K\u00f6yl\u00fc reformlar\u0131<\/b><\/p>\n
Feodal Rusya\u2019n\u0131n geri kalm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131 tekrar g\u00f6ze \u00e7arpmaktayd\u0131. Tahta oturan \u00e7ar II. Aleksander haz\u0131rl\u0131klar\u0131n\u0131 yapt\u0131ktan sonra, 16 \u015eubat 1861 tarihinde k\u00f6leli\u011fi ortadan kald\u0131r\u0131r. K\u00f6yl\u00fcleri k\u00f6lelikten kurtaran \u00e7arl\u0131k manifestosunun eksik yanlar\u0131 olmas\u0131na ra\u011fmen, her hal\u00fck\u00e2rda bu reform, \u00fclkenin ilerlemesi, burjuva ili\u015fkileri yolunda ilerlemesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00fcy\u00fck \u00f6neme haiz olmu\u015ftur. \u0130dari, hukuki ve askeri reformlar da bu duruma b\u00fcy\u00fck oranda etki etmi\u015ftir.<\/p>\n
\u00c7arl\u0131k h\u00fck\u00fcmeti, imparatorlu\u011fun Avrupa b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde reformlar ger\u00e7ekle\u015ftirdikten sonra, \u00fclkenin u\u00e7 kesimlerine y\u00f6nelir. Tekrar 1860\u2019l\u0131 y\u0131llarda, k\u00f6lelik ili\u015fkilerinin g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011fu G\u00fcrcistan\u2019da ayn\u0131 siyaseti uygular. Yerevan, Bak\u00fc ve Yelizavetpol eyaletlerinde k\u00f6leli\u011fin olmamas\u0131 ve toprak sahipli\u011fi \u015fekillerinin birbirine benzer olmas\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurularak, bu eyaletlerde genel bir y\u00f6netmelik haz\u0131rlayacak olan bir komisyon kurulur. Bu komisyon taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan y\u00f6netmelik, 14 May\u0131s 1870 tarhinde II. Aleksander taraf\u0131ndan onaylanarak kanun h\u00fckm\u00fc elde eder.<\/p>\n
K\u00f6yl\u00fc reformlar\u0131 sadece toprak sahibi k\u00f6yl\u00fcleri ilgilendirmekte, devlete veya manast\u0131rlara ait arazilerde ya\u015fayan k\u00f6yl\u00fcleri kapsamamaktayd\u0131. Y\u00f6netmeli\u011fe g\u00f6re k\u00f6yde ya\u015fayan her bir erkek 5 desyatin (eski Rus \u00f6l\u00e7\u00fc birimi, 1 desyadin = 1,09 hektar-\u00e7ev. notu) topra\u011f\u0131 sat\u0131n alarak elde etme imk\u00e2n\u0131na sahipti. Lakin sat\u0131n alma fiyatlar\u0131 y\u00fcksek tutuldu\u011fundan dolay\u0131 sonu\u00e7ta k\u00f6yl\u00fcler \u00f6deyemeyip, genel anlamda tekrar topraks\u0131z kal\u0131r. B\u00fcy\u00fck toprak sahipleri, topraklar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 ellerinde tutar.<\/p>\n
Bunlar\u0131n haricinde, k\u00f6yl\u00fcler toprak sahipleri i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmaya mecburdu. B\u00f6ylelikle, 1870 reformlar\u0131 genel olarak ger\u00e7ekle\u015ftirilmeden kal\u0131r.<\/p>\n
Transkafkasya\u2019da da siyasi ve hukuki reformlar ger\u00e7ekle\u015ftirilir. \u015eehirlere, ba\u015f\u0131nda \u015fehir y\u00f6neticisinin bulundu\u011fu bir \u015fehir meclisi se\u00e7me \u015feklinde \u00f6zerklik verilir. Yeni kanunla, art\u0131k eskimi\u015f olan eski s\u0131n\u0131fsal mahkeme, t\u00fcm vatanda\u015flar i\u00e7in genel, tek tip mahkemeye \u00e7evrilir. Adli reform, ilerici bir mana ifade eden \u00f6nemli bir ad\u0131md\u0131.<\/p>\n
Tar\u0131m\u0131n geli\u015fmesi<\/b><\/p>\n
Yap\u0131lan reformlar her ne kadar yeterli olmasa da, pazar taleplerine uygun bir tar\u0131m\u0131n yap\u0131lanmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olur. Haliyle, hayata ge\u00e7irilen burjuva \u00fcretim ili\u015fkileri, tar\u0131ma da damgas\u0131n\u0131 vurur. Ermenistan tar\u0131m\u0131n\u0131n, Rus kapitalizminin \u00e7\u0131karlar\u0131na hizmet etmesini ama\u00e7layan \u00e7arl\u0131k h\u00fck\u00fcmeti, baz\u0131 tar\u0131m kollar\u0131n\u0131n geli\u015fmesine katk\u0131 sunar. Rus tekstil \u015firketleri, pamuk \u00fcretiminin geli\u015fmesine katk\u0131 sa\u011flar. Pamuk ekim alanlar\u0131 geni\u015fler, \u00fcretim b\u00fcy\u00fcr. Yerevan eyaletindeki paruk \u00fcretimi on y\u0131lda (1880-1890) 5 misli geli\u015fir. Do\u011fu Ermenistan, Transkafkasya\u2019n\u0131n ba\u015fl\u0131ca pamuk \u00fcretim merkezine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr.<\/p>\n
Reform sonras\u0131 y\u0131llarda ba\u011fc\u0131l\u0131k da, alkoll\u00fc i\u00e7kilerin \u00fcretimindeki geli\u015fmesine ba\u011fl\u0131 olarak geli\u015fim g\u00f6sterir. Meyvecilik, giderek daha \u00e7ok \u00f6nem kazanmaya ba\u015flar ve daha b\u00fcy\u00fck \u00e7aplara ula\u015f\u0131r. Taze ve kuru meyveler pazara \u00e7\u0131kmakta ve baz\u0131 b\u00f6lgelerde halk\u0131n temel ge\u00e7im kayna\u011f\u0131n\u0131 olu\u015fturmaktayd\u0131.<\/p>\n
Yerevan, Ecmiadzin, Nakhicevan b\u00f6lgelerinde, Kars Eyaletinde ve daha ba\u015fka yerlerde halk meyvecilikle u\u011fra\u015fmakta, Ararat Ovas\u0131\u2019nda yeti\u015ftirilen sebzeler, da\u011fl\u0131k b\u00f6lgelerde sat\u0131\u015fa \u00e7\u0131kart\u0131lmaktayd\u0131.<\/p>\n
Tah\u0131l \u00fcretiminde de geli\u015fme g\u00f6sterilir. Bu\u011fday, arpa ve di\u011fer tah\u0131l \u00fcr\u00fcnleri \u00fclke i\u00e7inde t\u00fcketilirken, y\u00fczy\u0131l\u0131n sonunda durum de\u011fi\u015fir. Tiflis-Bak\u00fc demiryolu i\u015flemeye ba\u015flad\u0131ktan sonra tah\u0131l\u0131n \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc yurt d\u0131\u015f\u0131na ihra\u00e7 edilmeye ba\u015flan\u0131r. En \u00f6nemli pirin\u00e7 \u00fcretim merkezleri Yerevan ve Daralagyaz b\u00f6lgeleriydi. \u0130pek \u00fcretiminin geli\u015fmesi talebi, ipek b\u00f6cek\u00e7ili\u011fi \u00fcretim alan\u0131n\u0131 da geli\u015ftirir. Hayvanc\u0131l\u0131k alan\u0131nda da de\u011fi\u015fimler olur. \u00d6zellikle kasapl\u0131k b\u00fcy\u00fck ba\u015f hayvan yeti\u015ftiricili\u011fi artar. Hayvanc\u0131l\u0131k sekt\u00f6r\u00fc de yeniden yap\u0131lanarak pazar talebine uyum g\u00f6sterir.<\/p>\n
B\u00f6ylece, XIX. y\u00fczy\u0131l sonunda t\u00fcm tar\u0131m kollar\u0131 pazar ili\u015fkilerine entegre olur. Bunun sonucunda k\u00f6yl\u00fclerin s\u0131n\u0131fla\u015fmas\u0131 derinle\u015fir ve gurbet\u00e7ilik artar.<\/p>\n
Meyvecilik, \u00f6zellikle de ba\u011fc\u0131l\u0131k geli\u015fir. Pazar talebine istinaden ya\u011fl\u0131 bitkiler \u00fcretimi, ipek b\u00f6cek\u00e7ili\u011fi ve bostanc\u0131l\u0131k alan\u0131nda de\u011fi\u015fimle g\u00f6zlenir.<\/p>\n
Sanayi ve ticaret gibi, di\u011fer ekonomi dallar\u0131ndaki ilerleme daha belirgin olur.<\/p>\n
\u00c7eviren: Diran Lokmag\u00f6zyan<\/b><\/p>\n