklar\u0131na \u00e7ekilmi\u015flerdir. Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 zorluklar kar\u015f\u0131s\u0131nda, hat\u0131r\u0131 say\u0131l\u0131r sava\u015f deneyimlerine ra\u011fmen ba\u015fkald\u0131rmak yerine itaati tercih ederek sakin bir ya\u015fam s\u00fcrmeye \u00e7abalad\u0131lar. Fat\u0131miler d\u00f6neminde, Nas\u0131ruddevle Ebu Ali el-Hasan b. Hamdan\u00a0 d\u0131\u015f\u0131nda hi\u00e7bir Nusayri\u2019nin siyasal yap\u0131 i\u00e7erisinde etkin bir konumda bulunamad\u0131\u011f\u0131, bu d\u00f6nemin Nusayriler bak\u0131m\u0131ndan en olumlu yan\u0131n\u0131n inan\u00e7lar\u0131n\u0131 korkmadan ya\u015fayabilmeleri ile ilim ve sanat alan\u0131nda kaydedilen geli\u015fmeler oldu\u011fu ifade edilir.\u00a0 Nas\u0131ruddevle\u2019nin \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn ard\u0131ndan Alevilerin durumu k\u00f6t\u00fcle\u015fmi\u015f, Fat\u0131milerin Eyy\u00fcbiler taraf\u0131ndan ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan bu k\u00f6t\u00fc gidi\u015fat daha da derinle\u015fmi\u015ftir.
\nNusayrileri karalamay\u0131 bir ezber haline getirmi\u015f Ortodoks \u0130slam kalemlerinin Nusayrilerin Ha\u00e7l\u0131larla i\u015fbirli\u011fi yapt\u0131\u011f\u0131 \u015feklindeki iddialar\u0131n\u0131n aksine, Ha\u00e7l\u0131 Seferleri Nusayriler i\u00e7in olduk\u00e7a zor zamanlar\u0131 temsil ediyordu.\u00a0 12. y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131nda Suriye Ha\u00e7l\u0131lar\u0131n eline ge\u00e7er, 1103 y\u0131l\u0131nda Nusayrilerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lge Ha\u00e7l\u0131 kuvvetlerinin egemenli\u011fi alt\u0131na girer. 1188 tarihinde, bu sefer b\u00f6lge Eyy\u00fcbilerin egemenli\u011fine girer. Bu devrin arkas\u0131ndan b\u00fcy\u00fck Nusayri lideri Hasan el-Mekzun es-Sincari\u2019nin\u00a0 b\u00f6lgeye geli\u015fine tan\u0131k olunur.\u00a0 Nusayriler, m\u00fccadele i\u00e7inde olduklar\u0131 (\u0130smaililer, K\u00fcrtler ve T\u00fcrkmenler gibi) \u00e7e\u015fitli topluluklar kar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00fc\u00e7s\u00fcz d\u00fc\u015fm\u00fc\u015flerdi. Mekzun, b\u00f6lgeye ilk geli\u015finde ba\u015far\u0131 elde edemeden geri d\u00f6ner, \u00fc\u00e7 y\u0131l sonra tekrar gelerek s\u0131k\u0131 bir m\u00fccadelenin ard\u0131ndan 1223\u2019te b\u00f6lgeye egemen olur\u00a0 ve Nusayrilerin toparlanmas\u0131nda \u00f6nemli bir fig\u00fcr haline gelir.
\nMeml\u00fcklerin egemenli\u011fi d\u00f6neminde de Nusayriler \u00fczerindeki bask\u0131 devam ettirilmi\u015ftir. 1260-1277 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Suriye ve M\u0131s\u0131r\u2019da h\u00fck\u00fcm s\u00fcren Sultan Baybars Nusayrilerin S\u00fcnnili\u011fe ihtidas\u0131 i\u00e7in u\u011fra\u015fm\u0131\u015f, Nusayrilerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgelerde camiler yapt\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Sultan Kalavun devrinde de bu uygulamalara devam edilmi\u015fse de istenilen sonu\u00e7 elde edilememi\u015ftir.\u00a0 Tabii Meml\u00fcklerin Nusayrilere y\u00f6nelik tavr\u0131 sadece S\u00fcnnile\u015ftirme y\u00f6n\u00fcnde bir bask\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmam\u0131\u015f, \u00f6nceki d\u00f6nemlerde oldu\u011fu gibi katletme politikas\u0131 da g\u00fcd\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u00d6nemli Nusayri tarih\u00e7iler \u00f6zellikle L\u00fcbnan\u2019\u0131n kuzey b\u00f6lgelerindeki Nusayri katliamlar\u0131na i\u015faret eder.
\nYavuz\u2019un Suriye ve M\u0131s\u0131r \u00fczerine y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fc Nusayriler i\u00e7in tarihi bir d\u00f6nemeci temsil eder. 1516 y\u0131l\u0131nda Mercidab\u0131k Sava\u015f\u0131\u2019nda Osmanl\u0131lar\u0131n galibiyeti Halep\u2019teki b\u00fcy\u00fck katliam\u0131n yolunu a\u00e7m\u0131\u015f ve Nusayrilerin hi\u00e7bir zaman unutmayacaklar\u0131 bir felaketi do\u011furmu\u015ftur. Halep ve \u00e7evresinde on binlerce Nusayri ac\u0131mas\u0131zca katledilmi\u015f, k\u0131y\u0131mdan kurtulanlar Nusayri Da\u011flar\u0131\u2019n\u0131n ula\u015f\u0131lmas\u0131 en g\u00fc\u00e7 yerlerine ka\u00e7m\u0131\u015flard\u0131r. Yavuz, bu da\u011flar\u0131n etraf\u0131na b\u00fcy\u00fck kitleler halinde getirtti\u011fi T\u00fcrkmen a\u015firetlerini yerle\u015ftirmi\u015ftir. B\u00f6ylece Nusayriler da\u011flarda hapsedilmek istenmi\u015ftir.
\nNusayri katliam\u0131n\u0131n boyutuna dair, kaynaklarda birbirinden olduk\u00e7a fakl\u0131 rakamlar zikredilmekle birlikte, 40 binin \u00fczerinde insan\u0131n katledildi\u011fi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.\u00a0 Yavuz\u2019un yapt\u0131\u011f\u0131 katliam, Halep ve \u00e7evresiyle s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmam\u0131\u015ft\u0131r. Nusayrilerin Suriye ve Anadolu\u2019da ya\u015fad\u0131klar\u0131 b\u00f6lgeler de k\u0131r\u0131mdan ge\u00e7irilmi\u015ftir. Et-Tavil\u2019in aktard\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, bu d\u00f6nemde \u00c7ukurova b\u00f6lgesindeki Nusayri varl\u0131\u011f\u0131 da yok olma noktas\u0131na getirilmi\u015ftir.
\nNusayrilerin \u00fczerine bir karabasan gibi \u00e7\u00f6ken Yavuz ve yapt\u0131\u011f\u0131 k\u0131y\u0131m haf\u0131zalarda silinmez bir yer edinmi\u015ftir. Bug\u00fcn bile canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruyan bu durum kolektif haf\u0131zan\u0131n bir par\u00e7as\u0131n\u0131 olu\u015fturmu\u015f ve Nusayri kimli\u011finin \u00f6nemli bir unsuru haline gelmi\u015ftir. Nusayriler, \u00e7ocuklar\u0131na, dinsel e\u011fitim a\u015famas\u0131nda, kendi tarihsel\/dinsel \u00f6nderlerini dinsel pratikler\/rit\u00fceller i\u00e7inde aktar\u0131rken, tarihsel d\u00fc\u015fmanlar\u0131n\u0131 da \u00f6\u011fretirler ve bu d\u00fc\u015fmanlar\u0131 ilen\u00e7lemek dinsel prati\u011fin bir par\u00e7as\u0131n\u0131 olu\u015fturur. Bu yolla, kolektif bir haf\u0131zan\u0131n olu\u015fturuldu\u011fu ve grup aidiyetinin devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n sa\u011fland\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz.<\/p>\n

Yavuz\u2019dan sonra, Nusayriler, Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin egemenli\u011finde ya\u015famaya ba\u015flam\u0131\u015flar ve bu t\u00e2biyet imparatorlu\u011fun da\u011f\u0131lmas\u0131na kadar devam etmi\u015ftir. Ortayl\u0131, Osmanl\u0131 d\u00f6neminde devirlere g\u00f6re de\u011fi\u015fen bir Alevi politikas\u0131 oldu\u011funu belirtir. Ona g\u00f6re, Alevilere y\u00f6nelik \u015fiddet-itham politikas\u0131 tipik bir uygulama de\u011fildir. Yavuz\u2019un Alevilere y\u00f6nelik uygulamas\u0131n\u0131n tipik ve s\u00fcrekli bir uygulama olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, tipik yakla\u015f\u0131m\u0131n bu gruplar\u0131 g\u00f6rmezden gelmek \u015feklinde belirdi\u011fini ileri s\u00fcrer.\u00a0 Ortayl\u0131, Osmanl\u0131 ar\u015fivlerine i\u015faret ederek bu tespitlerini temellendirir. Ku\u015fkusuz ar\u015fiv \u00e7ok \u00f6nemlidir, fakat asla yeterli de\u011fildir. Ar\u015fivler bize her zaman hakikati b\u00fct\u00fcn\u00fcyle vermez. Firro\u2019nun da belirtti\u011fi gibi,\u00a0 ar\u015fiv belgeleri ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun farkl\u0131 gruplarla ili\u015fkilerini anlamak i\u00e7in yeterli bir \u00f6l\u00e7\u00fct olu\u015fturamaz; bu gruplar\u0131n kendi s\u00f6zel veya yaz\u0131l\u0131 aktar\u0131mlar\u0131na bakmak gerekir. Bu perspektiften bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, Nusayrilerin Osmanl\u0131\u2019yla ili\u015fkilerinin genel kabullerle tam bir \u00f6rt\u00fc\u015fme i\u00e7inde olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.
\n\u0130mparatorlu\u011fun farkl\u0131 inan\u00e7lara g\u00f6reli bir ho\u015fg\u00f6r\u00fc i\u00e7inde oldu\u011fu genel olarak kabul edilir. Fakat t\u00fcm bu genel kabule ra\u011fmen, baz\u0131 gruplar\u0131n bu ho\u015fg\u00f6r\u00fcden \u00e7ok yararlanamad\u0131\u011f\u0131 da ink\u00e2r edilemez.\u00a0 \u0130\u015fte Nusayriler de bu ho\u015fg\u00f6r\u00fcden yeterince nasiplenmeyen, bask\u0131 alt\u0131nda tutulan gruplardan biridir.
\nOsmanl\u0131\u2019n\u0131n uzun egemenlik d\u00f6neminde \u015fehirlerde ya\u015fayan Nusayriler olabildi\u011fince takiyye prensibi mucibince ya\u015fam\u0131\u015f, kimliklerini gizleyerek hayatta kalmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Nusayri Da\u011flar\u0131\u2019nda ya\u015fayan b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funluksa, as\u0131rlarca, olduk\u00e7a g\u00fc\u00e7 ko\u015fullar i\u00e7inde yar\u0131-otonom bir halde varl\u0131k-yokluk m\u00fccadelesi vermi\u015flerdir.
\nOsmanl\u0131, Nusayrileri sapk\u0131n (heretique) bir topluluk olarak kabul ediyordu. Bununla birlikte, Nusayrilere gayrim\u00fcslim bir millet stat\u00fcs\u00fc de verilmi\u015f de\u011fildi; kendilerinden cizye al\u0131nm\u0131yordu ve askere kabul ediliyorlard\u0131. S\u00fcnni inanc\u0131n\u0131 benimsediklerini a\u00e7\u0131klayan Nusayriler i\u00e7in tashih-i i\u2019tikat (inanc\u0131n d\u00fczeltimi) edenler deyimi kullan\u0131l\u0131yordu. \u00d6rne\u011fin, II. Abd\u00fclhamit de, Nusayrilerin S\u00fcnnile\u015ftirilmesi i\u00e7in faaliyetlerde bulunmu\u015ftur; neticede \u0130skenderun ve Antakya\u2019daki Nusayrilerin tashih-i i\u2019tikat ettikleri g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f, bunun \u00fczerine gerekli yerlerde okullar a\u00e7\u0131lmas\u0131 h\u00fck\u00fcmet\u00e7e kararla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.
\nNusayri tarihinde 19. y\u00fczy\u0131lda yo\u011funla\u015fan bir dizi isyan ve silahl\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmaya tan\u0131k oluyoruz. Osmanl\u0131 b\u00f6lgenin tamamen denetim alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 ve merkezi idarenin g\u00fcc\u00fcn\u00fcn tesisi i\u00e7in Nusayrilere kar\u015f\u0131 birtak\u0131m askeri seferler d\u00fczenliyor. Nusayriler bunlara kar\u015f\u0131 \u00e7e\u015fitli bi\u00e7imlerde direni\u015f g\u00f6steriyor. Bu \u00e7at\u0131\u015fmalarda Osmanl\u0131lar tutuklama, idamlar, s\u00fcrg\u00fcn, toplu cezaland\u0131rmalar, silahs\u0131zland\u0131rma, askere alma, vergiye ba\u011flama vb. bir\u00e7ok y\u00f6ntemle Nusayri direni\u015fini yok etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar.\u00a0 \u00d6rne\u011fin bu d\u00f6nemin \u00f6nemli isyanlar\u0131ndan biri \u0130smail Hayri Bey\u2019in ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7ekti\u011fi harekettir. Osmanl\u0131 y\u00f6netimi, \u0130smail Hayri Bey\u2019le ba\u015f edemeyince onu merkezin bir g\u00f6revlisi olarak yetkilendirmeyi deniyor. Fakat \u0130smail Bey\u2019in asi hareketleri ve daha \u00f6nemlisi kabilelere par\u00e7alanm\u0131\u015f Nusayri toplumunu birle\u015ftirme g\u00fcc\u00fc Osmanl\u0131 y\u00f6netimini \u00fcrk\u00fct\u00fcyor ve sonu\u00e7ta \u0130smail Bey\u2019in ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 kararla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor. K\u0131r\u0131m Sava\u015f\u0131 dolay\u0131s\u0131yla, \u0130smail Bey\u2019le \u201cgere\u011fince\u201d u\u011fra\u015famayan Osmanl\u0131 Devleti, 1858\u2019de g\u00fcc\u00fcn\u00fc g\u00f6steriyor. D\u00fczenlenen askeri seferlerde \u00e7ok say\u0131da Nusayri sava\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesinin yan\u0131 s\u0131ra k\u00f6yler yak\u0131l\u0131yor ve sivil insanlar katlediliyor. Neticede, \u0130smail Bey, Osmanl\u0131\u2019n\u0131n sat\u0131n ald\u0131\u011f\u0131 yak\u0131n bir akrabas\u0131 taraf\u0131ndan tuza\u011fa d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclerek \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcyor ve yaratt\u0131\u011f\u0131 ba\u015fkald\u0131r\u0131 hareketi bast\u0131r\u0131larak merkezi idarenin g\u00fcc\u00fc g\u00f6reli olarak tesis ediliyor.
\n19. y\u00fczy\u0131l, Nusayrilerle Osmanl\u0131lar\u0131n ili\u015fkilerinde bir\u00e7ok a\u00e7\u0131dan de\u011fi\u015fikliklerin g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc bir d\u00f6nem olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor: Nusayri isyan hareketleri, Abd\u00fclhamit\u2019in S\u00fcnnile\u015ftirme \u00e7abalar\u0131 ve baz\u0131 Osmanl\u0131 b\u00fcrokrat-ayd\u0131nlar\u0131n reformist yakla\u015f\u0131mlar\u0131\u2026 \u00d6rne\u011fin, Mithat Pa\u015fa Nusayrilerin durumuyla ilgilenmi\u015f ve geleneksel tutumdan farkl\u0131 olarak, onlar\u0131n durumlar\u0131n\u0131 iyile\u015ftirme y\u00f6n\u00fcnde giri\u015fimlerde bulunmu\u015ftur.\u00a0 Benzer bi\u00e7imde, Lazkiye mutassar\u0131f\u0131 Ziya Pa\u015fa da iyi niyetli giri\u015fimlerde bulunmu\u015ftur.\u00a0 Bu reformist b\u00fcrokratlar\u0131n giri\u015fimleri yeterli netice vermemi\u015fse de Abd\u00fclhamit\u2019in S\u00fcnnile\u015ftirme politikalar\u0131ndan belli bir netice elde edilmi\u015ftir. Devlet \u201csapk\u0131n\u201d olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc bir grubu bir \u00f6l\u00e7\u00fcde \u201cyola getirmi\u015f\u201d, \u201csapk\u0131n\u201d addedilen Nusayriler de \u201ctakiyye\u201d sayesinde sosyal hayatlar\u0131ndaki felaket \u00f6rt\u00fcs\u00fcn\u00fc bir nebze de olsa aralayabilmi\u015flerdir. I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019yla birlikte Nusayrilerin durumu \u00e7ok daha farkl\u0131 bir boyut kazanacakt\u0131r. Sava\u015fla birlikte Nusayriler tecridi bir \u00f6l\u00e7\u00fcde k\u0131rm\u0131\u015f, farkl\u0131 topluluklarla ili\u015fkiler kurabilmi\u015f ve siyaset sahnesinde \u00f6nemli bir akt\u00f6r rol\u00fcne kavu\u015fmu\u015flard\u0131r. Sava\u015f\u0131n ard\u0131ndan imparatorluk da\u011f\u0131l\u0131rken, Nusayriler kendilerini \u00fc\u00e7 farkl\u0131 siyasal model\/devlet \u00f6rg\u00fctlenmesi i\u00e7inde bulmu\u015flard\u0131r. Bunlar, L\u00fcbnan, Suriye ve T\u00fcrkiye\u2019dir.
\nL\u00fcbnan\u2019da \u201cNusayriler L\u00fcbnan\u2019\u0131n tarihi cemaatleri (communites historiques)\u2019nden say\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, en son 1932\u2019de yap\u0131lan n\u00fcfus say\u0131m\u0131nda Akal\u0131 Nusayriler M\u00fcsl\u00fcman olarak kaydedilmi\u015flerdir. Ancak 1989 Taif Antla\u015fmas\u0131\u2019ndan sonra Nusayriler L\u00fcbnan\u2019\u0131n dini siyasal sisteminde temsil edilmeye ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r.\u201d
\nToplam Nusayri n\u00fcfusunun \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131 bar\u0131nd\u0131ran Suriye, Nusayrilerin siyasal olarak en etkin olduklar\u0131 \u00fclkedir. Suriye\u2019de, devletin kaderini belirleyecek g\u00fcce kavu\u015fan Nusayriler bug\u00fcn halen iktidar mekanizmas\u0131n\u0131 \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde ellerinde tutmaktad\u0131rlar.
\nK\u0131saca de\u011finecek olursak, Suriye\u2019de, Frans\u0131zlar\u0131n tesis etti\u011fi manda idaresinin ilk senelerinde i\u015fgal g\u00fc\u00e7lerine kar\u015f\u0131 ciddi bir kar\u015f\u0131 duru\u015f ve direni\u015f, k\u0131rsal kesimde, bilhassa Nusayrilerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 da\u011fl\u0131k b\u00f6lgelerde kendini g\u00f6stermi\u015ftir.\u00a0 1919\u2019da \u015eeyh Salih el-Ali\u2019nin i\u015fgalci g\u00fc\u00e7lere kar\u015f\u0131 isyan\u0131, bu anlamda \u00f6nemlidir. Frans\u0131zlar bu isyana sert kar\u015f\u0131l\u0131k vermi\u015f ve 1921 y\u0131l\u0131n\u0131n ortalar\u0131nda direni\u015f k\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Frans\u0131zlar, i\u015fgal ettikleri b\u00f6lgeleri daha rahat y\u00f6netebilmenin bir yolu olarak \u00e7e\u015fitli gruplar\u0131 \u00f6zerk birimlerde toplama yoluna gitmi\u015flerdi. Nusayriler i\u00e7in de 1920 y\u0131l\u0131nda \u00f6zerk bir Alevi B\u00f6lgesi olu\u015fturmu\u015flard\u0131r. Zaman i\u00e7erisinde, bu \u00f6zerk y\u00f6netim ile ilgili bir\u00e7ok idari de\u011fi\u015fikli\u011fe gidilmi\u015ftir. 1925\u2019te Alevi Devleti olarak deklare edilen bu yap\u0131, 1930\u2019da da, Lazkiye Devleti olarak tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Lazkiye, Tartus, Sahyun, Cebele, Masyaf, Banyas, Safita ve Telkelah gibi yerle\u015fim yerlerini i\u00e7ine alan bu devlet, yakla\u015f\u0131k 6 y\u0131l varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fckten sonra Suriye Devleti\u2019nin bir par\u00e7as\u0131 olarak yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.
\n\u015eeyh Salih el-Ali\u2019nin direni\u015fine geri d\u00f6necek olursak; \u015funu s\u00f6yleyebiliriz ki bu olay ileride Nusayrilerin milliyet\u00e7ili\u011fe (Suriye milli toplumuna) entegrasyonunda \u00f6nemli bir referans olmu\u015ftur (olay Kemalistlerce desteklendi\u011fi halde T\u00fcrkiye tarihinde pek yer almaz). Yine bu entegrasyona malzeme sa\u011flayan \u00f6nemli isimlerden biri de \u015eeyh Abdurrahman el-Hayr olmu\u015ftur. 1940\u2019larda Tartus\u2019ta yay\u0131mlanan ve milliyet\u00e7i bir \u00e7izgide yer alan en-Nahda dergisinde yazd\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131larda, \u015eiilikle ili\u015fkileri \u00f6ne \u00e7\u0131karm\u0131\u015f, Nusayri kelimesi yerine Alevi kelimesinin kullan\u0131m\u0131n\u0131 te\u015fvik etmi\u015ftir. B\u00f6ylece Nusayrilerin M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131 vurgulanmak istenmi\u015ftir. Hayr\u2019\u0131n bu fikirleri Arap-\u0130slam \u00e7izgisine entegre olmak isteyenlere \u00f6nemli bir malzeme sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Fransa\u2019n\u0131n manda y\u00f6netimi alt\u0131nda Nusayri \u00f6nder ve ayd\u0131nlar\u0131 b\u00fcy\u00fck bir Suriye toplumu yaratman\u0131n dinamiklerini ara\u015ft\u0131rm\u0131\u015flard\u0131r; Nusayri ethniesi, bir Nusayri ulusu yaratmak yerine, yeniden bi\u00e7imlendirilmi\u015f formunda bir par\u00e7as\u0131 olmak istedikleri devletin politikas\u0131n\u0131 etkilemede kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\u00a0 Tabii, din ve devlet b\u00fct\u00fcnle\u015fmesini ama\u00e7layan \u0130slamc\u0131 bir millet anlay\u0131\u015f\u0131na kar\u015f\u0131 Zeki Arsuzi\u2019nin fikirleri ve Baas t\u00fcr\u00fc bir milliyet\u00e7ili\u011fe y\u00f6neldiler. Baas darbesinin neticesinde iktidara y\u00fcr\u00fcyen kesimler, \u201c\u00fclkenin yeni y\u00f6neticileri olarak varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 hukukile\u015ftirmek i\u00e7in de devlet ideolojisini sosyal ve k\u00fclt\u00fcrel e\u015fitli\u011fe dayal\u0131, Suriye halk\u0131n\u0131n farkl\u0131 unsurlar\u0131na vurguda bulunmayan milliyet\u00e7i bir jakoben s\u00f6yleme \u00e7ektiler\u2026\u201d
\nNusayri as\u0131ll\u0131 bir komutan olan Salah Cedid 1963 senesinde, ordu i\u00e7erisinde atama ve terfiler konusunda belirleyici bir g\u00fcce ula\u015ft\u0131 ve bu tarihten sonra Nusayrilerin ordu i\u00e7erisindeki konumu g\u00fc\u00e7lendi. 1970\u2019te Haf\u0131z Esad\u2019\u0131n darbesinin ard\u0131ndan da Nusayriler hem ordu ve g\u00fcvenlik birimlerinde hem Baas Partisi\u2019nde en \u00fcst d\u00fczeydeki makamlara yerle\u015ftiler.\u00a0 Bug\u00fcn de \u00e7e\u015fitli gruplarla ittifak halinde devlet mekanizmas\u0131nda belirleyici konumlar\u0131n\u0131 devam ettirmektedirler.
\nS\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisinde yakla\u015f\u0131k 1 milyon Nusayri\u2019nin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 T\u00fcrkiye\u2019deki durum ise daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir bi\u00e7imde ele al\u0131nacakt\u0131r.
\nMilli M\u00fccadele\u2019de ve Erken D\u00f6nem Cumhuriyet T\u00fcrkiye\u2019sinde Nusayriler ya da \u201cEti T\u00fcrk\u00fc\u201d Karde\u015fler
\nMilli M\u00fccadele y\u0131llar\u0131nda ve sonras\u0131nda, \u00f6zellikle \u0130skenderun Sanca\u011f\u0131\u2019n\u0131n T\u00fcrkiye\u2019ye iltihak\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131 m\u00fccadelesinde, Nusayriler \u00f6nemli bir toplum kesimi olarak g\u00fcndemde bulunmu\u015flard\u0131r. Milli M\u00fccadele\u2019nin ba\u015flar\u0131nda Adana ve Mersin \u00e7evresindeki Nusayriler Frans\u0131zlara kar\u015f\u0131 direni\u015fe ge\u00e7mi\u015f ve b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde Kemalist harekete destek vererek bu direni\u015fin y\u00fcr\u00fcmesinde \u00f6nemli bir cephe olu\u015fturmu\u015flard\u0131r. Yine \u0130skenderun Sanca\u011f\u0131\u2019ndaki Nusayriler de Hatay\u2019\u0131n T\u00fcrkiye\u2019ye kat\u0131lmas\u0131nda kilit rol \u00fcstlenmi\u015flerdir.
\nAdana ve \u00e7evresinde i\u015fgalin ilk zamanlar\u0131nda \u00f6rg\u00fcts\u00fcz\/da\u011f\u0131n\u0131k halde bulunan Nusayrilerin, almalar\u0131 gereken tav\u0131r konusunda \u00e7eli\u015fkiler ya\u015fad\u0131klar\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. \u0130lk e\u011filim Frans\u0131zlarla iyi ge\u00e7inerek hayatta kalmaya \u00e7al\u0131\u015fmak y\u00f6n\u00fcnde olmu\u015ftur. Hatta baz\u0131 yerlerde i\u015fgalcilerle i\u015fbirli\u011fi yapan marjinal gruplar olmu\u015ftur, ama bu \u00e7ok istisnai bir durum olarak kalm\u0131\u015ft\u0131r (bu kimseler de Milli M\u00fccadele sonras\u0131nda b\u00f6lgeyi terk etmek zorunda kalm\u0131\u015flard\u0131r).\u00a0 Genel e\u011filim ise Kemalist g\u00fc\u00e7lerin direni\u015fine kat\u0131lmak \u015feklinde kendini g\u00f6stermi\u015ftir. Hatta Adana ve \u00e7evresinde Milli Uyan\u0131\u015f Derne\u011fi (\u0130ntib\u00e2h-\u0131 Milli)\u00a0 ve Mersin\u2019de \u015eii Arap \u0130slam Hay\u0131r Cemiyeti (Cem\u2019iyyet\u00fc\u2019\u015f \u015eiiyyet\u00fc\u2019l Arabiyyet\u00fc\u2019l Hayriyyet\u00fc\u2019l \u0130slamiyye)\u00a0 olarak kendini g\u00f6steren Arap (Nusayri) \u00f6rg\u00fctlenmeleri k\u0131sa bir s\u00fcre sonra, Kemalist hareketin etkisi do\u011frultusunda Milli M\u00fccadele\u2019de yerlerini alm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n

Resmi tarih anlat\u0131s\u0131 da Nusayrilerin bu m\u00fccadeledeki yerlerini yads\u0131maz ve hatta baz\u0131 resmi tarih\u00e7iler Nusayrilerin bu tavr\u0131n\u0131 \u201ckadir\u015finas\u201d bir tutumla y\u00e2d eder, ama bir \u015fartla, o da bu insanlar\u0131n ger\u00e7ek kimli\u011fini \u00f6rt\u00fcp T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fc\/Eti T\u00fcrk\u00fc karde\u015fli\u011fini y\u00fccelterek! Resmi tarih anlat\u0131s\u0131ndaki bu tutumu Ka\u00e7-Ka\u00e7 Olay\u0131\u2019na bakarak \u00f6rnekleyebiliriz.\u00a0 Adana\u2019da Milli M\u00fccadele y\u0131llar\u0131n\u0131n en \u00f6nemli olaylardan biri olarak an\u0131lan Ka\u00e7-Ka\u00e7 10 Temmuz 1920\u2019de ba\u015flayan olaylar dizisine verilen isimdir. \u0130\u015fgalin yaratt\u0131\u011f\u0131 bask\u0131dan bunalan halk, i\u015fgal g\u00fc\u00e7lerinin ve i\u015fbirlik\u00e7ilerinin i\u00e7inde oldu\u011fu birtak\u0131m olaylar\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 korku ve panikle \u015fehri terk etmek \u00fczere ka\u00e7\u0131\u015f\u0131rlar.\u00a0 \u2018Ka\u00e7 ka\u00e7\u2019 diye ba\u011fr\u0131\u015flarla ko\u015fu\u015fturan halk\u0131n y\u00f6n\u00fc Nusayrilerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 (ve \u015eeyh Cemil\u2019in\u00a0 kararg\u00e2h\u0131n\u0131n da bulundu\u011fu) k\u0131rsal g\u00fcney kesimidir. O zamanlar Oba denilen bu b\u00f6lge hem do\u011fal-fiziki a\u00e7\u0131dan hem de i\u015fgal kar\u015f\u0131t\u0131 \u00f6rg\u00fctl\u00fc Nusayri g\u00fc\u00e7lerden dolay\u0131 g\u00f6rece g\u00fcvenli bir yerdi. Ka\u00e7-Ka\u00e7 neticesinde \u015fehrin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 Oba Cephesi\u2019ne s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Gelen binlerce insan Nusayriler taraf\u0131ndan yak\u0131n ilgi ve dost\u00e7a duygularla kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015f ve ihtiya\u00e7lar\u0131 giderilerek Toros Da\u011flar\u0131\u2019na ge\u00e7meleri sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu konuyla ilgili o tarihlerdeki resmi yaz\u0131\u015fmalara bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda hem Nusayrilerin tarihsel rol\u00fc hem de \u2013ileriki tarihlerde detayl\u0131 olarak i\u015flenecek olan- Eti T\u00fcrkleri hik\u00e2yesinin ilk dile getirili\u015f bi\u00e7imleri g\u00f6r\u00fclmektedir. \u00d6rne\u011fin, Nusayrilerin g\u00f6sterdi\u011fi tavra y\u00f6nelik Bat\u0131 Kilikya Milli Kuvvetler Komutan\u0131 Sinan Tekelio\u011flu\u2019nun te\u015fekk\u00fcr yaz\u0131s\u0131 \u015fu \u015fekildedir:
\nOba\u2019da \u015eeyh Cami Efendiye
\nPek sevilen Eti karde\u015flerimizin \u015fimdiye kadar milli kuvvetlerimize olan istek ve sayg\u0131lar\u0131yla beraber, siz ba\u015fta olmak \u00fczere Adana T\u00fcrklerine g\u00f6sterdikleri misafirperverli\u011fe te\u015fekk\u00fcr ederim. Hepinizin g\u00f6zlerinden \u00f6per, Tanr\u0131\u2019ya emanet eylerim.
\nSonu\u00e7ta Nusayrilerin de etkin kat\u0131l\u0131m\u0131yla ger\u00e7ekle\u015fen direni\u015f, ba\u015fka de\u011fi\u015fkenlerin de bile\u015fimiyle, ba\u015far\u0131ya ula\u015f\u0131r ve 5 Ocak 1922 tarihinde i\u015fgal g\u00fc\u00e7leri Adana\u2019y\u0131 terk eder. Bu s\u00fcrecin ard\u0131ndan T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin kurulmas\u0131yla birlikte Adana ve Mersin hatt\u0131ndaki Nusayriler yeni rejime ba\u011fl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 ve desteklerini sunar ve yeni siyasal-hukuksal ve sosyal yap\u0131ya entegre olmak i\u00e7in gayret ederler (Entegrasyon s\u00fcrecinde asimilasyon politikalar\u0131n\u0131n etkisiyle de bir kimlik erozyonu ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. Ayn\u0131 zamanda s\u0131n\u0131fsal farkl\u0131la\u015fmalarla farkl\u0131 siyasal tutumlar ihtiva eden heterojen bir yap\u0131y\u0131 temsil eder konuma gelmi\u015flerdir).
\nAntakya ve \u0130skenderun \u00e7evresindeyse durum biraz daha farkl\u0131 cereyan etmi\u015ftir. B\u00f6lge \u00f6zel bir konuma sahiptir ve ileri bir tarihte T\u00fcrkiye\u2019ye d\u00e2hil olacakt\u0131r. Bu s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisinde Nusayriler aras\u0131nda farkl\u0131 e\u011filimlerin ba\u015f g\u00f6sterdi\u011fini g\u00f6rmekteyiz. Arap ulusalc\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncenin \u00f6nemli bir etkiye ve geni\u015f bir taraftar kitlesine sahip oldu\u011fu ilk g\u00f6ze \u00e7arpan e\u011filimdir. Arap ulusal bilinciyle hareket eden ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k\u00e7\u0131lar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, T\u00fcrk taraf\u0131n\u0131 destekleyenler ve Frans\u0131zlarla iyi ge\u00e7inmeye \u00e7al\u0131\u015fan, onlarla i\u015fbirli\u011fi i\u00e7inde olan kesimler de g\u00f6r\u00fclmektedir (T\u00fcrk taraf\u0131 kendi tezlerinin Nusayriler taraf\u0131ndan desteklenmesine olduk\u00e7a ihtiya\u00e7 duyuyordu. Bu b\u00f6lgede \u00f6nemli bir n\u00fcfusa ve g\u00fcce sahip olan Nusayrilerin T\u00fcrk taraf\u0131na \u00e7ekilmesinin, m\u00fccadelenin ba\u015far\u0131s\u0131 i\u00e7in yak\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n Atat\u00fcrk ve \u00e7evresi de fark\u0131ndayd\u0131).
\n1918 y\u0131l\u0131n\u0131n sonlar\u0131nda Frans\u0131zlar \u0130skenderun Sanca\u011f\u0131\u2019n\u0131 i\u015fgal ederler. Bunu m\u00fcteakip Araplar\u0131n da bulundu\u011fu i\u015fgal kar\u015f\u0131t\u0131 direni\u015f hareketleri ba\u015flar. 24 Temmuz 1920\u2019de Frans\u0131z ordusu, Faysal\u2019\u0131n kuvvetlerini yenilgiye u\u011frat\u0131r ve Faysal\u2019\u0131n Suriye Krall\u0131\u011f\u0131\u2019na son verir. Bu geli\u015fmelerin ard\u0131ndan T\u00fcrk ve Arap direni\u015finin \u00f6nde gelenleri i\u015fgale kar\u015f\u0131 ortak bir politika i\u00e7in bir araya gelirler. Bu d\u00f6nemde bir g\u00fc\u00e7 birli\u011fi yap\u0131larak Frans\u0131zlar s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. A\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak Halep \u00e7evresinde faaliyet y\u00fcr\u00fcten Arap direni\u015finin \u00f6nemli liderlerinden \u0130brahim Hen\u00e2nu da bu s\u00fcre\u00e7te, Kilis Kuvay-\u0131 Milliye komutanl\u0131\u011f\u0131 ile temas halindeydi ve Sancak\u2019taki T\u00fcrk ve Arap direni\u015f\u00e7ilerin i\u015fbirli\u011fini sa\u011flama g\u00f6revini \u00fczerine alm\u0131\u015ft\u0131.
\n20 Ekim 1921 tarihinde Fransa ve Ankara H\u00fck\u00fcmeti aras\u0131nda Franklin-Bouillon Anla\u015fmas\u0131 imzalan\u0131r. Ankara Anla\u015fmas\u0131 olarak da an\u0131lan bu anla\u015fmayla \u0130skenderun Sanca\u011f\u0131\u2019nda Frans\u0131zlar\u0131n y\u00f6netiminde \u00f6zel bir rejim olu\u015fturulur.\u00a0 Bu yeni durum, \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde, silahl\u0131 \u00e7at\u0131\u015fma ortam\u0131ndan uzakla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flasa da direni\u015fe b\u00fct\u00fcn\u00fcyle son verememi\u015ftir.\u00a0 Gerek T\u00fcrk gerek Arap direni\u015f\u00e7iler i\u015fgal kar\u015f\u0131t\u0131 faaliyetlere devam etmi\u015ftir.
\n\u0130lerleyen s\u00fcre\u00e7te, ortak d\u00fc\u015fmana kar\u015f\u0131 geli\u015ftirilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan i\u015fbirli\u011fi bozulmu\u015f, taraflar aras\u0131 rekabete ve \u00e7at\u0131\u015fmaya d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. 1936 y\u0131l\u0131n\u0131n sonlar\u0131na gelindi\u011finde kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131k ve \u00e7at\u0131\u015fmalarla ge\u00e7en bir hava b\u00f6lgede egemen olmu\u015ftur. \u201cZaman zaman cemaatler aras\u0131nda, hatta bazen cemaatlerin kendi i\u00e7lerinde yaralanma ve \u00f6l\u00fcmle sonu\u00e7lanan \u00e7at\u0131\u015fmalar g\u00f6r\u00fclmeye ba\u015fla[m\u0131\u015ft\u0131r].\u2019\u2019\u00a0 Gerginlik g\u00fcn ge\u00e7tik\u00e7e artarak devam etmi\u015ftir.
\nNusayriler \u00e7o\u011funlukla, kendisi de Nusayri olan Arap ulus\u00e7ulu\u011fu fikrinin \u00f6nemli isimlerinden Zeki Arsuzi\u2019nin ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7ekti\u011fi, halk i\u00e7inde Uruba olarak an\u0131lan (k\u0131saca Usbeciler denilen) Usbet\u00fcl Ameli Kavmiye\u2019de \u00f6rg\u00fctlenmi\u015flerdi. Uruba faaliyetleri ve \u00f6rg\u00fctl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc itibariyle Arap \u00f6rg\u00fctleri i\u00e7inde en dikkate de\u011fer olan\u0131yd\u0131. Yapt\u0131klar\u0131 eylemler ve etkinlikleri dolay\u0131s\u0131yla Frans\u0131zlar\u0131n da dikkatini \u00e7eken Uruba taraftarlar\u0131 yer yer \u015fiddetle cezaland\u0131r\u0131l\u0131yorlard\u0131.
\n29 May\u0131s 1937\u2019de Sandler Raporu Milletler Cemiyeti Konseyi\u2019nde kabul edilerek, Sancak\u2019a \u201cayr\u0131 varl\u0131k\u201d stat\u00fcs\u00fc hukuksal olarak tan\u0131n\u0131r. Ayn\u0131 g\u00fcn Fransa-T\u00fcrkiye aras\u0131nda da Sancak\u2019\u0131n toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ve T\u00fcrkiye-Suriye s\u0131n\u0131r\u0131na ili\u015fkin anla\u015fmalar imzalan\u0131r. Raporun a\u00e7\u0131klanmas\u0131n\u0131n (27 Ocak) ard\u0131ndan ba\u015flayan protestolar, raporun kabul\u00fcnden (29 May\u0131s) sonra da \u015fiddetlenerek s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Gerek Nusayriler gerekse de Arap ulusunun di\u011fer kesimleri bu kararlar\u0131 kabul edilemez buluyor ve \u00e7e\u015fitli g\u00f6steriler d\u00fczenliyorlard\u0131. Nusayrilerin yo\u011fun olarak temsil edildi\u011fi Uruba\u2019n\u0131n \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yapt\u0131\u011f\u0131 4\u20136 Haziran tarihlerindeki g\u00f6steriler \u00e7ok say\u0131da ki\u015finin yaralanmas\u0131yla sonu\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131.\u00a0 Benzer olaylar bu tarihten sonra da devam etmi\u015ftir.
\nT\u00fcrkiye Sancak\u2019ta etkisini artt\u0131rmak i\u00e7in faaliyetlerine h\u0131z verir. Bu kapsamda se\u00e7imlerin kazan\u0131lmas\u0131nda kilit konumdaki Nusayriler \u00fczerinde yo\u011funla\u015f\u0131l\u0131r. A\u011fustos 1937\u2019de Hatay Egemenlik Cemiyeti, Sancak Halk\u0131 \u0130dare Heyeti gibi isimlerle faaliyette bulunan \u00f6rg\u00fctler Hatay Halk Partisi ad\u0131nda resmi bir parti olarak ortaya \u00e7\u0131kt\u0131lar. A\u00e7\u0131lan parti ve Halkevleri Nusayrilerin T\u00fcrk se\u00e7men listelerine yaz\u0131lmalar\u0131 y\u00f6n\u00fcnde \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r.
\nGenel olarak bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, \u0130skenderun Sanca\u011f\u0131\u2019ndaki \u00f6rg\u00fctlenme faaliyetlerinde, en aktif ve etkili bi\u00e7imde rol alanlar T\u00fcrk ve Arap \u00f6rg\u00fctleriydi; \u201cba\u015fka siyasal kurulu\u015flar\u0131n ise ancak zaman zaman etkin olduklar\u0131 g\u00f6r\u00fclmekteydi\u2026 1937 sonu \u2013 1938 ba\u015f\u0131na gelindi\u011finde, t\u00fcm cemaatlerde g\u00f6zlenen yo\u011fun \u00f6rg\u00fctlenme, Sancak\u2019ta hareketli ve \u00e7at\u0131\u015fmaya gebe bir d\u00f6nemin yakla\u015fmakta oldu\u011funa i\u015faret ediyordu. Sancak\u2019taki cemaatlerin Meclis\u2019e nisbi temsil usul\u00fcne uygun bi\u00e7imde temsilci sokmalar\u0131 esas\u0131 benimsenmi\u015f bulunmas\u0131na ra\u011fmen, se\u00e7imlerde m\u00fccadelenin, en \u00f6rg\u00fctl\u00fc ve etkin iki cemaat olan T\u00fcrklerle Araplar aras\u0131nda ge\u00e7ece\u011fi kesindi.\u2019\u2019
\nBunu gayet iyi g\u00f6ren T\u00fcrk taraf\u0131 Nusayrileri kendi yanlar\u0131na \u00e7ekmenin en etkili yollar\u0131n\u0131 aram\u0131\u015flard\u0131. Bir yandan \u00e7e\u015fitli bi\u00e7imlerde \u00e7\u0131kar a\u011flar\u0131 ve bask\u0131 mekanizmalar\u0131 \u00f6r\u00fclerek Nusayriler \u2018kazan\u0131lmaya\u2019 \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f, \u00f6te yandan da ideolojik bir manip\u00fclasyonun \u00e7arklar\u0131 d\u00f6nd\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc. Bu da Milli M\u00fccadele\u2019nin ba\u015flang\u0131c\u0131ndan beri bir \u015fekilde dillendirilen Etili karde\u015fler rivayetiydi.
\n\u0130skenderun Sanca\u011f\u0131\u2019n\u0131n T\u00fcrkiye\u2019ye kat\u0131l\u0131m\u0131 i\u00e7in m\u00fccadele eden Tayfur S\u00f6kmen, bir taraftan Frans\u0131zlar\u0131n Nusayrilere y\u00f6nelik \u201csiz ne Arap ne T\u00fcrk ne de M\u00fcsl\u00fcmans\u0131n\u0131z, ehlisaliptensiniz\u201d \u015feklinde propaganda yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u00f6te taraftan Suriyelilerin \u201csizler Arap ve M\u00fcsl\u00fcmans\u0131n\u0131z\u201d propagandas\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlat\u0131r ve bunlar kar\u015f\u0131s\u0131nda T\u00fcrk taraf\u0131n\u0131n,\u00a0 Nusayrilerin T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ispat i\u00e7in nas\u0131l bir \u00e7aba i\u00e7ine girdiklerini trajikomik bir bi\u00e7imde g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne serer. S\u00f6kmen bu konuyla ilgili olarak Dolmabah\u00e7e\u2019ye Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn yan\u0131na gider. G\u00f6r\u00fc\u015fme sonucunda Atat\u00fcrk Kilisli tarih\u00e7i As\u0131m Bey\u2019i i\u015faret ederek, ger\u00e7e\u011fi onun ortaya \u00e7\u0131karabilece\u011fini buyurur. S\u00f6kmen bunun \u00fczerine As\u0131m Bey\u2019le g\u00f6r\u00fc\u015fmeye gider. Bundan sonras\u0131n\u0131 kendi dilinden aktaral\u0131m:
\nBana ilk s\u00f6z\u00fc \u015fu oldu, \u2018Anan, bac\u0131n, k\u0131z\u0131n var m\u0131?\u2019 bu soru kar\u015f\u0131s\u0131nda hayretle Re\u015fit Bey\u2019in y\u00fcz\u00fcne bakt\u0131m. Bunu g\u00f6ren tarih\u00e7i Necip As\u0131m Bey \u2018Hayretle bakmakta hakl\u0131s\u0131n, \u00e7\u00fcnk\u00fc; benden istedi\u011fin tarihi bilgi ve vesika ile, sana sordu\u011fum sual ba\u015fka g\u00f6r\u00fcl\u00fcyorsa da istedi\u011fin bilgi benim sualimin muhtevas\u0131ndad\u0131r. Zira k\u0131z al\u0131p vermezsiniz, camilerine gitmez, caminize sokmazs\u0131n\u0131z; kesti\u011fi eti yemez, alevi, fellah diye tahkir edersiniz, sonra da kalk\u0131p tarihi vesika istersiniz. \u0130ptida siz \u015fimdiye kadar tatbik etmedi\u011finiz insani muameleyi tatbik edin, sonra ben size tarihi vesika vereyim\u2019 dedi. Cevaben; \u2018Beyanat\u0131n\u0131z tamamen bir hakikatt\u0131r. Atat\u00fcrk vatanda\u015flar aras\u0131nda devam edegelen ve cereyan eden bu duruma son verecektir. L\u00fctfen tarihi vesikay\u0131 verin\u2019 dedim. Bunun \u00fczerine k\u00fct\u00fcphanenin \u00fcst kat raf\u0131ndan indirdi\u011fi kitab\u0131n yan\u0131lm\u0131yorsam 149 uncu sahifesinde \u015funlar\u0131 okudu: \u2018Aleviler Hasan Sabbah\u2019\u0131n M\u00fcritleridir, tamamen T\u00fcrk \u0131rk\u0131ndan olup, do\u011fudakiler K\u00fcrtle\u015fmi\u015f, ortada, Anadolu\u2019da kalanlar T\u00fcrkl\u00fcklerini muhafaza etmi\u015f, g\u00fcneye gidenler ise Arapla\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Lazkiye\u2019den \u00f6tede bir tek Alevi bulamazs\u0131n\u0131z. Atat\u00fcrk\u2019e tazimlerimle arz ederim\u2019 dedi. Te\u015fekk\u00fcr ederek yan\u0131ndan ayr\u0131ld\u0131k.
\nGidip bu tarihi malumat\u0131 Atat\u00fcrk\u2019e arz ettikten sonra Atat\u00fcrk; \u2018Aleviler Arap de\u011fildir. Eti T\u00fcrkleridir\u2019 buyurdular\u2026
\nAtat\u00fcrk bu inanc\u0131n\u0131, Adana mebusu \u0130brahim D\u0131blan riyasetinde bir cemiyet kurdurup faaliyete ge\u00e7irerek ispat ettiler.
\nDolmabah\u00e7e\u2019den ayr\u0131larak Cemiyet\u2019e gidip, Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn Alevi vatanda\u015flar i\u00e7in Eti T\u00fcrk\u00fc dedi\u011fini Antakya\u2019daki Hatay Egemenlik Cemiyetine bildirerek Frans\u0131z ve Araplar\u0131n propagandalar\u0131na kar\u015f\u0131 oradaki Alevi vatanda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n aldanmamalar\u0131n\u0131, Eti T\u00fcrk\u00fc olduklar\u0131n\u0131 bilmelerini yazd\u0131m.
\nBurada Nusayrilere ili\u015fkin aktar\u0131lanlar hakikat ile ba\u011fda\u015fmayan bilgilerdir. \u00d6yle ki bu anlat\u0131lanlar Alatl\u0131\u2019n\u0131n bir roman\u0131nda ge\u00e7en \u015fu diyalogu akla getiriyor: \u201cSiz diyorsunuz ki, \u2018Turgut reis, 21 A\u011fustos 1565\u2019te, Nice\u2019de karaya \u00e7\u0131kt\u0131.\u2019 Turgut Reis de\u011fil, Barbaros Hayrettin. 21 A\u011fustos de\u011fil, 21 Temmuz. 1565 de\u011fil, 1543. Nice de\u011fil, Marsilya\u2026\u201d\u00a0 Bir kere s\u00f6z konusu tarihi vesika nedir? Bir kitab\u0131n bilmem ka\u00e7\u0131nc\u0131 sayfas\u0131nda yazan birka\u00e7 c\u00fcmle! Buradan hareketle bir toplulu\u011fa etnik k\u00f6kenini bildiriyorsunuz! Aleviler H. Sabbah\u2019\u0131n m\u00fcritleriymi\u015f, hangi aleviler acaba? Sabbah da Batini\/heterodoks gruplardan birinin lideridir ama bunu b\u00fct\u00fcn Alevilere te\u015fmil edemezsiniz. Hadi ettiniz, peki Sabbah\u2019\u0131 ve dolay\u0131s\u0131yla b\u00fct\u00fcn Alevileri nas\u0131l T\u00fcrk addedebiliyorsunuz? B\u00fcy\u00fck bir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr ve eylem adam\u0131 olan Hasan Sabah, \u0130ranl\u0131\u2019d\u0131r ve Nizari \u0130smailili\u011fi\u2019nin kurucusu olarak bilinir. Kendi ya\u015fam \u00f6yk\u00fcs\u00fcnde On iki \u0130mamc\u0131 \u015eii bir ailenin o\u011flu olarak Kum\u2019da d\u00fcnyaya geldi\u011fini, babas\u0131n\u0131n Yemen k\u00f6kenli olu\u011funu, soylar\u0131n\u0131n Himyeri Krall\u0131\u011f\u0131\u2019na dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade eder.\u00a0 Hasan Sabbah\u2019\u0131n Pers as\u0131ll\u0131 kabul edilse de Arap olup olmad\u0131\u011f\u0131 da tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r, ama Sabbah\u2019\u0131 ele alan ciddi kaynaklarda T\u00fcrk oldu\u011funa dair herhangi bir bilgi bulunmamaktad\u0131r. Yukar\u0131da da yer verildi\u011fi gibi, kendi anlat\u0131s\u0131nda da bu y\u00f6nde herhangi bir i\u015faret s\u00f6z konusu de\u011fildir. Hatta T\u00fcrklere kar\u015f\u0131 (Sel\u00e7uklu i\u015fgali dolay\u0131s\u0131yla) ciddi bir tepki ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 da bilinmektedir.\u00a0 Sonra do\u011fudaki Alevileri K\u00fcrtle\u015fmi\u015f, g\u00fcneydekileri de Arapla\u015fm\u0131\u015f g\u00f6rmek, en hafifinden, T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fckle ko\u015fullanm\u0131\u015f bir zihnin \u0131rk\u00e7\u0131 hezeyanlar\u0131ndan ba\u015fka neyin ifadesi olabilir\u2026 Lazkiye\u2019den \u00f6tede bir tek Alevi yokmu\u015f, oysa Lazkiye\u2019nin \u00f6tesindeki yerle\u015fimlerde, \u00f6rne\u011fin L\u00fcbnan i\u00e7erisinde, Nusayri-Alevi n\u00fcfus bug\u00fcn oldu\u011fu gibi o g\u00fcn de mevcuttu; ayr\u0131ca, olmasa bu neyin kan\u0131t\u0131 olabilir! Bunlar bilgi yoksunlu\u011fuyla a\u00e7\u0131klanabilir mi? Yoksa s\u00f6z konusu olan ideolojik bir manip\u00fclasyon mudur? Bunu, a\u015fa\u011f\u0131da, s\u00f6z konusu tezlerin daha detayland\u0131r\u0131l\u0131p, \u2018bilimsel\u2019 \u00e7er\u00e7eveye sokulma faaliyetini incelerken cevaplayaca\u011f\u0131z.
\n\u201cHatay meselesi\u201d T\u00fcrkiye\u2019nin, mali, askeri ve politik deste\u011fi ile uluslararas\u0131 konjonkt\u00fcr\u00fcn sundu\u011fu imk\u00e2nlar\u0131n iyi de\u011ferlendirilmesi neticesinde T\u00fcrk taraf\u0131n\u0131n lehine sonu\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r. Neticede, Hatay\u2019\u0131n T\u00fcrkiye\u2019ye iltihak\u0131n\u0131 sa\u011flayacak olan \u201cse\u00e7im\u201d s\u00fcrecinde, se\u00e7men listeleri T\u00fcrk taraf\u0131n\u0131n isteklerine uygun olarak haz\u0131rlan\u0131r. Nihai listede T\u00fcrk cemaatin say\u0131s\u0131 artm\u0131\u015f, di\u011fer gruplar\u0131nki ise d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ortaya \u00e7\u0131kan tablo itibariyle, T\u00fcrkler umduklar\u0131n\u0131n da \u00fczerinde bir se\u00e7men kitlesine sahip olmu\u015flard\u0131r. Ayr\u0131ca, \u015e\u00fckr\u00fc Kanatl\u0131 komutas\u0131ndaki T\u00fcrk ordusunun\u00a0 \u2013se\u00e7im \u00f6ncesinde- Hatay\u2019a girmesiyle de T\u00fcrk taraf\u0131n\u0131n istedi\u011fi atmosfer yarat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Arap ulusalc\u0131 \u00f6rg\u00fctlenme da\u011f\u0131t\u0131lm\u0131\u015f ve bu \u00e7evrenin se\u00e7imlerde rol oynamalar\u0131n\u0131n olanaklar\u0131 ortadan kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u015fekilde yap\u0131lan se\u00e7imler neticesinde de T\u00fcrk taraf\u0131 istedi\u011fi ba\u015far\u0131y\u0131 elde etmi\u015ftir (\u00d6yle ki di\u011fer gruplar\u0131n mebuslar\u0131n\u0131n dahi T\u00fcrk taraf\u0131n\u0131n istedi\u011fi isimler olmalar\u0131 sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r).
\nHatay T\u00fcrkiye\u2019ye kat\u0131l\u0131nca Arap ulusalc\u0131 kesimin \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131 Suriye\u2019ye ge\u00e7mi\u015ftir. Kalanlar yeni d\u00fczenle uyumlu bir ya\u015fam s\u00fcrd\u00fcrmeye \u00f6zen g\u00f6stermi\u015ftir.\u00a0 Sadece Hatay\u2019da de\u011fil, genel olarak T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fayan Nusayriler yeni d\u00fczenin laik-\u00e7a\u011fda\u015f s\u00f6yleminin de etkisiyle rejime destek vermi\u015f, bu d\u00fczene entegre olmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Kendi k\u00fclt\u00fcrlerini ya\u015faman\u0131n \u00f6tesinde talepleri olmam\u0131\u015ft\u0131r, hatta \u00e7o\u011fu zaman rejime kar\u015f\u0131 bu talepleri \u00f6rg\u00fctl\u00fc olarak ifade dahi edememi\u015flerdir. T\u00fcm bunlar\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda, Cumhuriyet asimilasyoncu tavr\u0131nda \u0131srarc\u0131 olmu\u015ftur. Bu noktada, bu asimilasyoncu tavr\u0131n teorik dayanaklar\u0131n\u0131, Eti T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fc iddialar\u0131n\u0131 daha yak\u0131ndan inceleyebiliriz.
\nResmi Tarih Anlat\u0131s\u0131nda Nusayriler
\nResmi tarih in\u015fas\u0131n\u0131n \u00f6nemli mimarlar\u0131ndan T\u00fcrkoloji Profes\u00f6r\u00fc (ve istihbarat eleman\u0131)\u00a0 H. Re\u015fit Tankut, Nusayrileri T\u00fcrkl\u00fc\u011fe ba\u011flaman\u0131n bir arac\u0131 olarak 1938\u2019de bir eser kaleme al\u0131r. \u201cNusayriler ve Nusayrilik Hakk\u0131nda\u201d isimli bu eserde, daha \u00f6nce k\u00fc\u00e7\u00fck harflerle dile getirilen baz\u0131 iddialar, bilimsel bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm kazand\u0131rma \u00e7abas\u0131yla, kapsaml\u0131 bir bi\u00e7imde ele al\u0131narak i\u015flenir. T\u00fcrk tarih tezi uyar\u0131nca kurgulanan bu metinde yazar, kendince, Nusayrilerin T\u00fcrk as\u0131ll\u0131 olduklar\u0131n\u0131 \u015f\u00fcpheye yer b\u0131rakmayacak \u015fekilde ortaya koymaktad\u0131r! Nusayrilerin T\u00fcrk k\u00f6kenli olduklar\u0131n\u0131 teorik a\u00e7\u0131dan ispat \u00e7abalar\u0131, kendinden sonraki \u00e7al\u0131\u015fmalara da kaynakl\u0131k eden bu eserle s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmam\u0131\u015f, \u00f6zellikle Halkevleri\u2019nin yo\u011fun katk\u0131lar\u0131yla devam etmi\u015ftir.
\nHatay\u2019daki Nusayrilerin bir tak\u0131m fiziksel \u00f6zelliklerini ve \u00f6zellikle kafa endislerini, T\u00fcrk ve Arap \u0131rk \u00f6zellikleriyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131ran Tankut buradan, Nusayrilerin Arap de\u011fil, kesinlikle T\u00fcrk olduklar\u0131 sonucunu \u00e7\u0131kar\u0131r:
\nAnadolu ve Hatayda endis sefalik 85 etraf\u0131nda oldu\u011fu halde Araplar\u0131n umumi endis sefali\u011fi 72-75 aras\u0131ndad\u0131r. Profes\u00f6r Pittard, von Luschan\u2019a atfen bu rakam\u0131n \u015fimale do\u011fru \u00e7\u0131kt\u0131k\u00e7a y\u00fckselerek 89 a kadar vard\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler. Bu y\u00fcksek endis antropologlar\u0131n Pseudo-Arabe dedikleri Arapla\u015fm\u0131\u015f Alpinlere, yani Arap ad\u0131n\u0131 yanl\u0131\u015f olarak ta\u015f\u0131yanlara mahsustur. Ve 85\u201386 endisli Nusayriler bu Pseudo- Arabe\u2019lardand\u0131r. Binaenaleyh Hatay Nusayrilerini antropolojik bak\u0131mdan Arap saymak kabil olmaz.
\n\u2026
\nBunun en kuvvetli delili Hatay Alevilerinin konu\u015fmas\u0131nda hakim fonemin Alpin bir formasyona tabi olmas\u0131d\u0131r. Kad\u0131n\u0131, erke\u011fi, \u00e7olu\u011fu, \u00e7ocu\u011fu sade Arap\u00e7a konu\u015fan bir Alevi k\u00f6y\u00fcnde bile Arap\u00e7a konu\u015fulurken dikkat edilirse konu\u015fman\u0131n umumi heyetinde Alpinlere mahsus fonemin hakim oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bunun sebebi; tekell\u00fcm ile \u0131rk\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fclmez ba\u011flarla ba\u011fl\u0131 olmas\u0131d\u0131r\u2026
\nHatayl\u0131 Alevi yuvarlak kafas\u0131, g\u00f6vdesinin da\u011fl\u0131lara mahsus yap\u0131s\u0131, konu\u015fmas\u0131nda ve ruhiyat\u0131nda \u0131rk\u0131n halketti\u011fi hususiyetiyle tam bir Anadolulu, Anadolu Alpini oldu\u011fu gibi \u0131rkan bir Anadolulu kadar T\u00fcrkt\u00fcr.
\nAnadolu\u2019da Etilerin tarihini \u00f6zetleyen Tankut, \u0130slam\u2019dan \u00e7ok daha \u00f6nceki d\u00f6nemlerde Hatay\u2019\u0131n Eti T\u00fcrk\u00fc oldu\u011funu, Hatay Nusayrilerinin de Beni Kahtan ve Yemenli Behra kabilelerinden de\u011fil, bu Eti T\u00fcrklerinden geldi\u011fini a\u00e7\u0131klar.
\nKitab\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131nda, eski T\u00fcrk inan\u00e7lar\u0131 ve T\u00fcrk addetti\u011fi topluluklar\u0131n dini inan\u00e7lar\u0131n\u0131, Nusayri dini inan\u00e7lar\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131ran Tankut,\u00a0 tespit etti\u011fi benzerlikleri, Nusayrilerin T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn kesin kan\u0131tlar\u0131 olarak sunar. Sonu\u00e7 olarak, Tankut\u2019a g\u00f6re, \u015f\u00fcphe g\u00f6t\u00fcrmez bir ger\u00e7eklik vard\u0131r: \u201cAleviler ister Hatay\u2019da ister Anadolu\u2019da olsun, hem g\u00f6vde yap\u0131s\u0131, hem tarih, hem itikat bak\u0131m\u0131ndan T\u00fcrkt\u00fcrler.\u201d
\nNusayrilerin T\u00fcrkle\u015ftirilmesinin \u201cbilimsel\u201d temellerini atma gayretinde olan ba\u015fka bir isim de Agop Dila\u00e7ar\u2019d\u0131r. Dila\u00e7ar, Hatay\u2019da verdi\u011fi konferansta, Alpin \u0131rk\u0131n \u00f6zelliklerini ve dini inan\u00e7lar\u0131n\u0131 uzun uzad\u0131ya anlatt\u0131ktan sonra, Eti-T\u00fcrk-Nusayri ba\u011f\u0131n\u0131 kurar. S\u0131ralad\u0131\u011f\u0131 \u00f6zelliklerin Hatay halk\u0131na \u00e7ok tan\u0131d\u0131k geldi\u011fini, Hatayl\u0131lar\u0131n kendi \u00f6z varl\u0131klar\u0131n\u0131 ok\u015fayan bir tarif g\u00f6rd\u00fcklerini, bildi\u011fini s\u00f6yler Dila\u00e7ar. \u00c7\u00fcnk\u00fc onlar b\u00fcy\u00fck T\u00fcrk \u0131rk\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131d\u0131r:\u00a0 \u201cBug\u00fcn Arap\u00e7a dahi konu\u015fan Hatay T\u00fcrklerinin, Samilikle hi\u00e7bir alakalar\u0131 yoktur. Onlar\u0131n kafatas\u0131 endis\u2019i vasati olarak 85 oldu\u011fundan, bunlar eski brakisefal Alpinlerin \u00f6z ahfad\u0131d\u0131rlar\u2026 Bug\u00fcn Hatay\u2019da Arap\u00e7a konu\u015fan halk, aslen T\u00fcrk olup zaman\u0131n icab\u0131 olarak Arap\u00e7a yazm\u0131\u015f olan birer k\u00fc\u00e7\u00fck Farabi ve \u0130bni Sina\u2019d\u0131rlar. Kemalizm T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc bug\u00fcn onlara kendi \u00f6z benliklerini, \u00f6z men\u015felerini bildirmi\u015f ve T\u00fcrk etnisinden olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6stermi\u015ftir.\u201d
\nMersin halkevlerinin yay\u0131n organ\u0131 olan \u201c\u0130\u00e7el\u201dde yay\u0131mlanan, Tarsus Hars Komitesi\u2019nin yapt\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re de Hatay\u2019da, \u00c7ukurova ve havalisinde, Lazkiye sahil ve da\u011flar\u0131nda ya\u015fayan Nusayriler T\u00fcrk\u2019t\u00fc.\u00a0 Bu ara\u015ft\u0131rmada da di\u011fer \u00e7al\u0131\u015fmalara paralel olarak tarihi, etnografik ve antropolojik kan\u0131tlar getirilerek Nusayrilerin T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fc tezi peki\u015ftirilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\u00a0 Milli M\u00fccadele\u2019ye kat\u0131lm\u0131\u015f ve Adana\u2019dan milletvekili olarak mecliste yer alm\u0131\u015f olan Damar Ar\u0131ko\u011flu da \u00c7ukurova\u2019da farkl\u0131 etnik bir kimli\u011fin bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 b\u00f6lgenin tamam\u0131n\u0131n T\u00fcrk oldu\u011funu iddia eder. Ona g\u00f6re de, buradaki Arap (Nusayri) denilen ki\u015filer Abbasi halifelerinin ordusunda askerlik yapm\u0131\u015f olan Horasan as\u0131ll\u0131 Eti T\u00fcrkleridir.
\n\u0130ddia edilenin aksine, ne Hititler ne de Nusayriler T\u00fcrk\u2019t\u00fcr. Anadolu\u2019da ilk siyasal birli\u011fi sa\u011flayan ve merkezi bir devlet kuran, konu\u015ftuklar\u0131 dil Hint-Avrupa dil ailesine ait olan bir kavimdir Hititler ve bug\u00fcn T\u00fcrkl\u00fckle akrabal\u0131k ili\u015fkileri olmad\u0131\u011f\u0131 net bir bi\u00e7imde bilinmektedir.\u00a0 Fakat g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, T\u00fcrkl\u00fckle ili\u015fkisi bulunmayan Hititler resmi tarih tezi \u00e7er\u00e7evesinde T\u00fcrk addediliyor ve Arap etnisitesinden gelen Nusayriler de \u00f6nce Eti (Hitit) ve kurulan Eti-T\u00fcrk ba\u011f\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla da T\u00fcrk addedilerek ger\u00e7ek kimlikleri ink\u00e2r ediliyor, asimilasyon politikas\u0131na maruz b\u0131rak\u0131l\u0131yorlar\u2026 Tek parti egemenli\u011fi s\u00fcresince Arap dili ve k\u00fclt\u00fcr\u00fc \u00fczerinde bask\u0131 eksilmemi\u015f, \u00e7ok partili hayat ve \u201cdemokrasi\u201dye ge\u00e7i\u015f a\u015famalar\u0131nda da T\u00fcrkle\u015ftirme politikalar\u0131ndan vazge\u00e7ilmemi\u015ftir. Nusayri kimli\u011fini tan\u0131mama ve asimile etme y\u00f6n\u00fcndeki politikan\u0131n bug\u00fcn de devam etmekte oldu\u011fu a\u00e7\u0131k bir bi\u00e7imde g\u00f6zlemlenebilmektedir.<\/p>\n

Sonu\u00e7
\nOsmanl\u0131 d\u00f6neminin zulm\u00fcnden ve ayr\u0131mc\u0131 politikalar\u0131ndan b\u0131km\u0131\u015f olan Nusayriler, Kemalist elitin s\u00f6ylemleri ve yeni bir rejim umudu ile Cumhuriyet idaresine destek vermi\u015flerdir. Asimilasyonist ve ayr\u0131mc\u0131 uygulamalar dahi bu deste\u011fi engellememi\u015ftir. Cumhuriyet idaresinin, zaman i\u00e7inde belirginle\u015fen t\u00fcm olumsuzluklar\u0131na kar\u015f\u0131n, y\u00fczy\u0131llar\u0131n bask\u0131 ve a\u015fa\u011f\u0131lama politikalar\u0131ndan ve sefalet ko\u015fullar\u0131 i\u00e7indeki bir hayattan g\u00f6reli bir refaha ve \u201cmodern\u201d bir ya\u015fama s\u0131\u00e7raman\u0131n olanaklar\u0131n\u0131 yakalam\u0131\u015f olman\u0131n verdi\u011fi g\u00fc\u00e7, rejimle ba\u011flar\u0131n s\u0131k\u0131 tutulmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Nusayrilerin, geni\u015f \u0130slami kesimleri rahats\u0131z eden yeni rejimin sek\u00fclerle\u015fme projesini, kendilerine dokunan yanlar\u0131na ra\u011fmen, memnuniyetle kar\u015f\u0131lad\u0131klar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. \u00c7\u00fcnk\u00fc S\u00fcnni \u0130slam anlay\u0131\u015f\u0131 ve onun yaratt\u0131\u011f\u0131 kurumlar\u0131n bask\u0131s\u0131n\u0131 uzun y\u00fczy\u0131llar \u00fczerinde hisseden di\u011fer bat\u0131ni\/heterodoks gruplar gibi Nusayrilerin de devlet ve toplum hayat\u0131ndan dinsel fikirlerin ve m\u00fcesseselerin tasfiyesini kendileri i\u00e7in daha rahat ve g\u00fcvenli bir ya\u015fam alan\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131 olarak de\u011ferlendirmeleri tarihsel ve sosyolojik a\u00e7\u0131dan anla\u015f\u0131l\u0131r bir temele sahiptir.
\nHer ne kadar devlet, S\u00fcnni \u0130slam\u2019\u0131 tasfiye ediyor g\u00f6r\u00fcnse de (verili toplumsal durum, devletin bekas\u0131 vb. gerek\u00e7elerle) ger\u00e7ekte onun, devletin ideolojik mekanizmas\u0131ndan ge\u00e7erek yorumlanm\u0131\u015f yeni bir versiyonuna da ihtiya\u00e7 duyuyordu. Yeni rejimin sahipleri gerek ta\u015f\u0131d\u0131klar\u0131 d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn\/pozitivist alg\u0131n\u0131n bir icab\u0131 olarak gerekse de kendilerine kar\u015f\u0131 geli\u015febilecek muhalefetin adresi olarak g\u00f6rmelerinden \u00f6t\u00fcr\u00fc \u0130slami g\u00fc\u00e7leri tasfiye etmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Fakat bir yandan bu tasfiye yap\u0131l\u0131rken \u00f6te yandan da geni\u015f toplum kesimleri kar\u015f\u0131s\u0131nda kendini g\u00fcvenceye almak ad\u0131na, laiklik s\u00f6ylemi ile esasl\u0131 bir \u00e7eli\u015fkiye d\u00fc\u015ferek, dini yeniden yap\u0131land\u0131rarak kendine yedeklemi\u015f ve bunun i\u00e7in de yine S\u00fcnni \u0130slam\u2019a yaslanm\u0131\u015ft\u0131r.\u00a0\u00a0 Nusayriler, ya\u015famlar\u0131ndaki g\u00f6reli iyile\u015fme kar\u015f\u0131s\u0131nda,\u00a0 t\u00fcm bu \u00e7eli\u015fkili durumu (bundan kaynakl\u0131 hak ihlallerine ra\u011fmen) uzun zaman bir anlamda g\u00f6rmezden gelmi\u015fler ve devlete verilen destek a\u011f\u0131r basm\u0131\u015ft\u0131r. Tabii ki, devletin Nusayriler \u00fczerinden sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 r\u0131za \u00fcretiminin yeg\u00e2ne sebebi olarak bu insanlar\u0131n ya\u015famlar\u0131ndaki olumlu de\u011fi\u015fiklikleri g\u00f6stermek do\u011fru olmaz. Bunun yan\u0131 s\u0131ra devletin kendine kar\u015f\u0131 geli\u015ftirilen ele\u015ftirilere dahi sert bir \u015fekilde cevap veren otoriter yap\u0131s\u0131 ve manip\u00fclatif yakla\u015f\u0131mlar\u0131 da vurgulanmal\u0131d\u0131r.
\nYukar\u0131da belirtti\u011fimiz gibi, tek parti y\u00f6netimi s\u00fcresinde, devletin otoriter eli Nusayrilerin \u00fczerinden eksik olmam\u0131\u015ft\u0131r. Bu d\u00f6nem, d\u00fczene kar\u015f\u0131 ciddi bir muhalefetin kendini g\u00f6stermedi\u011fi, rejimin asimilasyonist bask\u0131s\u0131na bir \u00f6l\u00e7\u00fcde boyun e\u011filen ve yer yer T\u00fcrk kimli\u011fine sar\u0131larak var olmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan bir nekahet s\u00fcrecidir. \u015eunun da alt\u0131n\u0131 \u00e7izmek gerekir ki yeni d\u00fczene kar\u015f\u0131 beslenen umut ve daha iyi ya\u015fam ko\u015fullar\u0131na dair beklentiler g\u00fc\u00e7l\u00fcyd\u00fc ve bu, t\u00fcm olumsuzluklara kar\u015f\u0131n, Kemalizm\u2019in ve CHP\u2019nin Nusayriler aras\u0131nda kabul g\u00f6rmesine ve etki g\u00fcc\u00fcn\u00fc geni\u015fletmesine olanak vermekteydi.
\nBug\u00fcn bile Kemalizm\u2019e ve Atat\u00fcrk fig\u00fcr\u00fcne (korkuyla kar\u0131\u015f\u0131k) sevgi ve ba\u011fl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 her ko\u015fulda ortaya koyan Nusayriler aras\u0131nda, tek parti idaresinin son bulmas\u0131 ve \u00e7ok partili ya\u015fama ge\u00e7i\u015fle birlikte, bir \u00f6l\u00e7\u00fcde CHP\u2019den Demokrat Parti\u2019ye kayma ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. \u00d6rne\u011fin, Hatay\u2019da CHP\u2019yi destekleyen \u00f6nemli ailelerden baz\u0131lar\u0131 DP\u2019ye ge\u00e7mi\u015ftir. CHP milletvekillerinden Abdullah Cilli\u2019nin 1954\u2019ten sonra DP\u2019de (ve onun siyasal miras\u00e7\u0131s\u0131 olan partilerde) siyaset yapmas\u0131 bunun bir \u00f6rne\u011fidir. Mersin\u2019de Milli M\u00fccadele d\u00f6neminde belediye ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 yapm\u0131\u015f Ahmet Halla\u00e7 da bir ba\u015fka \u00f6rnektir. Halla\u00e7, \u00f6nce Serbest Cumhuriyet F\u0131rkas\u0131\u2019na sonra da geni\u015f bir \u00e7evreyle birlikte, Demokrat Parti\u2019ye ge\u00e7erek siyaset ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. T\u00fcrkiye \u0130\u015f\u00e7i Partisi\u2019nin ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 ve solun geli\u015fmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 1960\u2019l\u0131 y\u0131llarda, Nusayriler de sol mecraya akmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. 70\u2019li y\u0131llarda solun y\u00fckseli\u015fine de ko\u015fut olarak Nusayriler sol siyaset i\u00e7inde daha \u00e7ok g\u00f6r\u00fcl\u00fcr olmu\u015flard\u0131r; \u00fcstelik bu \u201csol\u201d y\u00fckseli\u015f legal siyaset zeminiyle de s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmam\u0131\u015ft\u0131r. Bu y\u0131llarda, sol-sosyalist fikir ve hareketler, Nusayriler aras\u0131nda, merkez sa\u011f partilerde yer alan bir kesim olmas\u0131na ra\u011fmen, g\u00fc\u00e7l\u00fc bir zemin bulmu\u015flard\u0131r. Ku\u015fkusuz, gerek etnik gerekse dinsel anlamda az\u0131nl\u0131k olmalar\u0131n\u0131n, kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 ayr\u0131mc\u0131 uygulamalar\u0131n ve \u201cyok\u201d say\u0131lmalar\u0131n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 tepkinin bunda b\u00fcy\u00fck pay\u0131 olmu\u015ftur.
\n12 Eyl\u00fcl darbesi b\u00fct\u00fcn muhalif kesimleri ezip ge\u00e7en ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir rejim yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Toplum \u00fczerinde b\u00fcy\u00fck bir bask\u0131 ve \u015fiddet tesis edilmi\u015f, muhalif her ses tam anlam\u0131yla yok edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u015fiddet ortam\u0131nda Nusayriler de paylar\u0131na d\u00fc\u015feni fazlas\u0131yla alm\u0131\u015flard\u0131r. Fazlas\u0131yla diyoruz, \u00e7\u00fcnk\u00fc yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z alan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda o d\u00f6nem sol hareketler i\u00e7inde yer alm\u0131\u015f olan bir\u00e7ok kimseden, etnik ve dinsel kimliklerinden dolay\u0131 katmerli bask\u0131 ve i\u015fkence g\u00f6rd\u00fcklerini dinledik.
\n12 Eyl\u00fcl\u2019den sonra uzun bir d\u00f6nem politik hareketlerin \u00fczerine \u00f6l\u00fc topra\u011f\u0131 serpilmi\u015fti. Bu apolitik ortamda Nusayriler de suskunlu\u011fa g\u00f6m\u00fcld\u00fc ve iktisadi ve sosyal durumlar\u0131n\u0131 iyile\u015ftirmenin \u00e7arelerini arad\u0131lar. 1960\u2019l\u0131 ve 1970\u2019li y\u0131llarda iktisadi durumlar\u0131nda kendini g\u00f6stermeye ba\u015flayan iyile\u015fme 1980\u2019den sonra daha ileri noktalara ta\u015f\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.
\nBug\u00fcn Nusayrileri siyasal yelpazenin belli bir noktas\u0131nda g\u00f6stermek olduk\u00e7a g\u00fc\u00e7t\u00fcr. Geleneksel olarak CHP\u2019ye verilen destek belli \u00f6l\u00e7\u00fclerde devam etse de\u00a0 CHP eski yayg\u0131n etkisine sahip de\u011fildir. Zenginle\u015fen kesimlerin \u00e7o\u011falmas\u0131yla sa\u011f partilere y\u00f6nelik ilgi de artm\u0131\u015ft\u0131r. Hatta Nusayri inan\u00e7 ve de\u011fer sistemiyle ba\u011fda\u015fmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fclmeyen bir anlay\u0131\u015ftan gelen AKP, kendisinden ciddi kayg\u0131 duyulmas\u0131na ra\u011fmen, Nusayrilerden oy alabilmi\u015f ve Nusayrilerin yo\u011fun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 baz\u0131 beldelerde belediye ba\u015fkanl\u0131klar\u0131n\u0131 kazanm\u0131\u015ft\u0131r.\u00a0 Fakat bunun yan\u0131 s\u0131ra sol-sosyalist olarak addedilen g\u00fc\u00e7lerin etkinli\u011fine de tan\u0131kl\u0131k edilebilmektedir.
\nSonu\u00e7 olarak, bir zamanlar (\u00f6zellikle Hatay ve \u00e7evresinde) \u00e7o\u011funlukla b\u00fcy\u00fck toprak a\u011falar\u0131n\u0131n yan\u0131nda tar\u0131m i\u015f\u00e7isi (maraba\/ortak\u00e7\u0131) konumunda \u00e7al\u0131\u015fan yoksul Nusayriler, zamanla \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 topra\u011f\u0131n sahibi olmaya ba\u015flam\u0131\u015f, ticari hayata daha etkin bi\u00e7imde kat\u0131lm\u0131\u015f, e\u011fitim yoluyla s\u0131n\u0131f atlaman\u0131n olanaklar\u0131n\u0131 yakalam\u0131\u015f ve s\u0131n\u0131rl\u0131 da olsa kamu idaresi i\u00e7inde yer edinebilmi\u015flerdir.\u00a0 Bug\u00fcn ge\u00e7mi\u015fe k\u0131yasla Nusayrilerin ya\u015fam\u0131nda bir rahatlama a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde g\u00f6zlenebiliyorsa da bu, modern yurtta\u015fl\u0131k ve \u00e7o\u011fulculuk anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 noktan\u0131n \u00e7ok gerisindedir. Keza, Nusayriler, \u201c\u00f6tekile\u015ftirilmi\u015f\u201d di\u011fer gruplar gibi, kimlik sorunlar\u0131n\u0131n evrensel insan haklar\u0131 standartlar\u0131na uygun olarak \u00e7\u00f6z\u00fclmesini beklemektedirler. Neticede, devletin esasta (sek\u00fcler bir \u00e7er\u00e7eveye oturtulmu\u015f) T\u00fcrk-S\u00fcnni-M\u00fcsl\u00fcman kimli\u011fe dayal\u0131 homojen bir ulus yaratma projesinin Nusayriler bak\u0131m\u0131ndan da ge\u00e7erlilik kazanamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz. Nusayrilerin, farkl\u0131l\u0131klar\u0131na sayg\u0131 g\u00f6sterilmesini ve bunun hukuki g\u00fcvenceye kavu\u015fturulmas\u0131n\u0131, ayr\u0131ma ve asimilasyona tabi olmadan, e\u015fit yurtta\u015flar olarak ya\u015fama isteklerini \u00f6rg\u00fctlendikleri \u00e7e\u015fitli sivil toplum kurulu\u015flar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla dillendirdiklerini g\u00f6rmekteyiz. T\u00fcrkiye topraklar\u0131nda yakla\u015f\u0131k bir milyonluk n\u00fcfusa sahip olan bir toplulu\u011fa ait olan bu ses, bug\u00fcn \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc de\u011fil belki, ama ileride bu sesin kendini daha g\u00fc\u00e7l\u00fc duyuraca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n

Kaynak\u00e7a<\/strong>
\nAda, Serhan, T\u00fcrk-Frans\u0131z \u0130li\u015fkilerinde Hatay Sorunu (1918-1939), \u0130stanbul, Bilgi \u00dc.Y., 2005.
\nAlatl\u0131, Alev, Viva La Murte Ya\u015fas\u0131n \u00d6l\u00fcm, 7. B., \u0130stanbul, Boyut Y., 1996.
\nAndrews, P. Alford, T\u00fcrkiye\u2019de Etnik Gruplar, \u00c7ev. Mustafa K\u00f6p\u00fc\u015fo\u011flu, \u0130stanbul, Ant Yay\u0131nlar\u0131, 1992.
\nAr\u0131ko\u011flu, Damar, Hat\u0131ralar\u0131m, 2. B., Adana, 2000.
\nAringberg-Laanatza, Marianne, \u201cT\u00fcrkiye Alevileri- Suriye Alevileri: Benzerlikler ve Farkl\u0131l\u0131klar\u201d, Alevi Kimli\u011fi, ed.\u00a0 T. Olsson vd., 2.B., \u0130stanbul, Tarih Vakf\u0131 Yurt Yay\u0131nlar\u0131,\u00a0 2003.
\nAtay, F. R\u0131fk\u0131, Atat\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck Nedir, \u0130stanbul, Ak.Y., 1969.
\nAt\u0131c\u0131, Hasan,\u00a0 \u201cG\u00fcn\u00fcm\u00fczde ve Tarihte Nusayri Ad\u0131\u201d, http:\/\/aleviakad.com\/dergi\/hasandergi21gunumuz.pdf
\nBozbay, Heval ve Mertcan, Hakan, \u201cT\u00fcrk Tarih Tezinde Eti (Hitit) T\u00fcrkleri ve Eti T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fc \u0130ddas\u0131yla Nusayrilerin (Arap-Alevilerin) Asimilasyonu\u201d,\u00a0 \u00d6zg\u00fcr \u00dcniversite Resmi \u0130deoloji S\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fc, ed. F. Ba\u015fkaya, T. Ersoy, Ankara, Maki B.Y., 2007.
\nBulut, Faik, \u201cSab\u0131r Ta\u015f\u0131nda S\u0131r Aynas\u0131nda Nusayriler\/Arap Alevileri\u201d, Ortado\u011fu\u2019nun Solan Renkleri, \u0130stanbul, Berfin Y., 2002.
\n—- E\u015fitlik\u00e7i Dervi\u015fan Cumhuriyetleri ve Hasan Sabbah Ger\u00e7e\u011fi, \u0130stanbul, Berfin Y., 2000.
\nCharby, Laurent, Charby, Annie, \u201cArap Alevileri\u201d, \u00c7ev. Faik Bulut (Ortado\u011fu\u2019nun Solan Renkleri i\u00e7inde), \u0130stanbul, Berfin Y., 2002.
\n\u00c7elik, Kemal, \u201cFrans\u0131z \u0130\u015fgal D\u00f6nemi Mersin Belediye Ba\u015fkan\u0131 Ahmet Halla\u00e7\u2019\u0131n An\u0131lar\u0131\u201d, http:\/\/www.atam.gov.tr\/index.php?Page=Print&DergiIcerikNo=1068&Yer=DergiIcerik (E.T: 09.07.2009)
\n—- Milli M\u00fccadele\u2019de Adana ve Havalisi (1918-1922), Ankara, TTKY, 1999.
\n\u00c7elik, N. Nadi, \u201cMihrac Ural\u2019a Mektup\u201d, http:\/\/mirural.blogspot.com\/2008\/07\/mihrac-urala-mektup.html (E.T. 07. 09. 2009).
\nDaftary, Farhad, \u0130smaililer Tarihleri ve \u00d6\u011fretileri, \u00c7ev. E. Toprak, \u0130stanbul, Doruk Y., 2005.
\nDila\u00e7ar, Agop, \u201cAlpin Irk, T\u00fcrk Etnisi, ve Hatay Halk\u0131\u201d, C.H.P. Konferanslar Serisi, Kitap: 19, (y.y.), 1940.
\nEner, Kas\u0131m, \u00c7ukurova Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131nda Adana Cephesi, Ankara, T\u00fcrkiye Kuvay\u0131 Milliye M\u00fccahit ve Gazileri Cem. Y.,1970.
\nEs- Salih, Mahmut, Ger\u00e7eklerin I\u015f\u0131\u011f\u0131nda Aleviler, \u00c7ev. A. Bedir, Ankara,\u00a0 Baran Ofset, 2007.
\nEt-Tavil, M. E. Galip, Arap Alevilerinin Tarihi-Nusayriler, \u00c7ev. \u0130. \u00d6zdemir, \u0130stanbul Chiviyaz\u0131lar\u0131 Y., 2000.
\nFirro, Kais, \u201cNusayrili\u011fin Milliyet\u00e7ilik ve Milli Devlete Adaptasyonu\u201d, Tarihi ve K\u00fclt\u00fcrel Boyutlar\u0131yla T\u00fcrkiye\u2019de Aleviler Bekta\u015filer Nusayriler, 2. B., \u0130stanbul, Ensar Ne\u015friyat, 2004.
\n\u0130lter, Erdal, Milli \u0130stihbarat Te\u015fkilat\u0131 Tarih\u00e7esi, http:\/\/www.mit.gov.tr\/tarihce\/ikinci_bolum_A4.html (E.T: 22. 08. 2009)
\nKeser, \u0130nan, Kent Cemaat Etnisite Adana ve Adana Nusayrileri \u00d6rne\u011finde Kamusall\u0131k, Ankara, \u00dctopya Y., 2008.
\nKonuralp, N. Ayd\u0131n, Hatay Kurtulu\u015f ve Kurtar\u0131\u015f M\u00fccadelesi Tarihi, \u0130skenderun, Hatay Postas\u0131 Gazete ve Bas\u0131mevi, 1970.
\nKurtulu\u015f, Sevra, \u201cHatay Sorunu. Kemalizmin \u0130lhak Zincirinde Hatay\u201d, http:\/\/faizcebiroglu.blogspot.com\/2008\/06\/hatay-sorunu_8545.html (E.T. 10. 09. 2009).
\nMertcan, Hakan, \u201cAdana Araplar\u0131 ve E\u015fk\u0131ya Cerzun\u201d, Adana\u2019ya Kar Ya\u011fm\u0131\u015f Adana \u00dczerine Yaz\u0131lar, der: B. \u00c7elik, \u0130stanbul, \u0130leti\u015fim Y., 2006.
\nMidhat Pa\u015fa\u2019n\u0131n Hat\u0131ralar\u0131, Haz: O. S. Kocahano\u011flu, \u0130stanbul, Temel Y., 1997.
\nMa\u2019oz, Moshe, Esad \u015eam\u2019\u0131n Sfenksi, \u00e7ev. H. G\u00fcnd\u00fcz, \u0130stanbul, Akademi Y., 1991.
\nOrtayl\u0131, \u0130lber, \u201cAlevilik, Nusayrilik ve Bab-\u0131 Ali\u201d, Tarihi ve K\u00fclt\u00fcrel Boyutlar\u0131yla T\u00fcrkiye\u2019de Aleviler Bekta\u015filer Nusayriler, 2. B., \u0130stanbul, Ensar Ne\u015friyat, 2004.
\n\u00d6z, Mehmet, \u201cNusayriyye\u201d, Tarihi ve K\u00fclt\u00fcrel Boyutlar\u0131yla T\u00fcrkiye\u2019de Aleviler Bekta\u015filer Nusayriler, 2. B., \u0130stanbul, Ensar Ne\u015friyat, 2004.
\n\u00d6zezen, M. Tevfik, Cenaze Namaz\u0131 Olay\u0131 ve Tarih\u00e7esi: G\u00fcney Alevileri Kimdir- Nedir?, Adana, Koza Matbaas\u0131, 1998.
\n\u00d6ztuna, Y\u0131lmaz, Devletler ve Hanedanlar \u0130slam Devletleri, C: 1, 3. B., Ankara, K\u00fclt\u00fcr ve Turizm Bakanl\u0131\u011f\u0131 Y., 2005.
\nReyhani, Mahmut, G\u00f6lgesiz I\u015f\u0131klar II Tarihte Aleviler, 2. B., \u0130stanbul, Can Y., 1997.
\n—– Tarihsiz Bir Milletin Ac\u0131kl\u0131 Tarihi, \u0130skenderun, Ko\u00e7 Ofset, 2003.
\nSerin, \u015eerafettin, Alevi Nusayriler Hakk\u0131nda Soru ve Cevaplar, 2. B., Adana, Koza Matbaa, 2007.
\nSofuo\u011flu, Adnan, \u201cBelgeler I\u015f\u0131\u011f\u0131nda Ba\u011f\u0131ms\u0131z Hatay Devleti\u2019nin Kurulu\u015fu ve T\u00fcrkiye\u201d, http:\/\/www.atam.gov.tr\/index.php?Page=DergiIcerik&IcerikNo=1057 (E.T: 10.08. 2009)
\nS\u00f6kmen, Tayfur, Hatay\u2019\u0131n Kurtulu\u015fu \u0130\u00e7in Harcanan \u00c7abalar, Ankara, TTKY., 1978.
\n\u015eenel, Al\u00e2eddin, Irk ve Irk\u00e7\u0131l\u0131k D\u00fc\u015f\u00fcncesi, Ankara, Bilim ve Sanat Yay\u0131nlar\u0131, 1984.
\nTalhamy, Yvette,\u00a0 \u201cThe Nusayri Leader Isma\u2019il Khayr Bey and the Ottomans\u201d, Middle Eastern Studies, Vol. 44, No. 6, 2008.
\nTanci, Ebu A. M. \u0130bn Battuta, \u0130bn Battuta Seyahatnamesi, C.1, \u00c7ev. A.S. Aykut, \u0130stanbul,\u00a0 YKY., 2004.
\nTaner Timur, \u201cOsmanl\u0131 Miras\u0131\u201d, Ge\u00e7i\u015f S\u00fcrecinde T\u00fcrkiye, 5. B., Der. \u0130. C. Schick \u2013 E. A. Tonak, \u0130stanbul, Belge Y., 2006.
\nTankut, Hasan Re\u015fit, Nusayriler ve Nusayrilik Hakk\u0131nda, Ankara, Ulus Bas\u0131mevi, 1938.
\nTarsus Hars Komitesi, \u201cEti T\u00fcrkleri Hakk\u0131nda Bir Et\u00fct (Devam)\u201d, \u0130\u00e7el (1938), S. 5.
\nTarsus Hars Komitesi, \u201cEti T\u00fcrkleri Hakk\u0131nda Bir Et\u00fct\u201d, \u0130\u00e7el (1938), S. 4.
\nToros, Taha, Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131\u2019nda \u00c7ukurova, Ankara, K\u00fclt\u00fcr Bakanl\u0131\u011f\u0131 Y., 2001.
\nT\u00fcrkiye Diyanet Vakf\u0131 \u0130slam Ansiklopedisi, C. 30, \u0130stanbul, TDVY., 2005.
\nUlu\u00e7ay, \u00d6mer, Tarihte Nusayrilik, Adana, G\u00f6zde Y., 2001.
\nUral, Mihrac \u201cHatay Davas\u0131\u201d, http:\/\/mihracural.blogspot.com\/2007\/10\/hatay-davasi.html (E.T. 13. 09. 2009).
\n—\u201cHatay\u2019\u0131n Askeri \u0130\u015fgal G\u00fcn\u00fc 5 Temmuz\u201d, http:\/\/mirural.blogspot.com\/2008\/07\/antakyanin-askeri-igal-gn-4-temmuz.html (E.T. 13. 09. 2009).
\nvan Dam, Nikolaos, Suriye\u2019de \u0130ktidar M\u00fccadelesi, \u0130stanbul, \u0130leti\u015fim Y., 2000.<\/p>\n

http:\/\/mamasyria.blogspot.am\/2016\/07\/nusayriler-arap-aleviler-ve-turkiyede.html<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Hakan MERTCAN Giri\u015f Nusayriler, genel olarak kendilerini \u201cAlevi\u201d diye niteleyen, anadilleri Arap\u00e7a olan, Ortado\u011fu\u2019nun varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 halen s\u00fcrd\u00fcrebilen az say\u0131daki otantik halk\u0131ndan biridir. Genelde i\u00e7e kapal\u0131, suskunlu\u011fu kendine temel d\u00fcstur edinmi\u015f Nusayriler \u00e7ileli bir tarihin miras\u00e7\u0131lar\u0131d\u0131r. Ortodoks \u0130slam inan\u00e7 ve ya\u015fam bi\u00e7iminden farkl\u0131 bir de\u011ferler sistemine sahip olan Nusayriler, farkl\u0131 inan\u00e7 ve ya\u015fay\u0131\u015flar\u0131ndan dolay\u0131 tarih boyunca […]<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":41361,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,70,20,53],"tags":[],"class_list":["post-41359","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-haberler","category-makaleler","category-tarih-sayfalari","category-turkiyede-azinliklar"],"yoast_head":"\n*Nusayriler (Arap-Aleviler) ve T\u00fcrkiye\u2019de ulus devlet in\u015fa s\u00fcrecindeki konumlar\u0131 - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=41359\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"*Nusayriler (Arap-Aleviler) ve T\u00fcrkiye\u2019de ulus devlet in\u015fa s\u00fcrecindeki konumlar\u0131 - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Hakan MERTCAN Giri\u015f Nusayriler, genel olarak kendilerini \u201cAlevi\u201d diye niteleyen, anadilleri Arap\u00e7a olan, Ortado\u011fu\u2019nun varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 halen s\u00fcrd\u00fcrebilen az say\u0131daki otantik halk\u0131ndan biridir. Genelde i\u00e7e kapal\u0131, suskunlu\u011fu kendine temel d\u00fcstur edinmi\u015f Nusayriler \u00e7ileli bir tarihin miras\u00e7\u0131lar\u0131d\u0131r. Ortodoks \u0130slam inan\u00e7 ve ya\u015fam bi\u00e7iminden farkl\u0131 bir de\u011ferler sistemine sahip olan Nusayriler, farkl\u0131 inan\u00e7 ve ya\u015fay\u0131\u015flar\u0131ndan dolay\u0131 tarih boyunca […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=41359\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2016-07-29T07:13:14+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2016\/07\/NUSAYR\u0130LER-ARAP-ALEV\u0130LER.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"500\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"398\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"52 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=41359#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=41359\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\"},\"headline\":\"*Nusayriler (Arap-Aleviler) ve T\u00fcrkiye\u2019de ulus devlet in\u015fa s\u00fcrecindeki konumlar\u0131\",\"datePublished\":\"2016-07-29T07:13:14+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=41359\"},\"wordCount\":10356,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=41359#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2016\\\/07\\\/NUSAYR\u0130LER-ARAP-ALEV\u0130LER.jpg\",\"articleSection\":[\"Haberler\",\"Makaleler\",\"Tarih Sayfalar\u0131\",\"T\u00fcrkiye\u2019de Az\u0131nl\u0131klar\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=41359#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=41359\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=41359\",\"name\":\"*Nusayriler (Arap-Aleviler) ve T\u00fcrkiye\u2019de ulus devlet in\u015fa s\u00fcrecindeki konumlar\u0131 - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=41359#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=41359#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2016\\\/07\\\/NUSAYR\u0130LER-ARAP-ALEV\u0130LER.jpg\",\"datePublished\":\"2016-07-29T07:13:14+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=41359#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=41359\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=41359#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2016\\\/07\\\/NUSAYR\u0130LER-ARAP-ALEV\u0130LER.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2016\\\/07\\\/NUSAYR\u0130LER-ARAP-ALEV\u0130LER.jpg\",\"width\":500,\"height\":398},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=41359#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"*Nusayriler (Arap-Aleviler) ve T\u00fcrkiye\u2019de ulus devlet in\u015fa s\u00fcrecindeki konumlar\u0131\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/\",\"name\":\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\",\"name\":\"admin\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?author=7\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"*Nusayriler (Arap-Aleviler) ve T\u00fcrkiye\u2019de ulus devlet in\u015fa s\u00fcrecindeki konumlar\u0131 - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=41359","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"*Nusayriler (Arap-Aleviler) ve T\u00fcrkiye\u2019de ulus devlet in\u015fa s\u00fcrecindeki konumlar\u0131 - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","og_description":"Hakan MERTCAN Giri\u015f Nusayriler, genel olarak kendilerini \u201cAlevi\u201d diye niteleyen, anadilleri Arap\u00e7a olan, Ortado\u011fu\u2019nun varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 halen s\u00fcrd\u00fcrebilen az say\u0131daki otantik halk\u0131ndan biridir. Genelde i\u00e7e kapal\u0131, suskunlu\u011fu kendine temel d\u00fcstur edinmi\u015f Nusayriler \u00e7ileli bir tarihin miras\u00e7\u0131lar\u0131d\u0131r. Ortodoks \u0130slam inan\u00e7 ve ya\u015fam bi\u00e7iminden farkl\u0131 bir de\u011ferler sistemine sahip olan Nusayriler, farkl\u0131 inan\u00e7 ve ya\u015fay\u0131\u015flar\u0131ndan dolay\u0131 tarih boyunca […]","og_url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=41359","og_site_name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","article_published_time":"2016-07-29T07:13:14+00:00","og_image":[{"width":500,"height":398,"url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2016\/07\/NUSAYR\u0130LER-ARAP-ALEV\u0130LER.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"52 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=41359#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=41359"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e"},"headline":"*Nusayriler (Arap-Aleviler) ve T\u00fcrkiye\u2019de ulus devlet in\u015fa s\u00fcrecindeki konumlar\u0131","datePublished":"2016-07-29T07:13:14+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=41359"},"wordCount":10356,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=41359#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2016\/07\/NUSAYR\u0130LER-ARAP-ALEV\u0130LER.jpg","articleSection":["Haberler","Makaleler","Tarih Sayfalar\u0131","T\u00fcrkiye\u2019de Az\u0131nl\u0131klar"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=41359#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=41359","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=41359","name":"*Nusayriler (Arap-Aleviler) ve T\u00fcrkiye\u2019de ulus devlet in\u015fa s\u00fcrecindeki konumlar\u0131 - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=41359#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=41359#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2016\/07\/NUSAYR\u0130LER-ARAP-ALEV\u0130LER.jpg","datePublished":"2016-07-29T07:13:14+00:00","author":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=41359#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=41359"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=41359#primaryimage","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2016\/07\/NUSAYR\u0130LER-ARAP-ALEV\u0130LER.jpg","contentUrl":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2016\/07\/NUSAYR\u0130LER-ARAP-ALEV\u0130LER.jpg","width":500,"height":398},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=41359#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/akunq.net\/tr"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"*Nusayriler (Arap-Aleviler) ve T\u00fcrkiye\u2019de ulus devlet in\u015fa s\u00fcrecindeki konumlar\u0131"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/","name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e","name":"admin","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?author=7"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/41359","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=41359"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/41359\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":41362,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/41359\/revisions\/41362"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/41361"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=41359"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=41359"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=41359"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}