{"id":37643,"date":"2015-12-05T03:22:12","date_gmt":"2015-12-05T08:22:12","guid":{"rendered":"http:\/\/akunq.net\/tr\/?p=37643"},"modified":"2015-12-05T03:22:12","modified_gmt":"2015-12-05T08:22:12","slug":"prof-taner-akcam-1915te-ermeni-ayaklanmalari-oldugu-iddiasi-yalan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=37643","title":{"rendered":"Prof. Taner Ak\u00e7am: 1915’te Ermeni ayaklanmalar\u0131 oldu\u011fu iddias\u0131 yalan"},"content":{"rendered":"

\"Taner<\/a>‘1915’te g\u00f6\u00e7 yolunda su\u00e7u K\u00fcrtlere y\u0131k\u0131yorlar, peki Suriye’ye yerle\u015ftirilen Ermeniler niye \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc?’<\/i><\/b><\/p>\n

Ermeni katliam\u0131n\u0131n \u00fczerinden bir y\u00fczy\u0131l ge\u00e7ti.<\/i><\/b><\/p>\n

24 Nisan yakla\u015f\u0131rken tart\u0131\u015fmay\u0131 ba\u015flatan Papa Francis<\/b>‘in katliam\u0131 “genel olarak ge\u00e7en y\u00fczy\u0131l\u0131n ilk soyk\u0131r\u0131m\u0131 olarak kabul edilen<\/i>\u201d ifadesi oldu. Papa Francis\u2019in s\u00f6zlerine Vatikan\u2019dan \u201cAl\u0131nt\u0131 ba\u011flam\u0131nda kulland\u0131<\/i>\u201d d\u00fczeltmesi geldi ancak bu a\u00e7\u0131klama Francis\u2019in baz\u0131 T\u00fcrkiyeli siyaset\u00e7ilerin hedefi haline gelmesine engel olmad\u0131.\u00a0Ba\u015fbakan Ahmet Davuto\u011flu<\/b>\u00a0katliamla ilgili yapt\u0131\u011f\u0131 taziye a\u00e7\u0131klamas\u0131nda \u201cErmenilerin hat\u0131ras\u0131na sahip \u00e7\u0131kmak tarihi ve insani g\u00f6revimiz\u201d <\/i>dedi, ancak 1915\u2019in k\u00f6t\u00fc hat\u0131ralar\u0131n\u0131 \u201csoyk\u0131r\u0131m\u201d olarak niteleyenleri miting meydanlar\u0131nda hedef ald\u0131, Papa Francis\u2019e \u0130spanya\u2019da 13. y\u00fczy\u0131lda kurulan engizisyon mahkemelerini hat\u0131rlatt\u0131.<\/p>\n

100. y\u0131lda Almanya, Avusturya, \u00c7ek Cumhuriyeti, Rusya ve Avrupa Parlamentosu, ya\u015fanan kitlesel k\u0131y\u0131m\u0131 “soyk\u0131r\u0131m” olarak tan\u0131rken ABD Ba\u015fkan\u0131 Barack Obama <\/b>\u201cB\u00fcy\u00fck felaket<\/i>\u201d ifadesini yineledi.<\/p>\n

T\u00fcrkiye kamuoyu \u201cSoyk\u0131r\u0131m m\u0131, de\u011fil mi\u201d tart\u0131\u015fmas\u0131 yaparken ezberler tekrarland\u0131 ve \u201cSoyk\u0131r\u0131m de\u011fil\u201d pozisyonu alanlar\u0131n \u00f6nde gelen arg\u00fcmanlar\u0131ndan biri yine \u201cErmeni ayaklanmas\u0131\u201d oldu.<\/p>\n

ABD\u2019deki Clark \u00dcniversitesi\u2019nde \u00f6\u011fretim \u00fcyesi Prof. Dr. Taner Ak\u00e7am <\/b>bu \u201cbilgi\u201dyi sorguluyor ve \u201cSistemli ve d\u00fczenli bir Ermeni ayaklanmas\u0131 daha sonra icat edildi. B\u00f6yle bir \u015fey var olsayd\u0131, belgeleri olurdu<\/i>\u201d diyor.\u00a0Ak\u00e7am s\u00f6zlerine \u015f\u00f6yle devam ediyor:<\/p>\n

\u201cBunlar\u0131n yalan oldu\u011funu kavramak bile insana ac\u0131 veriyor. Ayaklanma dedikleri olaylara tek tek bakarsan\u0131z ne dedi\u011fimi anlars\u0131n\u0131z. Genelkurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n 8 ciltlik eserinde yay\u0131nland\u0131 bu belgeler. Ama galiba kimsenin okudu\u011fu yok… \u00d6rne\u011fin, Ermeni ayaklanmas\u0131 dedikleri Zeytun sadece askerden ka\u00e7an gen\u00e7lerle \u00e7at\u0131\u015fma… Zeytun Ermeni halk\u0131 da gen\u00e7lerin tutumunu onaylam\u0131yor. Bitlis\u2019de Ta\u015fnak temsilcisi, Askeri y\u00f6netici ile birlikte hareket ediyor. Bunlar\u0131n hepsi b\u00f6lgeden yazan subaylar\u0131n raporlar\u0131nda yer al\u0131yor.\u201d<\/i><\/p>\n

Y\u00fcksek sesle yap\u0131lan soyk\u0131r\u0131m tart\u0131\u015fmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda unutulan \u201c1915\u2019te ne oldu?\u201d sorusuna Prof. Taner Ak\u00e7am\u2019\u0131n verdi\u011fi yan\u0131tlar \u015f\u00f6yle:<\/p>\n

-1915 olaylar\u0131n\u0131 nas\u0131l tan\u0131mlamal\u0131y\u0131z? Soyk\u0131r\u0131m m\u0131, tehcir mi, katliam m\u0131?<\/b><\/p>\n

Bu s\u00f6ylenilen tan\u0131mlar\u0131n hepsi do\u011fru. Bu bir soyk\u0131r\u0131m. \u00c7ok basit bir nedenden dolay\u0131 soyk\u0131r\u0131m. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u201csoyk\u0131r\u0131m\u201d kelimesini bulan ki\u015fi Rafael Lemkin, kelimeyi Ermenilere yap\u0131lanlardan dolay\u0131 buldu. \u015eimdi penisilin ilac\u0131n\u0131 bulan adam, ben \u015fu hastal\u0131k i\u00e7in bir ila\u00e7 buldum ve ad\u0131n\u0131 da penisilin dedikten sonra, vay efendim bu ilac\u0131n ad\u0131 penisilin olmaz, demenin bir \u00e2lemi var m\u0131? Tam bir sa\u00e7mal\u0131k bu.<\/p>\n

Rafael Lemkin 1921 y\u0131l\u0131nda, \u00f6\u011frenci iken Talat Pa\u015fa\u2019n\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi ile ilgili davay\u0131 duyup, davadan \u00e7ok etkileniyor ve bir \u015feyi anlam\u0131yor ve hocas\u0131na soruyor, \u201cBir insan bir milyon ki\u015fiyi \u00f6ld\u00fcrmekle su\u00e7lan\u0131yor ama serbest\u00e7e dola\u015f\u0131yor (Talat Pa\u015fa) ve ama di\u011fer bir insan sadece bir ki\u015fiyi \u00f6ld\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in cezaland\u0131r\u0131lmak isteniyor. Bu nas\u0131l bir \u015fey?\u201d Hocas\u0131n\u0131n cevab\u0131 \u015fu, \u201cBir \u00e7iftli\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn, civcivleri var, \u00e7iftlik sahibi civcivlerini \u00f6ld\u00fcr\u00fcyor\u201d diyor, \u201csen kar\u0131\u015famazs\u0131n, seni ilgilendirmez, civcivler onun ve istedi\u011fini yapar\u201d. Hocas\u0131n\u0131n anlatmak istedi\u011fi ulusal egemenlik kavram\u0131d\u0131r. Bir devletin i\u00e7 i\u015flerine kar\u0131\u015f\u0131lamaz ve devlet adamlar\u0131 kendi vatanda\u015flar\u0131na istediklerini yaparlar. Bunun \u00fczerine Lemkin, \u201cAma insanlar civciv de\u011fil\u201d diye cevap verir ve sonra okudu\u011fu dal\u0131 b\u0131rak\u0131p, hukuk okumaya karar verir. Amac\u0131 devlet g\u00f6revlilerinin i\u015fledikleri toplu katliamlardan dolay\u0131 yarg\u0131lanmas\u0131n\u0131 gerektirecek bir kanun yaratmak, ve ba\u015far\u0131yor da.<\/p>\n

\u201cSoyk\u0131r\u0131m\u201d kelimesini ilk defa 1944 y\u0131l\u0131nda bir kitab\u0131nda tan\u0131t\u0131yor ve uzun m\u00fccadelelerden sonra, 1948\u2019de Birle\u015fmi\u015f Milletlerden bir s\u00f6zle\u015fme olarak ge\u00e7iriyor. Bu tarihten \u00f6nce ve sonra verdi\u011fi t\u00fcm r\u00f6portajlarda, yazd\u0131\u011f\u0131 t\u00fcm yaz\u0131larda s\u00fcrekli olarak, \u201cben bu kavram\u0131 Ermenilere yap\u0131lanlardan dolay\u0131 buldum\u201d diyor.\u00a0 \u015eimdi bizim \u201cbu kavram yanl\u0131\u015ft\u0131r\u201d diye bir tart\u0131\u015fmaya girmemiz -a\u00e7\u0131k s\u00f6yleyeyim- abesle i\u015ftigaldir. Art\u0131k T\u00fcrkiye\u2019nin bu ilkellikten kurtulmas\u0131, bunu a\u015fmas\u0131 gerekiyor.<\/p>\n

“\u0130nkarc\u0131lar\u0131n tek makul arg\u00fcman\u0131 yok”<\/b><\/p>\n

-Jjenosit kavram\u0131 Holokost i\u00e7in s\u00f6yleniyor. Orada bir sistematiklikten bahsediliyor. Ermeni katliam\u0131nda da bu s\u00f6z konusu mu?<\/b><\/p>\n

E\u011fer sistematik bir d\u00fc\u015f\u00fcnce olmasayd\u0131 1915\u2019in may\u0131s ay\u0131ndan ba\u015flamak \u00fczere 1917\u2019ye kadar 1.3 milyon insan\u0131 s\u00fcr\u00fcp 1 milyonun \u00fczerindekini imha edemezdiniz. Bu kadar insan\u0131n \u00f6l\u00fcyor olmas\u0131n\u0131n \u0130stanbul\u2019da planlanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia eden \u015fa\u015fk\u0131nlar\u0131n cevap veremeyece\u011fi ger\u00e7ek \u015fudur: demek ki bu \u00f6l\u00fcmlere ra\u011fmen s\u00fcrg\u00fcnleri durdurmaya gerek g\u00f6r\u00fclmemi\u015ftir. Bu kadar insan\u0131n bu kadar uzun zaman s\u00fcresine yay\u0131larak \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi ve imha edilmesi, onlar\u0131n yerlerinde kalmas\u0131na tercih etmi\u015ftir. \u00d6l\u00fcmlerin emrini kendisi vermedi\u011fini, aleyhteki onlarca ve y\u00fczlerce belgeye ra\u011fmen kabul etsek bile, bu \u00f6l\u00fcmlerin meydana gelmesine zemin haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131, \u00f6l\u00fcmlerin oldu\u011funu bilerek insanlar\u0131 s\u00fcrmeye devam etti\u011fi bir vak\u0131ad\u0131r. Yani neresinden bakarsan\u0131z bak\u0131n, inkarc\u0131lar\u0131n tek bir makul arg\u00fcman\u0131 bile yoktur.<\/p>\n

‘Ermenilerin s\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u015fehirlere
\nn\u00fcfusun y\u00fczde 10’una g\u00f6re kota koyuldu’<\/b><\/p>\n

Osmanl\u0131 h\u00fck\u00fcmeti daha do\u011frusu \u0130ttihat ve Terakki Partisi Osmanl\u0131 s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisinde ya\u015fayan Ermeni vatanda\u015flar\u0131n\u0131 bulunduklar\u0131 yerden s\u00fcrerek imha etme karar\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131r ve sistemli bir bi\u00e7imde bunu uygulam\u0131\u015ft\u0131r. \u015e\u00f6yle bir soruya herkesin cevap vermesi laz\u0131m: Talat Pa\u015fa\u2019n\u0131n 1918 ba\u015f\u0131na ait kendi resm\u00ee rakamlar\u0131na g\u00f6re s\u00fcrg\u00fcn edilen Ermeni say\u0131s\u0131 a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 1.3 milyondur. Bu kadar Ermeni, bulunduklar\u0131 b\u00f6lgelerinden \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f Suriye ve Irak\u2019a s\u00fcrg\u00fcn edilmi\u015flerdir. 1918 y\u0131l\u0131nda m\u00fcttefik kuvvetler Irak ve Suriye\u2019yi i\u015fgal ettiklerinde burada 150 bin civar\u0131nda oldu\u011funu tahmin etti\u011fimiz insanla kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Bu 1918 tarihine kadar Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin topraklar\u0131na kimse girmedi. S\u00fcr\u00fclen insanlar\u0131n resm\u00ee rakam\u0131 da 1.3 milyon; geriye de 200 bin ki\u015fi kalm\u0131\u015f. Peki, bu aradaki rakam nerede? Buhar m\u0131 oldular bunlar? U\u00e7tular m\u0131?<\/p>\n

Ba\u015fka bir bilgi vereyim size, Osmanl\u0131 h\u00fck\u00fcmetinin kendi gizli yaz\u0131\u015fmalar\u0131ndan; \u0130\u00e7i\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00fcn b\u00f6lgelere \u00f6zellikle Halep, Musul, Beyrut ve \u015eam gibi yerlere yollad\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131larda Ermeniler oraya geldikleri zaman oradaki M\u00fcsl\u00fcman n\u00fcfusun y\u00fczde 10\u2019u nispetinde yerle\u015ftirilmesini ve asla M\u00fcsl\u00fcman n\u00fcfusun y\u00fczde 10 unu ge\u00e7mesine izin verilmemesini emreder. Peki oradaki M\u00fcsl\u00fcman n\u00fcfus ne kadar 1.8 milyon; peki bunun y\u00fczde 10 u ne kadar ediyor; 180 bin kadar. Peki s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn 1,3 milyon Ermeni\u2019yi nas\u0131l %10 veya 180,000 haline sokacaks\u0131n? \u015eimdi anlad\u0131n\u0131z m\u0131 ni\u00e7in ne kadar Ermeni\u2019nin hayatta kald\u0131\u011f\u0131n\u0131; i\u015fte bu da imhan\u0131n \u00e7ok sistematik yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor.<\/p>\n

“G\u00f6\u00e7 yolunda su\u00e7u K\u00fcrtlere at\u0131yorlar,
\n\u015fehirdeki Ermenileri kim \u00f6ld\u00fcrd\u00fc?”<\/b><\/p>\n

\u00a0Haydi diyelim ki hi\u00e7 kimse bu sistemati\u011fe inanm\u0131yor, size ba\u015fka bir soru daha soray\u0131m: 1915 May\u0131s\u0131ndan, 1915 Ekim-Kas\u0131m\u0131na kadar s\u00fcrg\u00fcnler devam etti; Haziran – Kas\u0131m s\u00fcrg\u00fcnden hayatta kalan, yani Suriye\u2019ye ula\u015fabilen Ermeniler buralara yerle\u015ftirildiler. Peki daha sonra bu yerle\u015fen insanlar\u0131 niye \u00f6ld\u00fcrd\u00fcler? Haydi, diyelim K\u00fcrdistan da\u011flar\u0131nda kontrolleri yoktu. Koca 4. Ordu\u2019nun kontrol b\u00f6lgesinde, d\u00fcmd\u00fcz arazide, 1916\u2019n\u0131n Mart ay\u0131ndan ba\u015flayarak 1917 ba\u015f\u0131na kadar 250,000 civar\u0131nda insan niye \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc? G\u00f6\u00e7 yollar\u0131nda kabahati K\u00fcrtlere y\u0131k\u0131p kurtulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Peki burada kime y\u0131kacaks\u0131n\u0131z su\u00e7u?<\/p>\n

1915 Kas\u0131m\u0131nda ba\u015flayarak ve ama esas olarak 1916 ile birlikte Halep ve civar\u0131nda kurulmu\u015f olan ba\u015fta Resulayn ve Rakka gibi kasabalar olmak \u00fczere, Muncub, Mamure, \u0130slahiye, Katma, Bab, Mesekene ve Dipsi gibi t\u00fcm toplama kamplar\u0131 ve yerle\u015fim yerleri bo\u015falt\u0131larak Ermeniler yeniden Der Zor \u00e7\u00f6llerine s\u00fcr\u00fcld\u00fcler ve 1917 ba\u015f\u0131na kadar imha edildiler. Bu bilgilerin belgeleri ortada. Haydi \u015fimdi diyelim ki Anadolu\u2019dan Ermenileri bo\u015falt\u0131rken \u201ch\u00fck\u00fcmet kontrol edemiyordu\u201d bahanesini buldunuz; peki Suriye\u2019ye yerle\u015fmi\u015f ve rakam\u0131 1916 Oca\u011f\u0131 itibariyle 500 bin civar\u0131nda olan Ermenileri niye yerlerinden yurtlar\u0131ndan ettiniz? Hani amac\u0131n\u0131z iskan-yerle\u015ftirme idi? O halde yerle\u015fmi\u015f Ermenileri niye yerlerinden zorla \u00e7\u0131kartt\u0131n\u0131z? Ni\u00e7in 1916 Mart\u0131ndan itibaren jandarma birliklerini kullanarak imha ettiniz? Da\u011fl\u0131k de\u011fil, d\u00fcz oras\u0131 ve t\u00fcm alan 4. Ordu\u2019nuzun do\u011frudan kontrol\u00fc alt\u0131nda…<\/p>\n

Bence bu inkar sa\u00e7mal\u0131\u011f\u0131n\u0131 hi\u00e7 uzatmaya gerek yok. Alman, Avusturya, \u0130ngiliz, Amerikan ve Osmanl\u0131 ar\u015fivleri hepsi ayn\u0131 hik\u00e2yeyi s\u00f6yl\u00fcyor bize. Sonu\u00e7ta \u0130ttihat ve Terakki Partisi sava\u015f y\u0131llar\u0131nda Anadolu\u2019daki Ermeni n\u00fcfusunu imha etmeyi g\u00fcndemine ald\u0131 ve sistematik olarak bu plan\u0131 2 y\u0131l boyunca da uygulad\u0131.<\/p>\n

‘Ama\u00e7 Hristiyan \u00a0n\u00fcfusu azaltmakt\u0131,
\nRumlar s\u00fcr\u00fcld\u00fc, Ermeniler imha edildi’<\/b><\/p>\n

Peki, bunun tarihsel bir geli\u015fimi var m\u0131? Bu sava\u015f s\u0131ras\u0131nda al\u0131nan ani bir karar m\u0131 yoksa on y\u0131llar \u00f6ncesinden mi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc?<\/b><\/p>\n

\u0130ttihat ve Terakki Partisini 1913\u2019te Balkan Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131 kaybetmesiyle birlikte Anadolu\u2019yu \u0130slam-T\u00fcrk \u00e7o\u011funluk ekseninde homojenle\u015ftirmek istedi\u011fini biliyoruz. Bu do\u011frultuda \u00f6zellikle 1914 y\u0131l\u0131 boyunda, Ege B\u00f6lgesinde, \u00f6zellikle sahil \u015feritlerinden Rumlar\u0131 Yunanistan\u2019a s\u00fcrd\u00fcler. Ama\u00e7 bu b\u00f6lgelerdeki Hristiyan n\u00fcfusunu azaltmakt\u0131. Ermeniler de bu anlay\u0131\u015fa uygun imha edildiler, \u00e7\u00fcnk\u00fc onlar\u0131 g\u00f6nderecekleri bir \u00fclke yoktu.<\/p>\n

Ermenilere y\u00f6nelik imha karar\u0131n\u0131 ne zaman ve nas\u0131l ald\u0131klar\u0131 konusunda elimizde baz\u0131 belgeler var. Bu belgelere g\u00f6re imhaya y\u00f6nelik nihai karar\u0131n 1915\u2019in mart ay\u0131n sonlar\u0131nda al\u0131nm\u0131\u015f olmas\u0131 kuvvetle muhtemel. Bunun \u00e7e\u015fitli kan\u0131tlar\u0131 var. Fakat bundan \u00f6nce, \u00f6rne\u011fin sava\u015ftan \u00f6nce herhangi bir imha karar al\u0131nm\u0131\u015f m\u0131yd\u0131 bilmiyoruz! Burada Nazilerin, Yahudileri imha karar\u0131n\u0131 ald\u0131klar\u0131 s\u00f6ylenen me\u015fhur 1942 Wannsee Konferans\u0131n\u0131 hat\u0131rlatmak isterim. Asl\u0131nda bu toplant\u0131, daha \u00f6nce al\u0131nm\u0131\u015f imha kararlar\u0131n\u0131n sistematik bir hale sokulmas\u0131 amac\u0131yla d\u00fczenlenmi\u015fti. \u0130mhalar bu tarihten \u00e7ok \u00f6nce ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

‘\u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u00a01914 \u015eubat Reform anla\u015fmas\u0131n\u0131, Do\u011fu Anadolu’nun kaybedilmesi olarak okudu’<\/b><\/p>\n

\u015eimdi 1915 Mart sonu karar\u0131 ger\u00e7ekten nihai karar al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 an m\u0131d\u0131r, yoksa Wannsee konferans\u0131 gibi, daha \u00f6nce al\u0131nm\u0131\u015f bir karar\u0131n uygulamaya sokulmas\u0131 m\u0131d\u0131r, bilmiyoruz.\u00a0 Benim kanaatim sava\u015ftan \u00f6nce b\u00f6yle bir karar\u0131n al\u0131nmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Neye dayanarak s\u00f6yl\u00fcyorum bunu? Talat Pa\u015fa\u2019n\u0131n i\u00e7i\u015fleri bakan\u0131 olarak 26 May\u0131s 1915 tarihinde ba\u015fbakanl\u0131k makam\u0131na yazd\u0131\u011f\u0131 uzun bir rapora dayanarak… Burada Talat Pa\u015fa mealen diyor ki, \u201c1914 Ermeni reform tasar\u0131s\u0131n\u0131n imzalanmas\u0131yla birlikte Do\u011fu Anadolu\u2019daki baz\u0131 vilayetlerin yabanc\u0131lar\u0131n kontrol\u00fcne ge\u00e7me tehlikesi ortaya \u00e7\u0131kt\u0131 ve t\u0131pk\u0131 Avrupa\u2019da oldu\u011fu gibi buradaki topraklar\u0131m\u0131z\u0131 da kaybedecektik.\u201d Yani 1914 \u015eubat Reform anla\u015fmas\u0131n\u0131, \u0130ttihat\u00e7\u0131lar Do\u011fu Anadolu b\u00f6lgesinin kaybedilmesi olarak okuyorlar. Ve o mektubunda Talat Pa\u015fa, devamla diyor ki, \u201c\u00fclkemiz i\u00e7in bir ba\u015f belas\u0131 haline gelen bu Ermeni reform meselesini nihai bir bi\u00e7imde halletmek i\u00e7in baz\u0131 \u015feyler d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorduk ki sava\u015f \u00e7\u0131kt\u0131.\u201d Yani ittihat\u00e7\u0131lar sava\u015ftan \u00f6nce Ermeni reform problemini k\u00f6kten halletmek d\u00fc\u015f\u00fcncesindeler ve bunun i\u00e7in de aralar\u0131nda tart\u0131\u015f\u0131yorlar. Ama sava\u015f \u00e7\u0131k\u0131yor, ve Talat Pa\u015fa diyor ki, \u201csava\u015fla birlikte, komutanlar\u0131m\u0131z\u0131n \u00f6nerileriyle de ge\u00e7ici baz\u0131 \u00f6nlemler ald\u0131k\u201d ve ama diyor \u201c\u015fimdi art\u0131k konuyu sistemli bir hale sokman\u0131n vakti gelmi\u015ftir.\u201d<\/p>\n

Elimizde ba\u015fka ilgin\u00e7 belgeler de var; ben bunlar\u0131 kitaplar\u0131mda yay\u0131nlad\u0131m. \u00d6rne\u011fin Kas\u0131m 1914\u2019de Erzurum ve Van gibi vilayetlere yollad\u0131klar\u0131 telgraf emirlerinde, \u201cErmeniler ile ilgili nihai karar elinize ula\u015f\u0131ncaya kadar yerel ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131za g\u00f6re hareket edin\u201d, deniyor.<\/p>\n

T\u00fcm bunlardan \u00e7\u0131karak, \u0130ttihat\u00e7\u0131lar i\u00e7in iki \u00f6nemli d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Birisi 1914 \u015eubat reform anla\u015fmas\u0131; bu anla\u015fma ile birlikte yani sava\u015ftan \u00f6nce b\u00f6ylesi bir imha fikri olu\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015f olabilir. \u0130kincisi, sava\u015f\u0131n gidi\u015fat\u0131yla birlikte, \u00f6zellikle \u00c7anakkale\u2019de ya\u015fanan \u00f6l\u00fcm kal\u0131m g\u00fcnleri ve Sar\u0131kam\u0131\u015f yenilgisi sonras\u0131, art\u0131k \u0130stanbul\u2019u dahi koruyamayacaklar\u0131n\u0131 zannettikleri bir anda bu imha karar\u0131n\u0131 alm\u0131\u015f olmalar\u0131 kuvvetle muhtemeldir.<\/p>\n

“\u0130ttihat\u00e7\u0131lar 1912 yaz\u0131na kadar\u00a0Ta\u015fnaks\u00fctyun \u00d6rg\u00fct\u00fcyle birlikte hareket ediyordu”<\/b><\/p>\n

Peki Ermeniler ger\u00e7ekten de bir i\u00e7 tehdit olu\u015fturuyor muydu, bir i\u00e7 sava\u015f \u00e7\u0131kacak m\u0131yd\u0131?<\/b><\/p>\n

Elimizdeki verilere g\u00f6re, hay\u0131r. Ama Osmanl\u0131lar \u201cErmenileri bir i\u00e7 tehdit olarak g\u00f6rd\u00fckleri\u201d tezini kulland\u0131lar. Ni\u00e7in bir i\u00e7 tehdit de\u011fillerdi? \u00c7\u00fcnk\u00fc, \u0130ttihat ve Terakki \u0130stanbul\u2019da 1912 yaz\u0131na kadar Ta\u015fnaks\u00fctyun \u00d6rg\u00fct\u00fcyle birlikte hareket ediyordu. Sava\u015f ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 zaman bile, ortada ayaklanma izlenimini verebilecek, b\u00fcy\u00fck kapsaml\u0131 bir faaliyet yoktu. Valilerin \u0130stanbul\u2019a b\u00f6lgelerinde her \u015feyin sakin oldu\u011fu yolunda yazd\u0131klar\u0131 onlarca telgraf var.<\/p>\n

Ayr\u0131ca \u015f\u00f6yle bir \u015feyi de bilmek gerekir; 2 A\u011fustos 1914\u2019te genel seferberlik ilan edildi\u011finde 18 ile 45 ya\u015f aras\u0131ndaki b\u00fct\u00fcn Ermeni erkekleri askere al\u0131nd\u0131lar. Ve bu Ermeni askerler \u00f6nce d\u00fczenli birliklerdeydi. Daha sonra bunlardan yava\u015f yava\u015f amele taburlar\u0131 olu\u015fturuldu. Amele taburlar\u0131ndaki Ermeniler imha edileceklerdir. Osmanl\u0131 ordusunda ne kadar Ermeni askerinin oldu\u011fu, ne kadar\u0131n\u0131n bu amele taburlar\u0131na konuldu\u011fu bilgisi bizde yok. Bunlar\u0131n bilgileri muhtemel vard\u0131r fakat Genelkurmay ar\u015fivinde sakl\u0131 tutuluyor bunlar.<\/p>\n

“1915 ba\u015f\u0131nda Osmanl\u0131 i\u00e7in
\nsava\u015fan Ermeni askerleri vard\u0131”<\/b><\/p>\n

1915 Ocak-\u015eubat aylar\u0131nda bile sava\u015fan birliklerde Ermeni asker var. Sar\u0131kam\u0131\u015f\u2019ta sava\u015fan onlarca ve y\u00fczlerce Ermeni var. Ruslar taraf\u0131ndan esir al\u0131nan Ermeni asker say\u0131s\u0131 150\u2019nin \u00fczerinde, \u00f6ld\u00fcr\u00fclenleri b\u0131rakt\u0131m art\u0131k. Sar\u0131kam\u0131\u015f\u2019ta, bizzat Enver Pa\u015fa\u2019y\u0131 \u00f6l\u00fcmden kurtaran bir Ermeni askerdir. Osmanl\u0131 Ermeni askeri. S\u0131rt\u0131nda ta\u015f\u0131yor kilometrelerce. Enver Pa\u015fa bunun i\u00e7in, te\u015fekk\u00fcr mektubu yaz\u0131yor Ermeni piskoposuna. Ve bu mektup 1916\u2019da d\u00f6nemin bas\u0131n\u0131nda yay\u0131nlan\u0131yor. Eli silah tutan Osmanl\u0131 Ermeni\u2019si esas olarak orduya al\u0131nm\u0131\u015f ve sonra imha edilmi\u015ftir. Hikayenin \u00f6zeti budur.<\/p>\n

Sistemli ve d\u00fczenli bir Ermeni ayaklanmas\u0131 daha sonra icad edildi. B\u00f6yle bir \u015fey var olsayd\u0131, belgeleri olurdu. Bunlar\u0131n yalan oldu\u011funu kavramak bile insana ac\u0131 veriyor. Ayaklanma dedikleri olaylara tek tek bakarsan\u0131z ne dedi\u011fimi anlars\u0131n\u0131z. Genelkurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n 8 ciltlik eserinde yay\u0131nland\u0131 bu belgeler. Ama galiba kimsenin okudu\u011fu yok… \u00d6rne\u011fin, Ermeni ayaklanmas\u0131 dedikleri Zeytun sadece askerden ka\u00e7an gen\u00e7lerle \u00e7at\u0131\u015fma… Zeytun Ermeni halk\u0131 da gen\u00e7lerin tutumunu onaylam\u0131yor. Bitlis\u2019de Ta\u015fnak temsilcisi, Askeri y\u00f6netici ile birlikte hareket ediyor. Bunlar\u0131n hepsi b\u00f6lgeden yazan subaylar\u0131n raporlar\u0131nda yer al\u0131yor.<\/p>\n

\u00d6zetle, \u00f6zellikle 1915\u2019in \u015eubat, Mart aylar\u0131nda ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenen, \u201cayaklanma\u201d diye bizim gencecik in\u015falar\u0131m\u0131za, gen\u00e7lerimizin beyinlerine zorla sokulan \u015fey asl\u0131nda, asker ka\u00e7aklar\u0131yla girilen s\u0131n\u0131rl\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmalard\u0131r!<\/p>\n

‘Sar\u0131kam\u0131\u015f yenilgisinden
\ndolay\u0131 ayaklanma palavras\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131’<\/b><\/p>\n

B\u00fct\u00fcn bunlar Sar\u0131kam\u0131\u015f yenilgisinden sonra b\u00fcy\u00fck bir ayaklanma palavras\u0131na \u00e7evrildi ve o ayaklanma palavras\u0131 bug\u00fcn h\u00e2l\u00e2 da gidiyor.<\/p>\n

Bir ba\u015fka \u00f6rnek daha vereyim: T\u00fcrkiye\u2019de \u00e7ok yayg\u0131n bir propaganda var de\u011fil mi: Ermeniler,\u00a0 askerden ka\u00e7t\u0131lar, sava\u015f cephesinde telgraf hatlar\u0131n\u0131 kestiler, posta arabalar\u0131na sald\u0131rd\u0131lar vb. vb.\u2026, sava\u015ftan ka\u00e7anlar var do\u011fru ama herkes ka\u00e7m\u0131\u015f, Ermenisi, Rumu, T\u00fcrk\u00fc, K\u00fcrd\u00fc, M\u00fcsl\u00fcman\u0131… Mesela bir yerde posta arabas\u0131na sald\u0131r\u0131 olmu\u015f, \u0130\u00e7 \u0130\u015fleri Bakan\u0131 Talat Pa\u015fa soruyor: Posta arabas\u0131na sald\u0131ran \u00e7etenin ka\u00e7\u0131 T\u00fcrk, ka\u00e7\u0131 K\u00fcrt, ka\u00e7\u0131 \u00c7erkez ve ka\u00e7\u0131 Ermeni Rum diye…\u00a0 Cevapta da, \u015fu kadar\u0131 Rum, \u015fu kadar\u0131 M\u00fcsl\u00fcman vb. deniyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc bunlar asker ka\u00e7aklar\u0131… yiyecek sorunlar\u0131 var ve sa\u011fa sola sald\u0131r\u0131yorlar.<\/p>\n

“\u0130mhalar\u0131 duyan h\u00fck\u00fcmet mensuplar\u0131, daha sonra ‘haberimiz yoktu’ deyip s\u0131yr\u0131lmak istedi”<\/b><\/p>\n

Talat Pa\u015fa\u2019n\u0131n d\u0131\u0131\u015f\u0131ndaki h\u00fck\u00fcmet \u00fcyeleri de biliyor muydu bunu? Baz\u0131 h\u00fck\u00fcmet \u00fcyelerinin bu olay\u0131 daha sonradan \u00f6\u011frendi\u011fi de s\u00f6yleniyor. Hatta sonradan \u00f6\u011frenenlerle, haberdar olanlar aras\u0131nda tart\u0131\u015fmalar da ya\u015fan\u0131yor.<\/b><\/p>\n

Yanl\u0131\u015f duymam\u0131\u015fs\u0131n\u0131z, bunlar\u0131 daha sonra bu insanlar kendi ifadelerinde s\u00f6ylediler. Soyk\u0131r\u0131m, esas olarak \u0130ttihat ve Terakki Partisi\u2019nin merkez komitesinin emriyle uyguland\u0131 ve hayata ge\u00e7ti. H\u00fck\u00fcmet \u00fcyelerinin b\u00f6yle bir imha karar\u0131na kat\u0131lmas\u0131 s\u00f6z konusu de\u011fildir. Ancak bu imhalar\u0131 duydular ama bir \u015fey yapmad\u0131lar. Sonra da \u201cHaberimiz yok bunlardan\u201d diye kendilerini kurtarmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. Haberleri elbette var, yani olmamas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu haberler \u0130stanbul\u2019a geliyor, ba\u015fta Almanya ve Amerika d\u00fczenli olarak H\u00fck\u00fcmet \u00fcyelerinde a\u00e7\u0131klama istiyor vb. vb.. Said Halim Pa\u015fa ilgin\u00e7 bir \u00f6rnektir. \u201cBize tehciri askerler istiyor, dediler, biz de askeri tedbirdir diye karar ald\u0131k. Ama sonra imha oldu\u011fu haberleri gelince ben bunlar\u0131 Talat\u2019a sordum, Talat da bana, bir \u015fey yok, dedi\u201d diyor. Kendisini savunmak i\u00e7in de, \u201cb\u00f6lgelere heyet yollad\u0131k, Talat heyetin raporunu benden saklad\u0131\u201d diyor.<\/p>\n

D\u00fc\u015f\u00fcnebiliyor musunuz? Bir H\u00fck\u00fcmet\u2019in ba\u015f\u0131, bir s\u00fcs \u00e7i\u00e7e\u011fi gibi, ciddiye alan yok… Ama biliyor ne oldu\u011funu ve istifa etmeyi bile d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyor. 1918\u2019den sonra ise kendilerini temize \u00e7\u0131karmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar.<\/p>\n

Alman tarih\u00e7i Guenter Lewy, 620 ila 640 bin aras\u0131nda Ermeni\u2019nin katledildi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor.<\/b><\/p>\n

Guenter Lewy\u2019nin bana bir soru olarak sorulmas\u0131 bile yanl\u0131\u015f. Lewy kusura bakmas\u0131n ama s\u0131radan bir cahil. T\u00fcrk\u00e7e bilmemesi bir problem de\u011fil diyelim, ama 1916\u2019da Diyarbak\u0131r\u2019\u0131n i\u015fgal edildi\u011fini yazan; 1919-21 duru\u015fmalar\u0131ndan Trabzon ve Yozgat davalar\u0131 olarak adland\u0131r\u0131lan davalar\u0131n Trabzon ve Yozgat\u2019ta oldu\u011funu zannediyor.. \u00dczerinde konu\u015ftu\u011fu \u0130stanbul davalar\u0131 konusunda t\u00fcm bildi\u011fi, benim vaktiyle Almanca olarak yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131m baz\u0131 belgeler. Kendisi istemi\u015fti, ben de vermi\u015ftim. Bir kenara b\u0131rakal\u0131m Lewy\u2019i.<\/p>\n

Resmi rakam \u015fu: 1918\u2019in Kas\u0131m ay\u0131nda yeni Osmanl\u0131 h\u00fck\u00fcmeti sava\u015f kay\u0131plar\u0131 ile ilgili bir soru\u015fturma komisyonu olu\u015fturdu. Bu komisyon buldu\u011fu rakamlar\u0131 May\u0131s 1919\u2019da a\u00e7\u0131klad\u0131. Buna g\u00f6re, Birinci Cihan Harbi y\u0131l\u0131nda \u00f6ld\u00fcr\u00fclen Ermeni say\u0131s\u0131 800 bindir. 1928 y\u0131l\u0131nda T\u00fcrk Genelkurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Birinci Cihan harbindeki kay\u0131plar konusunda bir \u00e7eviri kitap yay\u0131nlad\u0131. Orada 800 bin say\u0131s\u0131 vard\u0131. Kitaba dipnot d\u00fc\u015fen Genelkurmay, \u201cbizdeki rakamlarda bu y\u00f6ndedir\u201d, dedi. Bu say\u0131 sadece 1918\u2019e kadar olan \u00f6l\u00fcmlerle ilgilidir. Buna daha sonra Kafkasya\u2019daki Ermeni \u00f6l\u00fcmlerini de eklersek bir milyon civar\u0131nda bir say\u0131ya ula\u015f\u0131rs\u0131n\u0131z.<\/p>\n

1918-19-20 y\u0131llar\u0131nda insanlar daima bu 800 bin say\u0131s\u0131n\u0131 kullan\u0131yordu. Mustafa Kemal\u2019in kendisi de bu say\u0131y\u0131 defalarca kulland\u0131. \u00d6rne\u011fin Amerikal\u0131 General Harbor\u2019la 1918 Eyl\u00fcl\u00fcnde konu\u015ftu\u011funda bu rakam\u0131 verdi. Dolay\u0131s\u0131yla, Guenter Lewy efendi \u015fu rakam\u0131 vermi\u015f, Britanica Ansiklopedisi bu rakam\u0131 vermi\u015f, Kamuran G\u00fcr\u00fcn, Hala\u00e7o\u011flu \u015fu rakam\u0131 dillendirmi\u015f, laf-\u0131 g\u00fczaf bunlar.<\/p>\n

\u0130ntikam sald\u0131r\u0131lar\u0131 oldu mu?<\/b><\/p>\n

Bu olaylar\u0131n sonras\u0131nda Ermeniler, intikam almak gibi tepkilerde bulundular m\u0131?<\/b><\/p>\n

\u0130ki t\u00fcr intikam eylemleri oldu. Birincisi adalet aramay\u0131 temsil eden eski Yunan tanr\u0131\u00e7as\u0131 \u201cNemesis\u201d isminden esinlenerek kurulan bir \u00f6rg\u00fct\u00fcn intikam eylemleri oldu. Karar, 1919 y\u0131l\u0131nda Ta\u015fnaks\u00fctyun \u00f6rg\u00fct\u00fcn\u00fcn y\u0131ll\u0131k parti kongresinde al\u0131nd\u0131. 4 \u00f6nemli \u0130ttihat\u00e7\u0131 lider \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. Talat Pa\u015fa, 1921 Mart ay\u0131nda Berlin\u2019de, Said Halim Pa\u015fa Aral\u0131k 1921\u2019de Roma\u2019da, Bahaddin, \u015eakir ve Cemal Azmi (Trabzon valisi) 1922 Nisan ay\u0131nda ve Cemal Pa\u015fa Temmuz 1922\u2019de Tiflis\u2019te \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fcler. Bu ekip taraf\u0131ndan \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f baz\u0131 Ermeniler de vard\u0131r.<\/p>\n

Bir de, 1918\u2019in ocak ay\u0131 sonras\u0131 yap\u0131lan intikam eylemleri vard\u0131r. Bol\u015fevik devriminden sonra Rus askerleri Do\u011fu Anadolu\u2019yu terk ederler. Orada, Andranik\u2019in komutanl\u0131\u011f\u0131nda bir Ermeni ordusu vard\u0131r. Vehip Pa\u015fa komutanl\u0131\u011f\u0131ndaki \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ordunun ilerleyip Erzincan, Erzurum gibi yerleri i\u015fgal etmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda geri \u00e7ekilen Ermeni ordusu, baz\u0131 yerlerde M\u00fcsl\u00fcman katliamlar\u0131 yapt\u0131lar. Bizim Genelkurmay\u0131m\u0131z\u0131n konuya ili\u015fkin yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00fcn belgeleri ben tek tek okudum, rakamlar\u0131 toplad\u0131m! Bu belgelere g\u00f6re 5,000\u2019nin \u00fczerinde M\u00fcsl\u00fcman \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f. Ama buna elbette Kafkasaya\u2019da 1919-1920 y\u0131llar\u0131nda \u00f6ld\u00fcr\u00fclen M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 da eklemek gerekir. Kesin bir rakam verebilmem zor ama 10,000 \u00fczeri gibi bir tahminde bulunmak yanl\u0131\u015f olmaz.<\/p>\n

“Ermeniler 20’lerden beri konu\u015fuyor,
\nAsala’dan sonra T\u00fcrkiye g\u00fcndemine girdi”<\/b><\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019de Ermeni sorunu ya da soyk\u0131r\u0131m\u0131 ne zamandan beri konu\u015fuluyor? 1921\u2019den beri mi, soyk\u0131r\u0131m kavramsal olarak ilk defa ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131ndan beri mi? Asala\u2019dan sonra m\u0131 konu\u015fulmaya ba\u015fland\u0131?<\/b><\/p>\n

\u00c7e\u015fitli a\u015famalar\u0131 var. \u0130mha elbette Ermeniler i\u00e7in her zaman bilinen, konu\u015fulan ve yaz\u0131lan bir konuydu. Daha 1920\u2019lerde 30\u2019larda bile imha konusunda s\u00fcrekli yazd\u0131lar, konu\u015ftular, kitaplar yay\u0131nlad\u0131lar, bunlar\u0131n hepsi Ermenice dilinde mevcut. 1948\u2019de soyk\u0131r\u0131m kelimesi \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda, hemen kullanmaya da ba\u015flad\u0131lar. Zaten Lemkin\u2019in bir Ermeni arkada\u015f\u0131 da vard\u0131 ve Lemkin\u2019e yard\u0131mc\u0131 oldu. Lemkin Ermeni gazetelere beyanat verdi, yaz\u0131 yazd\u0131. Ermenilerin, Uluslararas\u0131 planda anmalar\u0131 ise, 1965 y\u0131l\u0131nda ba\u015flad\u0131. Hem Beyrut\u2019ta hem de Ermenistan\u2019da \u201cSoyk\u0131r\u0131m\u0131n 50. y\u0131l\u0131\u201d ile birlikte anma toplant\u0131lar\u0131 organize edilmeye ba\u015fland\u0131. Ve o s\u0131ralarda da soyk\u0131r\u0131m kelimesi s\u00fcrekli kullan\u0131l\u0131yordu Ermeniler taraf\u0131ndan. Yani 1965 \u00f6nemli bir d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

\u00a0Bir di\u011fer d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131 -hakl\u0131s\u0131n\u0131z- Asala eylemleridir. Asala\u2019n\u0131n eylemleriyle birlikte bu konu g\u00fcndeme oturdu ve daha \u00e7ok T\u00fcrk D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6nemli sorunlar\u0131ndan birisi oldu. T\u00fcrkiye\u2019de, e\u011fer Esat Uras\u2019\u0131n 1950\u2019lerde yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 kitab\u0131 saymazsak, Ermeni konusundaki ilk kitaplar\u0131n diplomatlar taraf\u0131ndan yaz\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 tesad\u00fcf de\u011fildir. Ke\u015fke bu cinayetler olmasayd\u0131 ve bu cinayetlere gerek kalmadan konu g\u00fcndeme gelebilseydi.<\/p>\n

Bir di\u011fer \u00f6nemli d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131 1991 y\u0131l\u0131d\u0131r. Bu y\u0131l Ermenistan ba\u011f\u0131ms\u0131z bir devlet oldu ve T\u00fcrkiye bu konuyla ilgilenmek zorunda oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fc. Bu tarihle birlikte soyk\u0131r\u0131m konusu ciddi bir uluslararas\u0131 sorun olmaya ba\u015flad\u0131. Eklenecek ba\u015fka a\u015famalar da var. Bence bizlerin T\u00fcrk\u00e7e kitap yay\u0131nlamaya ba\u015flamam\u0131z; Hrant Dink\u2019in Agos gazetesini \u00e7\u0131kartmas\u0131; \u0130nternet \u00fczeri yayg\u0131n tele kom\u00fcnikasyon; Amerikan ve Frans\u0131z senatolar\u0131n\u0131n soyk\u0131r\u0131m\u0131 kararlar\u0131n\u0131 almak i\u00e7in giri\u015fimde bulunmalar\u0131, Fransa\u2019da kanun \u00e7\u0131kmas\u0131 gibi, daha \u00e7ok d\u0131\u015f kaynakl\u0131 nedenlerle de bu konu giderek g\u00fcndeme geldi. Daha \u00e7ok da gelecek bundan sonra da\u2026 \u00d6yle g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n

\u00c7\u00fcnk\u00fc T\u00fcrkiye\u2019de art\u0131k b\u00fcy\u00fcyen bir sivil toplum var ve bu insanlar art\u0131k bu konuyla da y\u00fczle\u015fmeleri gerekti\u011finin fark ediyorlar.<\/p>\n

“H\u00fck\u00fcmet beyin y\u0131kamay\u0131 b\u0131raksa
\nen ge\u00e7 6 ayda \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00fcretilir”<\/b><\/p>\n

Bu mesele \u201cNe mutlu T\u00fcrk\u2019\u00fcm diyene\u201d ve \u201cT\u00fcrkiye \u00fc\u00e7 taraf\u0131 denizlerle, d\u00f6rt taraf\u0131 d\u00fc\u015fmanlarla \u00e7evrili bir \u00fclke\u201dlerle b\u00fcy\u00fct\u00fclenlere nas\u0131l anlat\u0131lmal\u0131?<\/b><\/p>\n

Vallahi bu tabii ki h\u00fck\u00fcmetin bu anlatman\u0131n \u00f6n\u00fcndeki engelleri kald\u0131rmas\u0131yla m\u00fcmk\u00fcn. Yani \u015f\u00f6yle bir \u00f6rnek vereyim, i\u015fin zor oldu\u011funu g\u00f6steren bir \u00f6rnek bu. Bug\u00fcn h\u00e2l\u00e2 T\u00fcrk ders kitaplar\u0131nda Ermeniler ulusal g\u00fcvenli\u011fimize y\u00f6nelik bir tehdit olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ve b\u00f6yle okutuluyor.<\/p>\n

Ermenilerin ulusal g\u00fcvenli\u011fe tehdit olarak g\u00f6sterildi\u011fi, okutuldu\u011fu bir \u00fclkede elbette ki bu sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc do\u011frultusunda kolay ad\u0131m at\u0131lamaz. \u0130lk yap\u0131lacak i\u015f, h\u00fck\u00fcmetin bu \u0131rk\u00e7\u0131, nefret s\u00f6ylemi dolu ders kitaplar\u0131n\u0131 g\u00fcndemden \u00e7ekebilmesidir. Ben e\u011fer ortam\u0131 olu\u015fturulursa, T\u00fcrkiye insan\u0131na ge\u00e7mi\u015fte ya\u015fanm\u0131\u015f bu cinayetlerin kolayca anlat\u0131labilece\u011fine inan\u0131yorum. G\u00fcne\u015f bal\u00e7\u0131kla s\u0131vanmaz ki… K\u00fcrt b\u00f6lgesinde K\u00fcrt insan\u0131, b\u00f6lgesinde neyin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00e7ok iyi biliyorlar. Bug\u00fcn e\u011fer h\u00fck\u00fcmet, tek tarafl\u0131 beyin y\u0131kama \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na son verse \u00fc\u00e7 ayda bilemedin alt\u0131 ayda ger\u00e7ekten sonu\u00e7 al\u0131nabilir bu konularda.<\/p>\n

Bana g\u00f6re, asl\u0131nda insanlar biliyorlar, neyin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131. Hrant\u2019\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra art\u0131k bu memlekette \u201cya galiba tarihte k\u00f6t\u00fc bir \u015feyler olmu\u015f\u201d diyenlerin \u00e7o\u011funluk oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. \u201cBu devlet bir tane gazeteciye dayanamay\u0131p \u00f6ld\u00fcrd\u00fcyse, tarihte Allah bilir neler yapm\u0131\u015flard\u0131r\u201d, diyen bir \u00e7o\u011funluktan s\u00f6z ediyorum. Hrant\u2019\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesinden sonra, T\u00fcrk insan\u0131n\u0131n kalbi art\u0131k bizim gibi d\u00fc\u015f\u00fcnen insanlardan yanad\u0131r. G\u00f6n\u00fcller, 1915\u2019de ya\u015fananlar\u0131n k\u00f6t\u00fc hem de \u00e7ok k\u00f6t\u00fc \u015feyler oldu\u011fu fikriyle doludur art\u0131k. \u0130nkarc\u0131lar g\u00f6n\u00fcllerdeki sava\u015f\u0131 kaybetmi\u015flerdir. Savunmada olan art\u0131k onlard\u0131r. Bak\u0131n ge\u00e7en haftalarda, Tayyip Erdo\u011fan bile \u201cniye savunmaday\u0131z\u201d diye ba\u011f\u0131r\u0131yordu.<\/p>\n

Tayyip Erdo\u011fan bir \u015feyle daha \u015fa\u015f\u0131racak, bu \u00fclkede kendisine T\u00fcrk\u00fcm, milliyet\u00e7iyim diyen bir \u00e7ok insan da bu \u00e7o\u011funlu\u011fa kat\u0131lacak. \u00c7\u00fcnk\u00fc mesele sa\u011fc\u0131, solcu, milliyet\u00e7i, dinci, laik olmakla ilintili de\u011fildir. Alevi, K\u00fcrt, T\u00fcrk meselesi hi\u00e7 de\u011fildir. T\u00fcm mesele, milliyet\u00e7isi, sa\u011fc\u0131s\u0131, solcusu, dincisi, Alevi\u2019si, laiki ile, T\u00fcrk\u00fc, K\u00fcrd\u00fc, \u00c7erkez\u2019i ile kendimiz hakk\u0131ndaki, tarihimiz hakk\u0131ndaki kanaati yeniden tan\u0131mlamakt\u0131r.<\/p>\n

Dolay\u0131s\u0131yla T\u00fcrkiye\u2019deki ana problemi insanlar\u0131n bilemiyor olmalar\u0131ndan de\u011fil, esas olarak devletin bu konuda h\u00e2l\u00e2 ayak diriyor olmas\u0131nda g\u00f6r\u00fcyorum. Ve bunun i\u00e7in de hakikaten, nas\u0131l ki K\u00fcrtler m\u00fccadele ettiyse ve kendileri hakk\u0131ndaki yalanlar\u0131 y\u0131rt\u0131p atabildilerse; nas\u0131l solcular m\u00fccadele ettiler, kendiler hakk\u0131ndaki yalanlar\u0131 y\u0131rt\u0131p atabildilerse; nas\u0131l Aleviler m\u00fccadele edip kendileri hakk\u0131ndaki yalanlar\u0131 y\u0131rt\u0131p atabildilerse; Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131 eksenindeki yalanlar da bu t\u00fcr bir m\u00fccadeleyle y\u0131rt\u0131l\u0131p at\u0131lmas\u0131 gerekiyor. Ve bunu m\u00fccadelesini verecek yeteri kadar Ermeni yok bu \u00fclkede art\u0131k. Ve bu bizim onlara kar\u015f\u0131 bir borcumuz, bir g\u00f6revimizdir.<\/p>\n

http:\/\/m.t24.com.tr\/haber\/prof-taner-akcam-1915te-ermeni-ayaklanmalari-oldugu-iddiasi-yalan,294643<\/i><\/b><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

‘1915’te g\u00f6\u00e7 yolunda su\u00e7u K\u00fcrtlere y\u0131k\u0131yorlar, peki Suriye’ye yerle\u015ftirilen Ermeniler niye \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc?’ Ermeni katliam\u0131n\u0131n \u00fczerinden bir y\u00fczy\u0131l ge\u00e7ti. 24 Nisan yakla\u015f\u0131rken tart\u0131\u015fmay\u0131 ba\u015flatan Papa Francis‘in katliam\u0131 “genel olarak ge\u00e7en y\u00fczy\u0131l\u0131n ilk soyk\u0131r\u0131m\u0131 olarak kabul edilen\u201d ifadesi oldu. Papa Francis\u2019in s\u00f6zlerine Vatikan\u2019dan \u201cAl\u0131nt\u0131 ba\u011flam\u0131nda kulland\u0131\u201d d\u00fczeltmesi geldi ancak bu a\u00e7\u0131klama Francis\u2019in baz\u0131 T\u00fcrkiyeli siyaset\u00e7ilerin hedefi haline […]<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[44,1,71],"tags":[],"class_list":["post-37643","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ermeni-soykirimi","category-haberler","category-mulakatlar"],"yoast_head":"\nProf. Taner Ak\u00e7am: 1915'te Ermeni ayaklanmalar\u0131 oldu\u011fu iddias\u0131 yalan - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=37643\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Prof. Taner Ak\u00e7am: 1915'te Ermeni ayaklanmalar\u0131 oldu\u011fu iddias\u0131 yalan - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"‘1915’te g\u00f6\u00e7 yolunda su\u00e7u K\u00fcrtlere y\u0131k\u0131yorlar, peki Suriye’ye yerle\u015ftirilen Ermeniler niye \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc?’ Ermeni katliam\u0131n\u0131n \u00fczerinden bir y\u00fczy\u0131l ge\u00e7ti. 24 Nisan yakla\u015f\u0131rken tart\u0131\u015fmay\u0131 ba\u015flatan Papa Francis‘in katliam\u0131 “genel olarak ge\u00e7en y\u00fczy\u0131l\u0131n ilk soyk\u0131r\u0131m\u0131 olarak kabul edilen\u201d ifadesi oldu. Papa Francis\u2019in s\u00f6zlerine Vatikan\u2019dan \u201cAl\u0131nt\u0131 ba\u011flam\u0131nda kulland\u0131\u201d d\u00fczeltmesi geldi ancak bu a\u00e7\u0131klama Francis\u2019in baz\u0131 T\u00fcrkiyeli siyaset\u00e7ilerin hedefi haline […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=37643\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2015-12-05T08:22:12+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"23 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=37643#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=37643\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\"},\"headline\":\"Prof. Taner Ak\u00e7am: 1915’te Ermeni ayaklanmalar\u0131 oldu\u011fu iddias\u0131 yalan\",\"datePublished\":\"2015-12-05T08:22:12+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=37643\"},\"wordCount\":4535,\"commentCount\":0,\"articleSection\":[\"Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131\",\"Haberler\",\"M\u00fclakatlar\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=37643#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=37643\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=37643\",\"name\":\"Prof. Taner Ak\u00e7am: 1915'te Ermeni ayaklanmalar\u0131 oldu\u011fu iddias\u0131 yalan - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2015-12-05T08:22:12+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=37643#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=37643\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=37643#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Prof. Taner Ak\u00e7am: 1915’te Ermeni ayaklanmalar\u0131 oldu\u011fu iddias\u0131 yalan\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/\",\"name\":\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\",\"name\":\"admin\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?author=7\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Prof. Taner Ak\u00e7am: 1915'te Ermeni ayaklanmalar\u0131 oldu\u011fu iddias\u0131 yalan - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=37643","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Prof. Taner Ak\u00e7am: 1915'te Ermeni ayaklanmalar\u0131 oldu\u011fu iddias\u0131 yalan - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","og_description":"‘1915’te g\u00f6\u00e7 yolunda su\u00e7u K\u00fcrtlere y\u0131k\u0131yorlar, peki Suriye’ye yerle\u015ftirilen Ermeniler niye \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc?’ Ermeni katliam\u0131n\u0131n \u00fczerinden bir y\u00fczy\u0131l ge\u00e7ti. 24 Nisan yakla\u015f\u0131rken tart\u0131\u015fmay\u0131 ba\u015flatan Papa Francis‘in katliam\u0131 “genel olarak ge\u00e7en y\u00fczy\u0131l\u0131n ilk soyk\u0131r\u0131m\u0131 olarak kabul edilen\u201d ifadesi oldu. Papa Francis\u2019in s\u00f6zlerine Vatikan\u2019dan \u201cAl\u0131nt\u0131 ba\u011flam\u0131nda kulland\u0131\u201d d\u00fczeltmesi geldi ancak bu a\u00e7\u0131klama Francis\u2019in baz\u0131 T\u00fcrkiyeli siyaset\u00e7ilerin hedefi haline […]","og_url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=37643","og_site_name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","article_published_time":"2015-12-05T08:22:12+00:00","author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"23 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=37643#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=37643"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e"},"headline":"Prof. Taner Ak\u00e7am: 1915’te Ermeni ayaklanmalar\u0131 oldu\u011fu iddias\u0131 yalan","datePublished":"2015-12-05T08:22:12+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=37643"},"wordCount":4535,"commentCount":0,"articleSection":["Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131","Haberler","M\u00fclakatlar"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=37643#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=37643","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=37643","name":"Prof. Taner Ak\u00e7am: 1915'te Ermeni ayaklanmalar\u0131 oldu\u011fu iddias\u0131 yalan - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website"},"datePublished":"2015-12-05T08:22:12+00:00","author":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=37643#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=37643"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=37643#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/akunq.net\/tr"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Prof. Taner Ak\u00e7am: 1915’te Ermeni ayaklanmalar\u0131 oldu\u011fu iddias\u0131 yalan"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/","name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e","name":"admin","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?author=7"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/37643","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=37643"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/37643\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":37645,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/37643\/revisions\/37645"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=37643"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=37643"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=37643"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}