{"id":20419,"date":"2012-12-04T04:46:40","date_gmt":"2012-12-04T09:46:40","guid":{"rendered":"http:\/\/akunq.net\/tr\/?p=20419"},"modified":"2012-12-04T04:46:40","modified_gmt":"2012-12-04T09:46:40","slug":"naci-kutlay-ataturkten-kurtlere-telgraf-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=20419","title":{"rendered":"Naci Kutlay: Atat\u00fcrk\u2019ten K\u00fcrtlere telgraf"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>Ne\u015fe D\u00fczel<\/strong><\/p>\n

\u00a0\u201cKolordu Kumandan\u0131 Nihat Bey\u2019e verdi\u011fi bir telgraf var. O telgrafta Atat\u00fcrk, \u2018K\u00fcrtler ekseriyette olduklar\u0131 vilayetlerde kendilerini y\u00f6netecekler\u2019 diyor. Atat\u00fcrk, K\u00fcrtlere bir t\u00fcr \u00f6zerklik verilmesinden 1924\u2019te vazge\u00e7ti.\u201d \u201c\u0130ttihat-Terakki, M. Kemal ve arkada\u015flar\u0131, K\u00fcrtlere, \u2018Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131 bizimle beraber y\u00fcr\u00fctmezseniz, Ermeniler geri gelecek, buralar Ermenistan olacak. Ermenilerden ald\u0131\u011f\u0131n\u0131z mallar\u0131 geri vereceksiniz\u2019 dediler.\u201d\u00a0\u201c1919\u2019daki Amasya Protokol\u00fc\u2019nde \u2018Sava\u015f biter bitmez K\u00fcrtlerin i\u00e7timai, siyasi ve \u0131rki her t\u00fcrl\u00fc ihtiya\u00e7lar\u0131 Giderilecektir\u2019 deniyor. Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn Nutuk\u2019unda bu c\u00fcmle yok. Protokol\u2019deki c\u00fcmleyi halktan saklad\u0131lar.\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

***<\/p>\n

NEDEN NAC\u0130 KUTLAY<\/strong><\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019nin en b\u00fcy\u00fck sorunu K\u00fcrt sorunu. Otuz y\u0131ld\u0131r bitmeyen bir sava\u015f var. Bug\u00fcn otuz ya\u015f\u0131na gelmi\u015f Diyarbak\u0131rl\u0131 bir K\u00fcrt genci \u201csava\u015fs\u0131z\u201d bir d\u00fcnya ve hayat bilmiyor. T\u00fcrkiye otuz y\u0131ld\u0131r K\u00fcrt sava\u015f\u0131yla ya\u015f\u0131yor. Peki, bu sava\u015f\u0131n \u00f6ncesi neydi? Cumhuriyet\u2019in ba\u015flang\u0131c\u0131nda K\u00fcrtlerin durumu nas\u0131ld\u0131? Osmanl\u0131\u2019da K\u00fcrtlerin durumu neydi? K\u00fcrtler hangi \u00fclkelerde, hangi \u015fartlarda, kimlerle ya\u015f\u0131yorlard\u0131? K\u00fcrtler bug\u00fcn, ba\u015fka \u00fclkelerde hangi \u015fartlarda ya\u015f\u0131yorlar? Niye T\u00fcrkiye\u2019de sava\u015f \u00e7\u0131kt\u0131 ve sorun bir t\u00fcrl\u00fc \u00e7\u00f6z\u00fcmlenemedi? Bu sava\u015f\u0131n, bu sorunun tarih\u00ee arka plan\u0131 nedir? K\u00fcrtler en \u00e7ok kimlerden ihanet g\u00f6rd\u00fc? Cumhuriyet kurulurken K\u00fcrtler ne bekliyordu? Verilen s\u00f6zlerden nas\u0131l cay\u0131ld\u0131? K\u00fcrtler \u015fu anda nas\u0131l bir siyasi yap\u0131 i\u00e7in m\u00fccadele ediyor? B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131, K\u00fcrt tarihi \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmalar yapan ve \u00e7ok say\u0131da kitap yay\u0131mlayan Naci Kutlay\u2019a sorduk. K\u00fcrt\u00e7e roman ve \u00e7evirileri de bulunan ara\u015ft\u0131rmac\u0131 yazar Naci Kutlay\u2019\u0131n, \u201cK\u00fcrtlerde De\u011fi\u015fim ve Milliyet\u00e7ilik\u201d, \u201c\u0130ttihat-Terakki ve K\u00fcrtler\u201d, \u201cK\u0131rkdokuzlar Dosyas\u0131\u201d ve en son olarak da Dipnot Yay\u0131nlar\u0131\u2019ndan \u00e7\u0131kan \u201cK\u00fcrt Kimli\u011finin Olu\u015fum S\u00fcreci\u201d isimli kitaplar\u0131 var.<\/em><\/p>\n

***<\/p>\n

NE\u015eE D\u00dcZEL:<\/strong> K\u00fcrtlerin, Suriye\u2019de \u00f6zerk bir y\u00f6netim kurma ihtimalinin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131yla birlikte b\u00f6lgede iki K\u00fcrdistan\u2019\u0131n belirmesi herkesin dikkatini Ortado\u011fu\u2019daki K\u00fcrtlerin t\u00fcm\u00fcne \u00e7evrildi. D\u00f6rt \u00fclkeye b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f g\u00f6r\u00fcnen K\u00fcrtlerin toplam n\u00fcfusu ne?<\/strong><\/p>\n

NAC\u0130 KUTLAY: \u0130statistikler sa\u011fl\u0131kl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in K\u00fcrtlerin kesin n\u00fcfusu bilinmiyor. Ama toplam K\u00fcrt n\u00fcfusunun 25-30 milyon oldu\u011fu \u00fczerinde anla\u015f\u0131l\u0131yor.<\/strong><\/p>\n

Hangi \u00fclkelerde ne kadar K\u00fcrt ya\u015f\u0131yor?<\/strong><\/p>\n

Irak\u2019ta yakla\u015f\u0131k alt\u0131 milyon, Suriye\u2019de iki milyon, \u0130ran\u2019da d\u00f6rt milyon kadar K\u00fcrt\u2019\u00fcn ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 s\u00f6yleniyor. T\u00fcrkiye\u2019de de 18-20 milyon aras\u0131nda K\u00fcrt ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 kabul ediliyor. Bir de Kafkaslar\u2019da bir milyon civar\u0131nda K\u00fcrt n\u00fcfus var. G\u00fcrcistan, Ermenistan, Kazakistan ve Orta Asya cumhuriyetlerinin her birinde birka\u00e7 y\u00fcz bin K\u00fcrt ya\u015f\u0131yor.<\/p>\n

Irak\u2019ta K\u00fcrtlerin devleti var, Suriye\u2019de yenisi olu\u015fuyor, T\u00fcrkiye\u2019deki K\u00fcrtlerin durumu malumumuz. Peki, \u0130ran\u2019daki K\u00fcrtlerin durumu ne?<\/strong><\/p>\n

Asl\u0131nda K\u00fcrtler a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u0130ran ve T\u00fcrkiye\u2019de benzer \u015feyler ya\u015fand\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc modern T\u00fcrkiye kurulurken, \u0130ran modern T\u00fcrkiye\u2019yi \u00f6rnek ald\u0131. \u0130ran y\u00f6netimi, modern T\u00fcrkiye\u2019yi taklit ederek K\u00fcrtler \u00fczerindeki bask\u0131y\u0131 daha da artt\u0131rd\u0131. Sonu\u00e7ta 1920\u2019li y\u0131llarda, T\u00fcrkiye\u2019dekine oranla daha az olmakla birlikte \u0130ran\u2019da da K\u00fcrtlerin \u00fczerinde bask\u0131 vard\u0131.<\/p>\n

K\u00fcrtlerin bug\u00fcn \u0130ran\u2019da durumu nedir?<\/strong><\/p>\n

K\u00fcrtler \u0130ran\u2019da iki b\u00f6lgede varlar. S\u00fcnni K\u00fcrtler daha \u00e7ok T\u00fcrkiye hududuna yak\u0131n yerlerde ya\u015f\u0131yorlar. \u015eii K\u00fcrtler ise Kirman\u015fah taraflar\u0131ndalar. \u015eii K\u00fcrtler bug\u00fcnk\u00fc d\u00fczenle uyum h\u00e2lindeler. S\u00fcnni K\u00fcrtler ise ge\u00e7mi\u015fte \u015eah\u2019a kar\u015f\u0131 Humeyni\u2019yle birlikte hareket ettiler, demokratik bir \u0130ran kurulacak \u00fcmidiyle \u015fahl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 birlikte m\u00fccadele ettiler. Humeyni iktidara geldi\u011finde de \u00f6zerklik talep ettiler. Ama Humeyni S\u00fcnni K\u00fcrtlerin \u00f6zerklik talebini kabul etmedi.\u00a0<\/p>\n

\u00d6zerklik talebi kabul edilmeyince ne oldu?<\/strong><\/p>\n

\u0130ran ordusuna ve Humeyni rejimine kar\u015f\u0131 K\u00fcrtlerin gerilla sava\u015flar\u0131 ba\u015flad\u0131. Abdurrahman Kasumlu liderli\u011findeki \u0130ran K\u00fcrdistan Demokrat Partisi k\u00f6ylerde ve da\u011flarda silahl\u0131 m\u00fccadeleye zaten haz\u0131rl\u0131kl\u0131yd\u0131. Kasumlu, Avrupal\u0131lar taraf\u0131ndan da tan\u0131n\u0131yordu ve \u0130ran\u2019daki halklar taraf\u0131ndan sayg\u0131 g\u00f6r\u00fcyordu. Ama \u00e7ok ge\u00e7meden \u0130ran istihbarat\u0131 K\u00fcrtlerin liderini Avrupa\u2019da \u00f6ld\u00fcrd\u00fc. Humeyni iktidara geldikten sonra Abdurrahman Kasumlu\u2019yu \u0130sve\u00e7\u2019te g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcm ben. Kasumlu ve arkada\u015flar\u0131, \u201cDemokratik bir \u0130ran kural\u0131m. K\u00fcrtlere \u00f6zerklik verilsin\u201d diye Humeyni\u2019ye m\u00fcracaatta bulundular.<\/p>\n

Ne cevap ald\u0131lar?<\/strong><\/p>\n

D\u00fcr\u00fcst olmak laz\u0131m. Humeyni b\u00fct\u00fcn taleplere evet demedi ama K\u00fcrtleri k\u00fclt\u00fcrel konularda tatmin edecek baz\u0131 \u015feyleri yapmaya niyetlendi. K\u00fcrtlerin kendi okullar\u0131n\u0131 a\u00e7malar\u0131na, K\u00fcrt\u00e7e dergiler ve gazeteler \u00e7\u0131karmalar\u0131na s\u0131cak bakt\u0131. Ama K\u00fcrtler \u00f6zerklik istediler. O d\u00f6nemde K\u00fcrtler aras\u0131nda devrimci bir dalga vard\u0131. O devrimci dalgan\u0131n etkisiyle k\u00fclt\u00fcrel haklarla iktifa etmediler ve Humeyni\u2019ye evet demediler. K\u00fclt\u00fcrel haklar\u0131 yetersiz buldular. Art\u0131k o d\u00f6nemde Humeyni \u00e7ok g\u00fc\u00e7lenmi\u015fti ve K\u00fcrtlerin \u00f6zerklik talebine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n

K\u00fcrtlerin \u0130ran\u2019da bug\u00fcn haklar\u0131, hukuklar\u0131 ne?<\/strong><\/p>\n

\u0130ran\u2019da tabii ki demokrasi sorunu var. Muhalefet eden hapse giriyor ya da idam ediliyor ama… K\u00fcrtlerin haklar\u0131 \u0130ran\u2019da her zaman T\u00fcrkiye\u2019den daha ileride oldu. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u0130ran her zaman \u015funun bilincinde oldu. Sertlikle, yasaklamalarla K\u00fcrt hareketleri bitmez, aksine sorunlar daha artar diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcler ve politikalar\u0131n\u0131 K\u00fcrtleri y\u00f6netebilecek kadar yumu\u015fak bir \u00e7izgide tuttular hep. Bu y\u00fczden \u0130ran\u2019da K\u00fcrt\u00e7e yasa\u011f\u0131 olmad\u0131 ve okullarda K\u00fcrt\u00e7e dersler var, K\u00fcrt\u00e7e dili \u00f6\u011fretiliyor. \u0130ran\u2019da idari olarak de\u011fil ama bir co\u011frafi b\u00f6lge olarak K\u00fcrdistan ismi de kullan\u0131l\u0131yor. Hat\u0131rlay\u0131n…<\/p>\n

Neyi?<\/strong><\/p>\n

\u0130ran\u2019dan K\u00fcrdistan yaz\u0131l\u0131 bir u\u00e7ak gelmi\u015fti ve T\u00fcrkiye\u2019de ne sorunlar ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131. Oysa Osmanl\u0131 d\u00f6neminde T\u00fcrkiye\u2019de de co\u011frafi b\u00f6lge olarak K\u00fcrdistan vilayeti vard\u0131. Hatta Zara- Ko\u00e7giri\u2019nin \u00f6zel bir stat\u00fcs\u00fc, kendine ait bir y\u00f6netimi bile vard\u0131.<\/p>\n

K\u00fcrtlerin kurdu\u011fu ilk devlet olarak Mahabad Cumhuriyeti\u2019nden s\u00f6z edilir. Neydi Mahabad Cumhuriyeti?<\/strong><\/p>\n

Mahabad, \u0130ran\u2019da S\u00fcnni K\u00fcrtlerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bir b\u00f6lge. Mahabad Cumhuriyeti de, \u0130ran\u2019\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7inde kal\u0131narak K\u00fcrt b\u00f6lgesinin \u00f6zerkli\u011finin ilan edilmesidir. Yani Mahabad Cumhuriyeti, ba\u011f\u0131ms\u0131z K\u00fcrt devletinin ad\u0131 de\u011fildi. Mahabad, \u00f6zerk K\u00fcrt y\u00f6netiminin ad\u0131yd\u0131 ve Sovyetler\u2019in deste\u011fiyle \u015eah\u2019\u0131n \u00e7ok g\u00fc\u00e7s\u00fcz oldu\u011fu bir d\u00f6nemde kuruldu.<\/p>\n

K\u00fcrtlerin ilk cumhuriyeti nas\u0131l kuruldu?<\/strong><\/p>\n

\u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda yeni bir K\u00fcrt milliyet\u00e7ili\u011fi do\u011fdu. \u00d6nceki K\u00fcrt milliyet\u00e7ili\u011fi a\u011falar\u0131n, beylerin, mollalar\u0131n milliyet\u00e7ili\u011fiydi. \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n ve ulus-devletlerin getirdi\u011fi modern milliyet\u00e7ilik ise ayd\u0131nlar\u0131n, \u00f6\u011frencilerin, kentlilerin, esnaf\u0131n milliyet\u00e7ili\u011fi oldu. Mahabad Cumhuriyeti\u2019nde, i\u015fte bu iki milliyet\u00e7ilik \u0130ran\u2019da K\u00fcrtl\u00fc\u011f\u00fc iktidara getirmek i\u00e7in birle\u015fti. Hedef, \u0130ran\u2019a demokrasi, K\u00fcrdistan\u2019a \u00f6zerklik getirmekti.<\/p>\n

Neden ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131kla sonu\u00e7land\u0131?<\/strong><\/p>\n

K\u00fcrtler o d\u00f6nemin d\u00fcnyas\u0131n\u0131 iyi okumad\u0131lar. Bat\u0131\u2019y\u0131 kar\u015f\u0131lar\u0131na almakla iyi yapmad\u0131lar. Amerika ve \u0130ngiltere ile s\u0131cak ili\u015fkiler kurmak ve onlarla birlikte olmak yerine, gittiler Sovyetler\u2019le beraber oldular ve onun yard\u0131m\u0131n\u0131 ald\u0131lar. \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 bittikten sonra Sovyetler, Amerika ve \u0130ngiltere ile yapt\u0131\u011f\u0131 anla\u015fma gere\u011fince \u0130ran\u2019dan \u00e7ekilmek zorunda kald\u0131. K\u00fcrtler de Mahabad\u2019\u0131 ya\u015fatamad\u0131lar. B\u00f6ylece 1946\u2019da kurulan \u00f6zerklik 11,5 ay s\u00fcrd\u00fc. \u015eunu da belirtmek laz\u0131m: \u015eiilik \u0130ran\u2019\u0131n resm\u00ee inanc\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in \u015eii K\u00fcrtler S\u00fcnni K\u00fcrtlerle beraber hareket etmediler. Zaten T\u00fcrkiye\u2019deki K\u00fcrt Aleviler de S\u00fcnni K\u00fcrtlerle beraber olam\u0131yorlar.<\/p>\n

PKK \u00e7izgisinde \u00e7ok say\u0131da Alevi K\u00fcrt yok mu?<\/strong><\/p>\n

PKK ayr\u0131. O yeni bir evrenin getirdi\u011fidir. \u015eeyh Sait isyan\u0131 oluyor, Aleviler kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yor. Ko\u00e7giri oluyor, S\u00fcnniler kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yor. Milliyet\u00e7ili\u011fin i\u015fte b\u00f6yle handikaplar\u0131 var. Mezhep, etnik k\u00f6kenin \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131k\u0131yor. Belki ses vermiyor ama h\u00e2l\u00e2 b\u00f6yledir bu. Bu y\u00fczden bu alttaki sesi duymak laz\u0131m.<\/p>\n

Mesut Barzani\u2019nin babas\u0131 Molla Mustafa Barzani Mahabad Cumhuriyeti\u2019nin \u00fcnl\u00fc bir komutan\u0131yd\u0131. Irakl\u0131 K\u00fcrt liderin, \u0130ran\u2019da kurulan \u00f6zerklikte ne i\u015fi var?<\/strong><\/p>\n

Ayn\u0131 d\u00f6nemde Irak\u2019taki K\u00fcrtler de Irak devletine kar\u015f\u0131 m\u00fccadele ediyorlard\u0131. Yenilince Mahabad\u2019a geldiler. Hem Irak-\u0130ran s\u0131n\u0131r\u0131 K\u00fcrtler a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir s\u0131n\u0131r de\u011fil ki! S\u0131n\u0131r\u0131n Irak ve \u0130ran taraf\u0131ndakiler hepsi birbiriyle amca \u00e7ocuklar\u0131. Sen Irakl\u0131s\u0131n ben \u0130ranl\u0131y\u0131m demiyorlard\u0131 ki. Bunlar \u00f6rg\u00fctlenirken de i\u00e7 i\u00e7eler. Hem \u0130ranl\u0131 lider Gazi Muhammed\u2019e, hem Irakl\u0131 lider Molla Mustafa\u2019ya sayg\u0131 duyuyorlard\u0131. Bunlar\u0131 iyi tahlil edebilmek i\u00e7in din ve milliyet\u00e7ili\u011fin ba\u011flar\u0131n\u0131 iyi bilmek laz\u0131m..<\/p>\n

Millete, etnik k\u00f6kene dayanan milliyet\u00e7ilik, \u00fcmmete dayanan dinle ba\u011fda\u015f\u0131r m\u0131?<\/strong><\/p>\n

Tabii ki ba\u011fda\u015f\u0131yor. Mesela K\u00fcrt milliyet\u00e7ili\u011finin b\u00fct\u00fcn dayanaklar\u0131, Nak\u015fibend\u00eelikten, Kadirilikten geliyor. Barzani vaktiyle Kadiri\u2019ydi, sonra Nak\u015fibend\u00ee oldu. \u00c7\u00fcnk\u00fc Kadiriler giderek erozyona u\u011frad\u0131lar, de\u011fi\u015ftiler ve Nak\u015fibend\u00ee oldular. T\u00fcrkiye\u2019de K\u00fcrt isyanlar\u0131n\u0131 yapanlar\u0131n hepsi Nak\u015fibend\u00ee\u2019dir. Dersim ve Ko\u00e7giri d\u0131\u015f\u0131nda K\u00fcrt isyanlar\u0131n\u0131 yapanlar\u0131n hepsi Nak\u015fibend\u00ee\u2019dir. \u015eeyh Sait Nak\u015fibend\u00ee\u2019dir. Mahabad Cumhuriyeti\u2019nin lideri Gazi Muhammed Nak\u015fibend\u00ee\u2019dir.<\/p>\n

Niye hepsi Nak\u015fibend\u00ee? Bir rastlant\u0131 m\u0131 bu?<\/strong><\/p>\n

Rastlant\u0131 de\u011fil. Nak\u015fibend\u00eeli\u011fi T\u00fcrkiye\u2019de ve Ortado\u011fu\u2019da yayan Mevlana Halid\u2019dir. 1770\u2019lerde S\u00fcleymaniye ile Kerk\u00fck aras\u0131nda Karada\u011f diye bir m\u0131nt\u0131ka vard\u0131r, oral\u0131d\u0131r. O d\u00f6nem \u0130ngiliz emperyalizminin Hindistan\u2019da ve Uzakdo\u011fu\u2019da egemen oldu\u011fu bir d\u00f6nem. Mevlana Halid Hindistan\u2019a gitti ve orada antiemperyalist m\u00fccadeleyi tan\u0131d\u0131. D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcnde 60 kadar m\u00fcridi oldu, 33-34\u2019\u00fc K\u00fcrt\u2019t\u00fc. Bunlar\u0131n her biri gittikleri yerlerde milliyet\u00e7i ama \u0130slamc\u0131 tekkeler kurdular. \u0130slamc\u0131l\u0131kla milliyet\u00e7ili\u011fin sentezini yapt\u0131lar ve i\u00e7ine yabanc\u0131 d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koydular. Mevlana Halid\u2019i K\u00fcrt milliyet\u00e7ileri takip etti. T\u00fcrkler Mevlana Halid\u2019i \u00e7ok takip etmediler. Bir tek Turgut \u00d6zal takip etti. T\u00fcrkler, Nak\u015fibend\u00eeli\u011fin G\u00fcm\u00fc\u015fhanev\u00ee kolunu takip ettiler. Erbakan da bu kolu takip etti.<\/p>\n

K\u00fcrtler ne zamandan beri Mezopotamya\u2019da ya\u015f\u0131yor?<\/strong><\/p>\n

K\u00fcrtlerin Mezopotamya\u2019da bilinen tarihi milattan \u00f6nce alt\u0131nc\u0131 ve yedinci as\u0131rd\u0131r. Ama daha \u00f6nceye ait bilgiler de var. T\u00fcrkler Orta Asya\u2019dan, \u0130ran\u2019dan geldiklerinde K\u00fcrtler burada vard\u0131.<\/p>\n

K\u00fcrtler hep b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f olarak m\u0131 ya\u015fad\u0131lar?<\/strong><\/p>\n

Hep b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f olarak ya\u015fad\u0131lar. \u00c7\u00fcnk\u00fc feodal toplumun yap\u0131s\u0131 par\u00e7al\u0131d\u0131r, b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcr. Eskiden Almanlar da, \u0130talyanlar da b\u00f6yleydi. G\u00fc\u00e7l\u00fc bir derebeyi, bir prens onlar\u0131 birle\u015ftirdi. Onlar da \u00f6yle g\u00f6n\u00fcl ba\u011f\u0131yla yan yana gelmediler. K\u00fcrtlerin de birle\u015fme te\u015febb\u00fcsleri oldu ama ko\u015fullar ve kendi becerileri buna m\u00fcsaade etmedi. Geri kalm\u0131\u015f, ge\u00e7 kalm\u0131\u015f bir toplumda birle\u015fememek, b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015fl\u00fck bir \u00f6l\u00e7\u00fcde mukadderdir.<\/p>\n

Niye bir K\u00fcrt krall\u0131\u011f\u0131 yok tarihte?<\/strong><\/p>\n

Yok. Sizce niye yok?<\/p>\n

K\u00fcrtlerin feodal yap\u0131s\u0131, devlet kurmalar\u0131na engel mi oldu?<\/strong><\/p>\n

En b\u00fcy\u00fck etken o… Bir de \u015funu kabul etmek laz\u0131m: K\u00fcrtlerin kendileri de bunu beceremediler. Belki de ki\u015fisel yetersizlikleri var. Kabul etmek laz\u0131m ki, K\u00fcrtlerden Atat\u00fcrk gibi te\u015fkilat\u00e7\u0131, \u00f6rg\u00fct\u00e7\u00fc bir adam \u00e7\u0131kmad\u0131. Bir de \u015fu var… K\u00fcrtler kendini Osmanl\u0131\u2019yla beraber g\u00f6rd\u00fc ve devlet aray\u0131\u015f\u0131nda olmad\u0131. T\u00fcrklerle birlikte elde edilen galibiyet K\u00fcrtlere yetti. Ayr\u0131ca, Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n ba\u015f\u0131nda K\u00fcrtleri, \u201cburalar Ermenistan olacak\u201d diye korkutmasalard\u0131 ve yanlar\u0131na almasalard\u0131 T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019ni kurmak kolay m\u0131 olurdu?<\/p>\n

K\u00fcrtleri kim korkuttu?<\/strong><\/p>\n

Cumhuriyet kurulaca\u011f\u0131 zaman, b\u00fct\u00fcn \u0130ttihat-Terakki, Mustafa Kemal ve arkada\u015flar\u0131, K\u00fcrtlere, \u201caman buras\u0131 Ermenistan olacak. Gelin birlikte olal\u0131m\u201d dediler.<\/p>\n

Bug\u00fcn b\u00fct\u00fcn K\u00fcrtleri ayn\u0131 bayrak alt\u0131nda toplayacak bir giri\u015fim var m\u0131?<\/strong><\/p>\n

Hay\u0131r yok. K\u00fcrtlerin bir k\u0131sm\u0131, Suriye\u2019de b\u00fcy\u00fcd\u00fc ve orada \u015fekillendi. Bir k\u0131sm\u0131 Irak ulus-devletini kabullenmedi ve hep onunla m\u00fccadele etti. T\u00fcrkiye\u2019dekiler \u00e7ok partili hayata girdiler, di\u011fer K\u00fcrtlere g\u00f6re daha demokratik oldular. \u0130ran\u2019dakiler ise apayr\u0131 bir medeniyette ya\u015fad\u0131lar. \u015eimdi bu insanlar\u0131 nas\u0131l biraraya getireceksiniz? \u0130steseniz de olmaz. Hepsi farkl\u0131 ko\u015fullarda, farkl\u0131 etkilerle yeti\u015fmi\u015fler, \u015fekillenmi\u015fler ve farkl\u0131 d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015flerine sahip olmu\u015flar. Kimi Fransa\u2019dan, kimi \u0130ngiltere\u2019den etkilenmi\u015f. T\u00fcrkiye\u2019dekiler ise tipik bir ulus-devlet s\u00fcrecini ya\u015fam\u0131\u015f. K\u00fcrtleri tek bayrak alt\u0131nda toplamak zor.<\/p>\n

PKK\u2019n\u0131n d\u00f6rt \u00fclkedeki etkisi nedir?<\/strong><\/p>\n

Suriye\u2019de ve T\u00fcrkiye\u2019de etkisi var. \u0130ran\u2019da ise \u00e7ok etkisi yok. Irak\u2019ta da yok. Halk aras\u0131nda biraz ilgi duyuluyor o kadar.<\/p>\n

Barzani\u2019nin K\u00fcrtler nezdinde g\u00fcc\u00fc ve etkisi ne?<\/strong><\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019dekiler de d\u00e2hil, K\u00fcrtler ona sayg\u0131 duyuyorlar ama… PKK gibi o da K\u00fcrtleri tek bayrak alt\u0131nda toplayamaz, K\u00fcrtler onun y\u00f6netimini kabul etmez.<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019de Barzani\u2019nin y\u00f6netimini kabul edecek K\u00fcrt yok mu?<\/strong><\/p>\n

\u00c7ok var ama onunla kol kola girip onun pe\u015fmergesi olmak isteyen K\u00fcrt ben g\u00f6rm\u00fcyorum.<\/p>\n

Barzani ailesinin tarihi K\u00fcrtler i\u00e7in ne anlam ta\u015f\u0131yor?<\/strong><\/p>\n

Baba Barzani\u2019yi tarih\u00ee bir kahraman olarak g\u00f6r\u00fcyorlar. O\u011flunun da \u015fimdiye kadar b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 intiba olumlu.<\/p>\n

K\u00fcrtler ihanete u\u011frad\u0131 m\u0131?<\/strong><\/p>\n

K\u00fcrtler ihanete u\u011frad\u0131 ve bu do\u011fald\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc K\u00fcrtler par\u00e7al\u0131 bir toplum. B\u0131rak\u0131n a\u015firetler aras\u0131nda par\u00e7alanmay\u0131, bir de \u00fcstelik d\u00f6rt devlet aras\u0131nda par\u00e7alanm\u0131\u015flar. Devletler ve istihbarat \u00f6rg\u00fctlere taraf\u0131ndan manip\u00fcle edilebiliyorlar.<\/p>\n

K\u00fcrtler en \u00e7ok kimlerden ihanet g\u00f6rd\u00fcler?<\/strong><\/p>\n

Herkesten g\u00f6rd\u00fcler. Mesela Cumhuriyet\u2019in kurulmas\u0131nda o kadar \u00e7ok fedak\u00e2rl\u0131k yapt\u0131lar ve sonunda ne g\u00f6rd\u00fcler? \u0130nk\u00e2r ve ret g\u00f6rd\u00fcler! Siz Amasya Protokol\u00fc\u2019n\u00fc okudunuz mu? Bu protokol 21 Ekim 1919\u2019da imzaland\u0131. Taraflardan biri, Sivas Kongresi\u2019nin sonunda kurulan Heyet-i Temsiliye idi. Taraflardan di\u011feri de \u0130stanbul h\u00fck\u00fcmetiydi. \u0130stanbul h\u00fck\u00fcmetini Bahriye N\u00e2z\u0131r\u0131 Salih Pa\u015fa temsil ediyordu. Heyet-i Temsiliye\u2019de de Mustafa Kemal, Rauf Orbay, Bekir Sami vard\u0131. Amasya Protokol\u00fc\u2019nde ne deniyor?<\/p>\n

Ne deniyor?<\/strong><\/p>\n

\u201cSava\u015f biter bitmez K\u00fcrtlerin i\u00e7timai, \u0131rki her t\u00fcrl\u00fc ihtiya\u00e7lar\u0131 giderilecektir\u201d deniyor. Peki, ne oldu? Hemen sonra bu c\u00fcmle halktan gizlenmek istendi. Bereket bir n\u00fcshas\u0131 Salih Pa\u015fa taraf\u0131ndan \u0130stanbul h\u00fck\u00fcmetine gitti de, protokol yok edilemedi.<\/p>\n

Amasya Protokol\u00fc\u2019n\u00fc Cumhuriyet\u2019i kuran kadrolar m\u0131 halktan saklamak istediler?<\/strong><\/p>\n

Evet, can al\u0131c\u0131 noktas\u0131n\u0131 saklad\u0131lar. Protokol\u2019de, \u201cBa\u015far\u0131dan sonra, K\u00fcrtlerin i\u00e7timai, siyasi ve \u0131rki b\u00fct\u00fcn gerekleri yerine getirilecektir\u201d diyor. Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn Nutuk\u2019unda bu c\u00fcmle yok. Protokol\u2019de var ama Nutuk\u2019ta yok… Bunlar\u0131n hepsi \u00c7erkes.<\/p>\n

Anlamad\u0131m, nas\u0131l bir ba\u011f kuruyorsunuz?<\/strong><\/p>\n

Salih Pa\u015fa \u00c7erkes, Bekir Sami \u00c7erkes, Rauf Pa\u015fa \u00c7erkes. Bir tek Atat\u00fcrk \u00c7erkes de\u011fil. O \u00c7erkesler, \u201cbiz bu cumhuriyeti K\u00fcrtlerle birlikte kurduk, beraber kuraca\u011f\u0131z\u201d demiyorlar. 1919\u2019un ekim ay\u0131d\u0131r bu. Nitekim 1921\u2019de Topal Osman\u2019\u0131, Sakall\u0131 Nurettin Pa\u015fa\u2019y\u0131 getirdiler ve K\u00fcrtleri \u00f6ld\u00fcrtt\u00fcler. Zara\u2019da, Ko\u00e7giri\u2019de 80 k\u00fcsur k\u00f6y\u00fc ortadan kald\u0131rd\u0131lar… Asl\u0131nda 1919\u2019da Atat\u00fcrk Erzurum\u2019a gitti\u011fi zaman T\u00fcrkiye\u2019nin en b\u00fcy\u00fck meselesi yine K\u00fcrt sorunuydu. Bu mesele halledilmeden, yani istenen bir \u00e7izgiye getirilmeden T\u00fcrkiye\u2019nin Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n verilmesi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fcyordu. Bu y\u00fczden de 1919\u2019un ekim ay\u0131nda Amasya Protokol\u00fc imzaland\u0131 zaten.<\/p>\n

Peki, Osmanl\u0131\u2019da K\u00fcrtlerin durumu neydi?<\/strong><\/p>\n

Elbette \u00f6zerk yap\u0131lar\u0131 yoktu ama onlar\u0131 K\u00fcrtl\u00fcklerinden \u00f6t\u00fcr\u00fc d\u0131\u015flayan bir durum da yoktu. K\u00fcrdistan bir co\u011frafyayd\u0131. K\u00fcrdistan mebuslar\u0131 vard\u0131. Cumhuriyet kuruldu\u011funda ise K\u00fcrt kelimesi yasakland\u0131. K\u00fcrtlere bask\u0131 ve yasak artt\u0131. K\u00fcrtler bunu g\u00f6rd\u00fc. Bu y\u00fczden de Cumhuriyet d\u00f6neminde s\u0131k s\u0131k k\u00fc\u00e7\u00fck isyanlar oldu. B\u00fcy\u00fck K\u00fcrt isyanlar\u0131 ise \u015eeyh Sait, A\u011fr\u0131 ve Dersim, Ko\u00e7giri, isyanlar\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Cumhuriyet kurulurken K\u00fcrtler ne bekliyordu?<\/strong><\/p>\n

Cumhuriyet\u2019i T\u00fcrklerle birlikte kurmay\u0131 bekliyorlard\u0131. Cumhuriyet\u2019i, K\u00fcrtlerle T\u00fcrklerin ortak yap\u0131s\u0131 olarak d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcler. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u0130ttihat-Terakki, 1908\u2019de \u0130kinci Me\u015frutiyet\u2019i kurdu\u011funda da K\u00fcrtleri ve di\u011fer milletleri \u00f6teleme yoktu. Zaten \u0130ttihat-Terakki\u2019nin be\u015f kurucusundan ikisi de K\u00fcrt\u2019t\u00fc: Abdullah Cevdet ve \u0130shak S\u00fckuti… Ama \u0130ttihat\u00e7\u0131lar ne zamanki Balkanlar\u2019da yenilgiye u\u011frad\u0131lar, hepsi milliyet\u00e7i oldular.<\/p>\n

Ermeni katliam\u0131 da o milliyet\u00e7i patlama s\u0131ras\u0131nda yap\u0131lmad\u0131 m\u0131?<\/strong><\/p>\n

\u015eunu iyi bilmek laz\u0131m. Ermeniler 1889\u2019da partilerini kurmu\u015flard\u0131. Ermeniler burjuva ya\u015fam\u0131ndayd\u0131lar. K\u00fcrtler ileri bi\u00e7imde feodal bile de\u011filken, Ermeniler burjuva d\u00fczenini ya\u015f\u0131yorlard\u0131. Herkes bu sefer Ermenilerden korkmaya ba\u015flad\u0131. Zaten K\u00fcrtleri en \u00e7ok Ermenilikle korkuttular. \u0130ttihat-Terakki de korkuttu, Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n ba\u015f\u0131ndakiler de korkuttu.<\/p>\n

Ermeni katliam\u0131nda baz\u0131 K\u00fcrtler rol almad\u0131lar m\u0131?<\/strong><\/p>\n

\u00c7ok rol alan var. K\u00fcrtler, Ermenileri en \u00e7ok \u00f6ld\u00fcrenlerdir. Osmanl\u0131, devlet olarak karar verdi. Askerlerini ve istihbarat\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131 b\u00f6lgeye g\u00f6nderdi. Diyelim ki Ele\u015fkirt\u2019te, bilmem ne il\u00e7esindeki M\u00fcsl\u00fcman K\u00fcrtler de Ermenileri \u00f6ld\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n

Ermeniler katledilmi\u015fler, s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fler. Art\u0131k Anadolu\u2019da Ermeni kalmam\u0131\u015f. Kalan da zaten kimli\u011fini gizlemek zorunda kalm\u0131\u015f. K\u00fcrtler, Ermenilerden neden korktular ki?<\/strong><\/p>\n

Korkuyorlar… Daha o zaman bu meseleler bitmemi\u015fti. \u0130ttihat-Terakki ve Kemalistler, \u201cE\u011fer K\u00fcrtler bu i\u015fi (Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131) bizimle beraber y\u00fcr\u00fctmezlerse Ermeniler geri gelecek. Buralar Ermenistan devleti olacak. Ermenilerden ald\u0131\u011f\u0131n\u0131z mallar\u0131 geri vereceksiniz\u201d dediler. K\u00fcrtler \u00e7ok endi\u015fe ettiler ve korktular.<\/p>\n

Ermeni katliam\u0131 konusunda T\u00fcrklerde ve K\u00fcrtlerde h\u00e2l\u00e2 s\u00fcregelen suskunlu\u011fun nedeni Ermeni mallar\u0131na el konulmu\u015f olmas\u0131 olabilir mi? <\/strong><\/p>\n

\u00c7ok b\u00fcy\u00fck bir etken bu! \u015eimdi sizi alay\u0131m ve Diyarbak\u0131r\u2019da bir hanedan ailenin evine misafir g\u00f6t\u00fcreyim. Getirecekleri yemek tepsisine, siniye var\u0131ncaya kadar Ermeni mal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Atat\u00fcrk K\u00fcrtlere ne s\u00f6zler verdi?<\/strong><\/p>\n

Size do\u011frusunu s\u00f6yleyeyim. Atat\u00fcrk, K\u00fcrtlere somut olarak \u201cben devlet \u015feklini \u015f\u00f6yle yapaca\u011f\u0131m, K\u00fcrtlere \u015funu verece\u011fim\u201d demedi.<\/p>\n

Peki, ne dedi?<\/strong><\/p>\n

\u201cK\u00fcrtlerin sosyal, o g\u00fcnk\u00fc tabiriyle i\u00e7timai b\u00fct\u00fcn ihtiya\u00e7lar\u0131 yerine getirilecektir\u201d dedi. 1923\u2019te de \u0130zmit\u2019ten ge\u00e7erken gazete ba\u015fmuharrirlerine yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamada, \u201c\u00d6yle vilayetler in\u015fa edece\u011fiz ki, onlar\u0131n meclisleri oran\u0131n ihtiyac\u0131n\u0131 g\u00f6re karar verecek. Bu bir \u00e7e\u015fit \u00f6zerkliktir\u201d dedi. Bir \u00e7e\u015fit \u00f6zerklik s\u00f6z\u00fc, herkesi tatmin eden bir \u015feydir o zaman. Nitekim bundan hemen \u00f6nce bir de Kolordu Kumandan\u0131 Nihat Bey\u2019e verdi\u011fi bir telgraf vard\u0131r Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn. O telgrafta da, \u201cK\u00fcrtler ekseriyette olduklar\u0131 vilayetlerde kendilerini y\u00f6netecekler\u201d diyor Atat\u00fcrk.<\/p>\n

Atat\u00fcrk bu g\u00f6r\u00fc\u015flerinden ne zaman vazge\u00e7ti?<\/strong><\/p>\n

1924\u2019\u00fcn sonbahar\u0131nda vazge\u00e7ti. Hem kendisi hem \u00e7evresindeki \u0130ttihat\u00e7\u0131lar K\u00fcrtlerin kendi kendilerini idare etmesini istemediler ve \u00e7ok rahatl\u0131kla d\u00f6n\u00fc\u015f yapt\u0131lar. Zaten ondan sonra da \u015eeyh Sait isyan\u0131 ba\u015flad\u0131. 1925 \u015eeyh Sait hareketi bir kopu\u015ftur, k\u0131r\u0131lmad\u0131r. Hem din hem de K\u00fcrt hareketidir bu. O zamanki bakanlar kurulu, bu hareketi \u00f6nce mahkeme ba\u015fkan\u0131n\u0131n verdi\u011fi kararla bir K\u00fcrt hareketi olarak g\u00f6sterdi. Ama sonra bakt\u0131 ki bu ileride ideolojik ve siyasal bir sorun olur. Bakanlar kurulu bir karar ald\u0131 ve \u201c\u015eeyh Sait hareketi dinsel bir harekettir\u201d dedi.<\/p>\n

Di\u011fer \u00fclkelerde de isyan ettiler mi K\u00fcrtler?<\/strong><\/p>\n

1924\u2019te Irak\u2019ta ve \u0130ran\u2019da da isyan ettiler. Ama K\u00fcrtlere en \u00e7ok bask\u0131 yapan \u00fclke T\u00fcrkiye oldu. T\u00fcrkiye 1925\u2019ten sonra di\u011fer \u00fclkelere de \u00f6rnek olacak \u015fekilde sertlik yanl\u0131s\u0131 oldu ve \u201cK\u00fcrt yoktur\u201d dedi. Di\u011fer \u00fclkeler ise K\u00fcrtlerin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ink\u00e2r edemediler.<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019deki K\u00fcrtler \u015fimdi nas\u0131l bir siyasi yap\u0131 i\u00e7in m\u00fccadele ediyorlar peki?<\/strong><\/p>\n

Asl\u0131nda \u00e7o\u011funluk e\u015fit vatanda\u015fl\u0131k istiyor. E\u015fit vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131n da ancak \u00f6zerklikle gelebilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. K\u00fcrtlerin kafas\u0131 \u00f6zerkli\u011fe daha a\u00e7\u0131k. Hem kom\u015fular\u0131ndan, hem tarihten, hem de Avrupa\u2019daki geli\u015fmelerden esinleniyorlar ve \u201cbu sorunu \u00e7\u00f6zse \u00e7\u00f6zse \u00f6zerklik \u00e7\u00f6zer!\u201d diyorlar.<\/p>\n

neseduzel@gmail.com<\/em><\/strong><\/p>\n

http:\/\/www.taraf.com.tr\/nese-duzel\/makale-naci-kutlay-ataturk-ten-kurtlere-telgraf.htm<\/a><\/em><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ne\u015fe D\u00fczel \u00a0\u201cKolordu Kumandan\u0131 Nihat Bey\u2019e verdi\u011fi bir telgraf var. O telgrafta Atat\u00fcrk, \u2018K\u00fcrtler ekseriyette olduklar\u0131 vilayetlerde kendilerini y\u00f6netecekler\u2019 diyor. Atat\u00fcrk, K\u00fcrtlere bir t\u00fcr \u00f6zerklik verilmesinden 1924\u2019te vazge\u00e7ti.\u201d \u201c\u0130ttihat-Terakki, M. Kemal ve arkada\u015flar\u0131, K\u00fcrtlere, \u2018Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131 bizimle beraber y\u00fcr\u00fctmezseniz, Ermeniler geri gelecek, buralar Ermenistan olacak. Ermenilerden ald\u0131\u011f\u0131n\u0131z mallar\u0131 geri vereceksiniz\u2019 dediler.\u201d\u00a0\u201c1919\u2019daki Amasya Protokol\u00fc\u2019nde \u2018Sava\u015f biter […]<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,71,53],"tags":[],"class_list":["post-20419","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-haberler","category-mulakatlar","category-turkiyede-azinliklar"],"yoast_head":"\nNaci Kutlay: Atat\u00fcrk\u2019ten K\u00fcrtlere telgraf - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=20419\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Naci Kutlay: Atat\u00fcrk\u2019ten K\u00fcrtlere telgraf - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Ne\u015fe D\u00fczel \u00a0\u201cKolordu Kumandan\u0131 Nihat Bey\u2019e verdi\u011fi bir telgraf var. O telgrafta Atat\u00fcrk, \u2018K\u00fcrtler ekseriyette olduklar\u0131 vilayetlerde kendilerini y\u00f6netecekler\u2019 diyor. Atat\u00fcrk, K\u00fcrtlere bir t\u00fcr \u00f6zerklik verilmesinden 1924\u2019te vazge\u00e7ti.\u201d \u201c\u0130ttihat-Terakki, M. Kemal ve arkada\u015flar\u0131, K\u00fcrtlere, \u2018Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131 bizimle beraber y\u00fcr\u00fctmezseniz, Ermeniler geri gelecek, buralar Ermenistan olacak. Ermenilerden ald\u0131\u011f\u0131n\u0131z mallar\u0131 geri vereceksiniz\u2019 dediler.\u201d\u00a0\u201c1919\u2019daki Amasya Protokol\u00fc\u2019nde \u2018Sava\u015f biter […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=20419\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2012-12-04T09:46:40+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"18 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=20419#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=20419\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\"},\"headline\":\"Naci Kutlay: Atat\u00fcrk\u2019ten K\u00fcrtlere telgraf\",\"datePublished\":\"2012-12-04T09:46:40+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=20419\"},\"wordCount\":3544,\"commentCount\":0,\"articleSection\":[\"Haberler\",\"M\u00fclakatlar\",\"T\u00fcrkiye\u2019de Az\u0131nl\u0131klar\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=20419#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=20419\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=20419\",\"name\":\"Naci Kutlay: Atat\u00fcrk\u2019ten K\u00fcrtlere telgraf - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2012-12-04T09:46:40+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=20419#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=20419\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=20419#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Naci Kutlay: Atat\u00fcrk\u2019ten K\u00fcrtlere telgraf\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/\",\"name\":\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\",\"name\":\"admin\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?author=7\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Naci Kutlay: Atat\u00fcrk\u2019ten K\u00fcrtlere telgraf - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=20419","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Naci Kutlay: Atat\u00fcrk\u2019ten K\u00fcrtlere telgraf - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","og_description":"Ne\u015fe D\u00fczel \u00a0\u201cKolordu Kumandan\u0131 Nihat Bey\u2019e verdi\u011fi bir telgraf var. O telgrafta Atat\u00fcrk, \u2018K\u00fcrtler ekseriyette olduklar\u0131 vilayetlerde kendilerini y\u00f6netecekler\u2019 diyor. Atat\u00fcrk, K\u00fcrtlere bir t\u00fcr \u00f6zerklik verilmesinden 1924\u2019te vazge\u00e7ti.\u201d \u201c\u0130ttihat-Terakki, M. Kemal ve arkada\u015flar\u0131, K\u00fcrtlere, \u2018Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131 bizimle beraber y\u00fcr\u00fctmezseniz, Ermeniler geri gelecek, buralar Ermenistan olacak. Ermenilerden ald\u0131\u011f\u0131n\u0131z mallar\u0131 geri vereceksiniz\u2019 dediler.\u201d\u00a0\u201c1919\u2019daki Amasya Protokol\u00fc\u2019nde \u2018Sava\u015f biter […]","og_url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=20419","og_site_name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","article_published_time":"2012-12-04T09:46:40+00:00","author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"18 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=20419#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=20419"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e"},"headline":"Naci Kutlay: Atat\u00fcrk\u2019ten K\u00fcrtlere telgraf","datePublished":"2012-12-04T09:46:40+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=20419"},"wordCount":3544,"commentCount":0,"articleSection":["Haberler","M\u00fclakatlar","T\u00fcrkiye\u2019de Az\u0131nl\u0131klar"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=20419#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=20419","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=20419","name":"Naci Kutlay: Atat\u00fcrk\u2019ten K\u00fcrtlere telgraf - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website"},"datePublished":"2012-12-04T09:46:40+00:00","author":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=20419#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=20419"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=20419#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/akunq.net\/tr"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Naci Kutlay: Atat\u00fcrk\u2019ten K\u00fcrtlere telgraf"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/","name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e","name":"admin","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?author=7"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/20419","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=20419"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/20419\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":20422,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/20419\/revisions\/20422"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=20419"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=20419"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=20419"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}