Siyasi partiler<\/b><\/p>\n
Ermenistan\u2019\u0131n sosyoekonomik a\u011f\u0131r \u015fartlar\u0131, sosyal ve siyasi hayata da damgas\u0131n\u0131 vurur. Buna ra\u011fmen sosyal ya\u015famda geli\u015fim g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Yerevan ve Aleksandrapol, sosyal ve siyasi ya\u015fam\u0131n merkezleri olur. \u00dclkede onlarca s\u00fcreli yay\u0131n yay\u0131nlanmakta, \u00e7ok say\u0131da yay\u0131nevi ve matbaa bulunmaktayd\u0131. S\u00f6z ve bas\u0131n h\u00fcrriyeti genelde h\u00fck\u00fcmet taraf\u0131ndan sa\u011flanm\u0131\u015f olup, gazete ve dergiler, \u00fclkedeki g\u00fcnl\u00fck hayata dair engelsiz bir \u015fekilde veriler sunar.<\/p>\n
\u00dclkenin siyasi hayat\u0131n\u0131n temel rol\u00fc, faal olan baz\u0131 partilerin elindeydi. Bu patilerin i\u00e7inde Da\u015fnaktsutyun, Ermeni Halk, Ermeni (anayasal) Ramkavar, Sosyal-Devrimci (Eser), Sosyal-Demokrat (Men\u015fevik, Bol\u015fevik) partileri sivrilmi\u015f olup, Sosyal Demokrat H\u0131n\u00e7ak Partisi\u2019nin rol\u00fc \u00e7ok azd\u0131.<\/p>\n
Partilerin haricinde, farkl\u0131 toplum kurulu\u015flar\u0131, zanaat odalar\u0131, k\u0131z\u0131l ha\u00e7, kad\u0131n, \u00f6\u011frenci ve izci te\u015fkilatlar\u0131 da vard\u0131.<\/p>\n
Bilindi\u011fi gibi, h\u00fck\u00fcmet ve parlamento, demokratik \u00fclkelere has parti prensiplerine g\u00f6re \u015fekillenmekteydi. Da\u015fnaktsutyun, \u00fclkenin y\u00f6netimindeki esas parti olarak kabul edilmekteydi. Da\u015fnaktsutyun Partisi gibi, kendisi de Bat\u0131 ve Do\u011fu Ermenistanlar\u0131n birle\u015fmesi ile birle\u015fik ve ba\u011f\u0131ms\u0131z Ermenistan yaratma fikrini savunan Ermeni Halk Partisi, \u00fclkenin kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya bulundu\u011fu zor sorunlar\u0131n \u00fcstesinden gelebilmek amac\u0131yla ge\u00e7ici olarak Da\u015fnaktsutyun\u2019la koalisyon kurar. Ermeni Ramkavar Partisi de bu yakla\u015f\u0131m\u0131 savunmaktayd\u0131. Ramkavarlar, esas olarak Ermeni m\u00fcltecilerin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 savunmaktayd\u0131.<\/p>\n
1919 \u015eubat\u0131nda, Yerevan\u2019da olu\u015fturulan, II. Bat\u0131 Ermenileri Konferans\u0131, birle\u015fik ve ba\u011f\u0131ms\u0131z Ermenistan kurma karar\u0131 al\u0131r. Bu fikrin hayata ge\u00e7irilmesi amac\u0131yla, Ermenistan h\u00fck\u00fcmeti, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n ilk y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fc olan 28 May\u0131s 1919 tarihinde, birle\u015fik ve ba\u011f\u0131ms\u0131z Ermenistan\u2019\u0131n kurulmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde resmi bir deklarasyon yay\u0131nlar. Lakin bu deklarasyon, parlamentonun bilgisi haricinde yay\u0131nlanm\u0131\u015f oldu\u011fundan dolay\u0131, partiler aras\u0131nda g\u00f6r\u00fc\u015f ayr\u0131l\u0131klar\u0131 meydana getirir. Baz\u0131 partiler protesto eder, Ermeni Halk Partisi ise, h\u00fck\u00fcmetten \u00e7ekilir. Da\u015fnaktsutyun tek ba\u015f\u0131na \u00fclkenin y\u00f6netimini ve sorumlulu\u011funu eline al\u0131r.<\/p>\n
1919 ortalar\u0131ndan itibaren, h\u00fck\u00fcmete y\u00f6nelik muhalefet artar. En sert ve tavizsiz muhalefet, radikal devrimci fikirler ve faaliyetlerle g\u00f6ze \u00e7arpan ve d\u0131\u015f yard\u0131m sayesinde, y\u00f6netimi \u015fiddet uygulayarak ele ge\u00e7irme taraftar\u0131 olan Ermenistan Bol\u015fevikleri taraf\u0131ndand\u0131.<\/p>\n
1920 May\u0131s ayaklanmas\u0131<\/b><\/p>\n
\u00dclkenin, Bol\u015feviklerin haricindeki hemen t\u00fcm siyasi partileri ve sivil toplum kurulu\u015flar\u0131, genel olarak Ermenistan\u2019\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 taraftar\u0131yd\u0131. Ermeni Bol\u015fevikler ise, y\u00f6netime el koyma ve Rusya \u00f6rne\u011findeki gibi Ermenistan\u2019da da Sovyet rejimi tesis etme f\u0131rsat\u0131n\u0131 elden ka\u00e7\u0131rm\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n
Bol\u015fevikler, 1919 Eyl\u00fcl\u00fcnde y\u00f6netim merkezlerini kurarak, Ermenistan Komitesi veya Armenkom olarak adland\u0131r\u0131r. 1920 Oca\u011f\u0131nda Ermenistan Bol\u015fevik te\u015fkilatlar\u0131 kurulu, d\u0131\u015f ve i\u00e7 olumlu \u015fartlar durumunda ayaklan\u0131p, y\u00f6netime el koyma karar\u0131 al\u0131r ve 1920 Nisan sonunda (28\u2019inde) Azerbaycan\u2019\u0131n, Rusya 11. K\u0131z\u0131l Ordu taraf\u0131ndan Sovyetle\u015ftirilmesini bu a\u00e7\u0131dan olumlu bir olay kabul eder.<\/p>\n
K\u0131z\u0131l Ordu\u2019nun Transkafkasya\u2019ya girmesi ve Azerbaycan\u2019\u0131n Sovyetle\u015fmesi, Ermenistan\u2019da ayaklanma ba\u015flatmak i\u00e7in bir i\u015faret olur. Aleksandrapol (g\u00fcn\u00fcm\u00fczde G\u00fcmr\u00fc) \u015fehri ayaklanman\u0131n merkezi olur. Bol\u015fevikler, 1920 y\u0131l\u0131n\u0131n bir May\u0131s\u0131ndaki h\u00fck\u00fcmet kar\u015f\u0131t\u0131 g\u00f6sterileri silahl\u0131 ayaklanmaya \u00e7evirme karar\u0131 al\u0131r ve ayaklanmay\u0131 y\u00f6netmek i\u00e7in Ermenistan Askeri Devrim Komitesi\u2019ni olu\u015fturur. Devrim fikrine yatk\u0131n askerlerin bir k\u0131sm\u0131 ve isyanc\u0131 g\u00fc\u00e7lerin lideri olarak tayin edilen Sargis Musayelyan komutas\u0131ndaki \u201cVardan zoravar\u201d z\u0131rhl\u0131 treni, asilerin taraf\u0131na ge\u00e7er.<\/p>\n
Bu olaylar, Ermenistan y\u00f6neticilerini son derece rahats\u0131z eder. Devlet a\u00e7\u0131s\u0131ndan tehlikeli bir durum h\u00e2s\u0131l olur. Siyasi krizin \u00fcstesinden gelinmesi amac\u0131yla, g\u00fc\u00e7l\u00fc el h\u00fck\u00fcmetinin olu\u015fturulmas\u0131na karar verilir. A. Khatisyan h\u00fck\u00fcmeti,\u00a0 May\u0131sta istifa eder ve yerine b\u00fcro-h\u00fck\u00fcmet (Da\u015fnaktsutyun Partisi\u2019nin y\u00f6netim organ\u0131 \u00fcyelerinden) olu\u015fturulur. Yeni olu\u015fturulan h\u00fck\u00fcmet bir dizi \u00f6nlemler ele al\u0131r. Ola\u011fan\u00fcst\u00fc mahkemeler kurulur ve \u00f6l\u00fcm cezas\u0131 kabul edilir.<\/p>\n
Ermenistan Askeri Devrim Komitesi\u2019nin10 May\u0131sta Aleksandrapol\u2019de y\u00f6netimi ele ge\u00e7irmesine ra\u011fmen, teredd\u00fct etmesinden dolay\u0131, birka\u00e7 g\u00fcn sonra, Sebuh (Ar\u015fak Nersisyan) komutas\u0131ndaki h\u00fck\u00fcmet kuvvetleri asileri teslim olmaya zorlar. Kars, Sar\u0131kam\u0131\u015f, Nor Bayazet, \u011eazakh-\u015eam\u015fatin gibi yerlerde de zay\u0131f isyan te\u015febb\u00fcsleri olur, fakat bu denemeler de kolayl\u0131kla bast\u0131r\u0131l\u0131r. Asilerin ba\u015f\u0131ndaki Stepan Alaverdyan, Sargis Musayelyan, Bagrat \u011earibcanyan, \u011eukas \u011eukasyan ve daha ba\u015fkalar\u0131 kur\u015funa dizilir. \u0130syan\u0131n onlarca eleba\u015f\u0131 hapse at\u0131l\u0131r. Ermenistan Kom\u00fcnist (Bol\u015fevik) Partisi\u2019nin faaliyetleri yasaklan\u0131r. Bol\u015feviklerin bir k\u0131sm\u0131 yeralt\u0131na iner, di\u011fer k\u0131sm\u0131 ise, y\u00f6netimi ele ge\u00e7irmek i\u00e7in yeni bir denemede bulunmak amac\u0131yla Azerbaycan\u2019a ge\u00e7er.<\/p>\n
B\u00f6ylelikle, May\u0131s ayaklanmas\u0131 yenilgiyle sonu\u00e7lan\u0131r. Bu yenilginin esas sebebi, isyanc\u0131 Bol\u015feviklerin halktan yeteri kadar destek alamamas\u0131 olmu\u015ftur. \u0130syan\u0131n eleba\u015flar\u0131, \u00fcmitlerini d\u0131\u015f yard\u0131ma, K\u0131z\u0131l Orduya ba\u011flam\u0131\u015f olmakla birlikte, bu yard\u0131m ger\u00e7ekle\u015fmez. \u0130syan d\u00fczensiz, b\u00f6l\u00fck p\u00f6r\u00e7\u00fck ve ortak bir y\u00f6netim merkezi olmadan ger\u00e7ekle\u015ftirilir.<\/p>\n
Lakin May\u0131s ayaklanmas\u0131 bast\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olmakla birlikte, h\u00fck\u00fcmetin temellerini ve Ermeni ordusunun moralini sarsmay\u0131 ba\u015far\u0131r.<\/p>\n
T\u00fcrk-Tatar ayaklanmalar\u0131<\/b><\/p>\n
Ermenistan Cumhuriyeti\u2019nin i\u00e7 i\u015flerindeki en ac\u0131l\u0131 sorunlar\u0131ndan biri de \u00fclke sath\u0131nda ya\u015fayan \u00e7ok say\u0131da T\u00fcrk-Tatarlar\u0131n s\u0131k-s\u0131k tekrarlanan ayaklanmalar\u0131 olur. Bu ayaklanmalar, Ermenistan\u2019\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131na son verip, topraklar\u0131na el koyarak, birbirleriyle do\u011frudan ili\u015fki kurmak isteyen T\u00fcrkiye ve Azerbaycan taraf\u0131ndan k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131l\u0131p, y\u00f6nlendirilmekteydi.<\/p>\n
Meds (b\u00fcy\u00fck-\u00e7ev. notu) Vedi, Zangibasar (Masis b\u00f6lgesi), \u015earur-Nakhicevan, Ardahan, Surmalu vs. Ermeni kar\u015f\u0131t\u0131 hareketin ba\u015fl\u0131ca merkezleriydi. 1918 sonlar\u0131nda, Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n bitiminden sonra Transkafkasya\u2019dan uzakla\u015fan Osmanl\u0131, Ermenistan\u2019\u0131n T\u00fcrklerle yerle\u015fik b\u00f6lgelerinde b\u00fcy\u00fck say\u0131da asker ve askeri uzmanlar b\u0131rak\u0131r. Bu ki\u015filer, yerel M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 Ermenistan y\u00f6netimi ve Ermeni halk\u0131na kar\u015f\u0131 ayakland\u0131r\u0131r. T\u00fcrk-Tatar ayaklanmac\u0131lar, Ermenistan y\u00f6netimine itaat etmez, sivil Ermeni halka kar\u015f\u0131 \u015fiddet uygular ve ter\u00f6r faaliyetlerinde bulunur, yollar\u0131 keser vs. Azerbaycan\u2019\u0131n Yerevan\u2019daki diplomatik temsilcisi Han Tekinski dahi Ermenistan\u2019a y\u00f6nelik casusluk faaliyetleriyle u\u011fra\u015fmaktayd\u0131.<\/p>\n
Ermenistan y\u00f6neticileri, olu\u015fan \u015fartlar kar\u015f\u0131s\u0131nda, kar\u015f\u0131 faaliyetler ele almaya mecbur olur. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta, bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l y\u00f6ntemlerle \u00e7eki\u015fmelerin ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131r, fakat bir netice al\u0131namaz. Bu yakla\u015f\u0131m, asiler taraf\u0131ndan Ermenistan\u2019\u0131n bir zay\u0131fl\u0131k ni\u015fanesi olarak kabul edilir. T\u00fcrk-Tatar kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131klar\u0131, 1919 y\u0131l\u0131 ortalar\u0131ndan itibaren a\u00e7\u0131k\u00e7a silahl\u0131 isyana d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Ermenistan h\u00fck\u00fcmeti, silah zoruyla onlar\u0131 itaat ettirmeye mecbur olur.\u00a0 1920 yaz\u0131nda T\u00fcrk-Tatar ayaklanmalar\u0131 geni\u015f oranda bast\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. T\u00fcrklerin bir k\u0131sm\u0131 Ermenistan\u2019\u0131 terk eder. Bo\u015falan baz\u0131 yerle\u015fim yerlerine Bat\u0131 Ermenistanl\u0131 ve Azerbaycan\u2019dan ka\u00e7m\u0131\u015f olan m\u00fclteciler yerle\u015ftirilir.<\/p>\n
B\u00f6ylece, Ermenistan h\u00fck\u00fcmeti, T\u00fcrk-Tatar ayaklanmas\u0131n\u0131 bast\u0131rmak i\u00e7in yeterli irade g\u00f6sterir. Bu durum bir yandan devletin temellerini sa\u011flamla\u015ft\u0131rmaya, di\u011fer taraftan da \u00fclkenin Ermenile\u015ftirilmesine yard\u0131mc\u0131 olur.<\/p>\n
http:\/\/www.findarmenia.com\/arm\/history\/27\/570<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Siyasi partiler Ermenistan\u2019\u0131n sosyoekonomik a\u011f\u0131r \u015fartlar\u0131, sosyal ve siyasi hayata da damgas\u0131n\u0131 vurur. Buna ra\u011fmen sosyal ya\u015famda geli\u015fim g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Yerevan ve Aleksandrapol, sosyal ve siyasi ya\u015fam\u0131n merkezleri olur. \u00dclkede onlarca s\u00fcreli yay\u0131n yay\u0131nlanmakta, \u00e7ok say\u0131da yay\u0131nevi ve matbaa bulunmaktayd\u0131. S\u00f6z ve bas\u0131n h\u00fcrriyeti genelde h\u00fck\u00fcmet taraf\u0131ndan sa\u011flanm\u0131\u015f olup, gazete ve dergiler, \u00fclkedeki g\u00fcnl\u00fck hayata dair […]<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65,1],"tags":[],"class_list":["post-36107","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ermenilerin-tarihi","category-haberler"],"yoast_head":"\n