{"id":28941,"date":"2014-03-19T06:12:08","date_gmt":"2014-03-19T11:12:08","guid":{"rendered":"http:\/\/akunq.net\/tr\/?p=28941"},"modified":"2014-03-19T06:12:08","modified_gmt":"2014-03-19T11:12:08","slug":"bitlis-ermenilerini-hatirladi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=28941","title":{"rendered":"Bitlis, Ermenilerini hat\u0131rlad\u0131"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\"><b><i><a href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/?attachment_id=28942\" rel=\"attachment wp-att-28942\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignright size-medium wp-image-28942\" alt=\"Bitlis, Ermenilerini hat\u0131rlad\u0131\" src=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2014\/03\/Bitlis-Ermenilerini-hat\u0131rlad\u0131-300x219.jpg\" width=\"300\" height=\"219\" srcset=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2014\/03\/Bitlis-Ermenilerini-hat\u0131rlad\u0131-300x219.jpg 300w, https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2014\/03\/Bitlis-Ermenilerini-hat\u0131rlad\u0131.jpg 550w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a>\u0130nsan Haklar\u0131 Derne\u011fi\u2019nden Ay\u015fe G\u00fcnaysu, merkezi Londra\u2019da bulunan Gomidas Enstit\u00fcs\u00fc\u2019n\u00fcn direkt\u00f6r\u00fc Ara Sarafian\u2019la Bitlis\u2019e yapt\u0131klar\u0131 geziyi Agos i\u00e7in yazd\u0131. G\u00fcnaysu, b\u00f6lgedeki Ermeni varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne seren \u2018Sergi: Bitlis Ermenileri\u2019ne Bitlislilerin yo\u011fun ilgi g\u00f6sterdi\u011fini belirtiyor.<\/i><\/b><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><b>AY\u015eE G\u00dcNAYSU<\/b><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">1 Mart 2014 Cumartesi g\u00fcn\u00fc, Bitlis\u2019in kent merkezine 20 dakika mesafedeki il\u00e7esinde, Tatvan Belediyesi K\u00fclt\u00fcr Saray\u0131 sergi salonunday\u0131z. Kap\u0131da bir poster gelenleri kar\u015f\u0131l\u0131yor, \u2018Sergi: Bitlis Ermenileri\u2019. Londra\u2019daki Gomidas Enstit\u00fcs\u00fc\u2019n\u00fcn haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131, b\u00f6lgedeki Ermeni varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne seren ilk sergi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u0130HD \u0130stanbul \u015eubesi, Irk\u00e7\u0131l\u0131k ve Ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011fa Kar\u015f\u0131 Komisyon\u2019un 2005 y\u0131l\u0131ndan bu yana \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 yak\u0131ndan izledi\u011fi, direkt\u00f6r\u00fc tarih\u00e7i Ara Sarafian\u2019\u0131 ba\u015fta 24 Nisan anmalar\u0131 olmak \u00fczere \u00e7e\u015fitli vesilelerle \u0130stanbul\u2019da konuk etti\u011fi, ortak etkinlikler d\u00fczenledi\u011fi Gomidas Enstit\u00fcs\u00fc\u2019n\u00fcn bu \u00f6nc\u00fc giri\u015fimi desteklemek, K\u00fcrtlerle, Ermenilerin kay\u0131p d\u00fcnyas\u0131n\u0131n bulu\u015fmas\u0131na tan\u0131kl\u0131k etmek i\u00e7in Komisyon\u2019dan Renan ve Meral\u2019le birlikte \u00fc\u00e7 kad\u0131n buraday\u0131z.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Gomidas Enstit\u00fcs\u00fc, g\u00fcnler \u00f6nce \u0130ngilizce ve T\u00fcrk\u00e7e olarak sergiyi duyurmu\u015f. Bas\u0131n a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131n bir yerinde \u015f\u00f6yle deniyor: \u201cSon y\u0131llarda, K\u00fcrt a\u00e7\u0131l\u0131m\u0131yla birlikte, Ermeniler hakk\u0131nda yeniden konu\u015fulmaya ba\u015fland\u0131.\u00a0 Devlet do\u011fuda Ahtamar adas\u0131ndaki tarihi Surp Ha\u00e7 Kilisesi\u2019ni restore ederek ve bir m\u00fczeye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrerek yar\u0131m a\u011f\u0131z bir jest bile yapt\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00d6te yandan ayn\u0131 tarihsel de\u011fere sahip y\u00fczlerce kilise tahrip edilmi\u015f ya da y\u0131k\u0131lmaya terk edilmi\u015f durumda.\u00a0 Ne var ki K\u00fcrt politikac\u0131lar daha d\u00fcr\u00fcst ve a\u00e7\u0131k s\u00f6zl\u00fc davrand\u0131lar. Ermenilere yap\u0131lan zulm\u00fc lanetlediler, K\u00fcrtlerin bu zul\u00fcmde oynad\u0131klar\u0131 rol nedeniyle \u00f6z\u00fcr dilediler ve ger\u00e7e\u011fi s\u00f6yleyerek \u00e7\u00f6z\u00fcm yolu arad\u0131lar. Diyarbak\u0131r\u2019da yerel y\u00f6netim Surp Giragos Kilisesi\u2019nin restorasyonunu destekledi, Ermenilere ibadet yeri olarak geri verdi ve onlara dostluk elini uzatt\u0131.\u00a0 K\u00fcrtlerin dostluk eli uzatt\u0131\u011f\u0131 b\u00f6yle bir d\u00f6nemde Gomidas Enstit\u00fcs\u00fc ve T\u00fcrkiye\u2019deki dostlar\u0131 1915 \u00f6ncesi Bitlis Ermenilerini konu alan bir sergi d\u00fczenlendiler.\u00a0 B\u00f6lgedeki Ermeni varl\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin \u00f6zg\u00fcn harita ve foto\u011fraflar\u0131n yer ald\u0131\u011f\u0131 sergi 1-2 Mart tarihlerinde Tatvan\u2019da, Van G\u00f6l\u00fc k\u0131y\u0131s\u0131nda izleyicileriyle bulu\u015facak. Sergi daha sonra Ermeni diasporas\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fitli kentlerini dola\u015facak. Gomidas Enstit\u00fcs\u00fc ve dostlar\u0131, Ermeniler, K\u00fcrtler ve T\u00fcrkler aras\u0131nda anlaml\u0131 bir diyalog geli\u015ftirmeyi, 1915 Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131 ve sonras\u0131nda Bitlis gibi yerlerde yok edilen insani ili\u015fkileri yeniden kurulmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde benzer \u00e7al\u0131\u015fmalar y\u00fcr\u00fctmeyi ve yeni ad\u0131mlar atmay\u0131 umut ediyor.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">1914 y\u0131l\u0131nda Bitlis Vilayeti\u2019nde (Ermenice Pa\u011fe\u015f) yakla\u015f\u0131k 240 bin (26.323 hane) Ermeni ya\u015famaktayd\u0131. O tarihte vilayet s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde 681 yerle\u015fim birimine da\u011f\u0131lm\u0131\u015f 510 kilise, 161 manast\u0131r ve 207 e\u011fitim kurumu\u00a0 (9 bin 309 \u00f6\u011frenci) bulunuyordu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Sarafian anlat\u0131yor: \u201cSoyk\u0131r\u0131mda Bitlisli Ermeniler \u2018tehcir\u2019 s\u00fcs\u00fc vermeye bile gerek g\u00f6rmeden hemen orac\u0131kta s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn tam anlam\u0131yla kesildi. \u00d6yle ki, bug\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131nda ya\u015fayan Bitlis k\u00f6kenli Ermenilerin \u00e7o\u011fu soyk\u0131r\u0131m \u00f6ncesi daha iyi bir ya\u015fam i\u00e7in ba\u015fka \u00fclkelere g\u00f6\u00e7 edenlerin torunlar\u0131.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><b>Haritalarda isimler, rakamlar, simgeler <\/b><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Salonda Bitlis-Pa\u011fe\u015f b\u00f6lgesine ait \u00fc\u00e7 dev harita ve Bitlisli Ermeniler ve g\u00fcnl\u00fck ya\u015famlar\u0131n\u0131 g\u00f6steren foto\u011fraflar var. Haritalar Ara Sarafian taraf\u0131ndan haz\u0131rlanm\u0131\u015f. Yerle\u015fim adlar\u0131, n\u00fcfus ve etnik bile\u015fim bilgileri var. Haritalar\u0131n biri 1905 tarihli Osmanl\u0131 verilerine g\u00f6re, Ba\u015fbakanl\u0131k Ar\u015fivleri kaynaklar\u0131ndan yararlan\u0131larak d\u00fczenlenmi\u015f. \u0130kincisi 1912-13 y\u0131llar\u0131 civar\u0131na tarihlenen Bitlis Ara\u00e7nortaran\u2019\u0131 verilerine dayan\u0131yor. Burada M\u00fcsl\u00fcman n\u00fcfus yer alm\u0131yor, yaln\u0131zca Ermeni yerle\u015fimlerinin adlar\u0131, n\u00fcfus bilgileri, k\u00f6y ve kasabalarda bulunan kilise ve manast\u0131rlar g\u00f6sterilmi\u015f. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc harita yakla\u015f\u0131k 1900 y\u0131l\u0131na ait Rus Askeri \u0130statistikleri veri al\u0131narak haz\u0131rlanm\u0131\u015f. Yer adlar\u0131, n\u00fcfus bilgileri ve etnik yap\u0131, her bir etnisiteyi simgeleyen renklerin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 grafiklerle verilmi\u015f. \u00c7e\u015fitli yerle\u015fim birimlerindeki Ermeni, K\u00fcrt, S\u00fcryani,\u00a0 Ezidi, Yahudi, \u00c7erkez ve T\u00fcrk n\u00fcfus oranlar\u0131 g\u00f6rebiliyorsunuz.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Haritalar\u0131n \u00f6n\u00fcnde merakl\u0131 gruplar toplanm\u0131\u015f. Parmaklar\u0131yla belirli bir yerle\u015fim yerini g\u00f6sterenler, buras\u0131yla ilgili bildiklerini s\u00f6yleyenler, soru soranlar, aralar\u0131nda tart\u0131\u015fanlar, simgeleri inceleyenler\u2026 Sorular\u0131 anlamaya ve T\u00fcrk\u00e7e cevap yeti\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fan Sarafian da aralar\u0131nda.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">T\u00fcrkiye Cumhuriyeti tarihinde bir ilk. Bitlis ve Tatvan\u2019\u0131n K\u00fcrt n\u00fcfusu, ya\u015fad\u0131klar\u0131 topraklar \u00fczerinde Ermenice yerle\u015fim yeri isimleri g\u00f6r\u00fcyorlar. Sndyan, Clgam, Xultig,Mezre, Bab\u015fen (Pap\u015fin), Gamax, Bor, Ba\u015fdop, Markonk\u00a0 (Verin, Nerkin), Hormz, Vanig, Bas, Vosdin ve daha niceleri\u2026 Kilise ve manast\u0131r bilgileri de isimlerin yan\u0131nda yer al\u0131yor. \u00d6rne\u011fin Bitlis &#8211; Pa\u011fe\u015fkent merkezinde d\u00f6rt manast\u0131r, d\u00f6rt kilise varm\u0131\u015f. 59 hanelik\u00a0 Koms\u2019ta bir manast\u0131r bir kilise, K\u00fc\u00e7\u00fcc\u00fck Da\u011f\u015fdop\u2019ta bir kilise, 59 hanelik 524 n\u00fcfuslu Bor k\u00f6y\u00fcnde bir manast\u0131r, iki kilise\u2026<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Sorular\u0131n, sohbetlerin, ard\u0131 arkas\u0131 kesilmiyor. Gen\u00e7 bir anne, kuca\u011f\u0131nda k\u0131z\u0131yla haritalardan birinin \u00f6n\u00fcnde. K\u00fc\u00e7\u00fck k\u0131z parma\u011f\u0131yla bir yeri g\u00f6steriyor, anne bir \u015fey anlat\u0131yor, duyam\u0131yorum.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><b>\u2018Ez kurbana te bim\u2019 (Ben sana kurban olay\u0131m) <\/b><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Sonradan serginin ziyaret\u00e7ilerine ili\u015fkin izlenimlerini sordu\u011fumuzda Sarafian, \u201cHem \u00e7ok merakl\u0131, hem de dinlemeye, \u00f6\u011frenmeye hevesli bir ziyaret\u00e7i profili vard\u0131\u201d diyor ve devam ediyor: \u201cSon derece canl\u0131yd\u0131lar. Haritalarda verilen bilgiler \u00fczerine sorular sordular. Arada da haritalarda g\u00f6rd\u00fckleri bilgiler \u00fczerine kendi aralar\u0131nda tart\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131. Genellikle Ermeni varl\u0131\u011f\u0131na ve yerle\u015fim yerlerine ili\u015fkin bilgileri vard\u0131. Sergi bu bilgilere a\u00e7\u0131kl\u0131k getirdi, ayr\u0131nt\u0131lar sundu. Bir gen\u00e7 Ermeni alfabesinden \u00f6rnekler g\u00f6rmek istedi, bir di\u011feri k\u00f6y\u00fcndeki kilisenin ad\u0131n\u0131 sordu. Genellikle foto\u011fraflara b\u00fcy\u00fck bir merakla bak\u0131yorlard\u0131.\u00a0 Gelenlerin bir\u00e7o\u011funun aile b\u00fcy\u00fckleri aras\u0131nda Ermeniler vard\u0131. A\u00e7\u0131k\u00e7a s\u00f6ylediler.\u00a0 Hepsi Bitlis\u2019in Ermeni halk\u0131na ili\u015fkin olumlu \u015feyler duymu\u015flard\u0131.\u00a0 Ermeniler \u00e7al\u0131\u015fkan bir halkt\u0131 ve b\u00f6lgenin geli\u015fmesine katk\u0131da bulunmu\u015flar diye anlat\u0131yorlard\u0131.\u201d\u00a0<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Tekrar sergi salonuna d\u00f6nelim. Ayn\u0131 g\u00fcn Tatvan\u2019da BDP\u2019nin iki yeni se\u00e7im b\u00fcrosunun a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131 ve y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f vard\u0131. A\u00e7\u0131l\u0131\u015flar\u0131n en belirgin \u00f6\u011fesi, beyaz ba\u015f\u00f6rt\u00fcleri, yerel giysileri ile Bar\u0131\u015f Anneleri\u2019ydi. O\u011fullar\u0131 da\u011fda \u00f6len ya da onlardan haber alamayan analar. Se\u00e7im b\u00fcrosu a\u00e7\u0131l\u0131\u015flar\u0131nda serginin duyurusu yap\u0131ld\u0131 ve y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fcn sonunda insanlar sergi salonuna akt\u0131. En \u00f6nde de Bar\u0131\u015f Anneleri.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">O g\u00fcn\u00fcn unutulmaz \u00e2n\u0131, Bar\u0131\u015f Anneleri\u2019nden birinin do\u011fruca Sarafian\u2019a gidip onu \u201cEz kurbana te bim\u201d (Ben sana kurban olay\u0131m) diyerek, g\u00f6zlerinde ya\u015flarla kucaklamas\u0131yd\u0131. T\u00fcrk\u00e7e bilmiyordu. Sarafian\u2019\u0131 omuzlar\u0131ndan tutmu\u015f aral\u0131ks\u0131z K\u00fcrt\u00e7e bir \u015feyler s\u00f6yl\u00fcyordu. Sergi boyunca Sarafian\u2019\u0131n yan\u0131ndan ayr\u0131lmayan, K\u00fcrt\u00e7e konu\u015fmalar\u0131 T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7eviren gen\u00e7 K\u00fcrt akademisyen Bet\u00fcl sonradan bize anlat\u0131yor Bar\u0131\u015f Annesi\u2019nin dediklerini: \u201cHo\u015f geldin, sefalar getirdin, iyi etmi\u015fsin, gelmi\u015fsin, bu sergiyi buraya getirmi\u015fsin, senin halk\u0131n, benim halk\u0131md\u0131r. Seninleyim. Davan\u0131n destek\u00e7isiyim.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">K\u00fcrt ana a\u011flarken, Sarafian\u2019a bak\u0131yoruz, kendini tutamam\u0131\u015f, o da a\u011fl\u0131yor. Etraf\u0131ma bak\u0131n\u0131yorum, \u00e7evrede bu manzaray\u0131 g\u00f6ren \u00e7ok ki\u015finin g\u00f6zlerinden ya\u015f ak\u0131yor.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Anan\u0131n babaannesi Ermeni\u2019ymi\u015f. Sarafian\u2019a \u201cSen amcama benziyorsun, o da senin gibi esmerdi, kara ka\u015f, kara g\u00f6zd\u00fc.\u201d Sarafian daha sonra bana \u201cBunu yazma,\u201d diyor. \u201cO an bizi birbirimize ba\u011flayan kan ba\u011f\u0131 de\u011fildi, onun babaannesinin Ermeni olmas\u0131 de\u011fildi. Ac\u0131lar\u0131n\u0131 payla\u015fan iki insand\u0131k.\u201d Benim i\u00e7in ise netti: \u201cYazmasam olmaz.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><b>\u2018Nenem Ermeniydi, hayata k\u00fcsm\u00fc\u015ft\u00fc\u2019<\/b><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Sarafian\u2019a bu serginin d\u00fczenlenmesinde yard\u0131mc\u0131 olan, Bitlis aya\u011f\u0131ndaki her \u015feyi haz\u0131r eden, Gomidas Enstit\u00fcs\u00fc dostu, b\u00f6lgenin \u00e7ok k\u00f6kl\u00fc, tan\u0131nm\u0131\u015f ailesi \u015eerefhano\u011fullar\u0131\u2019ndan Hi\u015fyar Barzan \u015eerefhano\u011flu\u2019ydu.\u00a0 Bet\u00fcl \u00c7oban ve babas\u0131 \u015eahin \u00c7oban\u2019la birlikte bizi Tatvan\u2019da otelde o kar\u015f\u0131lad\u0131. \u015eahin \u00c7oban Bitlis BDP eski \u0130l Ba\u015fkan\u0131. Bug\u00fcn il y\u00f6netiminde g\u00f6rev yapmaya devam ediyor. Akl\u0131, fikri, bilgisi, zarafetiyle bizi kendine hayran b\u0131rakan k\u0131z\u0131 Bet\u00fcl, Diyarbak\u0131r ve Bitlis Barolar\u0131nda avukatlara K\u00fcrt dili ve k\u00fclt\u00fcr\u00fc dersleri veriyor.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u015eahin \u00c7oban\u2019\u0131n babaannesi Ermeni\u2019ymi\u015f. Bet\u00fcl anlat\u0131yor: \u201cNene hi\u00e7 konu\u015fmazd\u0131. K\u00fcsm\u00fc\u015ft\u00fc. Hayata k\u00fcsm\u00fc\u015ft\u00fc. \u0130ki \u00e7ocuklu evli gen\u00e7 bir kad\u0131nken, k\u00f6y\u00fcn derenin \u00f6b\u00fcr k\u0131y\u0131s\u0131ndaki evlerinden birine misafirli\u011fe gidiyor. Ertesi g\u00fcn evini m\u00fch\u00fcrl\u00fc buluyor. Bir g\u00fcnde g\u00f6\u00e7ertmi\u015fler. Bir M\u00fcsl\u00fcmanla evlendiriliyor, ad\u0131n\u0131 Fatma olarak de\u011fi\u015ftiriyorlar.\u201d Esas ad\u0131n\u0131 sordu\u011fumuzda Bet\u00fcl, \u201cBilmiyoruz,\u201d diyor. \u201cHi\u00e7 konu\u015fmazd\u0131 ki. Sadece bazen al\u00e7ak sesle bir t\u00fcrk\u00fc tuttururdu. Sonra da derin bir \u2018Ahhhh\u2019 \u00e7ekerdi.\u201d Susuyor, bir s\u00fcre sonra tekrar ediyor: \u201cOnun ah\u0131 derindi.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bu BDP\u2019li aile Ermeniler konusunda \u00e7ok duyarl\u0131, bilgili ve merakl\u0131. Nitekim bizi Bitlis yak\u0131nlar\u0131ndaki, Surp Anania Kilisesi\u2019nin ve \u00fczerinde benzersiz bir ta\u015f i\u015f\u00e7ili\u011fiyle i\u015flenmi\u015f motifler bulunan an\u0131tsal ha\u00e7karlar\u0131n bulundu\u011fu Bor (Por) k\u00f6y\u00fcne g\u00f6t\u00fcren Bet\u00fcl\u2019d\u00fc. Arabas\u0131yla, erimi\u015f karlar\u0131n batakl\u0131\u011fa \u00e7evirdi\u011fi, zor bir yolda yukar\u0131lara do\u011fru ilerliyoruz. K\u00f6y\u00fcn yoksullu\u011fu y\u00fcrek burkuyor. Bet\u00fcl, \u201cBu k\u00f6y koruculu\u011fu kabul etmedi, korucuyu da k\u00f6ye sokmad\u0131\u201d diyor. \u201cDevlet korucu k\u00f6ylerine asfalt yollar yapt\u0131, Bor gibi k\u00f6ylere de \u00f6zellikle hizmet getirmedi, \u00fcstelik gen\u00e7lerini de i\u015fsiz b\u0131rakt\u0131. Buran\u0131n gen\u00e7lerine Bitlis\u2019te i\u015f yapan m\u00fcteahhitler asla i\u015f vermez.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><b>Ha\u00e7karlar sessiz ama \u00e7ok \u015fey anlat\u0131yorlar<\/b><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Kilisenin bulundu\u011fu yere geliyoruz. \u0130nternetten \u00f6\u011frendi\u011fime g\u00f6re asl\u0131nda burada, i\u00e7inde bir manast\u0131r\u0131n ve kilisenin yan\u0131 s\u0131ra bir de \u015fapelin bulundu\u011fubir kompleks varm\u0131\u015f. Ha\u00e7karlar da tarihi Ermenistan\u2019da bulunanlar i\u00e7inde en \u00f6nemlilerdenmi\u015f. Kilise k\u00f6yl\u00fcler taraf\u0131ndan samanl\u0131k olarak kullan\u0131l\u0131yor. Gen\u00e7lerin yard\u0131m\u0131yla dar ve basamaklar\u0131 g\u00fcven vermeyen kap\u0131dan i\u00e7eri giriyoruz. Kilise olduk\u00e7a sa\u011flam durumda. \u00c7at\u0131s\u0131 \u00e7\u00f6kmemi\u015f, kemerli, tonozlu yap\u0131s\u0131, iki k\u00fc\u00e7\u00fck pencereden giren g\u00fcn \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131yla hafif\u00e7e ayd\u0131nlan\u0131yor. \u0130\u00e7erisi d\u00fczg\u00fcn \u015fekilde balyalanm\u0131\u015f saman ve ot y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131yla dolu. Taze ot kokusu geliyor burnumuza. Kay\u0131p bir d\u00fcnyadan kalan a\u011f\u0131r ba\u015fl\u0131, vakur bir tan\u0131k.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u0130nternette buluyorum: Surp Anania 5 ya da 6. y\u00fczy\u0131lda yap\u0131lm\u0131\u015f. 15. y\u00fczy\u0131lda ise onar\u0131lm\u0131\u015f, yenilenmi\u015f. Kap\u0131s\u0131nda onar\u0131m tarihi var. \u00c7evrede yay\u0131lm\u0131\u015f olan ha\u00e7karlar\u0131n kimisi en az 3 metre boyunda. \u00dczerine i\u015flenmi\u015f desenler y\u00fczy\u0131llara ra\u011fmen a\u015f\u0131nmam\u0131\u015f, yeni yap\u0131lm\u0131\u015f gibi duruyor. Bakmaya, incelemeye, foto\u011fraflamaya doyam\u0131yoruz. Sessizler ama \u00e7ok \u015fey anlat\u0131yorlar.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ak\u015fam koyu bir sohbet s\u00fcr\u00fcyor, K\u00fcrt-Ermeni ili\u015fkileri, el konulan Ermeni mallar\u0131 \u00fczerine. Sarafian\u2019\u0131n tutumu net: \u201cToprak, mal-m\u00fclk sorunu, \u00f6yle basit bir \u015fey de\u011fil, \u00e7ok karma\u015f\u0131k. Elbette bir k\u0131s\u0131m g\u00fc\u00e7l\u00fc K\u00fcrt aileler 1915\u2019te zengin oldular. \u00c7\u00fcnk\u00fc devletin yan\u0131nda yer alarak Ermenileri katlettiler ve mallar\u0131n\u0131 ya\u011fmalad\u0131lar. \u00d6te yandan bo\u015falan k\u00f6ylere, sonradan yoksul K\u00fcrtler de yerle\u015fti. Ony\u0131llara yay\u0131lan s\u00fcre\u00e7te devlet kimi zaman i\u015flemeleri i\u00e7in onlara toprak da verdi. K\u00fcrtlerin genelde yoksul k\u00f6yl\u00fc n\u00fcfusundan olu\u015ftu\u011funu ve T\u00fcrkiye Cumhuriyeti tarihi boyunca zul\u00fcm g\u00f6rd\u00fcklerini g\u00f6z \u00f6n\u00fcne alacak olursak K\u00fcrtlerden topraklar\u0131 geri istemek ne kadar anlaml\u0131, emin de\u011filim. Bug\u00fcn Ermeni n\u00fcfusun b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc kentlerde ya\u015f\u0131yor ve tar\u0131mla ili\u015fkisi bile kalmam\u0131\u015f. K\u00fcrtlere \u2018Topraklar\u0131m\u0131z\u0131 geri ver\u2019 demek, yaln\u0131zca halk\u0131 korkutmaya, Ermenilerin onlar\u0131 yerlerinden edece\u011fini, evlerinden kovaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmelerine yarar. Bu, Ermenilerle empati kurmaya haz\u0131r insanlar\u0131 bile uzakla\u015ft\u0131r\u0131r ve onlara ku\u015fkuyla bakmalar\u0131na neden olur.\u201d\u00a0<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><b>\u2018\u00c7\u00f6z\u00fcm herkes i\u00e7in adil olmal\u0131\u2019<\/b><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bir konu\u011fumuz soruyor: \u201cEsas\u0131nda Ermenileri K\u00fcrtler katletti deniyor, sizin bu konuda g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcz ne?\u201d. Sarafian\u2019\u0131n cevab\u0131 \u015f\u00f6yle: \u201cT\u00fcrk milliyet\u00e7i s\u00f6ylemi s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde de\u011fi\u015fime u\u011fruyor. \u00d6nce 1915\u2019te hi\u00e7bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, soyk\u0131r\u0131m iddialar\u0131n\u0131n uydurmaca oldu\u011funu s\u00f6ylediler. Sonra Ermenilerin devlete kar\u015f\u0131 isyan ettiklerini ve yaln\u0131zca devletin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tehdit eden Ermenilerin g\u00fcvenlik amac\u0131yla sava\u015f b\u00f6lgesinden uzakla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131klar\u0131n\u0131 anlatt\u0131lar. \u015eimdi de Ermenileri katledenlerin T\u00fcrkler de\u011fil, K\u00fcrtler, Araplar oldu\u011funu iddia ediyorlar. Bu sa\u00e7mal\u0131ktan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fil. Soyk\u0131r\u0131m\u0131 organize eden,\u00a0 Osmanl\u0131 Devleti\u2019ydi, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin \u00f6nc\u00fcl\u00fc olan iktidardaki \u0130ttihat ve Terakki Partisi\u2019ydi. Soyk\u0131r\u0131m\u0131 \u00e7e\u015fitli ara\u00e7larla hayata ge\u00e7irdiler. Bu ara\u00e7lar\u0131n i\u00e7inde baz\u0131 K\u00fcrt a\u015firetleri, a\u011falar ve ba\u015f\u0131bozuk g\u00fc\u00e7ler vard\u0131. \u00d6rne\u011fin Diyarbekir\u2019de Ermeni t\u00fcccar, ileri gelenler ve ayd\u0131nlardan olu\u015fan kafilenin askerler e\u015fli\u011finde \u015fehirden \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131n\u0131 ve kafileyi katledilmek \u00fczere bir K\u00fcrt \u00e7etesine teslim edilmesini organize eden bizzat Diyarbekir Valisi Re\u015fit Bey\u2019di. Katliam\u0131n nerede yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 bile biliyoruz. K\u00fcrtlerin \u00e7o\u011funlu\u011fu olan bitene seyirci kald\u0131, bir k\u0131sm\u0131 ise, \u00f6rne\u011fin Diyarbekir yak\u0131nlar\u0131ndaki Be\u015firi ve Bitlis yak\u0131nlar\u0131nda Mutki\u2019de Ermenileri aktif olarak korudu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bir K\u00fcrt konu\u011fumuz bu kez, \u201cPeki \u00e7\u00f6z\u00fcm nas\u0131l olacak?\u201d diye sordu\u011funda Sarafian \u201c\u00c7\u00f6z\u00fcm, Ermenilerin yan\u0131 s\u0131ra, K\u00fcrtler ve T\u00fcrkler dahil ilgili t\u00fcm taraflar a\u00e7\u0131s\u0131ndan adil olmal\u0131\u201d diye cevap verdi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Diyarbak\u0131r\u2019dan u\u00e7a\u011fa bindi\u011fimizde, sanki d\u00f6rt g\u00fcnl\u00fck bir yolculuk de\u011fil de, tarihe yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z uzun bir yolculuktan d\u00f6n\u00fcyor gibiydik. G\u00f6zlerimizin \u00f6n\u00fcnde dimdik g\u00f6\u011fe y\u00fckselen gururlu Ha\u00e7karlar, Bar\u0131\u015f Anneleri, soru soran, dinleyen, tart\u0131\u015fan K\u00fcrt gen\u00e7ler, serginin ziyaret\u00e7i defterinde okudu\u011fumuz mesajlar, \u201cBiz K\u00fcrtler soyk\u0131r\u0131m\u0131 tan\u0131yoruz ve lanetliyoruz\u201d c\u00fcmlesi ve daha neler neler\u2026<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><b><i>http:\/\/www.agos.com.tr\/bitlis-ermenilerini-hatirladi-6783.html<\/i><\/b><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130nsan Haklar\u0131 Derne\u011fi\u2019nden Ay\u015fe G\u00fcnaysu, merkezi Londra\u2019da bulunan Gomidas Enstit\u00fcs\u00fc\u2019n\u00fcn direkt\u00f6r\u00fc Ara Sarafian\u2019la Bitlis\u2019e yapt\u0131klar\u0131 geziyi Agos i\u00e7in yazd\u0131. G\u00fcnaysu, b\u00f6lgedeki Ermeni varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne seren \u2018Sergi: Bitlis Ermenileri\u2019ne Bitlislilerin yo\u011fun ilgi g\u00f6sterdi\u011fini belirtiyor. AY\u015eE G\u00dcNAYSU 1 Mart 2014 Cumartesi g\u00fcn\u00fc, Bitlis\u2019in kent merkezine 20 dakika mesafedeki il\u00e7esinde, Tatvan Belediyesi K\u00fclt\u00fcr Saray\u0131 sergi salonunday\u0131z. Kap\u0131da [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-28941","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-haberler"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v26.6 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Bitlis, Ermenilerini hat\u0131rlad\u0131 - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=28941\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Bitlis, Ermenilerini hat\u0131rlad\u0131 - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u0130nsan Haklar\u0131 Derne\u011fi\u2019nden Ay\u015fe G\u00fcnaysu, merkezi Londra\u2019da bulunan Gomidas Enstit\u00fcs\u00fc\u2019n\u00fcn direkt\u00f6r\u00fc Ara Sarafian\u2019la Bitlis\u2019e yapt\u0131klar\u0131 geziyi Agos i\u00e7in yazd\u0131. G\u00fcnaysu, b\u00f6lgedeki Ermeni varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne seren \u2018Sergi: Bitlis Ermenileri\u2019ne Bitlislilerin yo\u011fun ilgi g\u00f6sterdi\u011fini belirtiyor. AY\u015eE G\u00dcNAYSU 1 Mart 2014 Cumartesi g\u00fcn\u00fc, Bitlis\u2019in kent merkezine 20 dakika mesafedeki il\u00e7esinde, Tatvan Belediyesi K\u00fclt\u00fcr Saray\u0131 sergi salonunday\u0131z. Kap\u0131da [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=28941\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2014-03-19T11:12:08+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"12 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=28941\",\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=28941\",\"name\":\"Bitlis, Ermenilerini hat\u0131rlad\u0131 - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website\"},\"datePublished\":\"2014-03-19T11:12:08+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=28941#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=28941\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=28941#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Bitlis, Ermenilerini hat\u0131rlad\u0131\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website\",\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/\",\"name\":\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\",\"name\":\"admin\",\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?author=7\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Bitlis, Ermenilerini hat\u0131rlad\u0131 - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=28941","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Bitlis, Ermenilerini hat\u0131rlad\u0131 - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","og_description":"\u0130nsan Haklar\u0131 Derne\u011fi\u2019nden Ay\u015fe G\u00fcnaysu, merkezi Londra\u2019da bulunan Gomidas Enstit\u00fcs\u00fc\u2019n\u00fcn direkt\u00f6r\u00fc Ara Sarafian\u2019la Bitlis\u2019e yapt\u0131klar\u0131 geziyi Agos i\u00e7in yazd\u0131. G\u00fcnaysu, b\u00f6lgedeki Ermeni varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne seren \u2018Sergi: Bitlis Ermenileri\u2019ne Bitlislilerin yo\u011fun ilgi g\u00f6sterdi\u011fini belirtiyor. AY\u015eE G\u00dcNAYSU 1 Mart 2014 Cumartesi g\u00fcn\u00fc, Bitlis\u2019in kent merkezine 20 dakika mesafedeki il\u00e7esinde, Tatvan Belediyesi K\u00fclt\u00fcr Saray\u0131 sergi salonunday\u0131z. Kap\u0131da [&hellip;]","og_url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=28941","og_site_name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","article_published_time":"2014-03-19T11:12:08+00:00","author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"12 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=28941","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=28941","name":"Bitlis, Ermenilerini hat\u0131rlad\u0131 - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website"},"datePublished":"2014-03-19T11:12:08+00:00","author":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=28941#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=28941"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=28941#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/akunq.net\/tr"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Bitlis, Ermenilerini hat\u0131rlad\u0131"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/","name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e","name":"admin","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?author=7"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28941","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=28941"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28941\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":28943,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28941\/revisions\/28943"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=28941"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=28941"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=28941"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}