{"id":35844,"date":"2015-07-25T02:11:59","date_gmt":"2015-07-25T07:11:59","guid":{"rendered":"http:\/\/akunq.net\/tr\/?p=35844"},"modified":"2015-07-25T02:11:59","modified_gmt":"2015-07-25T07:11:59","slug":"hrantin-kayip-ermeni-yetimin-pesinde","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=35844","title":{"rendered":"Hrant\u2019\u0131n, kay\u0131p Ermeni yetimin pe\u015finde"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\"><strong><a title=\"Alev Er\" href=\"http:\/\/www.agos.com.tr\/tr\/yazar\/82\/alev-er\"><a href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/?attachment_id=35845\" rel=\"attachment wp-att-35845\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignright size-medium wp-image-35845\" alt=\"Sabiha G\u00f6k\u00e7en ve Mustafa Kemal\" src=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/Sabiha-G\u00f6k\u00e7en-ve-Mustafa-Kemal-300x143.jpg\" width=\"300\" height=\"143\" srcset=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2015\/07\/Sabiha-G\u00f6k\u00e7en-ve-Mustafa-Kemal-300x143.jpg 300w, https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2015\/07\/Sabiha-G\u00f6k\u00e7en-ve-Mustafa-Kemal-600x287.jpg 600w, https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2015\/07\/Sabiha-G\u00f6k\u00e7en-ve-Mustafa-Kemal.jpg 702w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a>Alev Er<\/a><\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em><b>Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn manevi k\u0131z\u0131 Sabiha G\u00f6k\u00e7en\u2019in Hatun Sebilciyan adl\u0131 yetim bir Ermeni k\u0131z\u0131 olabilece\u011fi iddialar\u0131 2004 y\u0131l\u0131nda Agos gazetesinde Hrant Dink\u2019in imzas\u0131yla yer alm\u0131\u015f, s\u00f6z konusu haber Dink\u2019in 19 Ocak 2007\u2019de \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fc\u015f\u00fcne kadar s\u00fcren hedef g\u00f6sterme harekat\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131 olmu\u015ftu. Gazeteci Alev Er bu s\u0131rr\u0131n pe\u015fine d\u00fc\u015ferek kayda ge\u00e7ti\u011fi \u00e7arp\u0131c\u0131 ayr\u0131nt\u0131larla T\u00fcrkiye\u2019nin yak\u0131n d\u00f6nem tarihine de \u0131\u015f\u0131k tutuyor. <\/b><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201c1919 y\u0131l\u0131n\u0131n 19 May\u0131s\u0131nda Samsun\u2019a \u00e7\u0131kt\u0131m&#8230;\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Hik\u00e2ye yine b\u00f6yle, \u201cMilli M\u00fccadele ve Cumhuriyet\u2019in kurulu\u015fu tarihi\u201dni yeniden kurgulayan, \u00f6nce yaz\u0131lm\u0131\u015flar\u0131 can havliyle d\u00fczelttirip sonra yaz\u0131lacaklara ayar veren Nutuk\u2019un bu ba\u015flang\u0131\u00e7 c\u00fcmlesiyle ba\u015flayabilirdi. Ama c\u00fcmleyi Mustafa Kemal de\u011fil, Band\u0131rma gemisindeki ikinci adam olan Miralay Refet Bey (Bele) kurmu\u015f olur ve \u015f\u00f6yle devam edebilirdi:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cSize bu vesileyle Mustafa Kemal Pa\u015fa\u2019y\u0131 anlataca\u011f\u0131m. \u00c7\u00fcnk\u00fc yola onunla, hatta onun \u00f6nderli\u011finde \u00e7\u0131kt\u0131k. \u00c7ok eski tan\u0131\u015f\u0131r\u0131z. Ben ondan \u00fc\u00e7 y\u0131l \u00f6nce subay \u00e7\u0131km\u0131\u015f olsam da ayn\u0131 ya\u015ftay\u0131z, ayn\u0131 yerlerde bulunduk; Selanik\u2019te, Hareket Ordusu\u2019nda beraberdik. Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019na girilirken ikimiz de t\u00fcmen komutan\u0131yd\u0131k. Ama ben ka\u00e7abilmenin bile ba\u015far\u0131 say\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Kanal Cephesi\u2019nde, o ise d\u00fc\u015fman\u0131n durdurulabildi\u011fi \u00c7anakkale\u2019de g\u00f6revlendirildi ve hiyerar\u015fi tersine d\u00f6nd\u00fc. Sava\u015f\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc y\u0131l\u0131nda ben h\u00e2l\u00e2 t\u00fcmen komutan\u0131yken, o 2. ve sonra da 7. ordular\u0131n ba\u015f\u0131ndayd\u0131. Derken Veliaht Vahdeddin\u2019in fahri yaveri oldu ve son y\u0131l, ben Suriye\u2019de onun emrinde kolordu komutan\u0131yd\u0131m. Nablus\u2019tan, Halep\u2019ten birlikte \u00e7ekildik; o Y\u0131ld\u0131r\u0131m Ordular\u0131 Komutanl\u0131\u011f\u0131\u2019na y\u00fcr\u00fcrken ben daha ordu komutan\u0131 bile olamam\u0131\u015ft\u0131m.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00a0\u201cMondros M\u00fctarekesi imzalan\u0131nca jandarma genel komutanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00fcstlendim ve \u00f6nce ben geldim \u0130stanbul\u2019a; sonra da art\u0131k ordusuz bir komutan olan Mustafa Kemal. Ama ben yine de, bir \u015fey yap\u0131lacaksa bunu onun yapaca\u011f\u0131ndan emindim.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cNitekim \u0130ngilizler \u00f6zellikle Do\u011fu Karadeniz\u2019deki kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131klardan yak\u0131n\u0131p Anadolu\u2019ya birini g\u00f6ndersin diye padi\u015faha bask\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131nda, bu biri kim olabilir, maiyeti kimler olur, diye biz de aram\u0131zda konu\u015fuyorduk ve 1919\u2019un mart ay\u0131nda bir g\u00fcn \u015f\u00f6yle bir \u015fey oldu: Erenk\u00f6y\u2019de bir k\u00f6\u015fkte komutan arkada\u015flarla toplanacakt\u0131k; ben biraz ge\u00e7 kalm\u0131\u015ft\u0131m, vard\u0131\u011f\u0131mda sadrazama ve padi\u015faha Enver Pa\u015fa\u2019n\u0131n karde\u015fi Nuri Pa\u015fa\u2019n\u0131n (Killigil) ad\u0131n\u0131 ba\u015fa yazd\u0131klar\u0131 bir liste sunmaya karar verdiklerini s\u00f6ylediler. M\u00fcdahale ettim ve Nuri Pa\u015fa\u2019y\u0131 sildirip listenin ba\u015f\u0131na Mustafa Kemal\u2019in ad\u0131n\u0131 ben yazd\u0131rd\u0131m.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201c\u0130\u015fler h\u0131zl\u0131 y\u00fcr\u00fcd\u00fc. D\u00e2hiliye Naz\u0131r\u0131 Mehmet Ali Bey\u2019le, Sadrazam Damat Ferid Pa\u015fa ile g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcld\u00fc, \u0130ngilizlerden izin al\u0131nd\u0131 ve Band\u0131rma gemisiyle yola \u00e7\u0131kt\u0131k\u2026<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cAma maalesef bir eksikle\u2026 9. Ordu M\u00fcfetti\u015fi unvan\u0131yla Anadolu\u2019ya atanan Mustafa Kemal Pa\u015fa yerine, onun 3. Kolordu Komutan\u0131 olan ben \u00e7\u0131kt\u0131m Samsun\u2019a.\u00a0 \u00c7\u00fcnk\u00fc \u0130tilaf Y\u00fcksek komiserleri, Ermeni yetim saklad\u0131\u011f\u0131 gerek\u00e7esiyle Mustafa Kemal Pa\u015fa\u2019y\u0131 tutuklad\u0131\u2026\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Yukar\u0131da o s\u00f6ylemi\u015f gibi anlat\u0131lanlar\u0131n t\u00fcm\u00fc do\u011fru. Son paragraf hari\u00e7\u2026<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cT\u00fcm\u00fc do\u011fru\u201d \u00e7\u00fcnk\u00fc Refet Bele, Mustafa Kemal\u2019e \u00e7ok ama \u00e7ok k\u00fcsk\u00fcnd\u00fc sonraki y\u0131llarda; \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcnde bile Mustafa Kemal\u2019den uzak durmay\u0131 isteyecek kadar k\u00fcsk\u00fcn. Nitekim bug\u00fcn \u0130stanbul\u2019da Zincirlikuyu mezarl\u0131\u011f\u0131nda yat\u0131yor, An\u0131tkabir\u2019deki \u201cMustafa Kemal\u2019in silah arkada\u015flar\u0131\u201d kabristan\u0131nda Refet Bele\u2019ye ayr\u0131lan yer ise bo\u015f bir mezar ve ta\u015f\u0131ndan ibaret.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dolay\u0131s\u0131yla, nefret ve hayranl\u0131k duygular\u0131n\u0131n i\u00e7 i\u00e7e oldu\u011fu bir \u201cMustafa Kemal portresi\u201dnin Refet Bele\u2019nin zihnini hi\u00e7 terk etmedi\u011finden eminim. Ama bunu nerede, ne kadar a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde dile getirdi, bunu bilmiyorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u201cR\u0131za Nur Hat\u0131rat\u0131\u201d muamelesi g\u00f6rmesi muhtemel an\u0131lar\u0131n\u0131 kendine saklad\u0131, hi\u00e7bir yerde yay\u0131mlamad\u0131. \u201cBu milletin zaten her \u015feyi y\u0131k\u0131lm\u0131\u015f. Bir \u0130stiklal Harbi ayakta. Hat\u0131ralar\u0131m\u0131 yaz\u0131p onu da ben mi y\u0131kay\u0131m\u201d diyerek (M\u00fcnevver Aya\u015fl\u0131, \u0130\u015fittiklerim, G\u00f6rd\u00fcklerim, Bildiklerim, sayfa 9)\u2026<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cSon paragraf hari\u00e7\u201d \u00e7\u00fcnk\u00fc b\u00f6yle bir tutuklama olmad\u0131. Ama Mustafa Kemal tam da bu nedenle su\u00e7land\u0131; \u201cHalep\u2019ten Ermeni yetim getirdi, evinde sakl\u0131yor\u2026\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Mondros M\u00fctarekesi\u2019nden hemen sonra, Ermeni Patrikhanesi 1915 tehcir ve soyk\u0131r\u0131m\u0131nda hayatta kal\u0131p ka\u00e7\u0131r\u0131lan ya da ka\u00e7\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in hayatta kalabilen Ermeni \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n bulunmas\u0131, ka\u00e7\u0131ranlar\u0131n, evinde yetim saklayanlar\u0131n bildirilmesi i\u00e7in \u0130tilaf y\u00fcksek komiserliklerine, Osmanl\u0131 y\u00f6netimine ba\u015fvurdu. Osmanl\u0131 h\u00fck\u00fcmeti de yetimlerin bir an \u00f6nce teslim edilmesi i\u00e7in \u00e7a\u011fr\u0131 yapt\u0131, aksine hareket edenlerin tehcir ve katliam su\u00e7lusu muamelesi g\u00f6r\u00fcp cezaland\u0131r\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 duyurdu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ermeni Patrikhanesi Aral\u0131k 1918\u2019de kay\u0131p Ermeni yetimlerle ilgili 5000 ki\u015filik bir liste a\u00e7\u0131klad\u0131, ama asl\u0131nda ger\u00e7ek say\u0131 bunun \u00e7ok \u00fcst\u00fcndeydi. M\u00fcsl\u00fcman yetimhanelerine al\u0131narak isimleri de\u011fi\u015ftirilip ailelerinin izi silinen, \u201cana babas\u0131n\u0131n mal varl\u0131\u011f\u0131 da bu sayede senin olacak\u201d vaadi ve her \u00e7ocuk i\u00e7in ayda 50 kuru\u015f \u00f6deme te\u015fvikiyle M\u00fcsl\u00fcman ailelerce \u201cevlatl\u0131k al\u0131nan\u201d Ermeni yetim say\u0131s\u0131 on binlerle ifade ediliyordu. \u00d6yle ki, yine M\u00fcnevver Aya\u015fl\u0131, kolej \u00f6\u011frencisi oldu\u011fu 1915\u2019lerin Beyrut ve Halep\u2019ini anlatt\u0131\u011f\u0131 Geni\u015f Ufuklar ve Yabanc\u0131 \u0130klimler\u2019de Ermeni yetim bar\u0131nd\u0131rman\u0131n bir t\u00fcr stat\u00fc haline geldi\u011fini, ailenin itibar\u0131n\u0131n evdeki Ermeni yetim say\u0131s\u0131yla \u00f6l\u00e7\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc anlat\u0131r\u2026<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Patrikhaneye gelen ihbarlardan biri, son kararg\u00e2h\u0131 Halep olan ve 13 Kas\u0131m 1918\u2019de \u0130stanbul\u2019a d\u00f6nen Mustafa Kemal Pa\u015fa ile ilgiliydi. Mustafa Kemal \u0130stanbul\u2019da ilk 15-20 g\u00fcn Pera Palas otelinde, ard\u0131ndan Selma ve Salih Fansa\u2019n\u0131n Beyo\u011flu Hava Sokak (bug\u00fcn Fuat Uzk\u0131nay Sokak) 5 numaradaki Franko Pa\u015fa Kona\u011f\u0131\u2019nda kalm\u0131\u015f, Aral\u0131k 1918 ba\u015f\u0131nda da \u015ei\u015fli\u2019de Madam Hovsepyan\u2019\u0131n evini (bug\u00fcn Atat\u00fcrk M\u00fczesi) kiralam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u0130lk, dolay\u0131s\u0131yla en beklenmedik bask\u0131n bu eve yap\u0131ld\u0131; Aral\u0131k 1918 ba\u015flar\u0131nda Ermeni terc\u00fcman e\u015fli\u011finde gelen bir \u0130talyan m\u00fcfrezesi \u201cHalep\u2019ten getirilip saklanan Ermeni yetim\u201d i\u00e7in evi aramak istedi. Mustafa Kemal aramay\u0131 engellemek i\u00e7in yak\u0131ndaki Surenyan Apartman\u0131\u2019na, Erk\u00e2n-\u0131 Harbiye \u0130kinci Reisi Diyarbak\u0131rl\u0131 K\u00e2z\u0131m Pa\u015fa\u2019n\u0131n (\u0130nan\u00e7) evine ko\u015ftu. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00e7evredeki tek telefon, askeri b\u00fcrokrasideki g\u00f6revi dolay\u0131s\u0131yla K\u00e2z\u0131m Pa\u015fa\u2019n\u0131n evindeydi. Mustafa Kemal oradan \u0130talyan komutan\u0131n\u0131 (bu komutan \u015ei\u015fli\u2019deki evin kar\u015f\u0131s\u0131ndaki Edhem Pa\u015fa Kona\u011f\u0131\u2019n\u0131 kararg\u00e2h edinen Albay Roletto olmal\u0131) aray\u0131p kendisini tan\u0131tt\u0131 ve m\u00fcfrezesini geri \u00e7ekmesini rica etti. Rica sonu\u00e7 verdi; o arama yap\u0131lamad\u0131\u011f\u0131 gibi, arama ve arama giri\u015fimleri devam etse de, \u201cMustafa Kemal Halep\u2019ten getirdi\u011fi Ermeni yetimi evinde sakl\u0131yor\u201d ihbar\u0131n\u0131 do\u011frulayacak ve onu Samsun yerine Malta\u2019ya s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6t\u00fcrecek bir delil elde edilemedi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ama bu ihbar uluslararas\u0131 belgelere ge\u00e7ti; \u0130talyan Y\u00fcksek Komiseri Kont Sforza 17 Aral\u0131k 1918\u2019de Roma\u2019ya g\u00f6nderdi\u011fi ve \u201cMustafa Kemal\u2019le bir arkada\u015f\u0131n\u0131 (Fethi Okyar) kazanmakta oldu\u011funu\u201d ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc raporda, evinin \u201cErmeni yetim sakl\u0131yor\u201d gerek\u00e7esiyle aranmas\u0131n\u0131 \u00f6nledikleri i\u00e7in Mustafa Kemal\u2019in kendilerine te\u015fekk\u00fcr etti\u011fini yazd\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bu aktard\u0131klar\u0131m\u0131n t\u00fcm\u00fc kitap\u00e7\u0131, k\u00fct\u00fcphane raflar\u0131nda durup duran ve \u00e7o\u011funu okudu\u011fumuz kitaplarda; \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc\u2019n\u00fcn Sabahattin Selek\u2019e anlatt\u0131klar\u0131nda, \u015eevket S\u00fcreyya Aydemir\u2019in bir d\u00f6nemin en pop\u00fcler Mustafa Kemal biyografisi Tek Adam\u2019da, \u015ei\u015fli aramas\u0131na bizzat \u015fahit oldu\u011funu anlatan Rauf Orbay\u2019\u0131n Cehennem De\u011firmeni ba\u015fl\u0131kl\u0131 an\u0131lar\u0131nda, \u0130talyan tarih\u00e7i Fabio Grassi\u2019nin Atat\u00fcrk, T\u00fcrk-\u0130talyan \u0130li\u015fkilerinde Az Bilinenler ve T\u00fcrk-\u0130talyan Sorunu 1919\/1923 Kamuoyu ve D\u0131\u015f Politika adl\u0131 kitaplar\u0131nda, Hamit Kaya\u2019n\u0131n kitap da olan akademik tezinde yer alan bilgiler.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc Mustafa Kemal 1926\u2019da Falih R\u0131fk\u0131\u2019ya (Atay) ve Mahmut Siirt\u2019e (Siirt mebusu gazeteci Mahmut Soydan) bizzat kendisi anlatm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7o\u011fumuz M\u00fctareke d\u00f6neminde \u0130tilaf askerlerinin Mustafa Kemal\u2019in evini aramak istedi\u011fini, onun izin vermedi\u011fini hat\u0131rlar\u0131z mesela, ama arama nedenini bilmeyiz, \u00e7\u00fcnk\u00fc bundan s\u00f6z etmemi\u015ftir. Bu eksi\u011fi \u00f6teki an\u0131lar tamamlar\u2026<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Yakla\u015f\u0131k iki y\u0131l \u00f6nce, benim ve bir\u00e7ok ki\u015finin \u00f6n\u00fcnden ge\u00e7ip giden i\u015fte bu an\u0131 par\u00e7ac\u0131klar\u0131yla \u00e7\u0131kt\u0131m yola; \u201cSabiha G\u00f6k\u00e7en\u2019in Ermenili\u011fi\u201dnin izini s\u00fcrmek i\u00e7in.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Epey yol ald\u0131m san\u0131yorum. On ya\u015f gen\u00e7 olsam menzile ula\u015f\u0131ncaya kadar sabreder, sonra toptan, bir defada konu\u015furdum belki. Ama yola ge\u00e7 \u00e7\u0131kt\u0131m, zaman darald\u0131; ararken bulduklar\u0131m\u0131 art\u0131k heybeden tek tek \u00e7\u0131karmak istiyorum. \u0130lk \u00e7\u0131kan, bu\u2026<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><b>Hatun-Sabiha\u2019y\u0131 ararken Abd\u00fcrrahim\u2019i bulmak<\/b><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">17 Temmuz 1915. Talat Pa\u015fa\u2019n\u0131n ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 Ermeni Tehciri\u2019nde s\u0131ra Antep\u2019te. Cibin k\u00f6yl\u00fc Sebilciyan ailesi yakla\u015f\u0131k 1500 ki\u015filik kafileyle Halep\u2019e do\u011fru yola \u00e7\u0131kar. \u0130lk durak Antep\u2019e vard\u0131klar\u0131nda anne Maryam, \u201cD\u00f6rt \u00e7ocukla yola dayanamazs\u0131n, k\u0131zlar\u0131 burada b\u0131rak\u201d uyar\u0131s\u0131yla alt\u0131 ya\u015f\u0131ndaki Diruhi ile iki ya\u015f\u0131ndaki Hatun\u2019u Amerikan Merkezi T\u00fcrkiye Koleji Yetimhanesi\u2019ne teslim eder. Cibin kilisesi papaz\u0131 Der Nerses Babayan\u2019\u0131n \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde, Suriye\u2019nin g\u00fcneyine do\u011fru devam ederler. Gittikleri pek \u00e7ok yerden s\u00fcr\u00fcl\u00fcrler, ama \u015fansl\u0131d\u0131rlar; \u00e7\u00fcnk\u00fc kafilenin \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc hayatta kalmay\u0131 ba\u015far\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Nerses Babayan, 30 Ekim 1918 Mondros M\u00fctarekesi\u2019nden sonra, kalan Ermeni aileleriyle geri d\u00f6ner. Sebilciyan ailesi de d\u00f6nenlerdendir ve Maryam Sebilciyan k\u0131zlar\u0131n\u0131 almak i\u00e7in Amerikan Yetimhanesi\u2019ne gitti\u011finde \u015foka u\u011frar: Yetimhane yetkilileri k\u00fc\u00e7\u00fck Hatun\u2019un ka\u00e7\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, her yere, \u0130stanbul\u2019daki patrikhaneye bile ba\u015fvurduklar\u0131 halde sonu\u00e7 alamad\u0131klar\u0131n\u0131, nihayet k\u0131zca\u011f\u0131z\u0131n Mustafa Kemal Pa\u015fa\u2019n\u0131n yan\u0131nda oldu\u011funu \u00f6\u011frendiklerini s\u00f6yler. Kemal Pa\u015fa kuvvetleri, depo alay kararg\u00e2h\u0131 yapt\u0131klar\u0131 Merkezi T\u00fcrkiye Koleji\u2019ni \u0130ngilizler gelmeden terk etmi\u015ftir\u2026<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Antep Ermenileri Frans\u0131zlarla yap\u0131lan ve Antep\u2019i Ankara H\u00fck\u00fcmeti\u2019ne terk eden Aral\u0131k 1921 Antla\u015fmas\u0131\u2019ndan sonra yeniden Suriye yolunu tutar. K\u00fc\u00e7\u00fck Hatun\u2019un ortadan kaybolmas\u0131yla bir ferdi eksilen Sebilciyan ailesi Halep\u2019e, bug\u00fcn ad\u0131 E\u015frefiye olan Davudiye mahallesine yerle\u015fir. Baba Nerses be\u015f y\u0131l sonra \u00f6l\u00fcr; anne Maryam, tehcirdeki kafile yolda\u015f\u0131 \u00fc\u00e7 \u00e7ocuklu Kara Karayan\u2019la ikinci evlili\u011fini yapar, bir o\u011flu olur. Ve Hatun\u2019un ad\u0131n\u0131 say\u0131klaya say\u0131klaya, 1947\u2019de hayata g\u00f6zlerini yumar.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Antep\u2019teki yetimhanede buldu\u011fu k\u0131z\u0131 Diruhi ise 1946\u2019da Sahak Der Gazaryan\u2019la evlenip Ermenistan\u2019a g\u00f6\u00e7er. Ayn\u0131 y\u0131l do\u011fan ilk k\u0131z\u0131na Hripsime, 1948 do\u011fumlu olana ise karde\u015finin ad\u0131n\u0131 verir. \u0130ki de erkek \u00e7ocu\u011fu olur.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Anne Maryam\u2019\u0131n Halep\u2019teki ye\u011feni Abraham Garabedyan, 1955\u2019te, araya sora izini buldu\u011fu Hatun\u2019la temas kurar, gelir T\u00fcrkiye\u2019de bulur, g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcr, birlikte foto\u011fraf bile \u00e7ektirir. Hatun ona y\u00fckl\u00fc bir para verir; parayla ve \u201cs\u0131r\u201dr\u0131yla Halep\u2019e d\u00f6nen Abraham iki bi\u00e7erd\u00f6ver sat\u0131n al\u0131p \u00e7ift\u00e7ili\u011fe ba\u015flar. Ama s\u0131r k\u0131sa s\u00fcre sonra a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar: Abraham\u2019\u0131n gelip buldu\u011fu kuzeni Hatun, Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn manevi k\u0131z\u0131 Sabiha G\u00f6k\u00e7en\u2019dir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Biz bunlar\u0131 50 y\u0131l sonra, ka\u00e7ak i\u015f\u00e7i olarak geldi\u011fi T\u00fcrkiye\u2019de hastabak\u0131c\u0131l\u0131k yapan Diruhi\u2019nin k\u0131z\u0131 H\u0131ripsime\u2019nin \u201cSabiha G\u00f6k\u00e7en teyzemdi, ad\u0131 da Hatun Sebilciyan\u2019d\u0131\u201d a\u00e7\u0131klamas\u0131yla, a\u00e7\u0131klaman\u0131n 6 \u015eubat 2004\u2019te Agos gazetesinde Hrant Dink ve Diran Lokmag\u00f6zyan imzas\u0131yla yay\u0131mlanan ve H\u00fcrriyet gazetesinde tekrarlanan bir habere d\u00f6n\u00fc\u015fmesiyle \u00f6\u011frendik ama ailenin Halep, Beyrut, Erivan, Los Angeles ve Fresno\u2019da ya\u015fayan pek \u00e7ok ferdi hik\u00e2yeyi \u00e7ok uzun s\u00fcredir yak\u0131ndan biliyor.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Maryam\u2019\u0131n k\u0131zkarde\u015fi T\u015fkuyn\u2019un Los Angeles\u2019te ya\u015fayan ve Gazaryanlara h\u00e2l\u00e2 d\u00fczenli olarak para g\u00f6nderen torunlar\u0131 Vartan ve Hagop Ayntabl\u0131yan mesel\u00e2.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Yola b\u00f6yle \u00e7\u0131kt\u0131m: \u201cSabiha G\u00f6k\u00e7en Ermeni miydi?\u201d sorusunun cevab\u0131n\u0131 tan\u0131kl\u0131\u011f\u0131n \u00f6tesine ta\u015f\u0131man\u0131n derdindeydim.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Rica etmi\u015ftim, gazeteci Aris Nalc\u0131 1972\u2019de L\u00fcbnan\u2019da Ermenice yay\u0131mlanan \u201cDa\u011f ve Al\u0131nyaz\u0131s\u0131\u201dnda (Ler Yev \u00c7agadagir) olay\u0131 ilk anlatan Simon Simonyan\u2019\u0131n yazd\u0131klar\u0131n\u0131 T\u00fcrk\u00e7e\u2019ye \u00e7evirmi\u015f, hik\u00e2yeyi kendisi de kaleme alan Ay\u015fe H\u00fcr arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m ve bilip \u00f6\u011frendiklerini bug\u00fcn de aktarmaya devam eden Los Angeles\u2019taki dostum Kevork\u2019tan yukar\u0131daki ayr\u0131nt\u0131lar\u0131 da \u00f6\u011frenmi\u015ftim, ama belge gerekiyordu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">O belge binlerce Ermeni\u2019yi e\u011fitip hayata ve insanl\u0131\u011fa kazand\u0131ran Antep Merkezi T\u00fcrkiye Koleji ar\u015fivinde olmal\u0131yd\u0131 ve ar\u015fivin bir kopyas\u0131 Bilkent \u00dcniversitesi K\u00fct\u00fcphanesi\u2019ndeydi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Oradan edindi\u011fim, \u00e7o\u011fu okunabilir durumda yakla\u015f\u0131k iki bin sayfa tutan 1915-1920 belgelerini okumaya giri\u015ftim. Kolejin Boston merkezine g\u00f6nderdi\u011fi y\u0131ll\u0131k raporlar\u0131, 1916 sonras\u0131nda merkezle yaz\u0131\u015fmay\u0131 \u00fcstlenen ve \u0130svi\u00e7re, M\u0131s\u0131r, Adana\u2019dan neredeyse haftada iki kez mektup yaz\u0131p olan biteni ayr\u0131nt\u0131s\u0131yla aktaran William Nesbitt Chambers, Isabel Blake ve ba\u015fkalar\u0131n\u0131n yazd\u0131klar\u0131n\u0131\u2026<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">M\u00fctareke d\u00f6neminde evinin defalarca aranmak istendi\u011fini, arand\u0131\u011f\u0131n\u0131 Mustafa Kemal kendisi bile yazm\u0131\u015fken, \u0130ngiliz ar\u015fivinde neden buna ili\u015fkin tek sat\u0131r bulam\u0131yordum? Cevab\u0131 beklemedi\u011fim yerden verdi: \u201cO aranan yetim\u201d Sabiha G\u00f6k\u00e7en de\u011fildi. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir erkek \u00e7ocu\u011fu \u201caran\u0131yor\u201ddu evde. \u00dcstelik o \u00e7ocuk \u201cyetim\u201d de de\u011fildi\u2026Ve hakl\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bulmay\u0131 umdu\u011fum, ka\u00e7\u0131r\u0131lma olay\u0131n\u0131, bununla ilgili ba\u015fvurular\u0131 i\u00e7eren bir kay\u0131t yoktu belgelerde. Hatun Sebilciyan\u2019dan da s\u00f6z edilmiyordu ama, onun Mustafa Kemal Pa\u015fa\u2019n\u0131n yan\u0131nda oldu\u011fu iddias\u0131n\u0131n izinin s\u00fcr\u00fclebilece\u011fi \u015funu buldum: Bir raporun ekinde Mustafa Kemal Pa\u015fa komutas\u0131ndaki 7. Ordu\u2019ya ba\u011fl\u0131 10. Depo Alay\u0131\u2019n\u0131n 10 Ekim 1917\u2019de koleje el koydu\u011fu, yetimlerin bu y\u00fczden sa\u011fa sola g\u00f6nderildi\u011fi, ordu m\u00fcfetti\u015fi \u201cKemal Bey\u201din de koleji ziyaret etti\u011fi anlat\u0131l\u0131yordu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dosyay\u0131 \u00f6ylece a\u00e7\u0131k tutup, a\u011fz\u0131mdaki kekre tad\u0131 unutup yola devam ettim.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Mustafa Kemal, M\u00fctareke \u0130stanbulu an\u0131lar\u0131nda evinin \u0130ngiliz ve \u0130talyan askerlerince aranmak istendi\u011fini anlat\u0131r, bunu bilirim, hepimiz biliriz. Ama hep g\u00f6z\u00fcm\u00fcn \u00f6n\u00fcnde duran bir kitab\u0131, \u0130zmir suikastine kat\u0131lmakla su\u00e7lan\u0131ncaya kadar \u201cKurtulu\u015f Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131 ba\u015flatan d\u00f6rt ki\u015fiden biri\u201d say\u0131lan Rauf Orbay\u2019\u0131n \u201cCehennem De\u011firmeni\u201d adl\u0131 an\u0131lar\u0131n\u0131 yeniden elime ald\u0131\u011f\u0131mda, 288. sayfada o araman\u0131n gerek\u00e7esini de g\u00f6rd\u00fcm: \u201cMustafa Kemal Pa\u015fa Halep\u2019ten getirdi\u011fi bir Ermeni yetimi saklamakla\u201d su\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131. \u0130talyan askerleri \u015ei\u015fli\u2019deki evi bu y\u00fczden aramak istemi\u015f, Rauf Orbay buna bizzat tan\u0131k olmu\u015ftu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Sonra, benzer bir konuda \u00e7al\u0131\u015fan \u0130pek \u00c7al\u0131\u015flar uyard\u0131: \u201c\u0130n\u00f6n\u00fc\u2019n\u00fcn an\u0131lar\u0131na da bak.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bakt\u0131m: \u201c Atat\u00fcrk \u0130stanbul\u2019da bulundu\u011fu zaman evine \u0130tilaf Devletlerinin polisleri girmi\u015f ve bir defas\u0131nda kaybolmu\u015f bir Ermeni\u2019nin o evde oldu\u011fu itham\u0131 ile onu aramaya gelmi\u015f olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015flerdir\u201d (\u0130n\u00f6n\u00fc, Hat\u0131ralar, s. 170).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Araman\u0131n nas\u0131l sonu\u00e7land\u0131\u011f\u0131, daha do\u011frusu sonu\u00e7lanmad\u0131\u011f\u0131 bilgisi ise bir zamanlar Galata\u2019da kom\u015fum olan \u0130talyan tarih\u00e7i Fabio Grassi\u2019nin kitaplar\u0131ndan geldi: Mustafa Kemal ilgili \u0130talyan komutana telefon etmi\u015f, aramay\u0131 durdurmu\u015ftu. Ama Aral\u0131k 1918\u2019in 10 ya da 11\u2019indeki bu olay, yine de, d\u00f6nemin \u0130talyan Y\u00fcksek Komiseri Kont Sforza\u2019n\u0131n bir hafta sonra Roma\u2019ya yazd\u0131\u011f\u0131 rapora girmi\u015fti. Sforza raporunda Mustafa Kemal Pa\u015fa\u2019n\u0131n evinde Ermeni yetim aranmas\u0131na engel oldu\u011fu i\u00e7in kendisine te\u015fekk\u00fcr etti\u011fini yazm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Antep Koleji ar\u015fivinde duydu\u011fum heyecan\u0131n benzerini yakalam\u0131\u015ft\u0131m: \u201cAranan o Ermeni yetim,\u201d ailesinin Halep\u2019teki Mustafa Kemal\u2019e g\u00f6nderildi\u011fini \u00f6\u011frendi\u011fi Hatun Sebilciyan, yani Sabiha G\u00f6k\u00e7en olabilir miydi?<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00c7\u00fcnk\u00fc bir ay \u00f6nce Y\u0131ld\u0131r\u0131m Ordular\u0131 Komutanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131 b\u0131rak\u0131p \u0130stanbul\u2019a gelen, yeni her kabine i\u00e7in ad\u0131 ge\u00e7en, Vahdeddin\u2019in fahri yaveri parlak generalin evini aramaya c\u00fcret etmek i\u00e7in \u00e7ok sa\u011flam delili, \u201c\u015eu ailenin \u00e7ocu\u011funu \u015furadan, \u015fu tarihte ald\u0131 g\u00f6t\u00fcrd\u00fc\u201d diyen g\u00fcvenilir tan\u0131klar\u0131 olmal\u0131yd\u0131 gelen m\u00fcfrezenin. Ve Mustafa Kemal, Mondros \u00f6ncesinde kaz\u0131k yiyen \u0130talyanlar\u0131n \u0130ngilizlerle s\u00fcrt\u00fc\u015fmesinden yararlan\u0131p aramay\u0131 engellese de, bu, gazetelere haber olmu\u015f, araman\u0131n yap\u0131lamad\u0131\u011f\u0131 mutlaka zab\u0131t alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f, kayda ge\u00e7mi\u015f, rapor edilmi\u015f olmal\u0131yd\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">D\u00f6nemin Ermenice ve Osmanl\u0131ca gazetelerini \u00e7al\u0131\u015fanlar oralarda b\u00f6yle bir bilgi olmad\u0131\u011f\u0131ndan emindi. \u00c7ok \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmam\u0131\u015f olan, Frans\u0131zca gazetelerdi. \u00d6rne\u011fin, M\u00fctareke\u2019nin ba\u015f\u0131nda Ermeni Patrikhanesi\u2019nce kurulup bir bu\u00e7uk y\u0131l yay\u0131n yapan La Renaissance adl\u0131 Frans\u0131zca gazetenin bug\u00fcn T\u00fcrkiye\u2019nin tek bir k\u00fct\u00fcphanesinde tek n\u00fcshas\u0131 yok. Bildi\u011fim kadar\u0131yla \u00f6zel koleksiyonlarda da.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Gazeteyi yakla\u015f\u0131k bir y\u0131l aray\u0131p ancak ge\u00e7en kas\u0131mda Paris\u2019te Nubaryan K\u00fct\u00fcphanesi\u2019nde, can \u00e7eki\u015fen bir mikrofilm kopyas\u0131 halinde bulabildim.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ve bir hafta sonra Fransa\u2019dan eli bo\u015f d\u00f6nd\u00fcm: K\u00fct\u00fcphanenin uzun s\u00fcre y\u00f6neticili\u011fini yapan Raymond Kevorkian\u2019\u0131n dev yap\u0131t\u0131 Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131\u2019n\u0131n temel kaynaklar\u0131ndan La Renaissance\u2019larda h\u00e2l\u00e2 de\u011ferlendirme bekleyen pek \u00e7ok \u00f6nemli haber ve makale var, ama b\u0131rak\u0131n evinin aranmas\u0131 haberini, Temmuz 1919\u2019a kadar gazetede Mustafa Kemal\u2019in ad\u0131 bile ge\u00e7miyor; ne \u0130stanbul\u2019dayken, ne Samsun\u2019da, Erzurum\u2019da\u2026<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">M\u00fctareke d\u00f6neminin en geni\u015f kay\u0131tlar\u0131na sahip \u0130ngiliz D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 (Foreign Office, FO) Ar\u015fivi\u2019ne giri\u015ftim bir yandan da: O ar\u015fivde bug\u00fcne kadar yap\u0131lm\u0131\u015f en kapsaml\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmayla, emekli b\u00fcy\u00fckel\u00e7i Bilal \u015eim\u015fir\u2019in yakla\u015f\u0131k iki bin sayfa tutan d\u00f6rt ciltlik \u0130ngiliz Belgelerinde Atat\u00fcrk\u2019\u00fc ile ba\u015flad\u0131m. Ama \u201cAtat\u00fcrk\u2019\u00fcn ad\u0131n\u0131n ge\u00e7ti\u011fi her belgeyi derlemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131\u201d iddias\u0131ndaki \u015eim\u015fir\u2019in ilk \u201cAtat\u00fcrk belgesi\u201d epey ileri tarihliydi: 28 \u015eubat 1919. \u00d6ncesi yoktu. Ne evinin aranmas\u0131yla ilgili 10-11 Aral\u0131k 1918 tarihli bir belge, ne de \u00f6nceki d\u00f6rt ay i\u00e7inde \u0130ngiliz generallerle, \u0130ngiliz istihbarat\u0131 i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fan gazetecilerle (\u00f6rne\u011fin Ward Price\u2019la) yapt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin kay\u0131tlar\u0131\u2026<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u015eim\u015fir\u2019in (ve \u00f6teki \u201cbelge\u201d kitab\u0131 yazarlar\u0131n\u0131n) resmi tarihe uygun bir se\u00e7ki yapt\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle, do\u011frudan Londra\u2019daki FO Ar\u015fivi\u2019ne y\u00f6neldim. \u0130lgili d\u00f6neme ait binlerce sayfa-say\u0131s\u0131z dosyay\u0131 internet ortam\u0131ndan se\u00e7tim, edindim, inceledim. \u0130ngiltere\u2019deki iki arkada\u015f\u0131m da ar\u015fivde haftalarca bizzat \u00e7al\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Sonu\u00e7: Mustafa Kemal\u2019in Mondros M\u00fctarekesi\u2019nin ard\u0131ndan geldi\u011fi \u0130stanbul\u2019daki ilk d\u00f6rt ay\u0131nda yapt\u0131klar\u0131, faaliyetleri ilgin\u00e7 bulunmam\u0131\u015f, \u201cErmeni yetim saklad\u0131\u011f\u0131\u201d ihbar\u0131 dahi \u015f\u00fcphe \u00e7ekmemi\u015f olmal\u0131yd\u0131 ki, \u0130ngiliz D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 ar\u015fivinde o aylara ili\u015fkin ula\u015f\u0131labilir hi\u00e7bir kay\u0131t yoktu. Nedense d\u00f6rt ay sonra birden, neredeyse t\u00fcm \u201cKurtulu\u015f Sava\u015f\u0131 kadrosu\u201dyla birlikte, \u0130ttihat\u00e7\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in tasfiyesi, etkisizle\u015ftirilmesi istenmi\u015f ama yine nedense, \u00fc\u00e7 ay sonra ayn\u0131 kadroyla Samsun\u2019a \u00e7\u0131kartma yapmas\u0131na ise ald\u0131r\u0131\u015f edilmemi\u015fti: Ar\u015fivin suskunlu\u011fu b\u00f6yle diyordu\u2026<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ama o ad\u0131m\u0131 atmadan, ar\u015fiv ve belge k\u00fct\u00fcphanesinin, ili\u015fkilerinin zenginli\u011fi rakipsiz bir tarih ara\u015ft\u0131rmac\u0131s\u0131na dan\u0131\u015ft\u0131m bir gazeteci arkada\u015f\u0131m arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla. M\u00fctareke d\u00f6neminde evinin defalarca aranmak istendi\u011fini, arand\u0131\u011f\u0131n\u0131 Mustafa Kemal kendisi bile yazm\u0131\u015fken, \u0130ngiliz ar\u015fivinde neden buna ili\u015fkin tek sat\u0131r bulam\u0131yordum?<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Cevab\u0131 beklemedi\u011fim yerden verdi: \u201cO aranan yetim\u201d Sabiha G\u00f6k\u00e7en de\u011fildi. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir erkek \u00e7ocu\u011fu \u201caran\u0131yor\u201ddu evde. \u00dcstelik o \u00e7ocuk \u201cyetim\u201d de de\u011fildi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u2026Ve hakl\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Hakl\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc cevab\u0131 do\u011frulayan iki yeni bilgi edindim.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Birincisi, Sebilciyanlar\u0131n kafile ba\u015fkan\u0131 Papaz Nerses Babayan\u2019\u0131n hen\u00fcz T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7evrilmeyen tehcir g\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc Pages From My Diary\u2019den. Babayan g\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne, Sebilciyan ailesinin de i\u00e7inde oldu\u011fu kafilenin tehcirden Antep\u2019e d\u00f6n\u00fc\u015f tarihini 21 Kas\u0131m 1919 olarak kaydetmi\u015f. Maryam Sebilciyan da Hatun\u2019un yetimhaneden ka\u00e7\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 o g\u00fcn ya da ertesi g\u00fcn \u00f6\u011frenmi\u015f, en erken 22 kas\u0131mda ihbar etmi\u015f olmal\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla Aral\u0131k 1918\u2019de Mustafa Kemal\u2019in \u015ei\u015fli\u2019deki evinde \u201caranan Ermeni yetim\u201d Hatun Sebilciyan-Sabiha G\u00f6k\u00e7en olamaz: Hatun\u2019un ka\u00e7\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ihbar edildi\u011finde Mustafa Kemal \u0130stanbul\u2019u \u00e7oktan terk etmi\u015f, hatta Sivas Kongresi\u2019ni de yapm\u0131\u015f ve Ankara yoluna \u00e7\u0131kmak \u00fczere.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u0130kincisi, dostum Kevork sayesinde varl\u0131\u011f\u0131ndan haberdar oldu\u011fum, d\u00f6nemin hukuk\u00e7u diplomat\u0131 Madteos Ebligatyan\u2019\u0131n Milletimin Hayat\u0131n\u0131n \u0130\u00e7inde Bir Hayat, \u0130\u015ftirak\u00e7\u0131 ve G\u00f6zlemcinin \u015eahitli\u011finde 1903-1923 isimli an\u0131lar\u0131ndan. Ebligatyan bu an\u0131larda \u201cMustafa Kemal\u2019in annesi Z\u00fcbeyde ile Patrik Zaven Der Ye\u011fiayan aras\u0131nda bir \u00e7eki\u015fme vard\u0131. Z\u00fcbeyde k\u00fc\u00e7\u00fck bir Ermeni yetimi evlat edinmi\u015fti ve patri\u011fe zorluk \u00e7\u0131kart\u0131yor, vermek istemiyordu. Bilmem ki Mustafa Kemal\u2019in y\u0131ld\u0131z\u0131n\u0131n parlad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde bu mesele nas\u0131l halloldu\u201d diyor. Ama s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fi \u201cErmeni yetim\u201d k\u0131z de\u011fil, bir erkek \u00e7ocu\u011fu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dahas\u0131 \u201cErmeni\u201d ve \u201cyetim\u201d de de\u011fil; ad\u0131 Abd\u00fcrrahim Tuncak\u2026<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ama ya Hatun Sebilciyan? Sabiha G\u00f6k\u00e7en?<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ya da Sabiha G\u00f6k\u00e7en, ger\u00e7ekten Sabiha G\u00f6k\u00e7en mi?<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">S\u0131rada o var\u2026<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><b>Ya da Antep\u2019te ararken onu Bursa\u2019da bulmak<\/b><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Gazeteci Mustafa Ekmek\u00e7i\u2019yi bilir, hat\u0131rlar m\u0131s\u0131n\u0131z?<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Cesurdu. En yaz\u0131lamaz yaz\u0131lar\u0131 en yaz\u0131lamaz g\u00fcnlerde, bir yolunu bulur yazard\u0131. Soru ve \u00fcnlem i\u015faretleriyle alt\u0131n\u0131 \u00e7izdi\u011fi bilgileri dedikodu gibi aktar\u0131r; i\u015faretleri, dedikodu dilini temizledi\u011finizde geriye Mustafa Ekmek\u00e7i i\u015f\u00e7ili\u011fi ve imzas\u0131 ta\u015f\u0131yan g\u00fcvenilir haberler kal\u0131rd\u0131. 12 Mart ve 12 Eyl\u00fcl Darbeleri sonras\u0131 y\u0131llar\u0131 cezaevinde ge\u00e7irenler i\u00e7in Ekmek\u00e7i\u2019nin Yeni Ortam ve sonra Cumhuriyet\u2019teki Ankara Notlar\u0131 pencereydi. \u201c\u00d6yle miymi\u015f,\u201d \u201cne bileyim\u201d gibi kepenklerle yar\u0131 \u00f6rt\u00fck birer pencere\u2026<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bunu neden hat\u0131rlatt\u0131m? Bir \u015fey anlataca\u011f\u0131m; ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc de anlatabilirdim ama ona da minnet ve selam yollayay\u0131m istedim.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">12 Kas\u0131m 1996\u2019da Ba\u015fkent \u00dcniversitesi\u2019ndeki bir sergiyi yazar Mustafa Ekmek\u00e7i. \u201cAtat\u00fcrk\u2019\u00fcn manevi o\u011flu\u201d Abd\u00fcrrahim Tuncak\u2019\u0131n ba\u011f\u0131\u015flad\u0131\u011f\u0131 142 Atat\u00fcrk foto\u011fraf\u0131 sergileniyordur ve e\u015fi, k\u0131z\u0131 ve damad\u0131yla Tuncak da oradad\u0131r. Tuncak\u2019la bu ikinci kar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131d\u0131r; ilkinde \u201cAtat\u00fcrk\u2019\u00fcn manevi k\u0131z\u0131\u201d Sabiha G\u00f6k\u00e7en de vard\u0131r, Atat\u00fcrk Orman \u00c7iftli\u011fi\u2019nde kalabal\u0131k bir grupla yemek yemi\u015fler, Ekmek\u00e7i de onlara yak\u0131n oturmu\u015ftur.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Yaz\u0131n\u0131n sonlar\u0131na do\u011fru, ge\u00e7en zamana ra\u011fmen kelimesi kelimesine hat\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 bir diyalog aktar\u0131r Ekmek\u00e7i:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cAbd\u00fcrrahim Tuncak bir ara Sabiha G\u00f6k\u00e7en\u2019e:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">&#8211; Sabiha sen beni tan\u0131rs\u0131n, ben de seni iyi tan\u0131r\u0131m! demi\u015fti. Sabiha G\u00f6k\u00e7en:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">&#8211; Tan\u0131maz m\u0131y\u0131m, \u00e7ok iyi tan\u0131r\u0131m! yan\u0131t\u0131n\u0131 verdi\u2026\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00dcnlem i\u015faretleri Ekmek\u00e7i\u2019nin konu\u015fmay\u0131 nas\u0131l ilgiyle izledi\u011finin, s\u00f6yleyecekleri oldu\u011funun i\u015faretidir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Nitekim \u015f\u00f6yle bitirir: \u201c\u0130leride Abd\u00fcrrahim hakk\u0131nda ilgin\u00e7 bilgiler verebilece\u011fimi san\u0131yorum\u2026\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Mustafa Ekmek\u00e7i o \u201cilgin\u00e7 bilgileri\u201d veremedi; \u00e7\u00fcnk\u00fc yakla\u015f\u0131k alt\u0131 ay sonra, 21 May\u0131s 1997\u2019de hayat\u0131n\u0131 kaybetti. Ya\u015fasa ve yazsa bir Ankara Notlar\u0131\u2019nda \u015funlar\u0131 okuyabilirdik: \u201cAbd\u00fcrrahim Tuncak\u2019\u0131 biz Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn manevi o\u011flu bilirdik, \u00f6z o\u011flu muymu\u015f? Hem de Fikriye Han\u0131m\u2019dan m\u0131ym\u0131\u015f? Y\u00fcz\u00fc, sa\u00e7lar\u0131, ka\u015flar\u0131, hele sesi ne de and\u0131r\u0131yor Ata\u2019y\u0131, ama ne bileyim\u2026\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Muhtemelen b\u00f6yle yazard\u0131; nitekim bu imay\u0131 ba\u015fkalar\u0131 yapt\u0131 ve bunlar sonunda kitap oldu. Latife Han\u0131m\u2019\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fck ye\u011feni Sad\u0131k \u00d6ke a\u00e7\u0131k\u00e7a dillendirdi: \u201cBizim bildi\u011fimiz Abd\u00fcrrahim, Pa\u015fa\u2019n\u0131n o\u011fludur. Bir ihtimal, Fikriye Han\u0131m\u2019dan olma o\u011flu.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">S\u00f6ylendi art\u0131k bunlar. Ama Abd\u00fcrrahim Tuncak\u2019\u0131 h\u00e2l\u00e2 \u201cmanevi evlat\u201d bilen, yok 1916\u2019da Diyarbak\u0131r\u2019da sokakta bulundu\u011funu, yok Dersim\u2019de evl\u00e2t edinildi\u011fini sananlar, yazanlar var.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00d6teki \u201cmanevi evlatlar\u201d i\u00e7in de durum farkl\u0131 de\u011fil. \u00c7ankaya\u2019ya ad\u0131m atar atmaz, birileri elde silgi, \u201cmanevi evlatlar\u201d\u0131n ki\u015fisel tarihini silmeyi, onlara yeni tarih yazmay\u0131 i\u015f edinmi\u015f olmal\u0131. Ve herhalde \u201cbaba\u201dn\u0131n emriyle.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00c7o\u011funda sonu\u00e7 ba\u015far\u0131l\u0131. Ama silicinin yorulup silgiyi gev\u015fetti\u011fi, alttaki ger\u00e7ek tarihin yer yer a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 savruk \u00e7al\u0131\u015fmalar da var. Ge\u00e7 \u201cevlat\u201d edinilip \u00f6nce diplomat Tahsin Ra\u015fit (Bayyurt), sonra \u00c7ankaya \u00f6zel doktoru \u00d6mer \u0130rdelp\u2019in ye\u011feni M\u00fchendis Sabahattin\u2019le evlendirilen Nebile\u2019nin durumu \u00e7oktan se\u00e7meli s\u0131nav sorusu gibi mesel\u00e2: a) Ankara \u00d6\u011fretmen Okulu\u2019ndan al\u0131nd\u0131, b) \u00dc\u00e7 k\u0131z arkada\u015f\u0131yla \u00c7apa \u00d6\u011fretmen Okulu\u2019ndan geldi; \u00f6tekiler gitti, o kald\u0131, c) Beylerbeyi Tekkesi \u015feyhinin k\u0131z\u0131,\u00a0 \u0130zmit Valisi\u2019nin ye\u011feniydi, d) Dar\u00fclf\u00fcnun M\u00fcderrisi Mehmed Nesib Say\u0131t\u2019\u0131n k\u0131z\u0131yd\u0131, e) Hi\u00e7biri: Nereden geldi\u011fini bilen yok, K\u00f6\u015fk\u2019e gizlice girmi\u015f, yakalan\u0131nca Pa\u015fa\u2019ya \u00e2\u015f\u0131k oldu\u011funu itiraf etmi\u015f.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Evlatl\u0131klar aras\u0131nda nesebi en ku\u015fkulu olanlar ise, haklar\u0131nda en \u00e7ok yaz\u0131l\u0131p \u00e7izilen Zehra Aylin ve Sabiha G\u00f6k\u00e7en. \u0130kisini de \u00e7ok dramatik \u201c\u00f6l\u00fcm\u201dlerle hat\u0131rlar\u0131z. Zehra Aylin\u2019i Frans\u0131z gazetelerinde bile Kemalist T\u00fcrkiye gazetelerinden daha geni\u015f haber olan intihar\u0131yla; Sabiha G\u00f6k\u00e7en\u2019i ise \u00f6nce bombard\u0131man pilotu olarak kat\u0131l\u0131p \u201cimha performans\u0131yla\u201d \u00f6v\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc Dersim Katliam\u0131, sonra da \u201cErmenili\u011fi\u201dni dile getirdi\u011fi i\u00e7in hedefe konan Hrant Dink\u2019in katliyle\u2026<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Zehra Aylin, \u00c7ankaya sofras\u0131na kat\u0131lanlar\u0131n ve bizzat \u201cevlatlar\u201d\u0131n an\u0131lar\u0131na g\u00f6re \u201cmanevi k\u0131zlar\u201d\u0131n ilkidir; \u00c7ankaya\u2019ya Cumhuriyet\u2019ten \u00f6nce, \u00f6teki k\u0131zlarsa sonra gelmi\u015ftir. Di\u011ferleri g\u00f6rece uzun ya\u015fay\u0131p ki\u015fisel tarihlerini y\u0131llar i\u00e7inde geli\u015ftirme ve daha inand\u0131r\u0131c\u0131 k\u0131lma imk\u00e2n\u0131 bulurken, Zehra \u015fanss\u0131zd\u0131r. 1935\u2019te Fransa\u2019da trenden atlay\u0131p hayat\u0131na son verdi\u011finde sadece 22-23 ya\u015f\u0131ndad\u0131r. Bu y\u00fczden k\u00fcnyesi b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde, \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn ard\u0131ndan olu\u015fturulmu\u015f olmal\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cBabas\u0131 Mehmet 1916\u2019da \u00f6l\u00fcnce, d\u00f6rt ya\u015f\u0131ndaki Zehra Amasya Yetimhanesi\u2019ne verildi. Mustafa Kemal 24 Eyl\u00fcl 1924\u2019te e\u015fi Latife Han\u0131m\u2019la yapt\u0131\u011f\u0131 Amasya ziyaretinde onu orada g\u00f6rd\u00fc ve evlat edindi\u201d der bu k\u00fcnye. Ama \u201cZehra Cumhuriyet\u2019ten \u00f6nce gelmi\u015fti\u201d benzeri ba\u015fka bir\u00e7ok bilgiyle de \u00e7eli\u015fir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Amasya Valili\u011fi resmi sitesine ve Mehmet Korkud Ayd\u0131n\u2019\u0131n \u201cAtat\u00fcrk\u2019\u00fcn Amasya gezileri\u201d ara\u015ft\u0131rmas\u0131na g\u00f6re, Mustafa Kemal ve e\u015fi Amasya\u2019ya, evet, 24 Eyl\u00fcl 1924\u2019te gelirler; ama ak\u015fam 19.30\u2019da. Belediyede a\u011f\u0131rlan\u0131r, yemek yer, gece de belediyede kal\u0131rlar. Yemekteki saz heyetine Giriftzen As\u0131m Bey\u2019in \u015feflik etti\u011fi bile geni\u015f geni\u015f anlat\u0131l\u0131r da kaynaklarda, yetimhane ziyaretinden tek sat\u0131r yoktur. Yoktur, \u00e7\u00fcnk\u00fc Mustafa Kemal ve e\u015fi ertesi sabah saat 10.00\u2019da belediye kap\u0131s\u0131nda arabaya binip do\u011fruca Tokat\u2019a hareket etmi\u015ftir. Erzurum\u2019a, deprem y\u0131k\u0131m\u0131na yeti\u015feceklerdir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dahas\u0131, \u00fcnl\u00fc Kutsal \u0130syan ve Kutsal Bar\u0131\u015f\u2019lar\u0131n yazar\u0131 Hasan \u0130zzettin Dinamo\u2019nun kendi hayat hik\u00e2yesinin ikinci cildini, \u00d6ks\u00fcz Musa\u2019y\u0131 elimize alal\u0131m burada; bunu \u00f6\u011f\u00fctleyen Nazan Maksudyan\u2019a merhaba demeyi unutmadan.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00d6ks\u00fcz Musa, a\u011f\u0131rl\u0131kla Dinamo ve k\u0131zkarde\u015fleri, Adviye ile Asile\u2019nin yetimhane y\u0131llar\u0131n\u0131n hik\u00e2yesidir. 1915 Tehciri sonras\u0131nda Samsun\u2019dad\u0131rlar, M\u00fctareke\u2019den sonra \u0130stanbul\u2019a g\u00f6nderilirler; Adviye ve Asile Valideba\u011f, o Beykoz Yetimhanesi\u2019ne. \u00c7ok say\u0131da Ermeni ya da Ermeni oldu\u011fu iddia edilen yetim anlat\u0131r Dinamo an\u0131lar\u0131nda; Ermeni papazlar s\u0131k s\u0131k listelerle gelip baz\u0131 \u00e7ocuklar\u0131 g\u00f6t\u00fcr\u00fcyordur. 87. sayfada hik\u00e2yeye bir k\u0131z girer; Zehra. Bir Valideba\u011f ziyaretinde karde\u015flerinin yan\u0131nda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc sar\u0131\u015f\u0131n, \u00e7ok g\u00fczel bir k\u0131zd\u0131r, uzun uzun konu\u015furlar; yak\u0131n bir \u015fehir (muhtemelen Amasya) yetimhanesinden Samsun\u2019a, oradan da karde\u015fleriyle birlikte \u0130stanbul\u2019a getirilmi\u015ftir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Adviye\u2019nin bir mektubunun aktar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 182. sayfada Zehra\u2019y\u0131 daha iyi tan\u0131r\u0131z: S\u0131hhat ve \u0130\u00e7timai Muavenet Vekili (Dinamo yanl\u0131\u015fl\u0131kla Maarif Vekili diyor) R\u0131za Nur\u2019un Valideba\u011f\u2019a geldi\u011fini, Mustafa Kemal\u2019ce yeti\u015ftirilecek evlatl\u0131k k\u0131z ararken kendisini se\u00e7ti\u011fini, \u00c7ankaya\u2019ya g\u00f6t\u00fcrmek i\u00e7in \u00e7ok zorlad\u0131\u011f\u0131n\u0131, direnince de kendisi yerine Zehra\u2019y\u0131 al\u0131p gitti\u011fini anlatm\u0131\u015ft\u0131r Adviye mektubunda.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bunun ne zaman vuku bulmu\u015f olabilece\u011fini de R\u0131za Nur\u2019un yasakl\u0131 Hayat ve Hat\u0131rat\u0131m\u2019\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc cildinin son sayfalar\u0131nda okuruz: Lozan kahraman\u0131 Hariciye Vekili \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc art\u0131k ba\u015fvekilli\u011fe g\u00f6z dikmi\u015ftir ve R\u0131za Nur\u2019un da \u00fcyesi oldu\u011fu Fethi Okyar h\u00fck\u00fcmetini istifaya zorlamaktad\u0131r. Nitekim sorumlu oldu\u011fu yetimhanelerde binlerce yetimin \u00f6l\u00fcm\u00fc gerek\u00e7e g\u00f6sterilerek R\u0131za Nur hakk\u0131nda gensoru verilir. Meclis gensoruyu reddeder ama R\u0131za Nur\u2019u da yetimhaneleri tefti\u015f edip rapor haz\u0131rlamaya mecbur eder. O da Cumhuriyet\u2019in ilan\u0131na say\u0131l\u0131 g\u00fcnler kala, Okyar h\u00fck\u00fcmetinin istifas\u0131ndan hemen \u00f6nce \u0130stanbul\u2019a tefti\u015fe gelir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Sonras\u0131n\u0131 yazmaz R\u0131za Nur. Mustafa Kemal\u2019i \u201cmektepten k\u0131z kald\u0131rtmakla\u201d su\u00e7layan birinin \u201cG\u00f6z\u00fcne girmek i\u00e7in o k\u0131zlardan birini de ben g\u00f6t\u00fcrd\u00fcm\u201d demesini de bekleyemeyiz.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Sabiha G\u00f6k\u00e7en\u2019e gelince&#8230; Onun durumu \u00f6tekilerden farkl\u0131d\u0131r; ki\u015fisel \u00f6yk\u00fcs\u00fc hoyrat\u00e7a silindi\u011fi gibi, \u00fcst\u00fcne katman katman yeni \u00f6yk\u00fcler yaz\u0131l\u0131r. Bunu da her s\u00f6yle\u015fisinde \u00f6nce kendisi yapar. Dolay\u0131s\u0131yla, \u00f6nce kim olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bulmak i\u00e7in o katmanlar\u0131 kald\u0131rmak gerekir\u2026<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">1913\u2019te Bursa\u2019da do\u011fdu\u011funu, II. Abd\u00fclhamid\u2019in Edirne\u2019den Bursa\u2019ya s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc Defterdar Hac\u0131 Mustafa \u0130zzet Efendi\u2019nin k\u0131z\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yler G\u00f6k\u00e7en. \u201cDefterdar\u201d kimi yerde \u201cvilayet ba\u015fk\u00e2tibi\u201d gibi mu\u011flak bir unvana d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. \u201cMektup\u00e7u\u201d mu kastedilmektedir, vilayet tahrirat ba\u015fk\u00e2tibi mi, meclis-i umumi ba\u015fk\u00e2tibi mi, belli de\u011fildir. Buradan ba\u015flayal\u0131m.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">O d\u00f6nemde y\u00fcksek r\u00fctbeli memurlar\u0131n adlar\u0131n\u0131n yer ald\u0131\u011f\u0131, bu memuriyetlere yeni atananlar\u0131n belirtildi\u011fi y\u0131ll\u0131klar var: Vilayet ve devlet salnameleri. Bursa, H\u00fcdavendig\u00e2r vilayetinin merkeziydi ve son H\u00fcdavendigar salnamesi, 1907 tarihli: Onu unutal\u0131m, listeledi\u011fi isimler 1912-13\u2019te h\u00e2l\u00e2 g\u00f6revde olmayabilir \u00e7\u00fcnk\u00fc. Ama 1913 do\u011fumlu Sabiha G\u00f6k\u00e7en\u2019in \u201cbabas\u0131\u201d y\u00fcksek bir memursa e\u011fer, ad\u0131n\u0131n o tarihe denk gelen 1328 devlet salnamesinde yer almas\u0131 gerekir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">1328 salnamesinin \u201cH\u00fcdavendigar\u201d maddesinde r\u00fctbeli y\u00f6neticiler \u015f\u00f6yle s\u0131ralan\u0131r:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Vali: Dani\u015f Bey. Vali Naibi: Ahmed Tevfik Bey. Defterdar: Muhittin Bey. Tahrirat M\u00fcd\u00fcr\u00fc: Rauf Bey. Tahrirat Kalem-i M\u00fcmeyyizi: Ahmed M\u00fcnir. Meclis-i Umumi Ba\u015fk\u00e2tibi: Hasan Sami. D\u00fcyun-u Umumiye M\u00fcd\u00fcr\u00fc: Ali R\u0131za.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Yani Hac\u0131 Mustafa \u0130zzet Efendi adl\u0131 ne bir defterdar var o tarihte Bursa\u2019da, ne de \u201cba\u015fk\u00e2tip.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00dcstelik, Bursa yerel tarihinin en yetkin uzman\u0131 Raif Kaplano\u011flu daha ilgin\u00e7 bir noktaya dikkat \u00e7ekiyor: \u201cBaba vilayet ba\u015fk\u00e2tibi, mektup\u00e7u ya da defterdar olacak, ama Mustafa Kemal\u2019le kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi\u011fi mahallede oturacaklar; m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Tarif etti\u011fi, K\u0131r\u0131m Sava\u015f\u0131 ve Balkan yenilgisi sonras\u0131 g\u00f6\u00e7en yoksul Tatarlarla Bo\u015fnaklar\u0131n mahallesi: Defterdar benzeri bir vilayet memurunun ailesi, baba \u00f6lm\u00fc\u015f de olsa, asla orada oturmazd\u0131\u2026\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bence \u201coturamazd\u0131\u201d da. \u00c7\u00fcnk\u00fc Sabiha G\u00f6k\u00e7en\u2019in tarif etti\u011fi mahalle, Molla Arap, G\u00f6k\u00e7en\u2019in do\u011fdu\u011fu tarihte daha da \u201cikinci s\u0131n\u0131f insanlar\u201d\u0131n semtiydi; az a\u015fa\u011f\u0131daki Setba\u015f\u0131 gibi, Ermeni mahallesiydi oras\u0131. De\u011fil defterdar, vali kona\u011f\u0131n\u0131n M\u00fcsl\u00fcman kap\u0131c\u0131s\u0131 bile orada oturamaz, otursa kap\u0131c\u0131 olamazd\u0131\u2026<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00d6yleyse baba, \u201co baba de\u011fil.\u201d Zaten eski Maliye Bakan\u0131 Vural Ar\u0131kan\u2019\u0131n e\u015fi Nevin Han\u0131m da \u00f6yle diyor: \u201cHac\u0131 Mustafa \u0130zzet kimdir, bilmem; ama Sabiha G\u00f6k\u00e7en\u2019le yak\u0131n akrabay\u0131z. Babam Ali Do\u011fan\u00e7ay\u2019la karde\u015f torunuydular.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ama galiba bunu da Nevin Ar\u0131kan\u2019dan ba\u015fka bilen yok. \u00c7\u00fcnk\u00fc babas\u0131 Ali Do\u011fan\u00e7ay\u2019\u0131n 13 Kas\u0131m l950, k\u0131zkarde\u015fi Cahide Do\u011fan\u00e7ay\u2019\u0131n 27 Eyl\u00fcl 1969 tarihli, yani Sabiha G\u00f6k\u00e7en\u2019in hen\u00fcz hayatta ve her yerde \u015feref konu\u011fu oldu\u011fu g\u00fcnlerdeki \u00f6l\u00fcm ilanlar\u0131n\u0131 okudum; G\u00f6k\u00e7en ad\u0131 yok o ilanlarda. Neden? Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn madalyal\u0131 sava\u015f pilotu k\u0131z\u0131n\u0131n ad\u0131n\u0131 vefat ilan\u0131na yazmak, Atat\u00fcrk\u2019e damat da vermi\u015f Do\u011fan\u00e7aylar\u0131n itibar\u0131n\u0131 zedeler diye mi? Sanmam. \u201c\u00d6l\u00fcn\u00fcn arkas\u0131ndan yalan s\u00f6ylememek\u201d gibi daha basit bir nedeni olmal\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dahas\u0131, oraya gittim ben; Sabiha G\u00f6k\u00e7en\u2019in \u201cEvimiz H\u00fcnk\u00e2r K\u00f6\u015fk\u00fc\u2019ne kom\u015fuydu, \u00e7iti atlay\u0131p girdim, Atat\u00fcrk\u2019le \u00f6yle tan\u0131\u015ft\u0131m\u201d dedi\u011fi yere. H\u00fcnk\u00e2r K\u00f6\u015fk\u00fc, Padi\u015fah Abd\u00fclmecid\u2019in Uluda\u011f\u2019\u0131n \u0131ss\u0131z eteklerine yapt\u0131rd\u0131\u011f\u0131 av k\u00f6\u015fk\u00fc. Kafa dinlemeye gelece\u011fi k\u00f6\u015fk\u00fc \u015fehir i\u00e7ine yapt\u0131racak de\u011fil ya, elbette \u0131ss\u0131z olacak. Tuhaf olan \u015fu; oras\u0131 h\u00e2l\u00e2 \u0131ss\u0131z. 1920\u2019lerde Sabihalara \u201ckom\u015fu\u201d olmak bir yana, y\u00fcz metre yak\u0131n\u0131nda bug\u00fcn bile ev yok. Epey a\u015fa\u011f\u0131larda bir yere \u201cSabiha G\u00f6k\u00e7en Soka\u011f\u0131\u201d tabelas\u0131 konmu\u015f ama, \u201cEvi hangisiydi\u201d deyince herkes ba\u015fka ev g\u00f6steriyor.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u015eimdi de son katman\u0131 kald\u0131ral\u0131m. Sabiha G\u00f6k\u00e7en an\u0131lar\u0131nda ve her yerde Mustafa Kemal\u2019le bu H\u00fcnk\u00e2r K\u00f6\u015fk\u00fc\u2019nde 1925 y\u0131l\u0131nda kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler, yazar. Oysa Mustafa Kemal o y\u0131l o k\u00f6\u015fkte kalmaz; 1924\u2019te, hatta 1923\u2019te de. 1923 gezisinden \u00f6nce \u00c7ekirge\u2019de, bug\u00fcn \u00c7elik Palas otelinin yan\u0131ndaki k\u00f6\u015fk sat\u0131n al\u0131n\u0131p Pa\u015fa\u2019ya hediye edilir, o da gezilerinde art\u0131k hep, bug\u00fcn \u201cAtat\u00fcrk K\u00f6\u015fk M\u00fczesi\u201d olan kendi k\u00f6\u015fk\u00fcne iner. H\u00fcnk\u00e2r K\u00f6\u015fk\u00fc\u2019ne ise g\u00f6r\u00fc\u015fme ve kabuller i\u00e7in gider. Bu, \u00e7o\u011fu Bursa tarih\u00e7isinin \u00fcst\u00fcnde birle\u015fti\u011fi bir bilgi; B\u00fcy\u00fck\u015fehir Belediyesi\u2019nin resmi sitesi de b\u00f6yle diyor.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Mustafa Kemal\u2019in H\u00fcnk\u00e2r K\u00f6\u015fk\u00fc misafirli\u011fi ise daha \u00f6nce, 16 Ekim 1922\u2019de. Mudanya M\u00fctarekesi sonras\u0131 Refet Pa\u015fa\u2019y\u0131 \u0130stanbul\u2019a u\u011furlamaya geldi\u011finde. Sabiha G\u00f6k\u00e7en onu ancak o gezide o kadar yak\u0131ndan g\u00f6rm\u00fc\u015f olabilir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">O gezinin 10. g\u00fcn\u00fc 500 kadar \u0130stanbullu \u00f6\u011fretmen Mustafa Kemal\u2019i g\u00f6rmeye gelir. Pa\u015fa 27 ekimde uzun bir s\u00f6ylev verip isteklerini sorar. Bursal\u0131 \u00f6\u011fretmenlerin de kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u201cOkul isteriz\u201d cevab\u0131 \u00fczerine de hemen o g\u00fcn yak\u0131ndaki okullar\u0131 dola\u015f\u0131r, inceler.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En yak\u0131n okul, H\u00fcnk\u00e2r K\u00f6\u015fk\u00fc\u2019n\u00fcn \u201ckap\u0131 kom\u015fusu\u201d denebilecek Ba\u011fdasaryan Ermeni Yetimhanesi\u2019dir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em><strong>http:\/\/www.agos.com.tr\/tr\/yazi\/12263\/hrantin-kayip-ermeni-yetimin-pesinde<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Alev Er Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn manevi k\u0131z\u0131 Sabiha G\u00f6k\u00e7en\u2019in Hatun Sebilciyan adl\u0131 yetim bir Ermeni k\u0131z\u0131 olabilece\u011fi iddialar\u0131 2004 y\u0131l\u0131nda Agos gazetesinde Hrant Dink\u2019in imzas\u0131yla yer alm\u0131\u015f, s\u00f6z konusu haber Dink\u2019in 19 Ocak 2007\u2019de \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fc\u015f\u00fcne kadar s\u00fcren hedef g\u00f6sterme harekat\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131 olmu\u015ftu. Gazeteci Alev Er bu s\u0131rr\u0131n pe\u015fine d\u00fc\u015ferek kayda ge\u00e7ti\u011fi \u00e7arp\u0131c\u0131 ayr\u0131nt\u0131larla T\u00fcrkiye\u2019nin yak\u0131n d\u00f6nem tarihine [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,70,20],"tags":[],"class_list":["post-35844","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-haberler","category-makaleler","category-tarih-sayfalari"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.4 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Hrant\u2019\u0131n, kay\u0131p Ermeni yetimin pe\u015finde - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=35844\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Hrant\u2019\u0131n, kay\u0131p Ermeni yetimin pe\u015finde - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Alev Er Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn manevi k\u0131z\u0131 Sabiha G\u00f6k\u00e7en\u2019in Hatun Sebilciyan adl\u0131 yetim bir Ermeni k\u0131z\u0131 olabilece\u011fi iddialar\u0131 2004 y\u0131l\u0131nda Agos gazetesinde Hrant Dink\u2019in imzas\u0131yla yer alm\u0131\u015f, s\u00f6z konusu haber Dink\u2019in 19 Ocak 2007\u2019de \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fc\u015f\u00fcne kadar s\u00fcren hedef g\u00f6sterme harekat\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131 olmu\u015ftu. Gazeteci Alev Er bu s\u0131rr\u0131n pe\u015fine d\u00fc\u015ferek kayda ge\u00e7ti\u011fi \u00e7arp\u0131c\u0131 ayr\u0131nt\u0131larla T\u00fcrkiye\u2019nin yak\u0131n d\u00f6nem tarihine [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=35844\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2015-07-25T07:11:59+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"30 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=35844#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=35844\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\"},\"headline\":\"Hrant\u2019\u0131n, kay\u0131p Ermeni yetimin pe\u015finde\",\"datePublished\":\"2015-07-25T07:11:59+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=35844\"},\"wordCount\":6054,\"commentCount\":0,\"articleSection\":[\"Haberler\",\"Makaleler\",\"Tarih Sayfalar\u0131\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=35844#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=35844\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=35844\",\"name\":\"Hrant\u2019\u0131n, kay\u0131p Ermeni yetimin pe\u015finde - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2015-07-25T07:11:59+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=35844#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=35844\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=35844#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Hrant\u2019\u0131n, kay\u0131p Ermeni yetimin pe\u015finde\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/\",\"name\":\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\",\"name\":\"admin\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?author=7\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Hrant\u2019\u0131n, kay\u0131p Ermeni yetimin pe\u015finde - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=35844","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Hrant\u2019\u0131n, kay\u0131p Ermeni yetimin pe\u015finde - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","og_description":"Alev Er Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn manevi k\u0131z\u0131 Sabiha G\u00f6k\u00e7en\u2019in Hatun Sebilciyan adl\u0131 yetim bir Ermeni k\u0131z\u0131 olabilece\u011fi iddialar\u0131 2004 y\u0131l\u0131nda Agos gazetesinde Hrant Dink\u2019in imzas\u0131yla yer alm\u0131\u015f, s\u00f6z konusu haber Dink\u2019in 19 Ocak 2007\u2019de \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fc\u015f\u00fcne kadar s\u00fcren hedef g\u00f6sterme harekat\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131 olmu\u015ftu. Gazeteci Alev Er bu s\u0131rr\u0131n pe\u015fine d\u00fc\u015ferek kayda ge\u00e7ti\u011fi \u00e7arp\u0131c\u0131 ayr\u0131nt\u0131larla T\u00fcrkiye\u2019nin yak\u0131n d\u00f6nem tarihine [&hellip;]","og_url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=35844","og_site_name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","article_published_time":"2015-07-25T07:11:59+00:00","author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"30 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=35844#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=35844"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e"},"headline":"Hrant\u2019\u0131n, kay\u0131p Ermeni yetimin pe\u015finde","datePublished":"2015-07-25T07:11:59+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=35844"},"wordCount":6054,"commentCount":0,"articleSection":["Haberler","Makaleler","Tarih Sayfalar\u0131"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=35844#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=35844","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=35844","name":"Hrant\u2019\u0131n, kay\u0131p Ermeni yetimin pe\u015finde - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website"},"datePublished":"2015-07-25T07:11:59+00:00","author":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=35844#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=35844"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=35844#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/akunq.net\/tr"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Hrant\u2019\u0131n, kay\u0131p Ermeni yetimin pe\u015finde"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/","name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e","name":"admin","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?author=7"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/35844","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=35844"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/35844\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":35846,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/35844\/revisions\/35846"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=35844"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=35844"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=35844"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}