Vatana d\u00f6n\u00fc\u015f konusu<\/b><\/p>\n
Kemalist T\u00fcrkiye\u2019nin \u00e7abalar\u0131ndan ve b\u00fcy\u00fck devletler taraf\u0131ndan Ermeni Sorunu\u2019nun rafa kald\u0131r\u0131lmas\u0131ndan sonra, Ermeni m\u00fcltecilerin yerle\u015ftirilmesi fikrinin uygulamas\u0131na \u00f6nem verilir. T\u00fcrkiye, kendi \u00fclkesinde (Ermeni b\u00f6lgelerinde) bir \u201cErmeni milli oca\u011f\u0131\u201d d\u00fczenlenmesi \u00f6nerilerini kesinlikle reddeder. Haliyle Ermeni sorunu ile ayn\u0131 \u015fey olmamakla birlikte, Milli Ocak olu\u015fturulmas\u0131, olumlu bir etkisi yarat\u0131p, Ermeni m\u00fcltecilere, vatan topraklar\u0131nda toplu halde bulunma imk\u00e2n\u0131 ve daha sonraki m\u00fccadele perspektifi sa\u011flayabilirdi.<\/p>\n
Soyk\u0131r\u0131ma u\u011fram\u0131\u015f Bat\u0131 Ermenistan halk\u0131ndan sa\u011f kalanlara yard\u0131m etmek ve onlar\u0131 \u015fu veya bu \u00fclkede toplamak gereklili\u011fi \u00fczerinde \u00e7ok konu\u015fulur. Lakin yard\u0131m d\u00fczenleme konusunda fiili olarak hi\u00e7bir \u015fey yap\u0131lmaz. B\u00fcy\u00fck h\u00fcmanist, Milletler Cemiyeti temsilcisi, Norve\u00e7li kutup ara\u015ft\u0131rmac\u0131s\u0131 Friedyof Nansen, \u201cKand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f Halk\u201d kitab\u0131nda, devletlerin ilgisiz yakla\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131 tenkit eder.<\/p>\n
T\u00fcrkiye\u2019nin reddinden sonra, Soyk\u0131r\u0131m\u2019dan hayatta kalanlar\u0131n yerle\u015ftirilece\u011fi farkl\u0131 \u00fclkeler belirtilir. Rusya d\u0131\u015fi\u015fleri bakan\u0131 G. \u00c7i\u00e7erin, Lozan Konferans\u0131 esnas\u0131nda, 250 bin Ermeni m\u00fclteciyi kendi \u00fclkesinde kabul edebilece\u011fini a\u00e7\u0131klar, fakat bu d\u00fc\u015f\u00fcnce ger\u00e7ekle\u015fmez.<\/p>\n
Ermeni m\u00fcltecileri sorununun, acilen \u00e7\u00f6z\u00fcme ula\u015fmas\u0131 konusundaki tek ger\u00e7ek\u00e7i yol olan Sovyet Ermenistan, gerekli maddi imk\u00e2nlardan yoksundur. Buna ra\u011fmen, \u00fclke y\u00f6netimi Ermeni m\u00fcltecilerin durumuna ilgisiz kalmaz.<\/p>\n
Transkafkasya \u00dclkeleri Komiserli\u011fi sekreteri A. Myasnikyan, Kas\u0131m 1922\u2019de Rusya liderleri V. Lenin, \u0130, Stalin ve G. \u00c7i\u00e7erin\u2019e, 50 bin Ermeni\u2019nin vatana d\u00f6n\u00fc\u015flerinin tertiplenerek, Rusya ve Transkafkasya \u015fehirlerine yerle\u015ftirilmesi i\u00e7in mektupla ba\u015fvurur.<\/p>\n
Transkafkasya Merkezi Y\u00fcr\u00fctme Komitesi, 1924 y\u0131l\u0131nda, 10 bin Ermeni\u2019nin vatana d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc tertipleme konusunda bir karar al\u0131r. Ermeni Kom\u00fcnist (Bol\u015fevik) Partisi Merkez Komitesi, b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 Kuzey Kafkasya\u2019ya yerle\u015ftirmeyi planlayarak, 1925 y\u0131l\u0131nda bu \u00f6neriyi 25 bine \u00e7\u0131kar\u0131r. Daha \u00f6nce, bir kanal vas\u0131tas\u0131yla sulanmas\u0131 planlanan Sardarapat Ovas\u0131, Ermenistan\u2019a gelecek olanlar\u0131n yerle\u015fimi i\u00e7in \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Maddi imk\u00e2nlar elde etme konusunda aramalara ba\u015flan\u0131r. Sardarapat Ovas\u0131\u2019n\u0131n sulanabilmesi imk\u00e2nlar\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131racak olan, F. Nansen ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131ndaki Milletler Cemiyeti\u2019nin bir komitesi, bu ama\u00e7la 1925 y\u0131l\u0131nda Ermenistan\u2019a gelir. Komitenin geli\u015fi, Ermenistan\u2019a 50 bin m\u00fclteci yerle\u015ftirilmesi imk\u00e2n\u0131n\u0131n ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131yla ilgili, Milletler Cemiyeti\u2019nin 1923 y\u0131l\u0131nda alm\u0131\u015f oldu\u011fu kararla ilgilidir. Lakin bu plan\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in imk\u00e2nlar bulma konusundaki aramalar bir sonu\u00e7 vermez. Sorunun Sovyet y\u00f6netimiyle ilgili oldu\u011fundan dolay\u0131, Ermeni Sorunu\u2019nda oldu\u011fu gibi, vatana d\u00f6n\u00fc\u015f konusunda da bat\u0131l\u0131 devletler ad\u0131m atmaya yana\u015fmaz. \u00d6ncelikli olan sorunun siyasi y\u00f6n\u00fcd\u00fcr. F. Nansen,\u00a0 yukar\u0131da belirtilenleri t\u00fcm \u00e7\u0131plakl\u0131\u011f\u0131yla ortaya koyan kitab\u0131n\u0131 t\u00fcm bunlardan sonra yay\u0131nlar (1927).<\/p>\n
Vatana d\u00f6n\u00fc\u015f s\u00fcreci<\/b><\/p>\n
Soyk\u0131r\u0131mdan kurtulanlar\u0131n durumu, \u00f6zellikle Mezopotamya, T\u00fcrkiye, Yunanistan, Suriye, Bulgaristan ve di\u011fer \u00fclkelerde son derece ciddidir. 14 bin Vaspurakanl\u0131 (Van b\u00f6lgesi-\u00e7ev. notu) m\u00fclteci Mezopotamya\u2019da, birka\u00e7 y\u0131l boyunca \u0130ngilizlerin sa\u011flam\u0131\u015f oldu\u011fu i\u015f ve ge\u00e7im imk\u00e2nlar\u0131ndan yoksun kal\u0131r. Bu insanlar, acil yard\u0131m d\u00fczenlenmesi ricas\u0131yla Sovyet Ermenistan\u2019\u0131n kap\u0131lar\u0131n\u0131 \u00e7alar. 1,5 milyon Yunanl\u0131n\u0131n, T\u00fcrkiye\u2019den Yunanistan\u2019a g\u00f6\u00e7 ettirilmesi, Ermeni m\u00fcltecilerin zaten k\u00f6t\u00fc olan durumunu aniden daha da a\u011f\u0131rla\u015ft\u0131r\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019nin ba\u015fkentinden ise, binlerce Ermeni 1922 sonlar\u0131nda Suriye\u2019ye ve farkl\u0131 \u00fclkelere g\u00f6\u00e7 eder.<\/p>\n
1921-1922 y\u0131llar\u0131nda Sovyet Ermenistan\u2019a ilk vatana d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc ger\u00e7ekle\u015ftirenler Vaspurakanl\u0131lar olur (yakla\u015f\u0131k 9.000 ki\u015fi). 1923 y\u0131l\u0131nda T\u00fcrkiye, \u0130ran ve farkl\u0131 \u00fclkelerden, 1924 y\u0131l\u0131nda ise, hem yukar\u0131da belirtilen \u00fclkelerden, hem de Suriye ve Fransa\u2019dan vatana d\u00f6n\u00fc\u015f ger\u00e7ekle\u015ftirilir.<\/p>\n
\n
Ermenistan h\u00fck\u00fcmeti, g\u00f6\u00e7 edenlerin yerle\u015ftirilmesi konusundaki zorluklardan ve o y\u0131llarda \u015eirak b\u00f6lgesinde vuku bulan depremden \u00f6t\u00fcr\u00fc 1926 y\u0131l\u0131nda toplu g\u00f6\u00e7\u00fc durdurma karar\u0131 al\u0131r.<\/p>\n
1930\u2019lu y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131nda vatana d\u00f6n\u00fc\u015f konusunda belli bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ger\u00e7ekle\u015fir ve 1931\u2019de yeni bir toplu g\u00f6\u00e7\u00fcn d\u00fczenlenmesi karar\u0131 al\u0131n\u0131r. H\u00fck\u00fcmet ba\u015fkan\u0131 Sahak Ter-Gabrielyan konuyla ilgili olarak yurt d\u0131\u015f\u0131na giderek, Ermeni Genel Hay\u0131r Derne\u011fi ba\u015fkan\u0131 Galust G\u00fclbenkyan ile bir g\u00f6r\u00fc\u015fme yaparak derne\u011fin deste\u011fini talep eder.<\/p>\n
1931 y\u0131l\u0131nda al\u0131nan karara istinaden Ermenistan, 1932-1933 y\u0131llar\u0131nda Yunanistan, Suriye ve daha ba\u015fka \u00fclkelerden yakla\u015f\u0131k 8.000 g\u00f6\u00e7men kabul eder. Di\u011fer vatana d\u00f6n\u00fc\u015f etkinli\u011fi 1936 y\u0131l\u0131nda (sonuncusu 1946\u2019da) ger\u00e7ekle\u015ftirilir. 1.800 Fransal\u0131 Ermeni vatana d\u00f6n\u00fc\u015f yaparken, besteci Komitas\u2019\u0131n (So\u011fomon So\u011fomonyan) cenazesi de getirilip, kendi ismini ta\u015f\u0131yan panteonda defnedilir.<\/p>\n
Yakla\u015f\u0131k 42 bin ki\u015fi, 1920-1930\u2019lu y\u0131llarda Sovyet Ermenistan\u2019a d\u00f6n\u00fc\u015f yapar. Vatana d\u00f6nmek isteyenlerin say\u0131s\u0131 \u00e7ok daha fazlad\u0131r. Lakin Sovyet Ermenistan\u2019\u0131n imk\u00e2nlar\u0131 son derece k\u0131s\u0131tl\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Vatana d\u00f6n\u00fc\u015f s\u00fcreci, \u00fclkede ba\u015f g\u00f6steren siyasi bask\u0131 \u015fartlar\u0131nda 1937 y\u0131l\u0131nda durdurulur. Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti h\u00fck\u00fcmetine ba\u011fl\u0131 g\u00f6\u00e7 komitesi ve bu sorunlarla ilgilenen, Ermenistan\u2019a Yard\u0131m Komitesi kurulur.<\/p>\n
\u00c7eviren: Diran Lokmag\u00f6zyan<\/b><\/p>\n
http:\/\/www.findarmenia.com\/arm\/history\/28\/618<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Vatana d\u00f6n\u00fc\u015f konusu Kemalist T\u00fcrkiye\u2019nin \u00e7abalar\u0131ndan ve b\u00fcy\u00fck devletler taraf\u0131ndan Ermeni Sorunu\u2019nun rafa kald\u0131r\u0131lmas\u0131ndan sonra, Ermeni m\u00fcltecilerin yerle\u015ftirilmesi fikrinin uygulamas\u0131na \u00f6nem verilir. T\u00fcrkiye, kendi \u00fclkesinde (Ermeni b\u00f6lgelerinde) bir \u201cErmeni milli oca\u011f\u0131\u201d d\u00fczenlenmesi \u00f6nerilerini kesinlikle reddeder. Haliyle Ermeni sorunu ile ayn\u0131 \u015fey olmamakla birlikte, Milli Ocak olu\u015fturulmas\u0131, olumlu bir etkisi yarat\u0131p, Ermeni m\u00fcltecilere, vatan topraklar\u0131nda toplu […]<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65,1],"tags":[],"class_list":["post-38718","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ermenilerin-tarihi","category-haberler"],"yoast_head":"\n