{"id":31773,"date":"2014-09-26T04:35:04","date_gmt":"2014-09-26T09:35:04","guid":{"rendered":"http:\/\/akunq.net\/tr\/?p=31773"},"modified":"2014-09-26T04:35:04","modified_gmt":"2014-09-26T09:35:04","slug":"kanunlarin-ruhu-ya-da-emval-i-metruke-kanunlarinda-soykirimin-izini-surmek","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=31773","title":{"rendered":"Kanunlar\u0131n Ruhu ya da Emval-i Metruke Kanunlar\u0131nda Soyk\u0131r\u0131m\u0131n \u0130zini S\u00fcrmek"},"content":{"rendered":"

\"Kanunlar\u0131n<\/a>Taner Ak\u00e7am<\/b><\/p>\n

Raphael Lemkin, soyk\u0131r\u0131m kavram\u0131n\u0131 ilk defa olarak, Axis Rule of Occupied Europe kitab\u0131nda, 1944 y\u0131l\u0131nda tan\u0131tt\u0131. Kitap asl\u0131nda Almanya taraf\u0131ndan i\u015fgal edilmi\u015f 17 ayr\u0131 devlet ve b\u00f6lgeye ait, March 13, 1938 to November, 13, 1942 d\u00f6nemini kapsayan 334 statues, decrees and laws derlemesidir. Hukuk metinlerinin tan\u0131t\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir kitapta, soyk\u0131r\u0131m kavram\u0131n\u0131n anlat\u0131lmas\u0131\u2026 Bu bir tesad\u00fcf olamaz. Alt\u0131n\u0131 tekrar \u00e7izmek gerek: Lemkin soyk\u0131r\u0131m kavram\u0131n\u0131 toplu katletme, rape-torture, yakma-y\u0131kma gibi t\u00fcm soyk\u0131r\u0131mlarda g\u00f6zlenen barbarl\u0131k g\u00f6sterileri ile birlikte sunmamaktad\u0131r.<\/i><\/b><\/p>\n

Kitab\u0131n yaz\u0131m\u0131n\u0131n tamamland\u0131\u011f\u0131 1943 y\u0131l\u0131nda Almanya\u2019n\u0131n i\u015fledi\u011fi cinayetler bilinmiyor de\u011fildi. Lemkin, ama kavram\u0131n\u0131, bu cinayetlerin s\u0131raland\u0131\u011f\u0131 ve anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir \u00e7er\u00e7eve i\u00e7inde sunmak yerine, \u201cnormal\u201d telakki edilebilecek bir tak\u0131m kanun ve kararnameler e\u015fli\u011finde tan\u0131tmay\u0131 tercih etmektedir.<\/p>\n

Bu durumun, soyk\u0131r\u0131m\u0131 bug\u00fcnk\u00fc alg\u0131lay\u0131\u015f\u0131m\u0131zla \u00e7ok uyu\u015ftu\u011fu s\u00f6ylenemez. Genel alg\u0131ya g\u00f6re soyk\u0131r\u0131m, normal i\u015fleyen bir hukuk sisteminin \u00e7\u00f6kmesi, sistemin \u201cnormal\u201d yolundan sapmas\u0131n\u0131n bir \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Bu bak\u0131\u0219a g\u00f6re, soyk\u0131r\u0131m \u201cmedeniyete\u201d ait kurumlar\u0131n i\u015flemez olmas\u0131 ve bunlar\u0131n yerini \u201cbarbarl\u0131\u011f\u0131n\u201d almas\u0131 anlam\u0131na gelir. Lemkin ise sanki bunun tam aksini s\u00f6ylemekte ve soyk\u0131r\u0131m\u0131n, normal ve s\u0131radan kabul edilebilecek hukuk metinleri i\u00e7inde gizli oldu\u011funu anlatmaktad\u0131r. Bunu yaparak, bizlere, soyk\u0131r\u0131m\u0131n izini sadece insanl\u0131k d\u0131\u015f\u0131 olarak tan\u0131mlanabilecek barbarl\u0131k g\u00f6sterilerinde aramay\u0131n, onun izini hukuk metinlerinde s\u00fcr\u00fcn, der gibidir.<\/p>\n

\u201cHukuk sisteminin i\u00e7ine yerle\u015fmi\u015f bir olgu olarak soyk\u0131r\u0131m\u201d, ilgin\u00e7 bir tan\u0131m bu. Ve benim buradaki sunumumdaki merkezi tez de bu. Ermeni soyk\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n izi, sadece barbarl\u0131k g\u00f6sterilerinde de\u011fil, normal ve s\u0131radan hukuk metinlerinde de s\u00fcr\u00fclebilir ve bunu \u201ckanunlar\u0131n ruhunu okumak\u201d olarak adland\u0131rmak istiyorum.<\/p>\n

Bilindi\u011fi gibi, 1915 y\u0131l\u0131nda Ermeniler s\u00fcrg\u00fcn edildi\u011fi zaman, geride b\u0131rakt\u0131klar\u0131 mallar\u0131n ne olaca\u011f\u0131 \u00f6nemli bir sorun te\u015fkil etti. \u201cEmval-i Metruke\u201d meselesi olarak adland\u0131r\u0131lan bu konu, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti kurulduktan sonra da \u00f6nemini korumaya devam etti. Her iki d\u00f6nemde bu konuda bir\u00e7ok kanun ve kararname \u00e7\u0131kart\u0131ld\u0131. Ana iddiam odur ki, gerek Osmanl\u0131 gerek Cumhuriyet d\u00f6neminde \u00e7\u0131kart\u0131lan bu kanun ve kararnamelerde Ermeni soyk\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n izini s\u00fcrmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu kanunlar esas olarak soyk\u0131r\u0131m s\u00fcrecinin bir par\u00e7as\u0131, onun yap\u0131sal bir unsuru olarak yarat\u0131lm\u0131\u015f ve uygulamaya konmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n

S\u00f6ylemek istedi\u011fim, soyk\u0131r\u0131m\u0131n sadece fizik imha anlam\u0131na gelmedi\u011fidir. Hatta daha ileri giderek iddia edebilirim ki, Ermenilerin fiziki olarak imha edilip edilmediklerinin bir ayr\u0131nt\u0131 gibi durdu\u011fu bir olgu ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. S\u00fcrg\u00fcn ve imhalardan \u00e7ok say\u0131da Ermeni kurtulmu\u015f olabilir, \u00f6nemli olan, onlar\u0131n bir daha do\u011fduklar\u0131 yerlere, vatanlar\u0131na geri d\u00f6nmelerini engellenmesi ve o yerlerdeki izlerinin t\u00fcm\u00fcyle yok edilmesidir. Hukuk bunun i\u00e7in vard\u0131r ve buna uygun olarak yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu anlamda soyk\u0131r\u0131m, i\u015fleyen normal hukuk sisteminden sapma de\u011fil, bizzat hukuk sisteminin de bir \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr ve onun arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile uygulanmaya konmu\u015ftur.<\/p>\n

Hukuk, Ermenilerin ya\u015fam ko\u015fullar\u0131n\u0131n ekonomik temellerinin ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131nda ikili bir tarzda kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Birincisi Ermenilerin geride b\u0131rakt\u0131klar\u0131 mallar\u0131 \u00fczerindeki her t\u00fcrl\u00fc tasarrufta bulunma ve i\u015flem yapma hakk\u0131 kanunen yasaklanm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130kincisi, mallar\u0131n\u0131n de\u011ferlerinin kendilerine \u00f6denmesine ili\u015fkin hi\u00e7 bir kanun ve y\u00f6netmelik \u00e7\u0131kart\u0131lmam\u0131\u015f; yani bu mallar hukuk yoluyla gasp edilmi\u015ftir.<\/p>\n

Lemkin Axis Rule of Occupied Europe adl\u0131 eserinde soyk\u0131r\u0131m\u0131, \u201ca coordinated plan of different actions aiming at the destruction of essential foundations of the life of national groups, with the aim of annihilating the groups themselves\u201d, olarak tan\u0131mlar ve \u201cthe confiscation of property\u201d bu planl\u0131 eylemlerin en \u00f6nemlilerinden birisi olarak sayar. Ermeni mallar\u0131na el konulmas\u0131, Ermeni soyk\u0131r\u0131m\u0131n belki de en ay\u0131rt edici \u00f6zelliklerinden birisi olmas\u0131 itibar\u0131yla, Lemkin\u2019in tan\u0131m\u0131na verilebilecek \u00f6rneklerin ba\u015f\u0131nda gelir.<\/p>\n

Tabloyu tamamlayabilmek i\u00e7in, bir noktan\u0131n daha alt\u0131n\u0131 \u00e7izmek gerek. Her \u015feyin hukuki bir \u00e7er\u00e7eveye uygun olmas\u0131 ilkesi kendi i\u00e7inde bir \u00e7eli\u015fkiyi de beraberinde getirdi. Ermenilerin t\u00fcm mal varl\u0131klar\u0131na el koyarken, a\u00e7\u0131ktan \u201cbu mallar veya de\u011ferleri sahiplerine geri verilmeyecektir\u201d denmedi, denemedi. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu devleti, do\u011frudan h\u0131rs\u0131z konumuna d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcrd\u00fc. Oysa, Devlet, h\u0131rs\u0131z de\u011fildir, ve vatanda\u015f\u0131n\u0131n mal\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z el koymakla, yani h\u0131rs\u0131zl\u0131kla su\u00e7lanamaz. Bu nedenle, Ermenilerin mallar\u0131na el koyma eylemi, bu mallar\u0131n ve\/veya de\u011ferlerinin sahipleri ad\u0131na idare edilmesi ve ne zaman olaca\u011f\u0131 belirsiz olmakla birlikte, as\u0131l sahiplerine iade edilmesi ilkesine g\u00f6re d\u00fczenlendi. S\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fim \u00e7eli\u015fki buradad\u0131r: bir taraftan kendisinin h\u0131rs\u0131z olarak su\u00e7lanmas\u0131n\u0131 istemeyen bir devlet vard\u0131r ve Emval\u2013i Metruke kanunlar\u0131n\u0131n dilini buna g\u00f6re ayarlamaktad\u0131r ama \u00f6b\u00fcr taraftan ayn\u0131 devlet, Ermenilerin varl\u0131k temellerini imha ederek, h\u0131rs\u0131zl\u0131\u011f\u0131 kurumsalla\u015ft\u0131rmak ve resm\u00eele\u015ftirmek istemektedir. Mevcut hukuk sistemi bu \u00e7eli\u015fkinin \u00fcst\u00fcne kurulmu\u015ftur.<\/p>\n

Hukuk sistemine i\u00e7sel bu \u00e7eli\u015fki son derece \u00f6nemli bir gerilimi ortaya \u00e7\u0131kartm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcm bir Osmanl\u0131 ve Cumhuriyet d\u00f6neminde \u00e7\u0131kart\u0131lan kanunlarda, \u201cErmenilere mallar\u0131 veya de\u011ferlerinin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 kendilerine asla verilmeyecektir\u201d, bi\u00e7iminde tek bir h\u00fckme rastlamak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. S\u00f6yledi\u011fim gibi, t\u00fcm bir hukuk sistemi, mallar\u0131n veya de\u011ferlerinin as\u0131l sahiplerinin Ermeniler oldu\u011fu esas\u0131na g\u00f6re \u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f ve d\u00fczenlenmi\u015ftir. Fakat \u00f6b\u00fcr taraftan, ayn\u0131 hukuk sistemi, hi\u00e7 bir Ermeni\u2019ye, \u201ctek bir k\u0131ym\u0131k\u201d bile vermemek esas\u0131na uygun olarak kurgulanm\u0131\u015ft\u0131r. Her nas\u0131lsa hayatta kalm\u0131\u015f baz\u0131 Ermenilerin veya onlar\u0131n varislerinin mallar\u0131n\u0131 veya de\u011ferlerini almak istedikleri nadir durumlarda, onlar\u0131n mevcut hukuk sisteminin koridor ve dehlizlerinde nas\u0131l kaybolduklar\u0131na ili\u015fkin hikayeleri duymayan\u0131m\u0131z var m\u0131d\u0131r?<\/p>\n

Tezimi bir ba\u015fka bi\u00e7imde ifade etmek gerekirse: Ermeni mallar\u0131na y\u00f6nelik ortada \u201ckanunsuz\u201d hi\u00e7 bir uygulama yoktur. Her \u015fey kanunlara uygundur. Gerek Osmanl\u0131 Devleti gerekse Cumhuriyet h\u00fck\u00fcmetleri gayr\u0131-kanunu herhangi bir \u015fey yapmam\u0131\u015ft\u0131r ve hi\u00e7 kimse onlar\u0131 kanunsuz i\u015f yapm\u0131\u015f olmakla su\u00e7layamaz. Ama bu kanunlar soyk\u0131r\u0131m eyleminin esasl\u0131 bir par\u00e7as\u0131, yap\u0131sal bir unsurudurlar. Ermeni soyk\u0131r\u0131m\u0131, Ermenilerin fiziki olarak imha edilmelerinin \u00f6tesinde, sa\u011f kalsalar bile, kendilerine hi\u00e7 bir \u015feyin verilmemesi, varl\u0131klar\u0131n\u0131n ve izlerinin silinmesi amac\u0131na uygun olarak d\u00fczenlenmi\u015ftir. Yani hukuk sistemi, bir halk\u0131n varl\u0131k temelinin imhas\u0131n\u0131n ana ara\u00e7lar\u0131ndan birisidir. Ve imha h\u0131rs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n hukuki kurumsalla\u015fmas\u0131 ile ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. Bu anlamda bug\u00fcnk\u00fc Cumhuriyet, kurulu\u015fundaki bu b\u00fcy\u00fck yap\u0131m hatas\u0131n\u0131 tamir etmedi\u011fi m\u00fcddet\u00e7e, rahatl\u0131kla kurumsalla\u015fm\u0131\u015f bir soyk\u0131r\u0131m rejimi olarak da tan\u0131mlanabilir.<\/p>\n

Yukarda s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fim, hukuk sisteminde i\u00e7sel olarak mevcut \u00e7eli\u015fki ve gerilim bu a\u00e7\u0131nda \u00e7ok \u00f6nemlidir. Bu da burada ileri s\u00fcrece\u011fim bir ba\u015fka tezdir. Ermenilerin mallar\u0131n\u0131 almalar\u0131n\u0131 kesin olarak yasaklayan hi\u00e7 bir kanun yoktur. Emval\u2013\u0131 Metrukeye ili\u015fkin mevcut kanun ve kararnamelerin hi\u00e7birisi, Ermenilerin mallar\u0131 \u00fczerindeki t\u00fcm haklar\u0131n\u0131 kesin olarak kaybettikleri ve bu mallar\u0131 asla geri alamayacaklar\u0131 tezinin gerek\u00e7esi olarak kullan\u0131lamaz. Bu yol sadece bir tak\u0131m hukuk oyunlar\u0131yla t\u0131kanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r, o kadar.<\/p>\n

Hatta iddia edilebilir ki, mevcut kanun ve kararnameler, Ermenilerin hala mallar\u0131n as\u0131l sahibi olduklar\u0131 ve kendilerine geri verilmesinin zorunlu oldu\u011fu tezi i\u00e7in temel dayanak olarak da kullan\u0131labilirler. \u00d6zellikle T\u00fcrkiye\u2019nin kurucu belgesi olan Lozan antla\u015fmas\u0131 ba\u015fta olmak \u00fczere imzalanm\u0131\u015f baz\u0131 uluslararas\u0131 antla\u015fmalara g\u00f6re bu durum son derece a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n

Zann\u0131mca, T\u00fcrkiye\u2019nin hem i\u00e7erde hem uluslararas\u0131 planda, soyk\u0131r\u0131m\u0131n inkar\u0131 konusunda bu denli sald\u0131rgan bir siyaset izlemesinin nedeni de budur. T\u00fcrkiye devleti bilmektedir ki, Ermenilerin mallar\u0131n geri verilmesini, ulusal ve uluslararas\u0131 kanunlarla g\u00f6re de\u011fil, sald\u0131rganl\u0131\u011f\u0131 ile engelleyebilir. \u201cBu mallar Ermenilere ait de\u011fildir ve verilmeyecektir\u201d derse, su\u00e7 i\u015fledi\u011fini, h\u0131rs\u0131zl\u0131k yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etmi\u015f olacakt\u0131r. \u201cErmenilerindir\u201d, derse o zaman mallar\u0131 veya de\u011ferlerini sahiplerine iade etmenin yolunu a\u00e7mak zorunda kalacakt\u0131r. H\u0131rs\u0131zl\u0131k y\u00fcz k\u0131zart\u0131c\u0131 su\u00e7tur ve T\u00fcrkiye bu su\u00e7u i\u015fledi\u011fini bildi\u011fi i\u00e7in sald\u0131rgand\u0131r.<\/p>\n

\u015eimdi Emval-\u0131 Metrukeye ili\u015fkin kanun ve kararnamelerde, soyk\u0131r\u0131m\u0131n ayak izlerini s\u00fcrmeye ba\u015flayabiliriz.<\/p>\n

Kanun ve Kararnamelerin Ana Mant\u0131\u011f\u0131:<\/p>\n

Osmanl\u0131 ve Cumhuriyet d\u00f6nemi Emval\u2013i Metruke kanun ve kararnamelerinin, nas\u0131l soyk\u0131r\u0131m\u0131n \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131 olarak in\u015fa edildiklerini anlamak i\u00e7in, onlar\u0131 \u00fc\u00e7 temel ilkenin \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda incelemek gerekir. B\u00f6ylece onlar\u0131n, hem nas\u0131l Ermenilerin imhas\u0131 do\u011frultusunda \u00e7ok \u00f6nemli bir ara\u00e7 olarak kullan\u0131ld\u0131klar\u0131n\u0131 anlayabiliriz hem de ama mallar\u0131n as\u0131l sahiplerinin Ermeniler oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fini inkar edemedikleri i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir \u00e7eli\u015fkiyi b\u00fcnyelerinde ta\u015f\u0131d\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u00fcz.<\/p>\n

Birinci d\u00fczey, Ermenilerin s\u00fcrg\u00fcn edildikleri yeni yerlerde hangi esaslara g\u00f6re yerle\u015ftirilecekleri meselesidir. \u0130kinci d\u00fczey, Ermenilerin geride kalan mallar\u0131n\u0131n veya de\u011ferlerinin kendilerine verilip verilmeyece\u011fi, e\u011fer verilecekse bunun hangi yollarla ve nas\u0131l yap\u0131laca\u011f\u0131 ile ilgilidir; \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u00fczey geride kalan mallar\u0131n kimler taraf\u0131ndan ve nas\u0131l kullan\u0131laca\u011f\u0131 konusudur. Kanun ve kararnameleri bu \u00fc\u00e7 farkl\u0131 d\u00fczey \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ilgin\u00e7 bir tablo ile kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r\u0131z. Kanun ve kararnamelerde birinci d\u00fczey, \u201cErmenilerin nas\u0131l yerle\u015ftirilecekleri\u201d hemen hemen hi\u00e7 yoktur. Sadece s\u00fcrg\u00fcn\u00fcn ilk ba\u015f\u0131nda \u00e7\u0131kart\u0131lan bir kararnamede yer alan husus, daha sonraki kanun ve kararnamelerde hi\u00e7 bir bi\u00e7imde ele al\u0131nmaz. \u0130kinci d\u00fczey ise, sadece genel bir ilke olarak tekrar edilir, o kadar. Kanun ve kararnamelerde mallar\u0131n ger\u00e7ek sahiplerinin Ermeniler oldu\u011fu ve devletin, bu mallar\u0131 onlar ad\u0131na i\u015fletti\u011fi kabul edilir ama mallar\u0131n as\u0131l sahiplerine ne zaman ve nas\u0131l verilece\u011finden hi\u00e7 bir bi\u00e7imde bahsedilmez. B\u00f6yle bir konu yoktur, mevcut de\u011fildir.<\/p>\n

Bu iki d\u00fczeyin yoklu\u011fu bize bir \u015feyi g\u00f6sterir: \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n, zihniyet d\u00fcnyalar\u0131nda ve pratik politikalar\u0131nda Ermenilerin yerle\u015ftirilmesi ve mallar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n kendilerine verilmesi gibi bir mesele yoktur. Ermeniler yerlerinden s\u00fcr\u00fcld\u00fckleri andan itibaren yok say\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r. Yok say\u0131lan bir \u0219ey i\u00e7in herhangi bir d\u00fczenleme yapmak da gereksizdir. Eldeki kanunlar, Ermeni s\u00fcrg\u00fcnlerinin amac\u0131na ili\u0219kin ileri s\u00fcr\u00fclen resmi tezleri \u00e7\u00fcr\u00fctecek en kuvvetli kan\u0131tt\u0131rlar. Kanunlar, s\u00fcrg\u00fcnlerin amac\u0131n\u0131n, Ermenileri yeni bir b\u00f6lgeye yerle\u015ftirmek ve geride kalan mallar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 kendilerine vermek olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ispat eder. \u00c7\u00fcnk\u00fc b\u00f6yle bir ama\u00e7 olsayd\u0131, buna uygun kanun ve y\u00f6netmelik de olurdu.<\/p>\n

Cumhuriyet y\u00f6neticileri i\u00e7in de benzer \u015feyler s\u00f6ylenebilir. Onlar\u0131n zaten birinci d\u00fczeye ili\u015fkin, yani \u201cErmenilerin yeni yerlerine yerle\u015ftirilmeleri\u201d gibi bir sorunlar\u0131 yoktu. Ermenilerin \u00e7o\u011fu ya imha edilmi\u015f ya da ya\u015fayanlar yeni devletin s\u0131n\u0131rlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda kalm\u0131\u015ft\u0131. \u0130kinci d\u00fczeye ili\u015fkin olarak, \u00e7\u0131kart\u0131lan kanun ve kararnameler, ayn\u0131 \u0130ttihat\u00e7\u0131 d\u00f6nemde oldu\u011fu gibi, genel bir ilkeyi tekrar eder. Mallar\u0131n as\u0131l sahipleri Ermenilerdir; mal veya de\u011feri onlara geri verilecektir; ve sadece Ermenilerin yoklu\u011fu nedeniyle devlet bu mallar\u0131 veya gelirlerini onlar ad\u0131na i\u015fletmektedir. Ama ortada son derece ciddi bir problem vard\u0131r: ya sa\u011f kalan Ermeniler geri d\u00f6nmek isterse, ya da kendileri veya \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f olsun\u2013olmas\u0131nlar varisleri mallar\u0131 geri isterse ne olacakt\u0131r? \u00dcstelik Lozan ba\u015fta olmak \u00fczere, imzalad\u0131klar\u0131 \u00e7e\u015fitli antla\u015fmalarda, mallar\u0131 veya de\u011ferlerini Ermenilere geri verme s\u00f6z\u00fc vermi\u015flerdir.<\/p>\n

Cumhuriyet d\u00f6neminin \u00e7\u00f6zmek zorunda oldu\u011fu en temel problem budur ve olu\u015fturulan hukuk sisteminin en b\u00fcy\u00fck s\u0131nav\u0131 ve \u201cba\u015far\u0131s\u0131\u201d da bu konudad\u0131r. \u0130\u00e7erde veya d\u0131\u015fardaki Ermenilerin, el konulmu\u015f mallar\u0131n\u0131 geri almalar\u0131n\u0131 engellemek amac\u0131yla, t\u0131pk\u0131 bir ipek b\u00f6ce\u011finin kozas\u0131n\u0131 \u00f6rmesi inceli\u011finde, t\u00fcm detaylar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f, delikler ve bo\u015fluklar ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda yeniden \u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f m\u00fckemmel bir hukuk sistemi olu\u015fturulmu\u015ftur. Bu sistemin en b\u00fcy\u00fck hedefi, Ermenilerin \u00fclkeye topluca veya birey olarak girmelerini ve mallar\u0131n\u0131 istemelerinin \u00f6n\u00fcne set \u00e7ekmektir. Bunun hukuken imkans\u0131z oldu\u011fu baz\u0131 durumlar s\u00f6z konusu olmu\u0219tur. Bu durum da ise, hukukun d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmaktan hi\u00e7 \u00e7ekinilmemi\u015ftir. Yukarda s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fim, hukuk sistemi i\u00e7indeki \u00e7eli\u015fki ve gerilim en a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde Cumhuriyet d\u00f6nemi kanun ve kararnamelerinde g\u00f6zlenir.<\/p>\n

Her iki d\u00f6nemde \u00e7\u0131kart\u0131lan t\u00fcm kanun ve kararnamelerin ortak esas konusu ise, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u00fczey olarak tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131m sorunla ilgilidir. Geride kalan ta\u015f\u0131n\u0131r-ta\u015f\u0131nmaz Ermeni mallar\u0131 nas\u0131l kayda ge\u00e7irilecek; sat\u0131lacaklarsa nas\u0131l sat\u0131lacak; e\u011fer da\u011f\u0131t\u0131lacaksa, kimlere hangi kurallara g\u00f6re da\u011f\u0131t\u0131lacakt\u0131r. Osmanl\u0131 ve Cumhuriyet d\u00f6nemi kanun ve kararnameleri, b\u00fct\u00fcn ayr\u0131nt\u0131lar\u0131yla esas olarak bu konuyla u\u011fra\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Kanun ve kararnamelerin g\u00f6sterdi\u011fi tek ger\u00e7ek vard\u0131r; devlet, olu\u015fturdu\u011fu hukuk sistemi ile Ermenilerin Anadolu\u2019daki varl\u0131klar\u0131n\u0131n maddi temellerini yok etmek istemektedir. \u0130mha hukuk sisteminin i\u00e7ine i\u015flenmi\u015ftir. T\u00fcm Confiscation process bir milletin imhas\u0131n\u0131n arac\u0131 olarak \u00f6rg\u00fctlenmi\u015f ve d\u00fczenlenmi\u015ftir.<\/p>\n

\u0130lk Kanun ve Kararnameler:<\/p>\n

Ermenilerin geride kalan mallar\u0131na ne yap\u0131laca\u011f\u0131na ili\u015fkin ilk ad\u0131m 30 May\u0131s 1915 tarihinde al\u0131nm\u0131\u015f bir Bakanlar Kurulu karar\u0131 ile at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. 30 May\u0131s 1915 tarihli bu karar, ayn\u0131 g\u00fcn, Dahiliye Nezareti \u0130skan\u2013\u0131 A\u015fair ve Muhacirin M\u00fcd\u00fcriyeti taraf\u0131ndan bir 15 maddelik bir nizamname bi\u00e7iminde ilgili yerlere g\u00f6nderilmi\u015ftir.[1]Gerek Bakanlar Kurulu karar\u0131 gerekse 15 Maddelik nizamname, esas olarak yukarda sayd\u0131\u011f\u0131m\u0131z birinci ve ikinci d\u00fczeylere ili\u0219kindir.<\/p>\n

Bakanlar kurulu karar\u0131, genel bir kural\u0131n ilan\u0131 bi\u00e7imindedir ve yeni yerlerine g\u00f6nderilen Ermenilere daha \u00f6nce sahip olduklar\u0131 mal\u00ee ve ekonomik durumlar\u0131 oran\u0131nda, eml\u00e2k ve arazi da\u011f\u0131t\u0131laca\u011f\u0131; muhta\u00e7 olanlara, ev in\u015fa edilece\u011fi; \u00e7ift\u00e7ilere tohumluk, meslek sahiplerinden ihtiyac\u0131 olanlara alet ve edevat da\u011f\u0131t\u0131laca\u011f\u0131 ilan edilir. Ayr\u0131ca, Ermenilerin \u201cayr\u0131ld\u0131klar\u0131 yerlerde kalan e\u015fya ve mallar\u0131n\u0131n ya da bunlar\u0131n de\u011ferlerinin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 kendilerine ayn\u0131 \u015fekilde\u201d verilece\u011fi belirtilir. Yine bunun gibi, gelir getiren \u201czeytin, dut, ba\u011f ve portakal bah\u00e7eleri ile d\u00fckkan, fabrika, han ve depo gibi gelir getiren mallar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131k art\u0131rma ile sat\u0131larak yahut kiralamak suretiyle toplam bedelleri kendilerine verilmek \u00fczere sahipleri ad\u0131na ge\u00e7ici olarak mal sand\u0131klar\u0131na\u201d[2] yat\u0131r\u0131laca\u011f\u0131 s\u00f6ylenir.<\/p>\n

15 Maddelik nizamname ise, t\u00fcm\u00fcyle Ermenilerin s\u00fcrg\u00fcn\u00fc s\u0131ras\u0131nda al\u0131nacak tedbirlere ve nas\u0131l yerle\u015ftirileceklerine ili\u015fkindir. Ve \u201ciskan edilen her aileye daha \u00f6nceki iktisadi durumlar\u0131 ve \u015fimdiki ihtiya\u00e7lar\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131narak yeterli miktarda arazi\u201d verilece\u011fi tekrar edilmektedir. 15 Maddelik nizamname i\u00e7inde, geride kalan mallara ne olaca\u011f\u0131 konusunda hi\u00e7 bir \u015fey belirtilmez. 30 May\u0131s tarihli bu kararname ve nizamnamenin \u00f6nemi \u015fudur ki, normal olan, a\u00e7\u0131klanan bu genel ilkelerin hayata ge\u00e7irilmesi do\u011frultusunda, bir dizi kanun ve kararnamenin yay\u0131nlanmas\u0131d\u0131r. \u0130\u015fte bu hi\u00e7 bir zaman yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Yoktur. Bunun yerine, kanun ve kararnameler, art\u0131k esas olan mesele ile ilgilenmeye ba\u015flarlar. Ermenilerin maddi ya\u015fam ko\u015fullar\u0131n\u0131n imhas\u0131 ve bu amaca uygun olarak ekonomik varl\u0131klar\u0131na el konulmas\u0131\u2026<\/p>\n

Bu konuda ilk \u00f6nemli belge 10 Haziran 1915 tarihinde yay\u0131nlanan 34 maddelik y\u00f6netmeliktir.[3]Y\u00f6netmelik ile geride kalan mallara nas\u0131l el konulaca\u011f\u0131 ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak d\u00fczenlenir. En \u00f6nemli husus, 10. Maddedir. Bu madde ile Ermenilerin mallar\u0131 hakk\u0131nda vekaletname yoluyla bile olsa, i\u015flem yapma hakk\u0131 yasaklan\u0131r. Mallar hakk\u0131ndaki t\u00fcm i\u015flemler kurulacak Emval-i Metruke Komisyonlar\u0131 (Terkedilmi\u015f Mallar Komisyonu) \u00fczerinden y\u00fcr\u00fct\u00fclecektir. Bir di\u011fer \u00f6nemli kural, ta\u015f\u0131n\u0131r ve ta\u015f\u0131nmaz mallar\u0131n veya gelirlerinin, ger\u00e7ek sahipleri ad\u0131na kayda ge\u00e7irilecek olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Birinci ve ikinci d\u00fczey hakk\u0131nda yap\u0131lacak i\u015flem konusu, 34 madde i\u00e7inde sadece bir tek bir maddede, (22. madde) ele al\u0131n\u0131r ve konumuz a\u00e7\u0131s\u0131ndan son derece \u00f6nemlidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc, a\u00e7\u0131k art\u0131rma ile sat\u0131lan veya kiralanan Ermeni mallar\u0131ndan el edilen gelirlerin, \u201csahipleri ad\u0131na emaneten mal sand\u0131klar\u0131na\u201d b\u0131rak\u0131lacaklar\u0131 s\u00f6ylendikten sonra, \u201cdaha sonra yap\u0131lacak duyuruya g\u00f6re sahiplerine verilecektir\u201d, denir.[4]\u0130\u015fte bu duyuru hi\u00e7 yap\u0131lmayacakt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc Ermeniler yok say\u0131lacaklar; yerle\u015ftirilmeleri ve mallar veya gelirlerinin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n kendilerine verilmesi hususu kanun ve kararnamelerin konusu olmaktan \u00e7\u0131kacak, bir daha ele al\u0131nmayacakt\u0131r.<\/p>\n

10 Haziran 1915 y\u00f6netmeli\u011fi ile ba\u015flayan s\u00fcreci, Ermenilerin maddi ya\u015fam ko\u015fullar\u0131n\u0131n ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 amac\u0131na uygun hukuk sisteminin yarat\u0131lmas\u0131 s\u00fcreci olarak da okuyabiliriz. Bu do\u011frultudaki en \u00f6nemli ad\u0131m 26 Eyl\u00fcl 1915 tarihli on bir maddelik kanun ve bu kanunun nas\u0131l uygulanaca\u011f\u0131na ili\u015fkin 8 Kas\u0131m 1915 tarihli, 25 maddelik kararnamedir.[5]Kanun ve kararnamede, birinci ve ikinci d\u00fczey sorunlara ili\u015fkin, 30 May\u0131s 1915\u2019deki genel ilkenin tekrar\u0131 \u00f6tesinde hi\u00e7 bir \u015fey yoktur. Kanunun ikinci maddesinde, mallar\u0131n gelir ve de\u011ferlerinden, \u201ctasfiyeden sonra kalacak miktar sahiplerine verilir\u201d, ilkesi tekrar edilir.[6] Kararnamenin 17. maddesinde ise, sadece \u201csahipleri bilinmeyen mallar\u0131n bedelleri(nin)\u2026 daha sonra H\u00fck\u00fcmet taraf\u0131ndan ad\u0131 ge\u00e7en k\u00f6y veya mahalle halk\u0131n\u0131n isk\u00e2n edildi\u011fi mahalle\u201d g\u00f6nderilece\u011fi[7] s\u00f6ylenir, o kadar.<\/p>\n

Birinci ve ikinci d\u00fczey konusunda, d\u00fczenleyici tek bir h\u00fck\u00fcm bile i\u00e7ermeyen kanun ve kararnamede iki husus \u00e7ok \u00f6nemlidir. Birincisi husus, el konulacak mal ve varl\u0131klar\u0131n kapsam alan\u0131n\u0131n geni\u015fletilmi\u015f olmas\u0131d\u0131r. Bu \u00fc\u00e7 ayr\u0131 \u015fekilde yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. A) Ermenilerin s\u00fcrg\u00fcnlerinden 15 g\u00fcn \u00f6ncesine kadar, mal ve varl\u0131klar \u00fczerinde yapt\u0131klar\u0131 her t\u00fcrl\u00fc i\u015flemin iptal edilebilece\u011fi ilan edilmi\u015ftir. B) Ermeni mallar\u0131 \u00fczerine daha \u00f6nce mahkemelerce al\u0131nm\u0131\u015f herhangi bir haciz karar\u0131 varsa iptal edilmi\u015f ve mallar do\u011frudan devlete ge\u00e7mi\u015ftir. C) E\u011fer Ermenilerin ba\u015fkalar\u0131ndan alacaklar\u0131 varsa, bunlar\u0131n do\u011frudan devlet taraf\u0131ndan toplanaca\u011f\u0131 karar alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6ylece Ermenilerin ba\u015fka kanallardan alacaklar\u0131n\u0131 tahsis etme imkan\u0131 kanun yoluyla kapat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130kinci husus, Ermenilerden alacakl\u0131 olan yerli ve yabanc\u0131 ki\u015fi ve kurulu\u015flara alacaklar\u0131n\u0131n verilece\u011fi ilan edilmi\u015ftir. \u00d6nemli olan husus, Ermenilerin al\u0131nacak kararlara hukuken itiraz etme kap\u0131s\u0131n\u0131n da kapat\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

\u0130lgili kanun ve kararnamenin, ta\u015f\u0131n\u0131r ve ta\u015f\u0131nmaz mallar, ba\u011f, bah\u00e7e ve i\u015fletmelerin nas\u0131l tasfiye edilece\u011fi; alacakl\u0131lar\u0131n, haklar\u0131n\u0131 nas\u0131l tashih edecekleri hususunu son derece detayl\u0131 ve titiz olarak d\u00fczenlemi\u015f olmas\u0131 dikkat \u00e7ekicidir. \u00d6zellikle 8 Kas\u0131m 1915 tarihli kararname, burada ileri s\u00fcr\u00fclen tez a\u00e7\u0131s\u0131ndan son derece \u00f6nemlidir. \u0130ki ayr\u0131 b\u00f6l\u00fcmden olu\u015fan kararnamede, farkl\u0131 g\u00f6revlerle y\u00fck\u00fcml\u00fc Heyet ve Tasfiye Komisyonlar\u0131 ve bunlar\u0131n te\u015fekk\u00fcl \u015fekilleri; \u00fccretleri dahil \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131; farkl\u0131 bakanl\u0131k ve devlet daireleri aras\u0131ndaki g\u00f6rev ve yetki da\u011f\u0131l\u0131mlar\u0131; alacaklar\u0131n bor\u00e7lar\u0131n\u0131 i\u00e7in yapacaklar\u0131 ba\u015fvuru i\u00e7in gerekli belgeler; ilgili mahkemelerin safhalar\u0131; mallar\u0131n tasfiye s\u00fcrecinde izlenecek kurallar; tutulacak farkl\u0131 defterlere ait ayr\u0131nt\u0131l\u0131 h\u00fck\u00fcmler ve defter \u00f6rnekleri her \u015fey ama her \u015fey son derece ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir bi\u00e7imde d\u00fczenlenmi\u015ftir.<\/p>\n

Ermenilerin yerle\u015fimleri ve mallar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n kendilerine verilmesini sorun eden bir h\u00fck\u00fcmetin, en az\u0131ndan bunun yar\u0131s\u0131 kapsam\u0131nda bile olsa bir kanun ve kararname \u00e7\u0131kartmas\u0131 beklenirdi. Anlatmak istedi\u011fimiz \u201cyokluk\u201d budur. 26 Eyl\u00fcl ve 8 Kas\u0131m 1915 kanun ve kararnamesi, bir halk\u0131n maddi ya\u015fam ko\u015fullar\u0131n\u0131n ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n hukuk \u015faheseri olarak da okunabilir.\u00a0<\/p>\n

\u0130ttihat ve Terakki h\u00fck\u00fcmetinin y\u0131k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Ekim 1918\u2019e kadar ba\u015fka baz\u0131 de\u011fi\u015fiklikler de yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ama bu konumuz a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli de\u011fildir. 1918\u2019e kadar olan d\u00f6nem itibar\u0131yla, Ermenilerin varl\u0131k ko\u015fullar\u0131n\u0131n temelleri tamam\u0131yla yok edildi diyebiliriz. \u015eimdi as\u0131l sorun, her nas\u0131lda hayatta kalm\u0131\u015f Ermenilerin geri d\u00f6nmeleri ve mallar\u0131n\u0131 isteyecek olmalar\u0131d\u0131r. Bunu engellemek g\u00f6revi de Cumhuriyet h\u00fck\u00fcmetlerine d\u00fc\u015fecektir. Cumhuriyet d\u00f6neminde, bir dantel inceli\u011finde \u00f6r\u00fclen Hukuk sistemi ile, Ermenilerin geri d\u00f6nmeleri ve mallar\u0131 \u00fczerinde hak iddia etmelerinin \u00f6n\u00fc kesilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

\u0130ttihat\u00e7\u0131lardan Cumhuriyete Ge\u00e7i\u0219 D\u00f6nemi<\/p>\n

\u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n iktidardan d\u00fc\u015ft\u00fckleri Ekim 1918 ile yeni T\u00fcrkiye H\u00fck\u00fcmetinin el konulmu\u0219 Ermeni mallar\u0131 ile ciddi olarak u\u011fra\u015fmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 14 Eyl\u00fcl 1922 aras\u0131n\u0131 bir ge\u00e7i\u0219 d\u00f6nemi olarak telakki etmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu ge\u00e7i\u0219 d\u00f6neminde, \u0130stanbul\u2019daki de\u011fi\u0219ik h\u00fck\u00fcmetler, sava\u015f d\u00f6neminde Ermenilerin s\u00fcrg\u00fcn ve mallar\u0131na el konulmas\u0131 konusunda \u00e7\u0131kart\u0131lan kanunlar\u0131 s\u0131rayla iptal ederler. \u0130lk \u00f6nce, 4 Aral\u0131k 1918 tarihinde, sava\u015f d\u00f6neminde tehcire ili\u0219kin \u00e7\u0131karm\u0131\u015f olan ge\u00e7ici kanun Meclis\u00e7e Anayasa\u2019ya ayk\u0131r\u0131 bulunarak iptal edilir.[8] Bunu 8 Ocak 1920\u2019de, 26 Eyl\u00fcl ve 8 Kas\u0131m 1915 tarihli kanun ve kararnamelerin iptal edilmesi takip eder. Asl\u0131nda Ermenilerin geri d\u00f6nmelerine m\u00fcsaade ve mallar\u0131n\u0131n iade edilmesi, \u0130ttihat\u00e7\u0131 h\u00fck\u00fcmetin y\u0131k\u0131lmas\u0131 ve yerine Ahmet \u0130zzet Pa\u015fa kabinesinin kurulmas\u0131yla hemen ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. 1918 Ekim\u2019inden itibaren konu hakk\u0131nda, biri birini takip eden kararnameler \u00e7\u0131kart\u0131l\u0131r ve mallar\u0131n iadesi ile ilgili d\u00fczenlemeler yap\u0131larak ve ortaya \u00e7\u0131kan sorunlar \u00e7\u00f6z\u00fclmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131r.<\/p>\n

Ge\u00e7i\u0219 d\u00f6nemi boyunca yap\u0131lan de\u011fi\u015fiklikler, iki a\u00e7\u0131dan kedisinden \u00f6nceki d\u00f6nem kanun ve kararnamelerin amac\u0131n\u0131n, Ermenilerin maddi ya\u015fam ko\u015fullar\u0131n\u0131 imha etmek oldu\u011funu g\u00f6sterir. Birincisi, 1918 sonras\u0131 geri d\u00f6nen Ermenilere mallar\u0131 hi\u00e7 bir \u00f6n ko\u015ful ileri s\u00fcr\u00fclmeden iade edilmi\u0219tir. Oysa 1915\u2019de \u00e7\u0131kart\u0131lan kanun ve kararnamelerde, Ermenilere, geride b\u0131rakt\u0131klar\u0131 mallar\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n gittikleri yerlerde \u00f6denece\u011fi s\u00f6z\u00fc verilmi\u015fti. E\u011fer, bu \u00f6demeler yap\u0131lm\u0131\u0219 olsayd\u0131, 1918 sonras\u0131 sa\u011f kalan Ermeniler d\u00f6nd\u00fcklerinde, kendilerine yap\u0131lm\u0131\u0219 \u00f6demeler geri istenirdi. Veya Ermenilere mallar\u0131 veya de\u011ferleri verilirken, bu miktarlar\u0131n hesaptan d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcl\u00fcrd\u00fc. Bunlar\u0131n hi\u00e7 birisinin ad\u0131n\u0131n bile an\u0131lmam\u0131\u015f olmas\u0131, daha \u00f6nce mallar\u0131n de\u011ferlerinin \u00f6denmesi konusunda hi\u00e7 bir i\u015flem yap\u0131lmam\u0131\u015f oldu\u011funun en a\u00e7\u0131k kan\u0131t\u0131d\u0131r.<\/p>\n

\u0130kincisi, ge\u00e7i\u0219 d\u00f6neminde, geri d\u00f6nen Ermenilerin yerle\u0219tirilmesi ve mallar\u0131n\u0131n kendilerine iade edilebilmesi i\u00e7in b\u00f6lgelere onlarca tamim g\u00f6nderilmi\u0219, y\u00f6netmelikler \u00e7\u0131kart\u0131lm\u0131\u0219t\u0131r. Bu, 1918 sonras\u0131 H\u00fck\u00fcmetlerinin geri d\u00f6nen Ermenileri yerle\u015ftirme ve mallar\u0131n\u0131 iade etme gibi politikalar\u0131n\u0131n var oldu\u011funu g\u00f6sterir. Oysa, yukarda g\u00f6sterdi\u011fim gibi, 1915-8 d\u00f6neminde bu konuda hemen hi\u00e7 bir kanun ve y\u00f6netmelik \u00e7\u0131kart\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130ki d\u00f6nem aras\u0131ndaki bu kontrast bile 1915-8 d\u00f6neminde H\u00fck\u00fcmetin, Ermenilerin yerle\u0219tirilmeleri ve mallar\u0131n\u0131n de\u011ferlerinin kendilerine verilmesi gibi bir politikas\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir.<\/p>\n

Ara d\u00f6neme ili\u0219kin eklenebilecek bir ba\u0219ka \u00f6nemli bilgi 10 A\u011fustos 1920 tarihinde imzalanan Sevr antla\u0219mas\u0131 ve ilgili h\u00fck\u00fcmleridir. Antla\u015fman\u0131n 144. maddesi konumuzla do\u011frudan ilgilidir ve Osmanl\u0131 H\u00fck\u00fcmetinin 8 Ocak 1920 tarihli kararnamesi ile paralellik arz eder. Bu maddeye g\u00f6re Osmanl\u0131 h\u00fck\u00fcmeti, 1915 tarihli emval-i metruke kanununun ve bu kanunu tamamlayan di\u011fer hukuki d\u00fczenlemelerin haks\u0131z ve h\u00fck\u00fcms\u00fcz oldu\u011funu kabul etmektedir.[9] Yine bu madde gere\u011fince, Osmanl\u0131 h\u00fck\u00fcmeti 1 A\u011fustos 1914 tarihinden beri memleketlerinden zorla s\u00fcr\u00fclen T\u00fcrk olmayan Osmanl\u0131 vatanda\u015flar\u0131n\u0131n (Ermenilerin) memleketlerine ve i\u015flerine geri d\u00f6nmelerini sa\u011flayaca\u011f\u0131n\u0131 resmen taahh\u00fct etmi\u0219tir. Ayr\u0131ca, el konulmu\u0219 ta\u015f\u0131n\u0131r ve ta\u015f\u0131nmaz mallar, \u2014kimin elinde bulunursa bulunsun\u2014derhal iade edilecektir.[10] Bu amaca uygun olarak, 1 A\u011fustos 1914 tarihinden sonra emval-i gayri menkule hakk\u0131nda yap\u0131lm\u0131\u015f b\u00fct\u00fcn kanuni i\u015flemler iptal edilecek; mallar\u0131n tazmini Osmanl\u0131 h\u00fck\u00fcmeti taraf\u0131ndan yap\u0131lacak ve bu tazmin iadenin tehirine bahane olmayacakt\u0131r.[11] G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, Sevr\u2019de karara ba\u011flanan hususlar, asl\u0131nda Osmanl\u0131 H\u00fck\u00fcmeti taraf\u0131ndan zaten y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe konmu\u015f bulunuyordu.<\/p>\n

1915-8 d\u00f6nemi imha s\u00fcrecinin yaralar\u0131n\u0131 sarmak olarak da telakki edilebilecek bu ara d\u00f6nem k\u0131sa s\u00fcrecek ve 4 Kas\u0131m 1922\u2019de Ankara\u2019da kurulan yeni rejimin \u0130stanbul\u2019u kontrol alt\u0131na almas\u0131 ile sona erecektir. Bu tarihi Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011funun biti\u015f tarihi olarak da kabul edebiliriz.<\/p>\n

Cumhuriyet D\u00f6nemini \u0130lk Uygulamalar\u0131<\/p>\n

Yeni T\u00fcrkiye H\u00fck\u00fcmetinin, Ermeni mallar\u0131na y\u00f6nelik olarak yapt\u0131\u011f\u0131 ilk kapsaml\u0131 uygulama, 8 Ocak 1920 tarihli kararnameyi, 14 Eyl\u00fcl 1922 tarihinde iptal etmesidir. \u0130ptalin nedeni, Lozan g\u00f6r\u00fc\u0219melerinin ba\u015flayacak olmas\u0131d\u0131r. Yukarda aktar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi, 8 Ocak kararnamesi Ermenilere ait t\u00fcm mallar\u0131n veya de\u011ferlerinin geri iade edilmesini \u00f6ng\u00f6rmektedir ve bu h\u00fck\u00fcm T\u00fcrkiye Cumhuriyeti h\u00fck\u00fcmeti i\u00e7in de ba\u011flay\u0131c\u0131d\u0131r. Lozan g\u00f6r\u00fc\u015fmelerinde M\u00fcttefikler, Ankara H\u00fck\u00fcmetinden, Sevr antla\u0219mas\u0131 ile de tasdik edilmi\u0219 olan bu kararnamenin y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerinin yerine getirilmesini isteyebilirlerdi. Oysa, Cumhuriyet H\u00fck\u00fcmeti, \u0130ttihat\u00e7\u0131 politikalar\u0131 devam ettirmek ve Ermenilere hi\u00e7 bir \u0219ey vermek istememektedir.<\/p>\n

Kanunun kald\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in yap\u0131lan g\u00f6r\u00fc\u0219melerde Maliye Bakan\u0131, e\u011fer bu madde ortadan kald\u0131r\u0131lmaz ise, M\u00fcsl\u00fcmanlara da\u011f\u0131t\u0131lm\u0131\u015f olan Ermeni mallar\u0131n\u0131n geri verilmek zorunda kal\u0131naca\u011f\u0131n\u0131n alt\u0131n\u0131 \u00e7izer. Bakan, Lozan g\u00f6r\u00fc\u0219melerinde, \u201cbug\u00fcne kadar tatbik etti\u011finiz ahkam\u0131 yine tatbik edin, ba\u0219ka \u015fey istemiyoruz\u201d, denmesinden korkmaktad\u0131r. Bakana g\u00f6re, y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte olan kararname, Ermeniler bir tak\u0131m haklar sunmakta, ve \u201cM\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n uhdesine ge\u00e7mi\u015f olan emval ve eml\u00e2ki derhal, bil\u00e2muhakeme sahip olana\u201d vermektedir. Ve do\u011facak t\u00fcm \u201cmaddi ve manevi b\u00fct\u00fcn mesuliyetin maliyeti de\u201d h\u00fck\u00fcmet \u00f6demek zorundad\u0131r.[12] Bakana g\u00f6re bunlar kabul edilecek \u0219eyler de\u011fildir, ve kanunun bir an \u00f6nce y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten kald\u0131r\u0131lmas\u0131 \u201c\u00e7ok m\u00fcbrem [zorunlu, ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz\u2013 inevitable, imperative, indispensible] ve m\u00fcstacel [ivedi \u2013urgent, pressing] bir husus[dur].\u201d[13]<\/p>\n

Kararnamenin ni\u00e7in iptal edilmesi gerekti\u011fi konusundaki en \u00f6nemli neden, kararnamenin hen\u00fcz daha Ermenilere ait Emval-i Metrukenin \u201conda biri\u201dne uygulanm\u0131\u0219 olmas\u0131d\u0131r. Yani mallar\u0131n onda dokuzu daha sahiplerine geri verilmemi\u0219tir. \u201cFakat bu kararname kanun olarak mevcut olduk\u00e7a\u201d tatbik etmek mecburidir. Bu nedenle bir an \u00f6nce ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekir.[14] Her halde Ermenilerin el konulan mallar\u0131n\u0131n onlara asla geri verilmeyece\u011fi bundan daha a\u00e7\u0131k bir bi\u00e7imde itiraf edilemez.<\/p>\n

TBMM 8 Ocak 1920 tarihli kararnameyi reddetmekle \u0130ttihat ve Terakki d\u00f6neminde \u00e7\u0131kar\u0131lan 26 Eyl\u00fcl 1915 tarihli kanun ile 8 Kas\u0131m 1915 tarihli nizamn\u00e2meyi de tekrar y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe koymu\u015f oluyordu. Art\u0131k Ermenilerin mallar\u0131na el konulmas\u0131na ili\u0219kin ba\u015flam\u0131\u015f ve ama \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n yenilgisi nedeniyle yar\u0131m kalm\u0131\u0219 s\u00fcrecin tamamlanmas\u0131na devam edilebilirdi.<\/p>\n

\u0130lk i\u0219 olarak 13 Ekim 1922\u2019de bir kararname yay\u0131nland\u0131 ve yeniden y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmi\u0219 olan 8 Kas\u0131m 1915 tarihli nizamn\u00e2mede, d\u00f6nemin ko\u015fullar\u0131na uygun baz\u0131 de\u011fi\u015fikliler yap\u0131ld\u0131.[15] Teknik baz\u0131 ayr\u0131nt\u0131lar\u0131 i\u00e7eren bu de\u011fi\u015fikliklerden bir tanesi \u00e7ok \u00f6nemlidir ve buna genel sava\u015ftan \u00f6nce veya sonra her ne suretle olursa olsun seyahat amac\u0131yla yabanc\u0131 veya i\u015fgal edilmi\u015f \u00fclkelere gidip hen\u00fcz d\u00f6nmemi\u015f olan ki\u015filerin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcne kadar, ta\u015f\u0131n\u0131r ve ta\u015f\u0131nmaz mallar\u0131 h\u00fck\u00fcmet\u00e7e idare olunacakt\u0131r.[16] B\u00f6ylece h\u00fck\u00fcmetin kontrol\u00fcne girecek mallar\u0131n kapsam\u0131 1915 d\u00f6neminden 1920\u2019lere de kayd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f oluyordu.<\/p>\n

Art\u0131k T\u00fcrkiye H\u00fck\u00fcmeti Lozan\u2019a haz\u0131rd\u0131r.<\/p>\n

Cumhuriyeti Bir Kale Gibi \u00d6rmek<\/p>\n

Emval\u2013i Metruke Kanunlar\u0131nda Lozan \u00e7ok \u00f6nemli bir d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131d\u0131r. T\u00fcrkiye, Lozan\u2019a, s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc hi\u00e7 bir Ermeni\u2019yi geri almamak ve onlara hi\u00e7 bir\u015fey vermemek kural\u0131n\u0131 esas alarak gitti ama bunu ger\u00e7ekle\u015ftiremedi. Lozan, Ermeni mallar\u0131n\u0131n iade edilmesi konusunda tam bir d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131 oldu ve T\u00fcrkiye, bireysel d\u00fczeyde mallar\u0131n\u0131 isteyenlere verebilece\u011fi ilkesini kabul etmek zorunda kald\u0131. Mesele \u00fc\u00e7 ayr\u0131 d\u00fczlemde (d\u00fczeyde) ele al\u0131nd\u0131 ve tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131. Antla\u015fman\u0131n maddelerini takip edersek, konu ilk \u00f6nce vatanda\u015fl\u0131k haklar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde g\u00fcndeme geldi. Section II, Nationality b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde 30 ve 36. maddeleri ile baz\u0131 d\u00fczenlemelere gidildi. Buna g\u00f6re, Osmanl\u0131 topraklar\u0131 \u00fczerinde kurulan devletlerden herhangi birisinin s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde kalm\u0131\u015f ki\u015fi, isterse di\u011fer devlete gidebilecek ve oran\u0131n vatanda\u015f\u0131 olabilecektir. Bu maddeler ile T\u00fcrkiye s\u0131n\u0131rlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda, sa\u011f kalm\u0131\u015f Ermenilerin geri d\u00f6nmeleri imkan dahiline geliyordu.<\/p>\n

Konu ikinci olarak, \u201cMallar, Haklar ve \u00c7\u0131karlar\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda anla\u015fman\u0131n 65 ile 72. maddeleri aras\u0131nda ele al\u0131nd\u0131. 65. maddenin 3. paragraf\u0131 do\u011frudan konumuzla ilgilidir. \u201cAll property, rights and interests situated in territory detached from the Ottoman Empire under the present Treaty, which, after having been subjected by the Ottoman Government to an exceptional war measure, are now in the hands of the Contracting Power exercising authority over the said territory, and which can be identified, shall be restored to their legitimate owners, in their existing state. The same provision shall apply to immovable property, which may have been liquidated by the Contracting Power exercising authority over the said territory. All other claims between individuals shall be submitted to the competent local courts.\u201d[17] B\u00f6ylece, T\u00fcrkiye, sava\u015f s\u0131ras\u0131nda Ermenilerden el konulan mallar\u0131 onlara vermeyi kabul etmi\u015f oluyordu. Ayr\u0131ca ayn\u0131 maddede konuya ili\u0219kin do\u011fabilecek t\u00fcm sorunlar\u0131n halledilmesi amac\u0131yla Mixed Arbitral Tribunal kurulmas\u0131 karar\u0131 al\u0131nd\u0131 ve bu Tribunal\u2019\u0131n nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131 da Section V, 92 \u2013 98\u2019inci maddeler ile d\u00fczenlendi.<\/p>\n

Lozan\u2019\u0131n maddeleri son derece a\u00e7\u0131kt\u0131r: Ermenilerin geri gelme ve mallar\u0131n\u0131 geri istemeleri m\u00fcmk\u00fcnd\u00fc. \u0130\u015fte T\u00fcrkiye\u2019nin, kelimenin ger\u00e7ek anlam\u0131yla hukuk cambazl\u0131\u011f\u0131 bundan sonra ba\u015flayacakt\u0131. Ne yapmak gerekir ki, Ermenilerin geri d\u00f6nme ve mallar\u0131n\u0131 geri istemelerinin \u00f6n\u00fcnde ge\u00e7ilebilsin? Lozan\u2019\u0131n h\u00fck\u00fcmleri resmen \u00e7i\u011fnenemeyece\u011fine g\u00f6re, bu \u00e7er\u00e7eve i\u00e7inde yollar bulunmal\u0131 ve Ermenilerin geri d\u00f6nmeleri, mallar\u0131n\u0131 istemeleri engellenmeliydi.<\/p>\n

Bu konuda akla gelebilecek her husus Lozan\u2019da ela al\u0131nd\u0131 ve tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131. Ermeniler \u00fc\u00e7 t\u00fcrl\u00fc geri d\u00f6nebilirlerdi. Birincisi, kendilerine tahsis edilen \u00f6zel bir yere yerle\u015ftirilebilirlerdi. Bu konu Ermenilere bir \u201cErmeni Yurdu\u201d yaratmak \u00e7er\u00e7evesinde tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131 ve T\u00fcrkiye, ulusal g\u00fcvenlik tezini kullanarak bunu katagorik olarak red etti ve talebini kabul ettirdi. \u0130kincisi, her hangi \u00f6zel bir yere de\u011fil, ama da\u011f\u0131n\u0131k yerle\u015fmek ko\u015fuluyla, gene topluca geri gelebilirlerdi. T\u00fcrkiye, gene ulusal g\u00fcvenlik gerek\u00e7esini g\u00f6stererek, bu toplu d\u00f6n\u00fc\u015flere de m\u00fcsade etmeyece\u011fini s\u00f6yledi. Fakat konu, birey olarak Ermenilerin geri d\u00f6n\u00fcp d\u00f6nemeyecekleri noktas\u0131na gelince, T\u00fcrkiye\u2019nin yapabilece\u011fi fazla bir \u015fey yoktu. \u00c7\u00fcnk\u00fc, toplu olarak girmelerine izin vermeyece\u011fi Ermeniler, di\u011fer \u00fclkelerin vatanda\u015flar\u0131 olacaklar ve o \u00fclkelerin vatanda\u015flar\u0131 olarak istedikleri zaman T\u00fcrkiye\u2019ye gelebileceklerdi. Bunu engellemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi. Nitekim T\u00fcrkiye, \u00f6nce direnmek istemi\u015f ise de, sonra, bireysel bazda olmak ko\u015fuluyla geri d\u00f6nmelere itiraz etmeyece\u011fini kabul etmek zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131.[18]<\/p>\n

Sonu\u00e7ta olu\u015fturulan Hukuk sistemi, bireysel bazda Ermenilerin geri d\u00f6nmeleri ve mallar\u0131 \u00fczerinde hak iddia etmelerine imkan tan\u0131d\u0131. Daha da k\u00f6t\u00fcs\u00fc, T\u00fcrkiye, Lozan\u2019\u0131n bu a\u00e7\u0131k h\u00fck\u00fcmlerine dayanarak kendi i\u00e7 hukuk sistemini de de\u011fi\u015ftirmek zorundayd\u0131 ve \u00f6yle de yapt\u0131. Yeni d\u00fczenlemelere g\u00f6re, Lozan\u2019\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girdi\u011fi A\u011fustos 1924 tarihi itibar\u0131yla, Ermeniler mallar\u0131n\u0131n ba\u015flar\u0131nda ise, mallar\u0131n kendilerine iade edilece\u011fi kabul edildi. E\u011fer mallar\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda de\u011fillerse, mallar Emval-i Metruke olarak muamele g\u00f6recek, ve devlet taraf\u0131ndan, ama yine as\u0131l sahipleri olan Ermeniler ad\u0131na i\u015fletecekti.<\/p>\n

G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, olu\u015fan sistem, bir tak\u0131m bo\u015fluklara, deliklere sahipti. Ve Ermenilerin geri d\u00f6nmelerinin \u00f6n\u00fc tamamiyle kapat\u0131lamam\u0131\u015ft\u0131. \u0130\u015fte T\u00fcrkiye, t\u00fcm bir Cumhuriyet tarihi boyunca bu hakk\u0131 kullan\u0131lamaz hale getirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Birbiri ard\u0131 s\u0131ra \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 onlarca decree ve kural ile Ermenilerin girmelerini zorla\u015ft\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Deyim yerindeyse, Pasaport kanunu ba\u015fta olmak \u00fczere, elindeki b\u00fct\u00fcn hukuki imkanlar\u0131 seferber ederek, T\u00fcrkiye\u2019nin etraf\u0131na bir duvar \u00f6rmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Bunda ba\u015far\u0131l\u0131 olamad\u0131\u011f\u0131 durumlarda ise, kendi kanunlar\u0131n\u0131 \u00e7i\u011fnemekte hi\u00e7 mahsur g\u00f6rmedi. \u00d6rne\u011fin, 1924 y\u0131l\u0131nda baz\u0131 Ermenilerin T\u00fcrkiye\u2019ye girmeyi ba\u0219armalar\u0131 ve mallar\u0131n\u0131 geri almak istemeleri, tam bir politik kriz haline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. Ermenilerin birey olarak girmelerini engelleyemeyen bakan hakk\u0131nda soru\u015fturma a\u00e7\u0131ld\u0131 ve baz\u0131 g\u00f6revliler istifa etmek zorunda kald\u0131lar.[19] Sonu\u00e7ta, hukuki yollardan \u00fclkeye girmeyi ba\u015faran Ermeniler, deyim yerindeyse, \u201ctekme tokat\u201d, hi\u00e7 bir kanuni gerek\u00e7e g\u00f6stermeden kovuldular.<\/p>\n

Yukarda bahsetti\u011fim, hukuk sistemi i\u00e7inde mevcut (intrinsict?) gerilim budur. Ve T\u00fcrkiye bug\u00fcn hala bu gerilimi ya\u015famaktad\u0131r. Ermenilerin mallar\u0131n\u0131 asla geri alamayacaklar\u0131n\u0131 s\u00f6yleyen bir hukuk kural\u0131n\u0131n yoklu\u011fu ve imkans\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ile T\u00fcrkiye\u2019nin, tek bir \u015fey vermek istememesi aras\u0131ndaki b\u00fcy\u00fck gerilimdir bu\u2026 Ve bug\u00fcn T\u00fcrkiye\u2019nin 1915\u2019i inkar etmesinin ana nedenlerinden birisi, e\u011fer en \u00f6nemlisi de\u011filse burada yatmaktad\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019nin sald\u0131rgan ve agrasif bir inkar politikas\u0131 izlemesinin nedeni de budur. Elinde, h\u0131rs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcn\u00fc t\u00fcm\u00fcyle \u00f6rtebilecek ve hakl\u0131 g\u00f6sterebilecek tek bir hukuk kural\u0131 mevcut de\u011fildir, sald\u0131rganl\u0131\u011f\u0131ndan ba\u015fka\u2026.<\/p>\n

Dipnotlar<\/b><\/p>\n

[1] BOA\/MV, 198\/163, 17 May\u0131s 1331; Azmi S\u00fcsl\u00fc, s. 133; Genelkurmay Cilt 1, s. 131; Genelkurmay belgesi tarih olarak 31 May\u0131s veriyor.<\/i><\/p>\n

[2] Genelkurmay, s. 132<\/i><\/p>\n

[3] Talimatname i\u00e7in bkz. Askeri Tarih Belgeleri Dergisi, Say\u0131: 81, Aral\u0131k 1982, s.147-58; veya Ar\u015fiv Belgeleriyle Ermeni Faaliyetleri 1914-1918, Cilt: 1, Genelkurmay Bas\u0131mevi, Ankara, 2005, s. 139-42.<\/i><\/p>\n

[4] a.g.e., s. 141<\/i><\/p>\n

[5] 26 Eyl\u00fcl 1915 tarihli kanun i\u00e7in; Takvim\u2013i Vekayi, tarih:14 Eyl\u00fcl 1331, no: 2303. 8 Kas\u0131m 1915 tarihli kararname i\u00e7in; Takvim- Vekayi, tarih: 28 Te\u015frinievvel 1331, no: 2343, aktaran S\u00e2lahaddin Karda\u015f, \u2018Tehcir\u2019 ve Emval-i Metruke Mevzuat\u0131, T.C. Maliye Bakanl\u0131\u011f\u0131 Strateji Geli\u015ftirme Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131, s. 53.<\/i><\/p>\n

[6] a.g.e., s. 27<\/i><\/p>\n

[7] a.g.e., s. 60<\/i><\/p>\n

[8] Meclisi Mebusan Zab\u0131t Ceridesi, 1 Te\u015frinievvel-21 Kanunuevvel 1334, devre: III, i\u00e7tima senesi: 5, cilt 1, s. 114.<\/i><\/p>\n

[9] Nihat Erim, Devletleraras\u0131 Hukuku ve Siyasi Tarih Metinleri Cilt 1: Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu Andla\u015fmalar\u0131, Ankara \u00dcniversitesi Hukuk Fak\u00fcltesi Yay\u0131nlar\u0131, T\u00fcrk Tarih Kurumu Bas\u0131mevi, Ankara, 1953, s. 573.<\/i><\/p>\n

[10] A.g.e., s. 573.<\/i><\/p>\n

[11] A.g.e., s. 574.<\/i><\/p>\n

[12] T.B.M.M. Zab\u0131t Ceridesi, 14 Eyl\u00fcl 1922, Devre: 1, Cilt: 3, \u0130\u00e7tima Senesi: III, s. 769.<\/i><\/p>\n

[13] a.g.e.<\/i><\/p>\n

[14] a.g.e., s. 769.<\/i><\/p>\n

[15] S\u00e2lahaddin Karda\u015f, \u2018Tehcir\u2019 ve Emval-i Metruke Mevzuat\u0131, T.C. Maliye Bakanl\u0131\u011f\u0131 Strateji Geli\u015ftirme Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131, s. 126.<\/i><\/p>\n

[16] A.g.e., s. 127-28.<\/i><\/p>\n

[17] http:\/\/wwi.lib.byu.edu\/index.php\/Treaty_of_Lausanne entered, January 11, 2012<\/i><\/p>\n

[18] Seha L. Meray, Lozan Bar\u0131\u015f Konferans\u0131, Tutanaklar\u2013Belgeler, a.g.e., \u0130kinci Tak\u0131m Cilt I, Kitap I. s. 157<\/i><\/p>\n

[19] Konu hakk\u0131nda T.B.M.Meclisi\u2019nin gizli oturumlar\u0131nda uzun tart\u0131<\/i>\u0219<\/i>malar yap\u0131lm\u0131<\/i>\u0219<\/i>t\u0131r. Burada, 18 \u015eubat 1925 tarihli tart\u0131<\/i>\u0219<\/i>malar bir \u00f6rnek olarak verilebilir. Bak, T.B.M.M. Gizli Celse Zab\u0131tlar\u0131, a.g.e., Devre II, \u0130\u00e7time Senesi II, Cilt 4. s. 494\u2013514.<\/i><\/p>\n

http:\/\/ermenistan.de\/taner-akcam-yazi-kanunlarin-ruhu-ya-da-emval-i-metruke-kanunlarinda-soykirimin-izini-surmek\/<\/a><\/i><\/b><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Taner Ak\u00e7am Raphael Lemkin, soyk\u0131r\u0131m kavram\u0131n\u0131 ilk defa olarak, Axis Rule of Occupied Europe kitab\u0131nda, 1944 y\u0131l\u0131nda tan\u0131tt\u0131. Kitap asl\u0131nda Almanya taraf\u0131ndan i\u015fgal edilmi\u015f 17 ayr\u0131 devlet ve b\u00f6lgeye ait, March 13, 1938 to November, 13, 1942 d\u00f6nemini kapsayan 334 statues, decrees and laws derlemesidir. Hukuk metinlerinin tan\u0131t\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir kitapta, soyk\u0131r\u0131m kavram\u0131n\u0131n anlat\u0131lmas\u0131\u2026 Bu bir […]<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[44,1,54],"tags":[],"class_list":["post-31773","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ermeni-soykirimi","category-haberler","category-kitaplar-elestiriler"],"yoast_head":"\nKanunlar\u0131n Ruhu ya da Emval-i Metruke Kanunlar\u0131nda Soyk\u0131r\u0131m\u0131n \u0130zini S\u00fcrmek - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=31773\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Kanunlar\u0131n Ruhu ya da Emval-i Metruke Kanunlar\u0131nda Soyk\u0131r\u0131m\u0131n \u0130zini S\u00fcrmek - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Taner Ak\u00e7am Raphael Lemkin, soyk\u0131r\u0131m kavram\u0131n\u0131 ilk defa olarak, Axis Rule of Occupied Europe kitab\u0131nda, 1944 y\u0131l\u0131nda tan\u0131tt\u0131. Kitap asl\u0131nda Almanya taraf\u0131ndan i\u015fgal edilmi\u015f 17 ayr\u0131 devlet ve b\u00f6lgeye ait, March 13, 1938 to November, 13, 1942 d\u00f6nemini kapsayan 334 statues, decrees and laws derlemesidir. Hukuk metinlerinin tan\u0131t\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir kitapta, soyk\u0131r\u0131m kavram\u0131n\u0131n anlat\u0131lmas\u0131\u2026 Bu bir […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=31773\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2014-09-26T09:35:04+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"31 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=31773\",\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=31773\",\"name\":\"Kanunlar\u0131n Ruhu ya da Emval-i Metruke Kanunlar\u0131nda Soyk\u0131r\u0131m\u0131n \u0130zini S\u00fcrmek - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website\"},\"datePublished\":\"2014-09-26T09:35:04+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=31773#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=31773\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=31773#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Kanunlar\u0131n Ruhu ya da Emval-i Metruke Kanunlar\u0131nda Soyk\u0131r\u0131m\u0131n \u0130zini S\u00fcrmek\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website\",\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/\",\"name\":\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\",\"name\":\"admin\",\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?author=7\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Kanunlar\u0131n Ruhu ya da Emval-i Metruke Kanunlar\u0131nda Soyk\u0131r\u0131m\u0131n \u0130zini S\u00fcrmek - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=31773","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Kanunlar\u0131n Ruhu ya da Emval-i Metruke Kanunlar\u0131nda Soyk\u0131r\u0131m\u0131n \u0130zini S\u00fcrmek - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","og_description":"Taner Ak\u00e7am Raphael Lemkin, soyk\u0131r\u0131m kavram\u0131n\u0131 ilk defa olarak, Axis Rule of Occupied Europe kitab\u0131nda, 1944 y\u0131l\u0131nda tan\u0131tt\u0131. Kitap asl\u0131nda Almanya taraf\u0131ndan i\u015fgal edilmi\u015f 17 ayr\u0131 devlet ve b\u00f6lgeye ait, March 13, 1938 to November, 13, 1942 d\u00f6nemini kapsayan 334 statues, decrees and laws derlemesidir. Hukuk metinlerinin tan\u0131t\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir kitapta, soyk\u0131r\u0131m kavram\u0131n\u0131n anlat\u0131lmas\u0131\u2026 Bu bir […]","og_url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=31773","og_site_name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","article_published_time":"2014-09-26T09:35:04+00:00","author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"31 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=31773","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=31773","name":"Kanunlar\u0131n Ruhu ya da Emval-i Metruke Kanunlar\u0131nda Soyk\u0131r\u0131m\u0131n \u0130zini S\u00fcrmek - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website"},"datePublished":"2014-09-26T09:35:04+00:00","author":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=31773#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=31773"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=31773#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/akunq.net\/tr"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Kanunlar\u0131n Ruhu ya da Emval-i Metruke Kanunlar\u0131nda Soyk\u0131r\u0131m\u0131n \u0130zini S\u00fcrmek"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/","name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e","name":"admin","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?author=7"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31773","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=31773"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31773\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":31775,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31773\/revisions\/31775"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=31773"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=31773"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=31773"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}