{"id":38057,"date":"2016-01-12T01:57:18","date_gmt":"2016-01-12T06:57:18","guid":{"rendered":"http:\/\/akunq.net\/tr\/?p=38057"},"modified":"2016-01-12T01:57:18","modified_gmt":"2016-01-12T06:57:18","slug":"hafiza-cakmalari-esliginde-kastamonuya-aile-koklerine-bir-yolculuk","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=38057","title":{"rendered":"Haf\u0131za \u00e7akmalar\u0131 e\u015fli\u011finde Kastamonu\u2019ya aile k\u00f6klerine bir yolculuk"},"content":{"rendered":"

\"Haf\u0131za<\/a>Arlene Avakian<\/a><\/b><\/p>\n

ABD\u2019de Massachusetts \u00dcniversitesi\u2019nde Kad\u0131n, Toplumsal Cinsiyet ve Cinsellik \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 B\u00f6l\u00fcm\u00fc Ba\u015fkan\u0131 olan Arlene Voski Avakian, T\u00fcrkiye\u2019ye ilk kez 2009\u2019da Hrant Dink An\u0131s\u0131na At\u00f6lye \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 toplant\u0131s\u0131 i\u00e7in geldi. Aslen Kastamonulu olan ailesinin izlerinin pe\u015finde ge\u00e7ti\u011fimiz yaz bu \u015fehre de giden Avakian, yola \u00e7\u0131kana kadar y\u0131llar boyu i\u00e7inden ge\u00e7ti\u011fi b\u00fct\u00fcn duygular\u0131, Kastamonu\u2019da ailesinden hat\u0131rlar ararken hissettiklerini ve \u015fehrin bug\u00fcn\u00fcnde halkla, devlet daireleri ile bulu\u015fmalar\u0131n\u0131 olanca samimiyeti ile yaz\u0131ya d\u00f6kt\u00fc.<\/strong><\/em><\/p>\n

A\u011fustos 2015\u2019te, dedem Hampartzum ve anneannem Elmas Tutuian\u2019\u0131n tan\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131, evliliklerinin 11 y\u0131l\u0131n\u0131 ge\u00e7irdikleri, \u00e7ocuklar\u0131 Arsenik, A\u015fot ve annem Bercuhi\u2019yi d\u00fcnyaya getirdikleri \u015fehir olan Kastamonu\u2019yu ziyaret ettim.\u00a0<\/p>\n

Anneannem Elmas\u2019\u0131n dedi\u011fine g\u00f6re, dedem orduya al\u0131nana kadar – ki kendisini bir daha g\u00f6rmemi\u015fler – Kastamonu\u2019da \u00e7ok huzurlu ve mutlu bir hayatlar\u0131 varm\u0131\u015f. Dedemin ard\u0131ndan anneannem, yengem ve \u00e7ocuklar\u0131 da evlerini ter etmeye zorlanm\u0131\u015flar ve ka\u011fn\u0131 \u00fczerinde anneannemin ismini bilmedi\u011fi bir yere g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fler. Anneannemin \u201ca\u011falar\u201d olarak anlatt\u0131\u011f\u0131 iki erkek karde\u015fin evinde tek g\u00f6z bir odada hep birlikte kalmaya ba\u015flam\u0131\u015flar.<\/p>\n

Daha sonra jandarmalar anneannemin sekiz ya\u015f\u0131ndaki o\u011flu A\u015fot\u2019u alm\u0131\u015flar, \u201cT\u00fcrkle\u015ftirmek\u201d \u00fczere. Anneannem, di\u011fer iki \u00e7ocu\u011fu Arsenik ve Bercuhi\u2019yi yengesine b\u0131rakarak, jandarmalar\u0131n A\u015fot\u2019u g\u00f6t\u00fcrd\u00fcklerini s\u00f6yledikleri Daday\u2019a ula\u015fmak i\u00e7in da\u011flar boyunca y\u00fcr\u00fcmeye ba\u015flam\u0131\u015f. Onu buldu\u011funda, onun i\u00e7in geri gelece\u011fine s\u00f6z vererek bir polis komiserinin yard\u0131m\u0131n\u0131 almak \u00fczere Kastamonu\u2019ya y\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f. Dedem Hampartzum\u2019un arkada\u015f\u0131 olan bu komiser, daha \u00f6ncesinde anneannemi korkun\u00e7 \u015feylerin olaca\u011f\u0131 ve M\u00fcsl\u00fcman olmas\u0131 gerekti\u011fi konusunda uyarm\u0131\u015f bir memurmu\u015f. O d\u00f6nemde bunu reddeden anneannem, bu sefer A\u015fot\u2019u ve ailesini Kastamonu\u2019ya geri getirmek i\u00e7in din de\u011fi\u015ftirmeyi kabul etmi\u015f. Anneannem benimle bu hik\u00e2yeyi payla\u015ft\u0131\u011f\u0131nda ben gen\u00e7 bir ergen olarak \u00e7aresizce 1950\u2019lerin Amerika\u2019s\u0131n\u0131n k\u00fclt\u00fcr\u00fcyle kayna\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m, onun tektiple\u015ftiren temsillerinden farkl\u0131la\u015fmamaya \u00f6zen g\u00f6sterdi\u011fim bir d\u00f6nemdeydim.<\/p>\n

Anneannemin Ermeni soyk\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n bir kurban\u0131 ve kurtulan\u0131 oldu\u011funa dair hi\u00e7bir fikrim yoktu o zaman. Soyk\u0131r\u0131m ya da di\u011fer travmatik olaylardan kurtulan di\u011fer ailelerin aksine, benim ailem, ne 1915 \u00f6ncesi ne de sonras\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019deki deneyimleri hakk\u0131nda hi\u00e7 konu\u015fmazd\u0131. Eski \u00fclkeden ve oray\u0131 ziyaret etme niyetinden bahseden kimse olmad\u0131 ailede. Ta ki anneannem 1969\u2019da, 82 ya\u015f\u0131ndayken, d\u00f6rt ay kalmak \u00fczere \u0130stanbul\u2019a gidene kadar.\u00a0<\/p>\n

Zaman\u0131n\u0131 bekleyen hik\u00e2ye<\/b><\/p>\n

Anneannemin hik\u00e2yesi on y\u0131llarca bilincimin arkas\u0131nda sakl\u0131 kald\u0131. 1970\u2019lerin sonunda, yeni yeni geli\u015fmekte olan kad\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan ve bu alan\u0131n kad\u0131n hik\u00e2yelerine yapt\u0131\u011f\u0131 vurgudan \u00e7ok etkilenmi\u015f olarak anneannemin hik\u00e2yesini bir kez daha dinlemek istedim. Ayn\u0131 zamanda bu d\u00f6nemde, soyk\u0131r\u0131m miras\u0131na sahip bir Amerikal\u0131 Ermeni olman\u0131n politik duru\u015fumu nas\u0131l \u015fekillendirdi\u011fini, toplumsal cinsiyetin in\u015fas\u0131nda \u0131rk\/etnisite ve s\u0131n\u0131f\u0131n oynad\u0131\u011f\u0131 role yapt\u0131\u011f\u0131m vurgular\u0131 nas\u0131l g\u00fc\u00e7lendirdi\u011fini fark etmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131m. Kendimi hem politik hem duygusal olarak anlamak i\u00e7in anneannemin hik\u00e2yesine ve hayat\u0131mdaki etkisine daha derinden bakmam gerekiyordu.<\/p>\n

Anneannem, teyzem ve annemle 1915 deneyimleri \u00fczerine ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fimiz g\u00f6r\u00fc\u015fmeler \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fcyd\u00fc, ancak Kastamonu\u2019daki hayatlar\u0131 hakk\u0131nda \u00e7ok az \u015fey \u00f6\u011frenebilmi\u015ftim. Ne Kastamonu\u2019yu, ne de T\u00fcrkiye\u2019nin herhangi bir yerini, ziyaret etmek ise akl\u0131m\u0131n ucundan ge\u00e7miyordu.\u00a0<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019ye ilk ad\u0131m<\/b><\/p>\n

2009 y\u0131l\u0131nda, Hrant Dink An\u0131s\u0131na At\u00f6lye \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 kapsam\u0131nda \u2018Osmanl\u0131 Topraklar\u0131nda Toplumsal Cinsiyet, Etnisite ve Ulus-Devlet\u2019 \u00fczerine konu\u015fmam i\u00e7in bir davet ald\u0131m. \u0130lk ba\u015fta davet e-postas\u0131n\u0131 silmeye \u00e7ok yakla\u015fm\u0131\u015fken, sonunda kat\u0131lmaya karar verdim. O zaman Kastamonu\u2019nun nerede oldu\u011funu ve \u0130stanbul\u2019a ne kadar uzak oldu\u011funu merak ettim ama asla ziyaret etmeyi d\u00fc\u015f\u00fcnmedim. Ailemin verdi\u011fi onca kay\u0131p ve \u00e7ekti\u011fi onca \u0131zd\u0131rab\u0131n ard\u0131ndan oray\u0131 ziyaret etmeyi akl\u0131m\u0131n ucundan bile ge\u00e7irmedim – ki \u0130stanbul\u2019da olmak bile beni yeterince zorlayacakt\u0131.<\/p>\n

Konferans ak\u0131llara durgunluk vericiydi. Sadece soyk\u0131r\u0131m \u00fczerine de\u011fil, politik olarak benim de durdu\u011fum yerden toplumsal cinsiyet, \u0131rk\/etnisite, s\u0131n\u0131f ve cinsellik \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fan onca insanla tan\u0131\u015fmak beni \u015fa\u015fk\u0131na \u00e7evirdi. O zamandan beri ayn\u0131 zamanda hem \u00e7ok tan\u0131d\u0131k ve hem \u00e7ok korkutucu olan bu topraklara bir\u00e7ok kez geri geldim. Ancak Kastamonu\u2019ya gitmeye karar vermem ancak T\u00fcrkiye\u2019ye yedi kez geldikten sonra, partnerim Martha ve sevgili arkada\u015f\u0131m Ay\u015fe G\u00fcl\u2019\u00fcn beni g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u015fekilde te\u015fvik etmesiyle ger\u00e7ekle\u015fecekti. Hep beraber gidecek ve bir gece kalacakt\u0131k.<\/p>\n

Karar\u0131m\u0131 verdikten sonra bile se\u00e7imim konusunda emin de\u011fildim. Annemin do\u011fum yeri olan ama hakk\u0131nda neredeyse hi\u00e7bir \u015fey bilmedi\u011fim \u015fehre gitmenin anlam\u0131 neydi? Ailemin hikayesini b\u00f6l\u00fck p\u00f6r\u00e7\u00fck biliyordum. Elmas\u2019\u0131n iki ya\u015f\u0131ndayken annesini kaybetti\u011fini, aileden bir ba\u015fkas\u0131yla evli olan ablas\u0131 Turfanda\u2019n\u0131n babalar\u0131n\u0131 gen\u00e7 Elmas\u2019\u0131 yanlar\u0131na vermesi i\u00e7in ikna etti\u011fini ve Sivas\u2019ta ya\u015fayan Donigyan\u2019lar\u0131n Elmas 17 ya\u015f\u0131na girmeden bir s\u00fcre \u00f6nce Kastamonu\u2019ya ta\u015f\u0131nd\u0131klar\u0131n\u0131 biliyordum.<\/p>\n

Bir foto\u011fraf\u0131n anlatt\u0131\u011f\u0131<\/b><\/p>\n

Anneannem Kastamonu\u2019da evlenmi\u015fti: Turfanda\u2019n\u0131n kocas\u0131 Arakel’in arkada\u015f\u0131 ve kom\u015fusu Hampartzum Tutuian ile. Dedem hakk\u0131nda \u00e7ok az bilgiye sahip olmama ra\u011fmen anneannemin saklamay\u0131 ba\u015fard\u0131\u011f\u0131 bir aile foto\u011fraf\u0131ndan nas\u0131l g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc biliyordum. 1915 \u00f6ncesinde \u00e7ekilmi\u015f bu foto\u011frafta, sandalyeye oturmu\u015f \u00e7ok yak\u0131\u015f\u0131kl\u0131 Hampartzum\u2019un sa\u011f\u0131nda Elmas, iki yan\u0131nda ise k\u00fc\u00e7\u00fck o\u011flu A\u015fot ve en k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuk olan Bercuhi duruyor, en b\u00fcy\u00fck \u00e7ocuklar\u0131 Arsenik ise Elmas\u2019\u0131n sa\u011f taraf\u0131nda duruyor.<\/p>\n

Foto\u011fraf d\u0131\u015far\u0131dan ba\u015fka bir \u015fey g\u00f6r\u00fcnmesin diye boyal\u0131 bir arka plan\u0131n \u00f6n\u00fcnde \u00e7ekilmi\u015f ama ben hala kendimi bu y\u00fcz y\u0131ldan eski foto\u011frafa bakarken, hayatlar\u0131na dair bir \u015fey g\u00f6rebilme umudu ta\u015f\u0131rken buluyorum. Dedemle ilgili bildi\u011fim \u015feyler ise, Hampartzum\u2019un dokumac\u0131l\u0131k i\u015fi yapt\u0131\u011f\u0131; ailenin bah\u00e7eli b\u00fcy\u00fck bir evde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131, ve anneannemin \u00e7ama\u015f\u0131r, temizlik ve yemek i\u00e7in yard\u0131mc\u0131lara sahip oldu\u011fu.<\/p>\n

Teyzem ve amcam Ermeni okuluna gitmi\u015fler ger\u00e7i ama ya\u015fad\u0131klar\u0131 yerde yaln\u0131zca Ermeniler yokmu\u015f. 1915\u2019te Kastamonu\u2019daki Ermenilerin ya \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ya da evlerinden zorla \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 varsaym\u0131\u015ft\u0131m ama kesin bir bilgim yoktu – ta ki 1914 \u00f6ncesinde Kastamonu\u2019da 10000 Ermeni\u2019nin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ve hayatta kalan birka\u00e7\u0131n\u0131n Meskene, Der Zor ve Abuharar\u2019a ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 Raymond Kevorkian\u2019\u0131n yak\u0131n zamanda payla\u015ft\u0131\u011f\u0131 sars\u0131c\u0131 ara\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131 okuyana kadar.<\/p>\n

Neyi hat\u0131rlamak neyi unutmak<\/b><\/p>\n

Travmatik tarihler genelde haf\u0131za mek\u00e2nlar\u0131n\u0131n duygusal etkisini artt\u0131r\u0131rlar ama ben ailemin Kastamonu\u2019daki hayat\u0131yla ilgili o kadar az bilgiye sahiptim ki esas kayg\u0131m orada olman\u0131n bana ya hi\u00e7bir \u015fey hissettirmemesi, ya da kendimi hissetmem beklenen duygular\u0131n i\u00e7inde biraz yapay olarak bulmakt\u0131. B\u00fct\u00fcn bu duygularla Kastamonu\u2019ya do\u011fru yola \u00e7\u0131kmak \u00fczere u\u00e7a\u011fa bindim. Bir sonraki 24 saat boyunca hissettiklerim ise bir dizi anl\u0131k \u0131\u015f\u0131k \u00e7akmas\u0131 gibiydi \u2013 geli\u015fleri gibi kaybolu\u015flar\u0131 da ani olan g\u00fc\u00e7l\u00fc duygusal parlamalar. Ailemin orada olmu\u015f oldu\u011fu, o sokaklarda y\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f, o \u00e7ar\u015f\u0131larda ticaret yapm\u0131\u015f, o d\u00fckk\u00e2nlarda al\u0131\u015fveri\u015f yapm\u0131\u015f oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fini bedenimde hissettiren anl\u0131k \u00e7akmalar.<\/p>\n

\u0130lk \u00e7akmay\u0131 u\u00e7ak al\u00e7al\u0131rken ya\u015fad\u0131m. D\u0131\u015far\u0131ya bakt\u0131\u011f\u0131mda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm sarp da\u011flar, anneannemin 30 k\u00fcsur y\u0131l \u00f6nce yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z g\u00f6r\u00fc\u015fmelerdeki sesini getirdi bana. Ashot\u2019u almak i\u00e7in y\u00fcr\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc Daday yollar\u0131nda ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131 anlatt\u0131\u011f\u0131 Ermenice kelimeleri duydum; \u201cO da\u011flarda yaln\u0131z\u0131m, beni duyuyor musun? Karanl\u0131k. Yol yok. Hi\u00e7bir \u015fey yok. Yaln\u0131z\u0131m. Anl\u0131yor musun?\u201d O da\u011flar\u0131 g\u00f6r\u00fcnce, anneannemi onlar\u0131n \u00fczerinde y\u00fcr\u00fcrken hissettim; korkmu\u015f ama o\u011flunu geri almak i\u00e7in kararl\u0131. Sonra u\u00e7ak indi ve Kastamonu\u2019ya geldi\u011fimiz anonsu yap\u0131ld\u0131. K\u00fc\u00e7\u00fck terminale do\u011fru y\u00fcr\u00fcmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131mda anneannemin varl\u0131\u011f\u0131 gitmi\u015fti.<\/p>\n

\u0130\u00e7inden ge\u00e7en bir nehir ve etraf\u0131n\u0131 \u00e7evreleyen tepeleri olan bu g\u00fczel k\u00fc\u00e7\u00fck \u015fehrin sokaklar\u0131nda y\u00fcr\u00fcmeye ba\u015flad\u0131k. Tahmin edilebilece\u011fi gibi \u00e7ok az ki\u015fi \u0130ngilizce konu\u015fabiliyordu ve ileti\u015fimimiz Ay\u015fe G\u00fcl arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla oluyordu.<\/p>\n

Ay\u015fe G\u00fcl, otel \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131ndan Kastamonu\u2019nun tekstil \u00fcr\u00fcnleriyle tan\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve \u00fcr\u00fcnlerin sat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 sokaklar\u0131 \u00f6\u011frenmi\u015fti. \u00dczerinde b\u00fcy\u00fck siyah desenlerin oldu\u011fu krem rengi kuma\u015ftan masa \u00f6rt\u00fcleri, hal\u0131 ve \u00f6nl\u00fcklerin vitrinlerde sergilendi\u011fi bir caddeye geldik. Daha \u00f6nce hi\u00e7 b\u00f6yle \u015feyler g\u00f6rmemi\u015ftim ve bir masa \u00f6rt\u00fcs\u00fcn\u00fcn ucunu tuttu\u011fumda, teyzemin bana babas\u0131n\u0131n kuma\u015fa bask\u0131 yapmak i\u00e7in bir makine icat etti\u011fini anlatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlad\u0131m ve bir \u00fcrperme hissettim. Hampartzum hakk\u0131nda bildi\u011fim \u00e7ok az say\u0131da \u015feyi teyzemden \u00f6\u011frenmi\u015ftim.<\/p>\n

Anneannem ara s\u0131ra dedemden bahsederdi, ama yorumlar\u0131 hep ayn\u0131yd\u0131 \u2013 d\u00fcnyadaki en m\u00fckemmel ve zeki adam oydu. S\u00fcrekli bunu tekrarlard\u0131. Ama \u015fimdi Kastamonu\u2019nun ta\u015f bask\u0131 dokumalar\u0131yla \u00e7evriliyken, bu desenlerin onun tasarlad\u0131\u011f\u0131 makineyle bas\u0131l\u0131p bas\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 merak ediyordum. Kastamonu\u2019nun bu \u00f6zel tekstil \u00fcr\u00fcnleriyle tan\u0131nmas\u0131n\u0131 o sa\u011flam\u0131\u015f olabilir miydi? Kendimiz ve arkada\u015flar\u0131m\u0131z i\u00e7in masa \u00f6rt\u00fcs\u00fc ald\u0131k ve ben Hampartzum Tutuian\u2019a k\u00fc\u00e7\u00fck bir ba\u011f hissederek oradan ayr\u0131ld\u0131m.<\/p>\n

S\u0131kt\u0131\u011f\u0131m o el<\/b><\/p>\n

\u00d6\u011fle yeme\u011fi i\u00e7in yedi\u011fimiz lezzetli past\u0131rmal\u0131 pidenin ard\u0131ndan \u2013 anneannem hi\u00e7bir zaman i\u00e7ine past\u0131rma koymam\u0131\u015f olsa da buna \u201cetli ekmek\u201d derdi \u2013 arkeoloji m\u00fczesine gittik. M\u00fczenin bek\u00e7isi olduk\u00e7a ilgin\u00e7 koleksiyon hakk\u0131nda sahip oldu\u011fu zengin bilgisini, \u00f6zellikle \u00fczerinde kad\u0131n fig\u00fcr\u00fc bulunan eserlere odaklanarak gururla payla\u015f\u0131yordu ama Ay\u015fe G\u00fcl ona neden Ermeniler hakk\u0131nda bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sordu\u011funda, Kastamonu\u2019da Ermenilerin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. \u015eu anda \u015fehirde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildi\u011fi sadece iki Ermeni vard\u0131: bilinen en iyi araba tamircisi ve \u201cm\u00fckemmel bir insan\u201d olan bir ayakkab\u0131c\u0131.<\/p>\n

Ay\u015fe G\u00fcl ona 1915\u2019te anneannemin burada ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi ve bek\u00e7i hi\u00e7 teredd\u00fcts\u00fcz elimi s\u0131kmak istedi. O kocaman eliyle ellerimi kavrad\u0131 ve g\u00f6zlerimin i\u00e7ine bakt\u0131. Bek\u00e7inin, \u015fehrinde ya\u015fam\u0131\u015f olan 10.000 Ermeni\u2019nin \u00f6l\u00fcm\u00fcnden ve hayatlar\u0131n\u0131n bu \u015fehirden silinmi\u015f olmas\u0131ndan bihaber olmas\u0131, ailemin, insanlar\u0131m\u0131n burada yok edilmi\u015f olmalar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda hissetti\u011fim k\u0131zg\u0131nl\u0131k ve ac\u0131y\u0131 bir nebze de olsa hafifletiyordu. Bir Ermeni ile ki\u015fisel bir ili\u015fkisi olmam\u0131\u015fsa, Anadolu\u2019daki pek \u00e7ok insan gibi onun da Ermenilerin asl\u0131nda bu k\u00f6ylerde, kasabalarda veya \u015fehirlerde ya\u015famam\u0131\u015f olduklar\u0131na dair varsay\u0131m\u0131 sorgulamak i\u00e7in bir sebebi olmam\u0131\u015ft\u0131 belki de.\u00a0<\/p>\n

Devlet dairesi korkusu<\/b><\/p>\n

Bir sonraki dura\u011f\u0131m\u0131z bir devlet dairesiydi. Ay\u015fe G\u00fcl Kastamonu\u2019yu ziyaret etmem i\u00e7in beni ikna etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, n\u00fcfus m\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcnden ailemle ilgili daha fazla bilgiye ula\u015fabilece\u011fimiz ihtimalinden de bahsetmi\u015fti. Elmas Tutuian\u2019\u0131n anneannem oldu\u011funu kan\u0131tlayan belgelerle z\u0131rhl\u0131 olarak, otomatik silahl\u0131 n\u00f6bet\u00e7iler taraf\u0131ndan korunan b\u00fcy\u00fck N\u00fcfus M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc binas\u0131na do\u011fru yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131mda, T\u00fcrkiye devletinin temsilleriyle ilk kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131mda \u2013 \u00f6rne\u011fin, kocaman bayraklar, ilk geldi\u011fim y\u0131lda \u0130stiklal Caddesi\u2019ndeki polisler kar\u015f\u0131s\u0131nda \u2013 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m korku geri gelmi\u015fti.<\/p>\n

T\u00fcrkiye devletinin resmi memurlar\u0131ndan Ermeni ailemle ilgili bilgi vermelerini isteyecektim. Mideme bir a\u011fr\u0131 girdi ve olabildi\u011fince h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde ko\u015farak oradan ka\u00e7mak istedim, ama Martha ve Ay\u015fe G\u00fcl ile sarmalanm\u0131\u015f olarak basamaklardan yukar\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131m.<\/p>\n

Bilgisayarl\u0131 bir masada oturan bir adama y\u00f6nlendirildik ve kar\u015f\u0131s\u0131na oturduk. Ay\u015fe G\u00fcl ailem hakk\u0131nda sorular sormaya ba\u015flad\u0131, Arlene Avakian ve Elmas Tutuian dedi\u011fini duydu\u011fumda, getirdi\u011fim belgeleri s\u0131k\u0131ca tutan ellerimin yap\u0131\u015f yap\u0131\u015f ve so\u011fuk oldu\u011funu fark ettim. Adam Ay\u015fe G\u00fcl\u2019e N\u00fcfus M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcnde 1940\u2019lardan \u00f6nceye dair hi\u00e7bir belge olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylerken bana d\u00f6nd\u00fc ve g\u00f6zlerime bakt\u0131. T\u00fcm belgeler Ankara\u2019ya ta\u015f\u0131nm\u0131\u015ft\u0131. Oradaki genel m\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011fe giderek sormam\u0131z\u0131 ya da Amerika\u2019da konsolosluktan bilgi talep etmemizi sal\u0131k verdi. S\u0131kt\u0131\u011f\u0131m ellerimi tekrar a\u00e7t\u0131m ve ben de ona g\u00fcl\u00fcmsedim.<\/p>\n

Ak\u015fam\u0131n sonunda otele geri d\u00f6nd\u00fck ve anneannemle 1979\u2019da yapt\u0131\u011f\u0131m g\u00f6r\u00fc\u015fme kayd\u0131ndan Kastamonu\u2019dan Daday\u2019a y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fcnden bahsetti\u011fi k\u0131sm\u0131 bulduk. Anneannemin eski bir Kastamonu evi olan otel odas\u0131nda yank\u0131lanan sesi, t\u00fcm kayg\u0131lar\u0131ma ra\u011fmen \u00e7\u0131kabildi\u011fim bu anlaml\u0131 yolculu\u011fa g\u00fc\u00e7l\u00fc bir son nokta oldu.<\/p>\n

\u015eimdi gitmek ve ke\u015ffetmek istiyorum<\/b><\/p>\n

Ama Kastamonu\u2019da olmak, sokaklar\u0131nda y\u00fcr\u00fcmek, sadece k\u00fc\u00e7\u00fck par\u00e7alar. O foto\u011fraftaki pozu verdikleri zamanlarda anneannem ve dedemin hayatlar\u0131n\u0131n nas\u0131l oldu\u011funu, yani hayatlar\u0131 parampar\u00e7a olmadan \u00f6nce nas\u0131l ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131 muhtemelen asla tam olarak bilemeyece\u011fim. Hampartzum\u2019un nas\u0131l \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc asla bilemeyece\u011fim. Ailemin neden \u00f6lene dek y\u00fcr\u00fct\u00fclmedi\u011fini, neden at arabas\u0131 ile ta\u015f\u0131nd\u0131klar\u0131n\u0131 ve neden bir eve yerle\u015ftirilip beslendiklerini asla bilemeyece\u011fim. Amcam\u0131n T\u00fcrkler taraf\u0131ndan ne kadar s\u00fcre tutuldu\u011funu, o s\u0131rada neler ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bu deneyimin hayat\u0131n\u0131 nas\u0131l etkiledi\u011fini asla bilemeyece\u011fim. Anneannem gitti\u011finde annem ve teyzeme ne oldu\u011funu, travmatik bir zamandaki bu ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131n onlar\u0131n hayat\u0131n\u0131 nas\u0131l \u015fekillendirdi\u011fini asla bilemeyece\u011fim. Ama onlar\u0131n yuvas\u0131, memleketi olmu\u015f olan \u015fehri az da olsa deneyimledim ve \u0131\u015f\u0131k \u00e7akmas\u0131 gibi ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m o anlar\u0131n \u00fczerimdeki etkileri h\u00e2l\u00e2 devam ediyor\u2026<\/p>\n

Y\u0131llar boyunca Kastamonu\u2019yu ziyaret etmek konusunda teredd\u00fctte olan ben, \u015fimdi tekrar gitmek istiyorum ve bu sefer Ermenilerin ya\u015fam\u0131\u015f olabilecekleri, kiliselerinin, okullar\u0131n\u0131n bulundu\u011fu yerleri ke\u015ffetmek istiyorum. Ailesi Kastamonu\u2019da ya\u015fam\u0131\u015f di\u011fer Ermenileri bulmak ve par\u00e7alar\u0131m\u0131z\u0131 birle\u015ftirmek istiyorum. Belki de bu \u015fekilde Kastamonu\u2019da Ermenilerden kalan bo\u015flu\u011fu biraz olsun doldurabiliriz.<\/p>\n

(\u00c7eviri: Dilara \u00c7al\u0131\u015fkan)<\/p>\n