{"id":18581,"date":"2012-09-26T03:45:59","date_gmt":"2012-09-26T08:45:59","guid":{"rendered":"http:\/\/akunq.net\/tr\/?p=18581"},"modified":"2012-09-26T03:45:59","modified_gmt":"2012-09-26T08:45:59","slug":"gomidas","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=18581","title":{"rendered":"Gomidas"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\"><strong><a href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/?attachment_id=18582\" rel=\"attachment wp-att-18582\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignright size-medium wp-image-18582\" title=\"Gomidas\" src=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2012\/09\/Gomidas-300x300.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2012\/09\/Gomidas-300x300.jpg 300w, https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2012\/09\/Gomidas-150x150.jpg 150w, https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2012\/09\/Gomidas.jpg 403w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a>Diran Lokmag\u00f6zyan<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Ba\u015flang\u0131\u00e7<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cErmeni m\u00fczi\u011finin babas\u0131\u201d olarak kabul edilen Gomidas<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn1\">[1]<\/a> Vartabed<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn2\">[2]<\/a> 26 Eyl\u00fcl 1869\u2019da K\u00fctahya\u2019da do\u011fdu. Do\u011fumdaki ad\u0131 So\u011fomon So\u011fomonyan\u2019d\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">So\u011fomon, bir ya\u015f\u0131na gelmeden annesi Takuhi Hovhannesyan\u2019\u0131 kaybeder. 1876\u2019da kaydedildi\u011fi d\u00f6rt s\u0131n\u0131fl\u0131 okulu bitirince, babas\u0131 onu Bursa\u2019ya, annesinin akrabalar\u0131n\u0131n yan\u0131na g\u00f6nderir. Bursa\u2019daki Ermeni okulunda daha ilk y\u0131l\u0131n\u0131 doldurmadan babas\u0131n\u0131 da kaybeden So\u011fomon yeniden K\u00fctahya\u2019ya d\u00f6nerek babaannesi Mariam\u2019\u0131n yan\u0131nda ya\u015famaya ba\u015flar.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ermeni kilisesinin ba\u015f\u0131nda bulunan Katolikos IV. Kevork, 1881 y\u0131l\u0131nda episkoposluk payesi almak amac\u0131yla Ermeni kilisesinin merkezi olan E\u00e7miadsin\u2019e gidecek olan Bursa dini \u00f6nderi rahip Kevork Tertsakyan\u2019dan, yeni a\u00e7\u0131lan ruhban okulunda e\u011fitilmek \u00fczere beraberinde yetim ve sesi g\u00fczel bir \u00e7ocuk getirmesini ister. Se\u00e7ilen 10 \u00e7ocuk aras\u0131nda, K\u00fctahya Ermenileri\u2019nin sivil y\u00f6netimince aday g\u00f6sterilen So\u011fomon da vard\u0131r, o se\u00e7ilir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">12 ya\u015f\u0131nda E\u00e7miadsin\u2019e gelen So\u011fomon, Katolikos\u2019un kar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131r. Tarihi nedenlerden dolay\u0131<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn3\">[3]<\/a> Ermeniceyi unutmu\u015f olan her K\u00fctahyal\u0131 Ermeni gibi So\u011fomon da Ermenice bilmedi\u011finden, Katolikos\u2019un sorular\u0131n\u0131 T\u00fcrk\u00e7e cevaplay\u0131nca IV. Kevork, \u201c<em>Madem Ermenice bilmiyorsun, buraya ne yapmaya geldin<\/em>?\u201d diye sorar. So\u011fomon,\u00a0 \u201c<em>\u0130\u015fte o nedenle geldim, Ermenice \u00f6\u011frenmeye,<\/em>\u201d der. Hi\u00e7 de\u011filse Ermenice \u015fark\u0131 s\u00f6ylemesini isteyen Katolikos\u2019a So\u011fomon billur gibi \u00e7ocuk sesiyle bir ilahi s\u00f6yleyince karar verilmi\u015ftir. \u00c7ocu\u011fun okula yerle\u015ftirilip bir an \u00f6nce Ermenice \u00f6\u011frenerek derslere kat\u0131labilmesi i\u00e7in gerekli olan yap\u0131lacakt\u0131r. So\u011fomon\u2019un her ayinde ilahiler s\u00f6yledi\u011fi, bu sesi her duydu\u011funda ya\u015fl\u0131 din adam\u0131 IV. Kevork\u2019un g\u00f6zlerinden ya\u015flar s\u00fcz\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc anlat\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Y\u0131llar ge\u00e7tik\u00e7e So\u011fomon\u2019un m\u00fczi\u011fe yatk\u0131nl\u0131\u011f\u0131 ve sevgisi daha da belirginle\u015fir. Giderek, Ermeni nota sisteminin b\u00fcy\u00fck bir ustas\u0131 haline gelir. <em><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">XIX. y\u00fczy\u0131l sonunda Katolikos IV. Kevork\u2019un davetiyle E\u00e7miadsin\u2019e \u00e7a\u011fr\u0131lan Nigo\u011fayos Ta\u015f\u00e7\u0131yan, t\u00fcm ilahileri ve ana ayini Hampartsumyan notalar\u0131yla<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn4\">[4]<\/a> \u00a0kaydederek yay\u0131mlad\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ayn\u0131 y\u0131llarda, Avrupa\u2019dan gelen ak\u0131mlar sayesinde Ermeniler aras\u0131nda da \u00e7oksesli m\u00fczi\u011fe y\u00f6nelik ilgi uyanm\u0131\u015f ve baz\u0131 ki\u015filer, bu alanda yeterli olmad\u0131klar\u0131 halde, Ermenice \u015fark\u0131lar\u0131 \u00e7ok sesli hale getirmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131.\u00a0 Kevorkyan ruhban okulunun 1892\u201393 y\u0131llar\u0131ndaki m\u00fczik hocas\u0131 Krisdapor Kara-Murza bu konuda isim yapm\u0131\u015f biriydi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Yetene\u011fi ve m\u00fczi\u011fe olan b\u00fcy\u00fck sevgisi sayesinde okulun en bilgili m\u00fczik adam\u0131 konumundaki So\u011fomon, okuldaki e\u011fitimi tamamlan\u0131nca, Kara-Murza\u2019n\u0131n yerine m\u00fczik hocas\u0131 olarak atan\u0131r. \u00d6\u011frenciler aras\u0131nda sevilen bir ki\u015fi olan Kara-Murza\u2019n\u0131n uzakla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131p, yerine yeniyetme birinin atanmas\u0131, ba\u015flang\u0131\u00e7ta \u00f6\u011frenciler aras\u0131nda huzursuzlu\u011fa yol a\u00e7arsa da, So\u011fomon, sempatik ki\u015fili\u011fi ve konuya son derece vak\u0131f bir hoca olarak kendisini kan\u0131tlamas\u0131 sonucu k\u0131sa s\u00fcrede benimsenir ve sevilir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>So\u011fomon Gomidas oluyor<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00d6\u011frenim y\u0131llar\u0131 sonunda rahip olmaya karar veren So\u011fomon, 1890 y\u0131l\u0131nda \u201cSargavak\u201d derecesine hak kazanacak, 1893 y\u0131l\u0131nda \u201cApe\u011fa\u201dl\u0131\u011fa y\u00fckselip Gomidas<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn5\">[5]<\/a> ismini alacak<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn6\">[6]<\/a>, 1895 y\u0131l\u0131nda ise \u201cVartabet\u201dli\u011fe lay\u0131k olacakt\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Hampartsumyan nota sistemine uzmanl\u0131k derecesinde vak\u0131f olan, Ermeni kilise ilahilerinin t\u00fcm\u00fcn\u00fc ezbere bilen, Ermeni d\u00fcnyevi m\u00fczi\u011fi konusunda geni\u015f \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 olan Gomidas, kendisini s\u00fcrekli yenileme ihtiyac\u0131 i\u00e7indedir. 1895 sonbahar\u0131nda Tiflis\u2019te ya\u015fayan Ermeni as\u0131ll\u0131 m\u00fczisyen Magar Yegmalyan\u2019a ba\u015fvurur. \u00c7arl\u0131k Rusya\u2019s\u0131nda zaman\u0131n en tan\u0131nm\u0131\u015f m\u00fczik ustalar\u0131ndan biri olarak kabul edilen ve Rus \u00c7arl\u0131k M\u00fczik Birli\u011fi\u2019nin Tiflis b\u00f6lge temsilcili\u011fine ba\u011fl\u0131 konservatuar\u0131n rekt\u00f6r\u00fc olan Yegmalyan, Gomidas\u2019\u0131n konservatuara gitmesini gereksiz bularak, m\u00fczik teorisi konusunda kendisine 6 ay boyunca \u00f6zel ders vermeyi \u00fcstlenir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ne var ki, t\u00fcm bunlar Gomidas i\u00e7in yeterli de\u011fildir. Zaman\u0131n Katolikos\u2019u \u201cHayrik\u201d<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn7\">[7]<\/a> lakapl\u0131 M\u0131g\u0131rdi\u00e7 Kh\u0131rimyan\u2019a ba\u015fvurarak Almanya\u2019da m\u00fczik e\u011fitimi g\u00f6rmek i\u00e7in izin al\u0131r. Tan\u0131nm\u0131\u015f petrol zengini, hay\u0131rsever Aleksand\u0131r Manta\u015fyan, e\u011fitim ve ge\u00e7im masraflar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lad\u0131\u011f\u0131 takdirde gidebilecektir. Katolikos\u2019un mektubunu okuyan Manta\u015fyan, Gomidas\u2019\u0131n Almanya\u2019da e\u011fitim giderlerini \u00fcstlenir. (Manta\u015fyan, Gomidas\u2019\u0131 daha sonra da g\u00f6zden \u0131rak tutmayacak, Kevorkyan mektebinde bulunan tek piyanonun ba\u015f\u0131nda Gomidas\u2019\u0131n da t\u00fcm \u00f6\u011frenciler gibi s\u0131ra bekleyerek so\u011fuk salonda kendisine ayr\u0131lm\u0131\u015f s\u00fcre i\u00e7inde parmaklar\u0131 donarak \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 duydu\u011funda, \u00f6zel olarak getirtti\u011fi Schr\u00f6der marka bir kuyruklu piyanoyu kendisine hediye edecektir.)<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Berlin<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">1896 yaz\u0131nda Berlin\u2019e gelen Gomidas, Berlin konservatuar\u0131 rekt\u00f6r\u00fc Joachim taraf\u0131ndan ba\u015flang\u0131\u00e7ta konservatuara kabul edilme s\u00f6z\u00fc al\u0131rsa da, Gomidas\u2019\u0131 imtihan eden rekt\u00f6r fikrini de\u011fi\u015ftirir ve konservatuar\u0131n kendisine verece\u011fi fazla bir \u015feyi bulunmad\u0131\u011f\u0131ndan,\u00a0 Kraliyet M\u00fczik Profes\u00f6r\u00fc Richard Schmidt\u2019ten \u00f6zel ders almas\u0131n\u0131 tavsiye eder. B\u00f6ylece,1896\u201399 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Gomidas, Berlin Kayzer Wilhelm Kraliyet \u00dcniversitesi\u2019nde m\u00fczik tarihi, enstr\u00fcman bilgisi ve m\u00fczik teorisi, Richard Schmidt\u2019ten ise piyano, kompozisyon, \u015fan ve orkestrasyon dersleri al\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Berlin\u2019deki e\u011fitimi esnas\u0131nda m\u00fczik \u00e7evreleri taraf\u0131ndan b\u00fcy\u00fck itibar g\u00f6ren Gomidas, yeni kurulan Uluslararas\u0131 M\u00fczik Cemiyeti\u2019ne, d\u00fcnyaca \u00fcnl\u00fc m\u00fczikologlar aras\u0131nda tek \u00f6\u011frenci olarak kurucu \u00fcye s\u0131fat\u0131yla kabul edilir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ermeni m\u00fczi\u011fi hakk\u0131nda verdi\u011fi bilimsel konferanslar yank\u0131 uyand\u0131r\u0131r ve bilim kurulu taraf\u0131ndan cemiyetin y\u0131ll\u0131klar\u0131nda yay\u0131mlanmaya lay\u0131k g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Avrupa m\u00fczik \u00e7evreleri Ermeni m\u00fczi\u011fini \u201cke\u015ffetmi\u015ftir\u201d art\u0131k. Avrupa\u2019n\u0131n en tan\u0131nm\u0131\u015f m\u00fczik dergilerinden \u201cLe Mercure Musical\u201d yazar\u0131n\u0131n belirtti\u011fi gibi, bu ne Avrupa m\u00fczi\u011fidir, ne de do\u011fu m\u00fczi\u011fi. Bu \u015fark\u0131larda g\u00fcne\u015f var, fakat bu, ne Arabistan \u00e7\u00f6llerinin, ne de \u0130ran\u2019\u0131n yak\u0131c\u0131 g\u00fcne\u015fidir. Gomidas\u2019tan kendilerini daha fazla bilgilendirmesini talep etmekte ve yeni konferanslar vermesini istemektedirler.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Konferanslarda s\u00f6zlerle yetinmeyen Gomidas pratik \u00f6rnekler de verir. Bunun i\u00e7in k\u00e2h cebinden \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 bir kavalla Ermeni k\u00f6yl\u00fcs\u00fcn\u00fcn ruhunun d\u0131\u015favurumlar\u0131n\u0131 seslendirmekte, k\u00e2h kendi sesiyle a\u015fk, i\u015f, gurbet \u015fark\u0131lar\u0131 ve ilahiler sunmakta, bazen de Almanlardan olu\u015fturdu\u011fu k\u00fc\u00e7\u00fck bir grupla bu \u015fark\u0131lar\u0131 seslendirmektedir. Sonu\u00e7 o denli etkileyicidir ki, Berlin operas\u0131 m\u00fcd\u00fcr\u00fc kendisine solistlik teklif edecektir. L\u00e2kin Gomidas kendisine bir yol \u00e7izmi\u015ftir ve bunun d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmamaya kararl\u0131d\u0131r. O, kendisini halk\u0131na ve onun m\u00fczi\u011fine adayacakt\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Derlemeci Gomidas<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Daha \u00f6\u011frencilik y\u0131llar\u0131nda, yaz tatillerinde memleketlerine giden arkada\u015flar\u0131na k\u00fc\u00e7\u00fck k\u00e2\u011f\u0131tlar vererek, ya\u015fl\u0131lardan dinledikleri \u015fark\u0131lar\u0131 bu k\u00e2\u011f\u0131tlara kaydetmelerini ister. S\u0131n\u0131f arkada\u015f\u0131, ilerde Ermenistan\u2019\u0131n en tan\u0131nm\u0131\u015f dilbilimcilerinden biri olacak olan Manuk Ape\u011fyan ise ayn\u0131 sistemle \u015fiirler toplamaktad\u0131r. \u0130kilinin \u00e7abalar\u0131 sonucunda 3\u20134000 \u015fark\u0131 derlenir. Toplanan s\u00f6z ve melodiler d\u00fczenlenir, baz\u0131lar\u0131 birle\u015ftirilir ve ta\u015fradaki Ermeni insan\u0131n\u0131n y\u00fcre\u011finden s\u00fcz\u00fclen ac\u0131, h\u00fcz\u00fcn, sevin\u00e7, mutluluk belirtileri Gomidas\u2019\u0131n usta elleriyle billurla\u015f\u0131r, gelece\u011fe ta\u015f\u0131n\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u0130kili bu eserleri yay\u0131mlamakta kararl\u0131d\u0131r. \u0130lk 50 \u015fark\u0131 amac\u0131 g\u00f6steren bir ba\u015fl\u0131kla, \u201c1001 \u015eark\u0131\u201d ad\u0131 alt\u0131nda bas\u0131l\u0131r. Bu ilk kitab\u0131 ba\u015fkalar\u0131 da izleyecektir, ne var ki, ikinci 50\u2019likten sonra arkas\u0131 gelmez.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Gomidas, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 sadece k\u00f6yden d\u00f6nen arkada\u015flar\u0131n \u00fcmidine ba\u011flamamakta, kendisi de f\u0131rsat bulduk\u00e7a ta\u015fraya gidip bazen bir a\u011fac\u0131n arkas\u0131nda saklanarak yetim bir k\u0131z\u0131n dertli \u015fark\u0131s\u0131n\u0131 kaleme almakta, bazen \u00e7ift s\u00fcren k\u00f6yl\u00fcn\u00fcn, \u00f6k\u00fczleri (ve kendisini) gayrete getirmek i\u00e7in s\u00f6yledi\u011fi geleneksel \u00e7ift s\u00fcrme \u015fark\u0131s\u0131n\u0131 kaydetmekte veya uzak bir manast\u0131r\u0131n ziyaret g\u00fcn\u00fcnde toplanm\u0131\u015f olan binlerce ki\u015finin ayin sonras\u0131ndaki \u015fenlikler esnas\u0131nda s\u00f6yledikleri \u015fark\u0131lar\u0131 ve hatta danslar\u0131 kaydetmektedir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Gomidas bu \u015fark\u0131lar\u0131 kaydetmekle kalmam\u0131\u015f \u015fark\u0131lar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131, \u201cyarat\u0131lmas\u0131\u201d s\u00fcrecini de irdelemi\u015f, konuyla ilgili bilimsel makaleler haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r. Ermeni k\u00f6yl\u00fcs\u00fc genelde bilinen \u015fark\u0131lar\u0131 tekrarlamam\u0131\u015f, \u015fark\u0131lar\u0131 \u015fahsen ve an\u0131nda \u00fcretmi\u015f veya bir \u015fark\u0131 formunu al\u0131p eklemeler yaparak yeni bir \u015fark\u0131 \u00fcretmi\u015ftir. B\u00f6ylelikle, Gomidas\u2019\u0131n derlemi\u015f oldu\u011fu \u015fark\u0131lar\u0131n ezici bir \u00e7o\u011funlu\u011fu eksprompt \u015fark\u0131lar olup, daha sonra baz\u0131 ki\u015filerin \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc gibi \u201cT\u00fcrk\u00e7e \u015fark\u0131lar\u0131 Ermenile\u015ftirmi\u015f\u201d olmaktan da \u00e7ok uzakt\u0131r. Tersine, genelde Ermeni m\u00fczi\u011fine, \u00f6zelde ise Ermeni dini m\u00fczi\u011fine T\u00fcrk, Arap veya Fars m\u00fczi\u011fi \u00f6\u011felerini kar\u0131\u015ft\u0131ranlara \u015fiddetle kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bu durum Gomidas\u2019\u0131n en \u00e7ok \u00f6nem verdi\u011fi ve titiz davrand\u0131\u011f\u0131 konulardan biri olmu\u015ftur.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Dini m\u00fczik-sivil m\u00fczik etkile\u015fimi ve Gomidas<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201c\u0130stanbullu muganniler\u201d hakk\u0131ndaki \u015fik\u00e2yeti de \u00e7o\u011fu ki\u015fi taraf\u0131ndan iyi bilinir. Asl\u0131nda bu basit ve anla\u015f\u0131l\u0131r bir durumdur.\u00a0<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">XIX. y\u00fczy\u0131l \u0130stanbul\u2019unda, Ermeniler aras\u0131nda kilise g\u00f6revlisi olmak, muganni olmak b\u00fcy\u00fck bir \u015feref olarak kabul edilmekteydi. Sesi g\u00fczel olanlar kilise ilahileri okumak i\u00e7in kabul edilir, bu insanlar halk taraf\u0131ndan tan\u0131n\u0131p sayg\u0131 g\u00f6r\u00fcrd\u00fc. Bug\u00fcn\u00fcn T\u00fcrkiye\u2019sinde al\u0131\u015f\u0131k oldu\u011fumuz \u201ckahve k\u00fclt\u00fcr\u00fc\u201d yerine, eski \u0130stanbul\u2019da \u201cmeyhane k\u00fclt\u00fcr\u00fc\u201d h\u00e2kimdi. Sesi g\u00fczel olanlar otomatikman sanata, m\u00fczi\u011fe y\u00f6neldiklerinden ve \u015fark\u0131 s\u00f6yleyen ki\u015filer genellikle bir enstr\u00fcman \u00e7almay\u0131 ve alaturka m\u00fczi\u011fi \u00f6\u011frendiklerinden, bu insanlar g\u00fcnd\u00fcz kilisede ilahiler terenn\u00fcm etmi\u015f, geceleri ise meyhanelerde \u00e7al\u0131p-s\u00f6ylemi\u015flerdir. Bunlar\u0131n aras\u0131nda \u00e7ok say\u0131da Klasik T\u00fcrk M\u00fczi\u011fi bestecisi de bulunmaktad\u0131r.\u00a0 O nedenle stil bak\u0131m\u0131ndan bir etkile\u015fme oldu\u011fu muhakkakt\u0131r. Bunun sonucunda, Klasik T\u00fcrk M\u00fczi\u011fi\u2019nde Ermeni ilahileri formlar\u0131 bulmak m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu gibi, tersine bir etkile\u015fim olarak da (\u00f6rnekleri g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar mevcut olan) alaturka m\u00fczi\u011fe yatk\u0131n ve bu m\u00fczik t\u00fcr\u00fcyle ilgili t\u00fcm kilise mugannilerinde, ilahileri alaturkaya has \u201cs\u00fcslemelerle\u201d okuma al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Gomidas, bu al\u0131\u015fkanl\u0131\u011fa \u015fiddetle kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015f, bu nedenle dini m\u00fczik derlemelerinde a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak b\u00fcy\u00fck \u015fehirlerden uzaktaki din adamlar\u0131ndan ve mugannilerden faydalanma yoluna gitmi\u015ftir. Benzer m\u00fczik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yaparken kendisinden fikir soranlara ise, ilahileri alaturka m\u00fczik formlar\u0131yla kar\u0131\u015ft\u0131rd\u0131klar\u0131ndan dolay\u0131 \u015fu veya bu ki\u015fiden sak\u0131nmalar\u0131n\u0131 sal\u0131k vermektedir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Gomidas\u2019\u0131n \u015fark\u0131 derleme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 asl\u0131nda hi\u00e7 de kolay olmam\u0131\u015ft\u0131r. Zaman, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde oldu\u011fu gibi herkesin televizyonda g\u00f6z\u00fckmek i\u00e7in can att\u0131\u011f\u0131 zamanlar de\u011fildi. \u0130nsanlar benzer \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 garipsiyor ve k\u00f6ylerine \u201c\u015fark\u0131 s\u00f6yleyen bir rahibin\u201d gelmesini hayretle kar\u0131\u015f\u0131l\u0131yorlard\u0131.\u00a0 \u015eark\u0131 s\u00f6ylemek (ve \u00fcretmek) Ermeni k\u00f6yl\u00fcs\u00fc i\u00e7in basit bir i\u015flevdi ve kimin hangi \u015fark\u0131y\u0131 bestelemi\u015f oldu\u011fu hi\u00e7 \u00f6nemli de\u011fildi, hatta bu konuda konu\u015fmak ay\u0131pt\u0131. K\u0131zlar utanga\u00e7t\u0131, bir erke\u011fin (rahip de olsa) kar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131k\u0131p \u015fark\u0131 s\u00f6yleyemezlerdi. Erkekler ise i\u015fleri, sabanlar\u0131 ve \u00e7iftleri veya \u00f6k\u00fczleriyle ilgili \u015fark\u0131lar \u00f6r\u00fcyorlard\u0131. Onlara g\u00f6re bu, sadece i\u015flerinin bir par\u00e7as\u0131yd\u0131. Bir \u00f6rnek verelim: \u00c7ift s\u00fcrme \u015fark\u0131lar\u0131n\u0131 kaydetmek i\u00e7in k\u00f6ye giden Gomidas\u2019a en iyi \u00e7ift \u015fark\u0131lar\u0131 s\u00f6yleyen k\u00f6yl\u00fcy\u00fc \u00e7a\u011f\u0131r\u0131p \u015fark\u0131 s\u00f6ylemesini isterler. K\u00f6yl\u00fc \u015fa\u015f\u0131r\u0131r, \u00e7evresine bakar ve \u201cNas\u0131l, burada m\u0131, fakat burada ne \u00e7ift var ne de \u00f6k\u00fcz, ben nas\u0131l \u015fark\u0131 s\u00f6yleyebilirim?\u201d der. Bu \u00f6rnek tek ba\u015f\u0131na, elimizdeki Ermeni halk \u015fark\u0131lar\u0131n\u0131n nas\u0131l yarat\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011funu bize g\u00f6stermektedir. Hi\u00e7 kimse bir sanat eseri yaratma veya isim yapma niyetiyle \u015fark\u0131 \u00fcretmezdi. Tabii ki m\u00fczik ve sanat ad\u0131na beste yapan ve icra edenler de vard\u0131r. Bunlar profesyonel m\u00fczisyenler, \u00e2\u015f\u0131klar veya Ermenicede daha yayg\u0131n bir isimle Ko\u011ftan veya Kusanlar\u2019d\u0131. K\u00f6yden k\u00f6ye dola\u015farak hem kendi ve hem de di\u011fer m\u00fczisyenlerin bestelerini icra eden bu sanat\u00e7\u0131lar eski destanlar da y\u00e2d ettiklerinden Gomidas onlardan da baz\u0131 eserler derlemi\u015ftir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Yeniden E\u00e7miadzin ve ilk korolar<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Berlin\u2019deki e\u011fitimini bitirip E\u00e7miadsin\u2019e d\u00f6nen Gomidas hemen kollar\u0131 s\u0131var. Yeni bir koro olu\u015fturur, bin bir zorlukla bulup bulu\u015fturdu\u011fu m\u00fczik enstr\u00fcmanlar\u0131yla bir de orkestra kurar. Uluslararas\u0131 M\u00fczik Cemiyeti\u2019ndeki \u00fcyeli\u011fi s\u00fcrmekte, derne\u011fin y\u0131ll\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bilimsel makaleler yazmaktad\u0131r. Yak\u0131n do\u011funun tan\u0131nm\u0131\u015f tek m\u00fczikologu ve Uluslararas\u0131 M\u00fczik Cemiyeti\u2019nin yak\u0131n do\u011fudaki tek temsilcisidir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ermeni m\u00fczi\u011fi konusundaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na h\u0131z verir; T\u00fcrk, K\u00fcrt, Arap, Fars, \u0130brani ve Balkan \u00fclkelerinin m\u00fcziklerini de ara\u015ft\u0131rarak konusunda zaman\u0131n tek uzman\u0131 seviyesine y\u00fckselir. Ermenistan\u2019a yolu d\u00fc\u015fen her ayd\u0131n ve \u00f6zellikle her m\u00fczisyen i\u00e7in Gomidas\u2019la tan\u0131\u015fmak, onunla g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcp fikir almak, yap\u0131lmas\u0131 gereken en zaruri i\u015flerden biridir art\u0131k. Avrupa\u2019n\u0131n \u00e7e\u015fitli \u015fehirlerinden konser ve konferans davetleri almaktad\u0131r. Kendisini ans\u0131z\u0131n bir i\u015f deryas\u0131 i\u00e7inde bulur: Koroyu y\u00f6netecek, Tiflis ve Bak\u00fb gibi yak\u0131n say\u0131labilir kentlere konserlere gidecek, derleme ve d\u00fczenleme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na devam edecek, makaleler yazacak, ara\u015ft\u0131rmalar yapacak ve Avrupa\u2019dan gelen konser ve konferans davetlerine icabet edecektir. Ama o t\u00fcm bunlar\u0131n alt\u0131ndan kalkabilmektedir&#8230;<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bir din adam\u0131 olarak k\u0131t maddi imk\u00e2nlar i\u00e7inde ya\u015fayan Gomidas, kendi ihtiya\u00e7lar\u0131 i\u00e7in hemen-hemen hi\u00e7 harcama yapmazd\u0131. K\u00fctahya\u2019da ya\u015fayan \u00e2m\u00e2 halas\u0131 G\u00fcline ve halao\u011flu Krikorik Hac\u0131-Hagopyan-Karao\u011flanyan\u2019a da ayl\u0131\u011f\u0131ndan pay g\u00f6nderirdi. Onun son derece yal\u0131n ya\u015fam tarz\u0131 herkesin malumuydu. Yatak, yorgan, yast\u0131k kullanmaz, alt\u0131na bir \u00e7ar\u015faf, \u00fcst\u00fcne de yorgan niyetine ikinci bir \u00e7ar\u015faf al\u0131rd\u0131. Elindeki-avucundakini m\u00fczik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na harcar, \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fmayla \u00e7e\u015fitli i\u015flerden elde etti\u011fi birka\u00e7 kuru\u015fu kitaplar\u0131n\u0131n yay\u0131mlanmas\u0131 i\u00e7in kullan\u0131rd\u0131. Bu konuyla ilgili olarak ve Gomidas\u2019\u0131n yetene\u011finin daha iyi anla\u015f\u0131lmas\u0131 i\u00e7in bir an\u0131ya burada b\u00fct\u00fcn\u00fcyle yer vermenin gerekli olaca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesindeyiz.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>\u201c\u00dc\u00e7 bu\u00e7uk y\u0131lda ayakkab\u0131c\u0131l\u0131k bile \u00f6\u011frenilemez!\u201d<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>Daha ba\u015ftan s\u00f6yledi\u011fimiz gibi \u201ctalihsiz bir y\u0131ld\u0131z alt\u0131nda do\u011fmu\u015f\u201d olan Gomidas, hayat\u0131 boyunca karanl\u0131\u011fa ve gericili\u011fe kar\u015f\u0131 g\u00f6\u011f\u00fcs germek zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131r. Olsun E\u00e7miadsin\u2019de, olsun \u0130stanbul\u2019da, Tiflis\u2019te ve hatta do\u011fum yeri olan K\u00fctahya\u2019da, ona yaz\u0131yla s\u00f6zle sald\u0131ranlar olmu\u015ftur. Bunlardan biri de, Gomidas\u2019\u0131n Berlin\u2019de ald\u0131\u011f\u0131 e\u011fitim sonras\u0131nda Kafkasya\u2019da y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc m\u00fczik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 a\u015fa\u011f\u0131layan ve sahte isimle yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 bir makalesinde \u201c\u00dc\u00e7 bu\u00e7uk y\u0131lda kundurac\u0131l\u0131k dahi \u00f6\u011frenmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil, nerde kald\u0131 m\u00fczisyenlik&#8230;\u201d diyen Krikor Vants\u0131yan\u2019d\u0131.<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>Gomidas\u2019\u0131n \u00f6\u011frencilerinden Vahan Der-Arakelyan, Gomidas-Vants\u0131yan kar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131n\u0131 \u015f\u00f6yle anlatmaktad\u0131r.<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn8\"><strong>[8]<\/strong><\/a>\u00a0\u00a0 <\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>\u201cNisan ay\u0131nda bir Pazar g\u00fcn\u00fc ayinden sonra, Gomidas beni ve Melkon Kri\u015f\u00e7iyan\u2019\u0131, koro i\u00e7in d\u00fczenlemi\u015f oldu\u011fu &lt;Dsirani dsar bar mi da&gt; halk \u015fark\u0131s\u0131n\u0131 dinlememiz i\u00e7in yan\u0131na \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131.<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>Bize koyu T\u00fcrk kahvesi ikram etikten sonra tam i\u015fe koyulmu\u015ftuk ki, kap\u0131 vuruldu.<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>\u2014Herein (girin) diye seslendi ev sahibi tatl\u0131 sesiyle.<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>Elinde, kutusunun i\u00e7indeki keman\u0131yla yazar V\u0131rtanes Papazyan ve k\u0131sa boylu, \u015fi\u015fmanca bir adam i\u00e7eri girdi. Papazyan, Gomidas\u2019la kucakla\u015ft\u0131ktan sonra yan\u0131ndakini <\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>\u2014 Ermeni po\u015falar\u0131n<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn9\"><strong>[9]<\/strong><\/a> edebiyat\u00e7\u0131s\u0131 Krikor Vants\u0131yan, diyerek takdim etti.<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>Adam k\u0131zard\u0131 ve k\u0131ll\u0131 eliyle elimizi s\u0131karak bir nevi \u015fa\u015fk\u0131n bir halde ayakta durdu.<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>Gomidas, yeni gelenlere de kahve ikram ettikten sonra ricalar\u0131 \u00fczerine pedall\u0131 orgun \u00f6n\u00fcne oturup d\u00fczenledi\u011fi halk \u201cLe-le\u201dlerini ve dini \u015fark\u0131lardan \u00e7e\u015fitli par\u00e7alar s\u00f6yleyerek hayranl\u0131k uyand\u0131rd\u0131.<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>Gomidas, \u015fark\u0131 ve m\u00fczi\u011fi keserek Papazyan\u2019a d\u00f6nd\u00fc.<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>\u2014 V\u0131rtanes can, bir de sen \u00e7al, ben dinleyeyim, -dedi.<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>\u2014 Memnuniyetle.\u00a0 Tam da sana K\u00fcrt\u00e7e \u201cLur-da-lur\u201du \u00e7almak i\u00e7in keman\u0131m\u0131 yan\u0131mda getirmi\u015ftim. Bu, T\u00fcrkiye\u2019deki K\u00fcrtler aras\u0131nda \u00e7ok yayg\u0131n ve sevilen bir efsanedir. Ben bunu d\u00fczenledim ve yak\u0131nda yay\u0131mlayaca\u011f\u0131m.<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>Gomidas y\u00fcksek yaz\u0131 masas\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na dikildi ve misafirlere belli etmeden beyaz bir k\u00e2\u011f\u0131tla kalem ald\u0131. \u00c7enesini sol yumru\u011funa dayay\u0131p g\u00f6zlerini Papazyan\u2019a dikerek bir taraftan m\u00fczi\u011fi dinliyor, di\u011fer taraftan ise \u201cLur-da-lur\u201d \u015fark\u0131s\u0131n\u0131 Ermeni notalar\u0131yla kaydediyordu.<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>Sadece yeni bir sat\u0131ra ge\u00e7ece\u011fi zaman k\u00e2\u011f\u0131da bakmaktayd\u0131.<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>Papazyan i\u00e7tenlikle \u00e7al\u0131yordu. K\u00fcrt melodisi, havada dalgalanan bir kurdele gibi ani bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f<\/em> <em>yap\u0131yor, ard\u0131ndan ba\u015f d\u00f6nd\u00fcr\u00fcc\u00fc bir h\u0131zla a\u015fa\u011f\u0131 iniyordu. Tam burada, \u201cLur-da-lur\u201d ard\u0131 ard\u0131na gelen hafif dalga hareketleriyle s\u0131zlad\u0131 ve bizi derin bir keder ve elemle kaplayan \u00fcmitsiz bir hayk\u0131r\u0131\u015fla aniden son buldu.<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>\u2014 Nas\u0131l buldun Gomidas, be\u011fendin mi? diye sordu Papazyan, keman\u0131 g\u00f6\u011fs\u00fcnden indirerek.<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>\u2014 \u015eahane. Be\u011fendim ve sevdim. \u015eimdi de ben \u00e7alay\u0131m sen dinle.<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>B\u00f6yle s\u00f6yleyerek, Gomidas k\u00e2\u011f\u0131d\u0131 yaz\u0131 masas\u0131ndan ald\u0131, orga yakla\u015ft\u0131, oturdu ve hemen orada kaydetmi\u015f oldu\u011fu \u201cLur-da-lur\u201du \u00e7al\u0131p s\u00f6ylemeye ba\u015flad\u0131.<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>Orgun ak\u0131c\u0131 sesleri K\u00fcrt\u00e7e melodinin h\u0131zl\u0131 tempolu ve \u00e7evik oyunlar\u0131n\u0131 zorlukla ifade edebiliyordu, fakat melodinin hatas\u0131z ve do\u011fru oldu\u011fu \u015f\u00fcphesizdi<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>Hepimiz bu b\u00fcy\u00fcleyici adama \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131kla bak\u0131yor, hayranl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 nas\u0131l ifade edece\u011fimizi bilemiyorduk. Papazyan d\u00fcped\u00fcz \u015fa\u015f\u0131rm\u0131\u015f, ta\u015f kesilmi\u015fti.<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>\u2014 Gomidas, sen \u201cLur-da-lur\u201du \u00f6nceden kaydetmi\u015f miydin?<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>\u2014 Hay\u0131r, sen \u00e7alarken kaydettim.<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>\u2014 Fakat siz durmu\u015f V\u0131rtanes\u2019in \u00e7almas\u0131n\u0131 dinliyordunuz, diyerek s\u00f6ze girdi Vants\u0131yan, ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir \u015f\u00fcpheyle.<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>\u2014 Ne varm\u0131\u015f ki, kula\u011f\u0131m duyuyor, elim ise yaz\u0131yordu. \u0130\u015fte bak\u0131n.<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>Orgun \u00fczerindeki k\u00e2\u011f\u0131d\u0131 al\u0131p e\u011fri-b\u00fc\u011fr\u00fc sat\u0131rlarla yaz\u0131l\u0131 \u201cLur-da-lur\u201du g\u00f6sterdi.<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>\u2014 Yok, can\u0131m, bunun i\u00e7inde bir oyun var, ya da\u2026<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>\u2014 Ya da ne, Papaz?<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>\u2014 Ya da sen b\u00fcy\u00fcc\u00fcs\u00fcn.<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>\u2014 Bo\u015f \u015feyler konu\u015fma, ne b\u00fcy\u00fcc\u00fcs\u00fc?<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>\u2014 Fakat \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck ses aral\u0131klar\u0131yla dolu olan K\u00fcrt\u00e7e melodileri kaydetmek \u00e7ok zordur.<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>\u2014 Ne kadar zor olursa olsun, sana Ermenice okunan bir yaz\u0131y\u0131 hatas\u0131z yazmak \u00e7ok mu zor olurdu?<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u2014 <em>Tabii ki hay\u0131r, fakat yaz\u0131yla bunun aras\u0131nda b\u00fcy\u00fck fark var Gomidas.<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>\u2014 Benim i\u00e7in hi\u00e7bir fark yok.<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>Papazyan, Vants\u0131yan\u2019a do\u011fru yan g\u00f6zle, fakat sert bir bak\u0131\u015f atarak <\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>\u2014 Gomidas\u2019\u0131 tan\u0131madan, onun yetenekleri ve becerileri hakk\u0131nda bir fikir sahibi olmadan onu alenen tenkit edip \u201c\u00fc\u00e7 bu\u00e7uk y\u0131lda kundurac\u0131l\u0131k dahi \u00f6\u011frenilemez, nerde kald\u0131 m\u00fczisyenlik\u201d diye yazan adam vicdans\u0131z ve utanmaz de\u011fil mi?- dedi.<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>\u2014 O utanmaz adam benim, Gomidas ve vicdans\u0131zl\u0131\u011f\u0131m i\u00e7in \u00f6z\u00fcr diliyorum, diye kekeledi Vants\u0131yan, \u0131stakoz gibi k\u0131zar\u0131p ellerini Gomidas\u2019a uzatarak.<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>Birdenbire gelen bu tats\u0131z durumdan Gomidas\u2019\u0131n rengi atm\u0131\u015ft\u0131,\u00a0 fakat bir anda bundan s\u0131yr\u0131l\u0131p y\u00fcz\u00fcnde geni\u015f bir tebess\u00fcm belirdi. Kendisine do\u011fru uzat\u0131lan elleri s\u0131karak, \u00e7ocuk safl\u0131\u011f\u0131yla:<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>\u2014 \u0130ki kopek<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn10\"><strong>[10]<\/strong><\/a> ver, makalenin ac\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 unutal\u0131m, dedi.<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>\u2014 Rahip can, iki de veririm, on iki de, yaln\u0131z ki beni affet.<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>\u2014 Hay\u0131r, tam iki kopek.<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>Gomidas, birka\u00e7 y\u0131l i\u00e7inde bu \u015fekilde toplad\u0131\u011f\u0131 iki kopeklerle Paris\u2019te \u201cHay K\u0131nar\u201d k\u00f6y \u015fark\u0131lar\u0131n\u0131n ilk cildini yay\u0131mlad\u0131.\u201d<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Gomidas, Tumanyan ve \u201cAnu\u015f\u201d<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">1903 y\u0131l\u0131n\u0131n sonlar\u0131nda Prenses Mariam Tumanyan<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn11\">[11]<\/a> Gomidas\u2019tan, \u00fcnl\u00fc \u015fair Hovhannes Tumanyan\u2019\u0131n \u201cAnu\u015f\u201d uzun \u015fiirini opera eseri olarak bestelemesini rica eder. \u00d6yk\u00fcy\u00fc \u00e7ok be\u011fenerek hemen i\u015fe koyulan Gomidas, Tumanyan\u2019dan eserin baz\u0131 yerlerinde sahnelenme amac\u0131yla de\u011fi\u015fiklikler yapmas\u0131n\u0131 rica eder. \u015eairlik ve yazarl\u0131k i\u015fleri aras\u0131nda ve hatta daha da yo\u011fun bir \u015fekilde toplumsal problemlerin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcyle u\u011fra\u015fan Tumanyan, Gomidas\u2019\u0131n \u0131srarl\u0131 mektuplar\u0131na kar\u015f\u0131n bir t\u00fcrl\u00fc gereken de\u011fi\u015fiklikleri yapmaz. Gomidas\u2019\u0131n mektuplar\u0131ndan \u00f6\u011frendi\u011fimize g\u00f6re kendisi buna ra\u011fmen bu eser \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f ve b\u00fcy\u00fck oranda tamamlam\u0131\u015ft\u0131. Gomidas\u2019\u0131n ar\u015fivindeki belgeler aras\u0131nda \u201cAnu\u015f\u201d operas\u0131yla ilgili sadece birka\u00e7 \u015fark\u0131 b\u00f6l\u00fcm\u00fcnden ba\u015fka bir \u015fey bulunmamaktad\u0131r. Anu\u015f operas\u0131n\u0131n partisyonlar\u0131n\u0131 da Gomidas\u2019\u0131n say\u0131s\u0131z kay\u0131p \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 listesine ekleyebiliriz.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Kay\u0131plar, kay\u0131plar<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Kay\u0131plar bu kadar de\u011fildir. 1915\u2019te sadece insanlar de\u011fil, \u00e7ok say\u0131da k\u00fclt\u00fcr hazinesi de yok oldu. Kiliseler, manast\u0131rlar ve bu manast\u0131rlarda saklanan y\u00fcz binlerce eser. Bir \u00f6rnek verelim: Kayseri dini \u00f6nderi D\u0131rtad episkoposun, Kayseri\u2019deki Surp<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn12\">[12]<\/a> Taniel Manast\u0131r\u0131\u2019nda saklanan elyazmalar\u0131 aras\u0131nda buldu\u011fu Ermeni \u201ckhaz\u201dlar\u0131yla ilgili bir kitab\u0131 Gomidas y\u0131llarca rica-minnet incelemek istemi\u015f, ne kitab\u0131n kendisini ne foto\u011fraflar\u0131n\u0131 elde edebilmi\u015f, onca rica ve ba\u015fvuruya ra\u011fmen kitab\u0131 kopya etme imk\u00e2n\u0131n\u0131 dahi bulamam\u0131\u015ft\u0131r. 1915 sonras\u0131nda bu kitab\u0131n art\u0131k var olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemeye gerek yok.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Yukar\u0131da belirtildi\u011fi gibi, bu eski Ermeni nota sisteminin s\u0131rr\u0131 \u00e7oktan unutulmu\u015ftu. Ermeni ve yabanc\u0131 bir\u00e7ok bilim adam\u0131 bu konuda \u00e7al\u0131\u015fmalar yaparak bu sistemi \u00e7\u00f6zmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flar, fakat hi\u00e7biri ba\u015far\u0131l\u0131 olamam\u0131\u015ft\u0131. Almanya\u2019daki e\u011fitimi sonras\u0131nda bu konuya Gomidas da e\u011filmi\u015f ve ba\u015far\u0131 kaydetmi\u015ftir. Mektuplar\u0131ndan \u00f6\u011frendi\u011fimize g\u00f6re 1908\u201309 y\u0131l\u0131nda \u201ckhazlar\u0131n\u201d (Alm. Neumen) s\u0131rr\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zmeye muvaffak olup basit \u015fark\u0131lar\u0131 okuyabilmekteydi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201c\u202616 y\u0131ll\u0131k \u00e7al\u0131\u015fmam \u00fcr\u00fcn verdi, bizim eski khazlar\u0131n temel form\u00fcl\u00fcn\u00fc buldum ve basit khazlarla yaz\u0131l\u0131 olanlar\u0131 okumaya ba\u015flad\u0131m.\u201d<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn13\">[13]<\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bir di\u011fer mektubunda ise bu konuda yay\u0131na haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 geni\u015f \u00e7apl\u0131 bir \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131ndan bahsetmektedir. Ne yaz\u0131k ki, hastal\u0131\u011f\u0131 sonras\u0131nda evinden derlenen e\u015fyalar\u0131 ve notalar\u0131 aras\u0131nda bu konuda bir \u00e7al\u0131\u015fma bulunamam\u0131\u015ft\u0131r. Sadece b\u00f6l\u00fck-p\u00f6r\u00e7\u00fck karalamalar elimize ula\u015fabilmi\u015fse de bunlardan bir \u015fey \u00e7\u0131karabilmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. B\u00f6ylelikle, kaybetti\u011fimiz y\u00fczlerce y\u0131ll\u0131k bir nota sistemi bilgisine Gomidas sayesinde tam kavu\u015fabilme \u015fans\u0131n\u0131 elde etmi\u015fken, muhtemelen sonsuza dek tekrar kaybetmi\u015f olduk.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>1915 \u00f6ncesi<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Gomidas, E\u00e7miadsin\u2019de bulundu\u011fu s\u00fcre i\u00e7inde ta\u015fradan yeni melodiler toplama i\u015fini hi\u00e7bir zaman aksatmaz. \u00d6zellikle Almanya d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc, yeni melodiler toplama ve ara\u015ft\u0131rma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na h\u0131z verir. Kimi zaman kendisini o denli yo\u011fun bir \u00e7al\u0131\u015fma temposuna kapt\u0131r\u0131r ki, doktorlar kendisine kesin istirahat verirler. 1893<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn14\">[14]<\/a> y\u0131l\u0131nda hem istirahat etmek, hem de y\u0131llard\u0131r g\u00f6rmedi\u011fi do\u011fdu\u011fu \u015fehri ziyaret etmek amac\u0131yla K\u00fctahya\u2019ya giden Gomidas, burada b\u00fcy\u00fck bir ilgiyle kar\u015f\u0131lan\u0131r ve duygulu anlar ya\u015famas\u0131n\u0131n haricinde \u00f6nemli derleme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda bulunur.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bir zamanlar \u00f6\u011frencisi oldu\u011fu okulda dershanesini ziyaret eden Gomidas, \u00e7ocuklu\u011funda, ders esnas\u0131nda ba\u011fda\u015f kurarak oturdu\u011fu k\u00f6\u015fede eski g\u00fcnleri hat\u0131rlayarak yere oturur. Gomidas\u2019\u0131n yere oturmas\u0131 \u00fczerine heyecanlan\u0131p sandalye getirmeye kalkan okul y\u00f6neticilerine ise \u201cHay\u0131r, ben zaman\u0131nda fakir bir ailenin \u00e7ocu\u011fu olarak, kuru tahtan\u0131n \u00fczerinde mindersiz oturuyordum, \u015fimdi farkl\u0131 biri de\u011filim, tekrar b\u00f6yle oturmak istiyorum\u201d der. \u00c7ocuklu\u011funu ge\u00e7irdi\u011fi evde yata\u011f\u0131n\u0131n ba\u015fucunda, bir zamanlar annesinin resminin as\u0131l\u0131 oldu\u011fu \u00e7iviyi ok\u015farken g\u00f6zya\u015flar\u0131n\u0131 tutamaz.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Tatil i\u00e7in gitti\u011fi yerde bo\u015f durmayan Gomidas, K\u00fctahya\u2019da T\u00fcrk\u00e7e \u015fark\u0131 ve t\u00fcrk\u00fcler derlemi\u015ftir. Derlemeler, Hampartsumyan notalar\u0131yla kaydedilmi\u015f ve her \u015fark\u0131n\u0131n kimin a\u011fz\u0131ndan derlendi\u011fi ile bestecinin ismi belirtilmi\u015ftir.100 y\u0131l \u00f6ncesi Avrupas\u0131\u2019nda dahi yeni yayg\u0131nla\u015fan benzer derleme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, yak\u0131n do\u011fu b\u00f6lgesinin hi\u00e7bir yerinde yap\u0131lmamaktayd\u0131; bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda Gomidas\u2019\u0131 bu co\u011frafyada ilk bilimsel m\u00fczik ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015f ki\u015fi olarak kabul edebiliriz.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Gomidas\u2019\u0131n T\u00fcrk m\u00fczi\u011fiyle ilgili \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 tabii ki bu kadarla s\u0131n\u0131rl\u0131 olamazd\u0131. Onun, T\u00fcrk m\u00fczi\u011fini ne denli iyi incelemi\u015f oldu\u011fu, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Yukar\u0131da da belirtti\u011fimiz gibi, \u015fahsen \u015fark\u0131 ve t\u00fcrk\u00fcler derlemi\u015f olan Gomidas\u2019\u0131n, farkl\u0131 \u015fah\u0131slardan kendisine bu konuda yard\u0131m etmelerini rica etmi\u015f oldu\u011fu, arkada\u015flar\u0131ndan gelen mektuplar ve notalardan ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. T\u00fcrk m\u00fczi\u011fiyle ilgili \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 aras\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 besteler de yer al\u0131r. Gomidas\u2019\u0131n \u00e7ok sesli ve piyano e\u015fli\u011finde \u015fan eserlerini ar\u015fivlerden ortaya \u00e7\u0131kartarak, bu konuyla ilgili iki bilimsel makale taraf\u0131m\u0131zdan haz\u0131rlanm\u0131\u015f ve farkl\u0131 tarihlerde yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn15\">[15]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ermeni m\u00fczi\u011fi haricinde di\u011fer kom\u015fu halklar\u0131n m\u00fczi\u011fiyle de ilgilenerek ara\u015ft\u0131ran Gomidas, derleme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na K\u00fcrt m\u00fczi\u011fini de katm\u0131\u015f, A\u011fr\u0131 Da\u011f\u0131 \u00e7evresindeki K\u00fcrt k\u00f6ylerini ziyaret ederek toplad\u0131\u011f\u0131 melodilerden haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 kitab\u0131 1903 y\u0131l\u0131nda \u201cK\u00fcrt\u00e7e Melodiler\u201d ad\u0131 alt\u0131nda Sankt Petersburg\u2019da yay\u0131nlam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Almanya\u2019da bulundu\u011fu s\u00fcre i\u00e7inde de \u00fcretmekten geri durmayan Gomidas, \u00f6\u011frencilik y\u0131llar\u0131nda bir taraftan Ermenice ilahileri Almancaya \u00e7evirip \u00e7ok seslendirmi\u015f, di\u011fer taraftan ise Alman \u015fairlerinden se\u00e7ti\u011fi \u015fiirler \u00fczerine besteler yapm\u0131\u015ft\u0131r. Gomidas\u2019\u0131n \u00fcst\u00fcn yetene\u011finin bir di\u011fer tezah\u00fcr\u00fcn\u00fc de i\u015fte bu bestelerde bulmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Ermeni m\u00fczi\u011finin \u201cbabas\u0131\u201d say\u0131lan, Ermeni m\u00fczi\u011fini d\u00fcnyaya tan\u0131tmakla kalmay\u0131p, yapt\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 sonucunda Ermeni m\u00fczi\u011finin \u00f6zg\u00fcn bir m\u00fczik dal\u0131 oldu\u011funu kan\u0131tlayarak \u00f6zelliklerini ortaya \u00e7\u0131kartarak, Ermenice bestelerini ve d\u00fczenlemelerini bu formlara sad\u0131k kalarak ger\u00e7ekle\u015ftiren Gomidas, yapt\u0131\u011f\u0131 T\u00fcrk\u00e7e ve Almanca bestelerde t\u00fcm\u00fcyle farkl\u0131, Ermenice eserleriyle alakas\u0131 olmayan, tamamen \u00f6zg\u00fcn eserler ortaya \u00e7\u0131kartm\u0131\u015ft\u0131r. Almanca \u015fark\u0131lar\u0131n d\u00fcnya pr\u00f6miyeri 1990 y\u0131l\u0131nda, Kevorkyan dini okulundaki, Gomidas\u2019\u0131n bir zamanlar \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 salonda taraf\u0131m\u0131zdan ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015f, genel olarak Almanca besteleri hakk\u0131nda da bir bilimsel makale taraf\u0131m\u0131zdan haz\u0131rlan\u0131p yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn16\">[16]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Katolikos M\u0131g\u0131rdi\u00e7 Kh\u0131rimyan zaman\u0131nda, e\u011fitimli din adamlar\u0131na sahip olmak amac\u0131yla Gomidas gibi Avrupa\u2019ya g\u00f6nderilerek \u00e7e\u015fitli \u00fcniversitelerdeki e\u011fitimlerini ba\u015far\u0131yla tamamlay\u0131p farkl\u0131 dallarda uzmanla\u015fan gen\u00e7 din adamlar\u0131 b\u00fcy\u00fck bir \u015fevkle \u00e7al\u0131\u015fmaya koyulmu\u015flard\u0131. L\u00e2kin daha Katolikos Kh\u0131rimyan zaman\u0131nda alttan altta kaynayan alayl\u0131-mektepli rekabeti Kh\u0131rimyan\u2019\u0131n vefat\u0131ndan sonra ayyuka \u00e7\u0131kacak, desteklerinden yoksun kalan \u201cmektepliler\u201d i\u00e7in zor zamanlar ba\u015flayacakt\u0131r. Yeni se\u00e7ilen Katolikoslar\u0131n vurdumduymazl\u0131\u011f\u0131 veya tarafgirli\u011fi sonucunda bunca \u00e7abayla elde edilmi\u015f olan e\u011fitimli rahip grubu E\u00e7miadzin\u2019de h\u00e2s\u0131l olan bu ortam sonucunda uzakla\u015fm\u0131\u015f, yetenekleri ve e\u011fitimleriyle orant\u0131s\u0131z bir bi\u00e7imde ta\u015fraya \u00e7ekilmi\u015flerdir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Gomidas\u2019\u0131n da yapaca\u011f\u0131 fazla bir \u015fey kalmam\u0131\u015ft\u0131. \u0130smi \u00e7oktan \u00fcn salm\u0131\u015f oldu\u011fundan baz\u0131 yerlerden teklifler almaktayd\u0131. Tiflis ve \u0130stanbul\u2019dan gelen teklifler en cazipleriydi ve arkada\u015flar\u0131na dan\u0131\u015f\u0131p karar\u0131n\u0131 verdi. \u201cAvrupa\u2019ya daha yak\u0131n oldu\u011fundan dolay\u0131\u201d (ne de olsa bir aya\u011f\u0131 Avrupa\u2019dayd\u0131) se\u00e7imini \u0130stanbul lehinde yapt\u0131. O zamanki \u015fartlar do\u011frultusunda bu iyi bir se\u00e7im gibi g\u00f6z\u00fckmekteydi. Maalesef \u015fartlar zamanla de\u011fi\u015fecek ve bunun ne denli trajik bir se\u00e7im olaca\u011f\u0131 sonradan ortaya \u00e7\u0131kacakt\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Asl\u0131nda bu tuza\u011fa d\u00fc\u015fen sadece Gomidas de\u011fildi. Abd\u00fclhamit zaman\u0131n\u0131n bask\u0131lar\u0131ndan dolay\u0131 yurt d\u0131\u015f\u0131na ka\u00e7m\u0131\u015f olan \u00e7ok say\u0131da Ermeni ayd\u0131n\u0131 1908 y\u0131l\u0131nda ikinci me\u015frutiyetin ilan\u0131ndan sonra esen h\u00fcrriyet r\u00fczg\u00e2rlar\u0131 neticesinde geri d\u00f6nm\u00fc\u015f ve hemen-hemen hepsi de bunu hayatlar\u0131yla \u00f6demi\u015flerdir. O y\u0131llarda geri d\u00f6nme d\u00fc\u015f\u00fcncesini kafas\u0131nda tartan ayd\u0131nlardan biri de Gomidas\u2019\u0131n Paris\u2019te tan\u0131\u015f\u0131p yak\u0131n arkada\u015fl\u0131k kurdu\u011fu yazar ve yay\u0131nc\u0131 Ar\u015fak \u00c7obanyan\u2019d\u0131. Gomidas, \u00c7obanyan\u2019a yazd\u0131\u011f\u0131 mektuplar\u0131ndan birinde, \u00c7obanyan\u2019\u0131n \u0130stanbul\u2019a d\u00f6nmesi durumunda kendisinin de gelece\u011fini yazmaktad\u0131r. \u0130stanbul Ermeni toplumunun sundu\u011fu imk\u00e2nlar Gomidas i\u00e7in aray\u0131p ta bulunamayan cinstendi. Gomidas bu cazibeye kendisini kapt\u0131racak, fakat \u00c7obanyan temkinli bulunup gelmeyecektir\u2026<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">1908\u2019de \u0130kinci Me\u015frutiyet\u2019in ilan\u0131ndan sonra H\u0131ristiyanlar ve M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n sokaklara d\u00f6k\u00fcl\u00fcp \u201ch\u00fcrriyet, e\u015fitlik, karde\u015flik\u201d diye ba\u011f\u0131rarak kucakla\u015fmas\u0131yla tezah\u00fcr eden iyimser hava maalesef \u00e7abuk s\u00f6nd\u00fc. 30 bin Ermeni\u2019nin katledildi\u011fi 1909 Adana olaylar\u0131, Ermeniler i\u00e7in hi\u00e7bir \u015feyin d\u00fczelmedi\u011fini ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Gomidas \u0130stanbul<\/strong><strong>\u2019da<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">1910 y\u0131l\u0131nda \u0130stanbul\u2019a gelen Gomidas\u2019\u0131n etraf\u0131 \u00f6nemli bir hayran kitlesiyle \u00e7evrelenir. Bu insanlar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 Gomidas\u2019a inanm\u0131\u015f ayd\u0131nlard\u0131r ve ilahileri konser salonlar\u0131na ta\u015f\u0131yan Gomidas\u2019a y\u00f6nelik ruhanilerden gelen engellemelere kar\u015f\u0131 yekv\u00fccut olup onu savunacaklard\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bunlardan biri, \u201cHerkesin Y\u0131ll\u0131\u011f\u0131\u201d ad\u0131nda bir yay\u0131nla \u00fcn yapm\u0131\u015f olan Teodoros Lap\u00e7inciyan, nam-\u0131 di\u011fer Teotig\u2019dir. 1911 y\u0131l\u0131nda \u201cP\u00fczantion\u201d gazetesinde yazd\u0131\u011f\u0131 bir makalede Teotig \u015f\u00f6yle demektedir: \u201c<em>\u015eu kesin ki, Gomidas\u2019\u0131n en b\u00fcy\u00fck de\u011feri, Avrupa m\u00fczi\u011fine derinlemesine vak\u0131f olmas\u0131n\u0131n haricinde, Ermeni halk \u015fark\u0131lar\u0131n\u0131 da ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir ara\u015ft\u0131rmadan ge\u00e7irip, \u00f6z ruhuna inerek, onlar\u0131n k\u00f6klerini tespit etmi\u015f, kabal\u0131klar\u0131n\u0131 t\u00f6rp\u00fclemi\u015f ve saf Ermenice olan bir m\u00fczik ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r<\/em>.\u201d \u201cAzadamard\u201d gazetesinde ise ayn\u0131 y\u0131l \u201c<em>Garip bir tezat, bu sanat eseri bize Ermeni halk\u0131n\u0131n zirvelerinden, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ve yaz\u0131n\u0131n alt\u0131n y\u00fckseltilerinden gelmemekte, tersine, a\u015fa\u011f\u0131dan, karanl\u0131k ve derinlerden, k\u00f6yden ve k\u00f6yl\u00fcden gelmektedir. Bu melodiler saban ve saban\u0131n izinden yarat\u0131lm\u0131\u015flar, r\u00fczg\u00e2r ve da\u011flar bunlar\u0131 seslendirmi\u015f ve k\u00f6yl\u00fc k\u0131z ile \u00e7ift\u00e7inin ruhu bunlar\u0131 safl\u0131k ve hayranl\u0131kla yans\u0131tm\u0131\u015ft\u0131r<\/em>,\u201d denilmektedir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Yeni ortam\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na b\u00fcy\u00fck bir \u015fevkle ba\u015flayan Gomidas\u2019\u0131n hayranlar\u0131 sadece Ermeni toplumuyla s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir. O y\u0131llarda yeni filizlenmi\u015f olan, Avrupa\u2019da y\u00fcksek e\u011fitim alm\u0131\u015f\u00a0 \u201cGen\u00e7 T\u00fcrkler\u201d de kendisine b\u00fcy\u00fck bir ilgi g\u00f6stermekte, T\u00fcrk Oca\u011f\u0131\u2019ndaki toplant\u0131lara ve benzeri etkinliklere \u00e7a\u011f\u0131rmakta, kendisinden konserler ve konferanslar vermesini rica etmektedirler.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">1912 Mart\u2019\u0131nda Tripoli\u2019deki hasta Osmanl\u0131 askerleri yarar\u0131na d\u00fczenlenen konsere kat\u0131lmas\u0131 i\u00e7in davet alan Gomidas, bu konser i\u00e7in \u00e7oksesli T\u00fcrk\u00e7e besteler haz\u0131rlar. \u00d6zellikle bu konser sayesinde Gomidas\u2019\u0131 tan\u0131yan baz\u0131 T\u00fcrk ayd\u0131nlar ve edebiyat\u00e7\u0131lar kendisiyle yak\u0131nl\u0131k kurar, sanat\u0131ndan yararlanmak isterler. Ayn\u0131 ayd\u0131nlar daha sonra Gomidas\u2019a olanlara seyirci kalacaklar kendisini yaln\u0131z b\u0131rakacaklard\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Talat Pa\u015fa<\/strong><strong>, Enver Pa\u015fa<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">O y\u0131llara denk d\u00fc\u015fen Ermeni alfabesinin Aziz Mesrop Ma\u015ftotz taraf\u0131ndan yarat\u0131lmas\u0131n\u0131n 1500\u2019\u00fcnc\u00fc y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fc m\u00fcnasebetleriyle tertiplenen ve Gomidas\u2019\u0131n \u00f6nemli bir rol oynad\u0131\u011f\u0131 etkinliklerde devlet ad\u0131na zaman\u0131n i\u00e7i\u015fleri bakan\u0131 Talat Pa\u015fada kat\u0131lm\u0131\u015f, Ermeni milletini, bu milletin \u00e7al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6vd\u00fc\u011f\u00fc ve devlete olan yararl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 anlatt\u0131\u011f\u0131 bir konu\u015fma yapm\u0131\u015ft\u0131r\u2026<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn17\">[17]<\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dahas\u0131, 4 Mart 1915 tarihinde Amerikan el\u00e7ili\u011finde tertiplenen bir etkinli\u011fe Gomidas da davet edilmi\u015f, orada k\u00fc\u00e7\u00fck bir koroyla konser vermi\u015f, kendisi de K\u00fcrt\u00e7e bir \u015fark\u0131 s\u00f6ylemi\u015f ve piyanoda \u00e7alm\u0131\u015ft\u0131r. Davetlilerin aras\u0131nda bulunan sava\u015f bakan\u0131 Enver ve i\u00e7i\u015fleri bakan\u0131 Talat pa\u015falar bu konseri b\u00fcy\u00fck bir be\u011feniyle izlemi\u015flerdi<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn18\">[18]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Ayd\u0131nlar ve yazarlar<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Gomidas\u2019\u0131n evinin kap\u0131 tokma\u011f\u0131 zaman\u0131n edebiyat ve m\u00fczik \u00e7evreleri taraf\u0131ndan a\u015f\u0131nd\u0131r\u0131lmakta, kendisi de Halide Edip (Ad\u0131var), Mehmet Emin (Yurdakul), Hamdullah Suphi (Tanr\u0131\u00f6ver) gibi entelekt\u00fceller taraf\u0131ndan evlerde yap\u0131lan toplant\u0131lara s\u00fcrekli davet edilmektedir. Herkes bir \u015fekilde bu yetenekli ve bilgili uzmandan faydalanmak istemektedir. Kurulmas\u0131 planlanan Belediye Konservatuar\u0131\u2019nda ders vermesi \u00f6nerilir. Y\u0131llard\u0131r bir Ermeni M\u00fczi\u011fi Konservatuar\u0131 kurmay\u0131 planlayan Gomidas sadece armoni dersleri vermeyi kabul eder. Mehmet Emin bu s\u00fcre i\u00e7inde Gomidas\u2019la yak\u0131nl\u0131k kurup hemen her g\u00fcn kendisini ziyaret etmektedir. Bu yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131n ve ziyaretlerin \u00f6zel bir sebebi vard\u0131r. Mehmet Emin, baz\u0131 \u015fiirlerini getirip Gomidas\u2019a besteletmektedir. Bunlardan biri, \u201cEy i\u011fnem dik\u201d \u015fiiri Gomidas taraf\u0131ndan bestelenip 1915 y\u0131l\u0131nda bir dergide yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Gomidas\u2019a \u015fiirini besteleten Mehmet Emin, ne ac\u0131d\u0131r ki Gomidas\u2019\u0131n s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderildi\u011fi haberini yard\u0131m\u0131 dokunabilir d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle kendisine iletenin y\u00fcz\u00fcne telefonu kapatm\u0131\u015ft\u0131r.<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn19\">[19]<\/a> L\u00e2kin Gomidas s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderildi\u011finde kay\u0131ts\u0131z kalanlar, geri geldi\u011finde \u201cBen kurtard\u0131m,\u201d yar\u0131\u015f\u0131na kat\u0131lmaktan geri durmayarak, bug\u00fcne kadar s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen bir mit yaratm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Gomidas\u2019\u0131n, \u00f6l\u00fcm yolculu\u011fundan geri d\u00f6nd\u00fcr\u00fclmesiyle ilgili bir\u00e7ok iddia dola\u015fmaktad\u0131r. En \u00e7ok s\u00f6z edileni T\u00fcrk Oca\u011f\u0131\u2019n\u0131n ve Halide Edip\u2019in bunu ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fidir. Arada, \u015fehzade Mecit Efendi veya Amerikan el\u00e7isinin giri\u015fimleri sayesinde kurtuldu\u011fu s\u00f6ylense de Halide Edip\u2019in ismi daha \u00e7ok \u00f6n plana \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bunun ba\u015fl\u0131ca sebebi, Halide Edip\u2019in, hat\u0131ralar\u0131nda bunu bu \u015fekilde belirtmesidir. Anacak, bu konudaki farkl\u0131 verileri ve de\u011ferlendirmeleri ilerideki bir \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131zda ortaya koymay\u0131 hedefliyoruz.\u00a0<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">27 Mart (9 Nisan) 1911\u2019de Ermeni Hastanesi yarar\u0131na Petit Chant konser salonunda verilen konsere Gomidas da 300 ki\u015filik korosuyla kat\u0131l\u0131p geceyi ta\u00e7land\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Bu konserde Ermeni cemaati haricinde Avrupal\u0131lar ve T\u00fcrkler de dinleyici olarak kat\u0131lmaktayd\u0131. Bunlardan biri de, bu etkinli\u011fin hamili\u011fini \u00fcstlenmi\u015f olan \u015fehzade Abd\u00fclmecit Efendi\u2019ydi<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn20\">[20]<\/a>. Sanatseverli\u011fiyle \u00fcnl\u00fc Abd\u00fclmecit Efendi bu konser esnas\u0131nda Gomidas\u2019\u0131n sanat\u0131na ilk defa vak\u0131f olduktan sonra onun en vefak\u00e2r hayran\u0131 olup her zaman konserlerini takip ederek kendisini s\u0131k-s\u0131k saraya da davet edecektir. Gomidas ve Abd\u00fclmecit Efendi ile ilgili, birinin sanat konusundaki \u00f6d\u00fcnvermezli\u011fin\u0131, \u00f6tekinin insani de\u011ferlere sayg\u0131s\u0131n\u0131 ortaya koyan bir anekdota<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn21\">[21]<\/a> burada k\u0131salt\u0131lm\u0131\u015f ve orijinal yaz\u0131n\u0131n anlat\u0131m\u0131 olarak yer vermek isteriz.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Abd\u00fclmecit Efendi b\u00f6ylece Gomidas\u2019\u0131 \u201cke\u015ffettikten\u201d sonra onun pe\u015fini b\u0131rakmam\u0131\u015f ve kendisinden provalar\u0131 dinlemek veya hi\u00e7 de\u011filse bir konsere \u00e7a\u011fr\u0131lmak dile\u011finde bulunmu\u015ftu. F\u0131rsat kendisini fazla bekletmez ve Gomidas 8 Nisan1912 tarihindeki konsere \u015fehzadeyi de \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r. Konser g\u00fcn\u00fc gelir, konserin ba\u015flama saati yakla\u015f\u0131r, fakat Abd\u00fclmecit Efendi ortalarda yoktur. Gomidas saatine bakar ve perdenin a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 ister. T\u00fcm koro, \u015fehzadenin daha gelmemi\u015f oldu\u011funu belirtip, biraz daha beklemesini telkin etse de Gomidas kararl\u0131d\u0131r, \u201cBir kahve eksik i\u00e7ip zaman\u0131nda gelseydi,\u201d diyerek perdenin a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 emreder. \u0130lk \u015fark\u0131, Gomidas\u2019\u0131n \u00e7oksesli olarak besteledi\u011fi ve padi\u015faha ithaf edilen \u201cEy muazzam\u201d\u00a0 methiyesidir. \u015eark\u0131n\u0131n son c\u00fcmlesi \u00e7\u0131nlarken Abd\u00fclmecit Efendi ve yan\u0131ndakiler i\u00e7eri girer. Herkes ayakta alk\u0131\u015flamaktad\u0131r. Gomidas alk\u0131\u015flar\u0131 kabul etmek i\u00e7in d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcnde \u015fehzadeyle g\u00f6z g\u00f6ze gelir ve \u015fehzade hafif\u00e7e ba\u015f\u0131n\u0131 e\u011ferek selamlar onu. Koro elemanlar\u0131 \u201cTekrar edelim\u201d diye rica etmelerine ra\u011fmen Gomidas \u201c\u0130kinci \u015fark\u0131!\u201d der.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bu konserden k\u0131sa bir s\u00fcre sonra t\u00fcm koro Beykoz\u2019a gezmeye gider. D\u00f6n\u00fc\u015fte, gemi saray\u0131n \u00f6n\u00fcnden ge\u00e7erken Gomidas\u2019\u0131n ricas\u0131 \u00fczerine kaptan gemiyi saray\u0131n a\u00e7\u0131klar\u0131nda durdurur. T\u00fcm koroyu g\u00fcvertede toplayan Gomidas \u201c\u015eimdi o g\u00fcnk\u00fc \u015fark\u0131y\u0131 s\u00f6yleyece\u011fiz,\u201d der ve t\u00fcm koro \u201cEy muazzam\u201d \u015fark\u0131s\u0131n\u0131 s\u00f6ylemeye ba\u015flar. Saray\u0131n istisnas\u0131z t\u00fcm pencereleri a\u00e7\u0131l\u0131r ve bu uhrevi m\u00fczik dinlenir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Kan\u0131m\u0131zca, Gomidas\u2019\u0131n kurtulu\u015funda en b\u00fcy\u00fck rol oynayanlar\u0131n Abd\u00fclmecit Efendi gibi samimiyetlerini hi\u00e7bir zaman eksik etmemi\u015f olan ki\u015filer oldu\u011funu s\u00f6ylemek do\u011fru olacakt\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">1910 y\u0131l\u0131nda \u0130stanbul\u2019a yerle\u015fen Gomidas ilki\u015f olarak 160 ki\u015filik bir koro kurar. Akl\u0131ndaki Ermeni M\u00fczi\u011fi Konservatuar\u0131\u2019n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirme fikri bir\u00e7ok ki\u015fiyi harekete ge\u00e7irir ve bu niyetle bir komisyon kurulur. Komisyonun ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na tan\u0131nm\u0131\u015f hay\u0131rsever, sanat dostu ve \u0130stanbul\u2019daki son g\u00fcnlerine kadar Gomidas\u2019\u0131n yan\u0131ndan ayr\u0131lmayan Astvadsadur Harents olur. Sekreter Sisag A\u015fc\u0131yan, maddi i\u015flerden sorumlu ise Yetvart Karag\u00f6zyan\u2019d\u0131r. 12 ki\u015fiden olu\u015fan ayr\u0131 bir grup \u00f6\u011frencisine ise armoni ve koro y\u00f6netme i\u015flerinde e\u011fitim vermeye ba\u015flar. Bu koro ve \u00f6\u011frencileri gelecekteki konservatuar\u0131n \u00e7ekirde\u011fini olu\u015fturacakt\u0131r. Koro, \u00e7ok iyi seslerden olu\u015fan yeti\u015fkin ki\u015filerden titizlikle se\u00e7ilmi\u015ftir. Koroya kabul edilecek olanlar i\u00e7in \u00f6zel bir \u015fartname vard\u0131r. Koronun verece\u011fi konserlerden elde edilecek olan gelirin bir k\u0131sm\u0131 gelece\u011fin konservatuar\u0131 i\u00e7indir, kalan\u0131 ise de\u011fi\u015fik hay\u0131r kurumlar\u0131na gidecektir. Tiflis\u2019ten beri tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 ve daha sonra Paris\u2019e yerle\u015fmi\u015f olan Markrit Babayan\u2019\u0131<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn22\">[22]<\/a> dahi bu konservatuara angaje etmek istemektedir. 28\/15<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn23\">[23]<\/a> Mart 1912 tarihli mektubunda \u201c<em>Ah, konservatuar\u0131m\u0131z\u0131n a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131n\u0131 ne kadar isterdim, sen de gelir ve birlikte \u00e7evremizde m\u00fczi\u011fi ilerletebilirdik<\/em>,\u201d demektedir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u0130stanbul ve \u0130zmir konserlerinden sonra Gomidas her yerden davet almaya ba\u015flar. O tarihlerde, M\u0131s\u0131r\u2019da olu\u015fmu\u015f \u00f6nemli bir Ermeni cemaati vard\u0131r ve oradan ard\u0131 ard\u0131na davetler ya\u011fmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Ermenilerin yo\u011fun olarak bulunduklar\u0131 her \u00fclke gibi M\u0131s\u0131r\u2019da da insanlar kendi \u015fark\u0131lar\u0131n\u0131, uzun zaman uzak kald\u0131klar\u0131 ve hemen-hemen unuttuklar\u0131 \u00f6z sanatlar\u0131n\u0131 dinlemek istiyorlard\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Gomidas\u2019\u0131n M\u0131s\u0131r\u2019a giri\u015fi dahi ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na bir olay oldu. Gomidas\u2019\u0131 ta\u015f\u0131yan gemi r\u0131ht\u0131ma yana\u015ft\u0131\u011f\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir kitle onu kar\u015f\u0131lamaya gelmi\u015fti. Hemen t\u00fcm Ermeni toplumunu r\u0131ht\u0131mda toplanm\u0131\u015f g\u00f6ren bir M\u0131s\u0131rl\u0131, tan\u0131d\u0131k bir Ermeni\u2019ye sorar \u201c<em>Kimi kar\u015f\u0131l\u0131yorsunuz b\u00f6yle, kral\u0131n\u0131z m\u0131 geliyor<\/em>?\u201d \u201c<em>Evet, m\u00fczi\u011fimizin kral\u0131<\/em>,\u201d olur cevap.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bir ay i\u00e7inde yakla\u015f\u0131k 200 ki\u015filik bir koro olu\u015fturup ilki \u0130skenderiye\u2019de, 3 hafta sonra ayn\u0131 koroyla Kahire\u2019de konserler verir. Konser salonlar\u0131 a\u011fz\u0131na kadar doludur. Ermeniler, Arap ayd\u0131nlar\u0131, Avrupal\u0131lar, M\u0131s\u0131r ba\u015fbakan\u0131 Sait Pa\u015fa ve \u00fclkenin t\u00fcm bakanlar\u0131, Ermeni, Katolik ve K\u0131pti dini \u00f6nderleri Kahire\u2019deki konseri ka\u00e7\u0131rmam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">M\u0131s\u0131r Ermeni cemaati Gomidas\u2019\u0131 tek v\u00fccut halinde ba\u011fr\u0131na basm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130stanbul ve \u00f6teki yerlerde oldu\u011fu gibi \u201c\u00e7atlak sesler\u201d, \u00e7ekemeyenler ve gericiler yoktur burada. Sadece Ermeni bas\u0131n\u0131 de\u011fil, yerli ve yabanc\u0131 bas\u0131n da Gomidas\u2019\u0131 yere g\u00f6\u011fe s\u0131\u011fd\u0131ramamaktad\u0131r. Yerel Yunan gazetelerinden biri, Yunan m\u00fczi\u011finin bir \u201cGomidas\u201dtan yoksun oldu\u011funa hay\u0131flanmaktad\u0131r. Uzun y\u0131llar kalemini eline almam\u0131\u015f olan Dikran Gamsaragan, tekrar kaleme sar\u0131l\u0131p en g\u00fczel yaz\u0131lar\u0131ndan birini yazarak \u201cSiz bir b\u00fcy\u00fcc\u00fcs\u00fcn\u00fcz Aziz Peder,\u201d demekte, bu \u201cb\u00fcy\u00fcc\u00fcn\u00fcn\u201d d\u00fcn gece b\u00fct\u00fcn bir cemaati b\u00fcy\u00fclemi\u015f oldu\u011funu belirtmektedir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Gamsaragan pek de haks\u0131z say\u0131lmazd\u0131. \u00dc\u00e7 ayl\u0131k M\u0131s\u0131r ziyaretinden sonra Avrupa\u2019ya ge\u00e7en Gomidas, \u0130zmir ve M\u0131s\u0131r konserlerinden a\u015f\u0131r\u0131 derecede yorulmu\u015f oldu\u011fundan, Margarit Babayan\u2019\u0131n iki haftal\u0131\u011f\u0131na \u0130ngiltere\u2019deki Wight adas\u0131na yazl\u0131\u011fa gitme teklifini kabul eder. Etmesine eder, fakat sabahtan ak\u015fama kadar piyanonun \u00f6n\u00fcnde \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r yine. Ancak Babayan\u2019\u0131n ricalar\u0131 \u00fczerine ak\u015famlar\u0131 deniz k\u0131y\u0131s\u0131nda gezintiye \u00e7\u0131kar. Gerisini Margarit Babayan\u2019\u0131n anlat\u0131m\u0131ndan dinleyelim:<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn24\">[24]<\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>\u201cBu adada vuku bulan etkileyici bir olay\u0131 hi\u00e7bir zaman unutmayaca\u011f\u0131m. Onunla kald\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu misafirperver, derli-toplu, k\u00fc\u00e7\u00fck otelde iki sevimli sar\u0131\u015f\u0131n \u00e7ocuklar\u0131yla birlikte sempatik bir \u0130ngiliz \u00e7ifti de kalmaktayd\u0131. Babalar\u0131 tam bir so\u011fukkanl\u0131 Britanyal\u0131yd\u0131, anne ise karag\u00f6zl\u00fc, g\u00fcle\u00e7 bir \u0130rlandal\u0131.<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>\u0130ngilizlerin, ruhanilere olan sayg\u0131s\u0131 herkes\u00e7e mal\u00fbmdur. Hepsi de son derece merak etmelerine ra\u011fmen Gomidas \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken genel salona dahi girmeye cesaret etmiyorlard\u0131. <\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>Ailenin son tatil g\u00fcn\u00fc gelmi\u015f \u00e7atm\u0131\u015ft\u0131 ve hepimiz p\u0131r\u0131l-p\u0131r\u0131l bir \u00e7ay masas\u0131 etraf\u0131nda toplanm\u0131\u015f, bir saat sonra ayr\u0131lacakt\u0131k. <\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>Bayan, sonunda t\u00fcm cesaretini toplayarak, rahipten milli \u015fark\u0131lar\u0131n\u0131 dinleme arzusunu belirtirse \u00e7ok mu y\u00fczs\u00fczl\u00fck yapm\u0131\u015f olarak kabul edece\u011fimizi sordu bana. <\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>Gomidas kabul ederek kalkt\u0131, piyanoya yakla\u015ft\u0131 ve \u201cGrunk<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn25\"><strong>[25]<\/strong><\/a>\u201d \u015fark\u0131s\u0131n\u0131 s\u00f6ylemeye ba\u015flad\u0131. Tam bitirmi\u015fti ki kad\u0131na bakt\u0131m ve bir de ne g\u00f6reyim, o \u015fen y\u00fcz\u00fc tamamen titremekteydi, sonunda kendisini tutamad\u0131 ve h\u0131\u00e7k\u0131rarak a\u011flamaya ba\u015flad\u0131\u2026<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>Kocas\u0131 bana yakla\u015ft\u0131 ve \u201cKar\u0131ma ne yapt\u0131n\u0131z b\u00f6yle? On y\u0131ld\u0131r evli oldu\u011fum kar\u0131m\u0131 bu halde g\u00f6rmemi\u015ftim\u2026\u201d dedi. <\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>L\u00e2kin ayr\u0131l\u0131k saati gelmi\u015fti. Kad\u0131n g\u00f6zlerini silerek veda ediyor ve tekrar h\u0131\u00e7k\u0131rarak \u201cBu nas\u0131l bir m\u00fczik, t\u00fcm benli\u011fimi alt\u00fcst etti, bu m\u00fczi\u011fi hi\u00e7bir zaman unutmayaca\u011f\u0131m,\u201d diyordu.\u201d<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Margarit Babayan\u2019\u0131n belirtti\u011fi gibi, \u201cZavall\u0131 \u0130rlandal\u0131, nereden bilebilirdi b\u00fct\u00fcn bir halk\u0131n y\u00fczy\u0131llar\u0131n kederi ve \u00f6zleminin bu \u015fark\u0131da k\u00f6kle\u015fmi\u015f oldu\u011funu ve bunu kendisine sunan b\u00fcy\u00fcc\u00fcn\u00fcn ise bunlar\u0131 t\u00fcm d\u00fcnyaya duyurmak i\u00e7in d\u00fcnyaya gelmi\u015f oldu\u011funu.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Giderek \u00f6yle bir durum ortaya \u00e7\u0131kar ki, Gomidas\u2019\u0131n ayini \u00e7oksesli olarak haz\u0131rlamas\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kanlar\u0131n yan\u0131s\u0131ra, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 dini m\u00fczik \u00fczerine yo\u011funla\u015ft\u0131rmas\u0131 ve farkl\u0131 kurulu\u015flar\u0131n da Gomidas\u2019\u0131 bu konuda desteklemesi i\u00e7in \u00e7a\u011fr\u0131lar da artar. Dini ilahileri Gomidas\u2019\u0131n kendi sesinden dinlemek ne derece ulvi bir hazsa, Galata\u2019daki kilisede y\u00f6netti\u011fi \u00e7oksesli ayinler de gitgide daha \u00e7ok insan\u0131 \u00e7ekmeye ba\u015flar. \u00d6te yandan, Gomidas Ermeni kilisesinin ana ayinini \u00e7oktan \u201c7 varyasyonuyla\u201d haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r. Ne kadar esef duysak azd\u0131r ki, Gomidas ar\u015fivinde bulunan el yazmalar\u0131 aras\u0131nda \u201c7 varyasyonlu\u201d ayin bulunmamaktad\u0131r. Sadece, Vartan Sarkisyan taraf\u0131ndan derlenip yay\u0131mlanan, \u00fc\u00e7 sesli erkek korosu i\u00e7in haz\u0131rlanm\u0131\u015f olan \u015fekli ile baz\u0131 farkl\u0131 \u00e7ok seslendirilmi\u015f b\u00f6l\u00fcmler mevcuttur ve ana ayinin \u201c6 varyasyonu\u201d da kay\u0131plar aras\u0131nda telakki edilmelidir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>&#8230;ve 24 Nisan 1915<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Gomidas ba\u015flang\u0131\u00e7ta \u0130stanbul\u2019dan memnundur. Kendisine Pera\u2019da bir ev ve hizmetk\u00e2r tahsis edilmi\u015f, maa\u015f ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. Art\u0131k burada kalmaya karar vermi\u015ftir. 1913 y\u0131l\u0131nda, k\u0131sa s\u00fcreli\u011fine ziyaret etti\u011fi E\u00e7miadsin\u2019de kimse kendisine neden gitti\u011fini sormam\u0131\u015f, dahas\u0131, yazl\u0131kta ziyaret etti\u011fi Katolikos ilk i\u015f \u0130stanbul\u2019a ne zaman d\u00f6nece\u011fini sormu\u015ftur.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Gelece\u011fin \u00fcnl\u00fc ressam\u0131 Panos Terlemezyan\u2019la birlikte, bug\u00fcn art\u0131k bulunmayan bir evin iki kat\u0131nda ya\u015famaktad\u0131rlar. Panos, Gomidas\u2019\u0131n en yak\u0131n arkada\u015flar\u0131ndan biri olmu\u015f ve y\u0131llar sonra Gomidas hastalan\u0131p Paris\u2019te bir ruh ve sinir hastanesinde ya\u015farken de kendisini ziyaret etmi\u015ftir. Evin en alt b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde, mutfak k\u0131sm\u0131n\u0131n da bulundu\u011fu katta Vanl\u0131 ya\u015fl\u0131 hizmetk\u00e2rlar\u0131 usta Garabet ya\u015famaktad\u0131r. 24 Nisan 1915 gecesi polisler gelip Gomidas\u2019\u0131 g\u00f6t\u00fcrd\u00fckten sonra bu adam sabaha kadar onun d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc beklemi\u015f, g\u00fcn\u00fcn ilk \u0131\u015f\u0131klar\u0131yla nefes-nefese kom\u015fular\u0131 Doktor Avedis Nakka\u015fyan\u2019a ko\u015farak,\u00a0 \u201c<em>G\u00f6t\u00fcrd\u00fcler, doktor, g\u00f6t\u00fcrd\u00fcler<\/em>\u2026\u201d diye ba\u011f\u0131rabilmi\u015ftir. Gomidas\u2019\u0131n tutuklanm\u0131\u015f olmas\u0131na ihtimal vermeyen Doktor Nakka\u015fyan, karakola gidip durum hakk\u0131nda bir bilgi alabilmek i\u00e7in haz\u0131rlan\u0131rken, eve gelen polisler kendisini de tutuklay\u0131p g\u00f6t\u00fcr\u00fcrler\u2026<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">O gece, yakla\u015f\u0131k 235 \u0130stanbullu Ermeni ayd\u0131n\u0131, \u0130stanbul merkez hapishanesine g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fc. \u0130lerleyen g\u00fcnlerde tutuklamalar devam ederek bu say\u0131 700-800\u2019e ula\u015facak, birka\u00e7 g\u00fcn burada tutulduktan sonra Haydarpa\u015fa \u0130stasyonu\u2019ndan trene bindirilip b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131n bir daha geri d\u00f6nmeyecekleri bir yola \u00e7\u0131kart\u0131lacaklard\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Haziran 1914\u2019te Uluslararas\u0131 M\u00fczik Cemiyeti\u2019nin genel toplant\u0131s\u0131na kat\u0131lmak \u00fczere Avrupa\u2019ya giden Gomidas, bunun isteyerek yapt\u0131\u011f\u0131 son yolculu\u011fu olaca\u011f\u0131n\u0131 bilmemektedir. D\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131ndan 400 delegenin kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 toplant\u0131da Gomidas 3 sunum ger\u00e7ekle\u015ftirir. Viyanal\u0131 profes\u00f6rlerden Adler son derece m\u00fcteessir bir \u015fekilde Gomidas\u2019a yakla\u015f\u0131p \u201c<em>Tanr\u0131 Ermenilerin sesini duymayacaksa, kimin sesini duyacak bilemiyorum\u2026<\/em>\u201d diyecektir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Toplant\u0131, dini bir yortuya denk d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcnden, Gomidas herkesi Paris\u2019teki Ermeni kilisesinde yap\u0131lacak ayine davet eder. Herkes b\u00fcy\u00fck bir memnuniyetle bu daveti kabul eder. Baz\u0131lar\u0131 hayatlar\u0131nda ilk defa olarak Ermenice ilahiler duyacakt\u0131r ve bu bir m\u00fczisyen i\u00e7in bulunmaz bir f\u0131rsat te\u015fkil etmektedir. Prof. Kurt Sachs hat\u0131ralar\u0131nda y\u0131llar sonra o g\u00fcn\u00fc tekrar anarak \u015f\u00f6yle diyecektir: \u201c<em>O ayine kat\u0131lm\u0131\u015f olan hi\u00e7 kimse o g\u00fcn\u00fc unutamayac<\/em>akt\u0131r\u201d.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Claude Debussy, Gomidas\u2019\u0131 dinledikten sonra, \u201c<em>Sizin m\u00fczi\u011finiz \u00f6n\u00fcnde diz \u00e7\u00f6k\u00fcyorum<\/em>,\u201d diyecek ve ekleyecektir:\u00a0 \u201c<em>Gomidas, Anduni \u015fark\u0131s\u0131 haricinde ba\u015fka hi\u00e7bir \u015fey yazm\u0131\u015f olmasayd\u0131 dahi, bu, onun d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck m\u00fczisyenleri aras\u0131nda yer almas\u0131 i\u00e7in yeterli olurdu.<\/em>\u201d \u00dcnl\u00fc Frans\u0131z m\u00fczisyen F. Macler \u201cLa musique en Armenie\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131s\u0131nda Gomidas\u2019\u0131n 1914 y\u0131l\u0131nda verdi\u011fi sunumlardan bahsederek, \u201c<em>Halk \u015fark\u0131lar\u0131 ve de bilhassa \u00e7ift, saban \u015fark\u0131lar\u0131 hakk\u0131ndaki sunumlar\u0131, diyebiliriz ki, konferans\u0131n en de\u011ferli sunumlar\u0131 olmu\u015ftur<\/em>,\u201d demektedir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Herkes \u00e7oktan beri ba\u015flar\u0131n\u0131n \u00fczerinde kara bulutlar\u0131n dola\u015ft\u0131\u011f\u0131ndan haberdard\u0131. Gomidas, her \u015feye ra\u011fmen s\u00fck\u00fbnetini muhafaza etmeye muvaffak oluyor ve \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na ara vermek istemiyordu. Daha son ak\u015fam\u0131 koronun kalan elemanlar\u0131n\u0131 toplay\u0131p prova yapm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">O gece \u00e7ok ki\u015fi g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fc. Doktorlar, yazarlar, t\u00fcccarlar, gazeteciler, k\u0131sacas\u0131 ayd\u0131nlar, toplumun en de\u011ferli insanlar\u0131. Bu isimlerin aras\u0131nda herkesi \u015fa\u015f\u0131rtan bir isim vard\u0131, Gomidas\u2026 Kimse onun tutuklanmas\u0131na ak\u0131l erdiremiyordu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">H\u00e2lbuki daha \u00e7ok k\u0131sa bir s\u00fcre \u00f6nce T\u00fcrk Oca\u011f\u0131\u2019nda d\u00fczenlenen ve \u015fehzade ile Talat Pa\u015fa\u2019n\u0131n haz\u0131r bulunduklar\u0131 bir konserde Hamdullah Suphi (Tanr\u0131\u00f6ver) Gomidas\u2019\u0131 tan\u0131t\u0131p, hakk\u0131nda \u00f6v\u00fcc\u00fc bir konu\u015fma yaparak \u015fu saptamada bulunmu\u015ftu. \u201c<em>Ermeni milletinin y\u00fczy\u0131llard\u0131r k\u00fclt\u00fcr hayat\u0131m\u0131zda \u00f6zel bir \u00f6nc\u00fc rol \u00fcstlenmi\u015f oldu\u011fu bir ger\u00e7ektir. T\u00fcrkiye\u2019nin hangi taraf\u0131na gitseniz, Anadolu\u2019nun hangi k\u00f6\u015fesinde de bulunsan\u0131z Ermeni\u2019nin yarat\u0131c\u0131 zek\u00e2s\u0131 ve elleri bizi \u2018ben buraday\u0131m\u2019 diye selamlamaktad\u0131r<\/em>.<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn26\">[26]<\/a>\u00a0<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Hapse at\u0131lanlar meslek, mevki ve varl\u0131k a\u00e7\u0131dan \u00e7e\u015fitli olduklar\u0131 gibi d\u00fc\u015ft\u00fckleri durumu kabullenmeleri de farkl\u0131 olmu\u015ftur. \u0130\u00e7lerinde sinir krizi ge\u00e7irip a\u011flayanlar, k\u00f6t\u00fc sonu tahmin edenler olmu\u015ftur. Kendisi de tutuklanarak t\u00fcm \u00f6l\u00fcm yolunu kat ettikten sonra mucize eseri hayatta kalabilen Aram Andonyan, hat\u0131ralar\u0131nda Gomidas\u2019\u0131n \u00fcmitli oldu\u011funu, di\u011ferlerini yat\u0131\u015ft\u0131r\u0131p y\u00fcreklendirdi\u011fini belirtmektedir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Tutuklular \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc g\u00fcn\u00fc trene bindirilip yola \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131r. 26 Nisan ak\u015fam\u0131 ilk duraklar\u0131 olan Ravl\u0131\u2019ya<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn27\">[27]<\/a> varan grup handa geceler. \u0130\u015fte Ravl\u0131\u2019da, bir jandarma erinin su i\u00e7mek \u00fczere olan Gomidas\u2019a yapt\u0131\u011f\u0131 kaba hareket onun \u00fczerinde \u00e7ok derin bir etki yapar ve iki g\u00fcn boyunca arkada\u015flar\u0131n\u0131n endi\u015felerinin oda\u011f\u0131 olur. Sonun ba\u015flang\u0131c\u0131d\u0131r bu\u2026<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Geri kalan g\u00fcnlerde, her an korkuyla jandarmalardan bahsedecek ve garip hareketlerde bulunup arkada\u015flar\u0131n\u0131 tedirgin edecektir. Art\u0131k herkesin d\u00fc\u015f\u00fcncesi Gomidas\u2019\u0131n garip hareketlerine tak\u0131lacakt\u0131r. Bug\u00fcne kadar da insanlar Gomidas\u2019\u0131n bu ani ruhsal de\u011fi\u015fimi i\u00e7in sebepler aramaktad\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ravl\u0131\u2019dan hareket eden 125<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn28\">[28]<\/a> tutuklu<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn29\">[29]<\/a> \u00fc\u00e7 g\u00fcnl\u00fck zorlu bir yolculuktan sonra ay\u0131n 28\u2019inde \u00c7ank\u0131r\u0131\u2019ya var\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Tutuklular \u00c7ank\u0131r\u0131\u2019da biraz rahat eder. Kald\u0131klar\u0131 askeri birlikten \u00e7\u0131k\u0131p \u015fehre gitme ve hatta \u00c7ank\u0131r\u0131\u2019daki Ermeni kilisesinde dua etme izni elde ederler. Pazar g\u00fcn\u00fc, Gomidas ayini ifa ederken \u0130stanbul\u2019a d\u00f6nme emrinin geldi\u011fi haberi ula\u015f\u0131r. Karakola \u00e7a\u011fr\u0131lan Doktor Torkomyan\u2019a mutasarr\u0131f sorar:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">&#8211;\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <em>Siz ge\u00e7en g\u00fcn bir ba\u015fvuruda bulunmu\u015fsunuz?<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">&#8211;\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <em>Evet, asaletmeap, dua edebilme ricas\u0131nda bulunmu\u015ftum.<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">&#8211;\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <em>Tanr\u0131 dualar\u0131n\u0131z\u0131 duymu\u015f, okuyun bu telgraf\u0131<\/em>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Telgrafta 8 ki\u015fiye (Gomidas, peder Kerovpyan, Doktor Torkomyan, Tolayan, bir t\u00fcccar, bir di\u015f hekimi, bir eczac\u0131 ve bir hizmetk\u00e2r) d\u00f6n\u00fc\u015f izni verildi\u011fi yaz\u0131l\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bu gruptan sonra birka\u00e7 ki\u015fiye de peyderpey geri d\u00f6nme izni gelir, kalanlar ise \u00e7\u00f6llere do\u011fru s\u00fcr\u00fcl\u00fcr ve sonunda katledilirler.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Gomidas\u2019\u0131n s\u00fcrg\u00fcn hayat\u0131, \u00f6teki s\u00fcrg\u00fcnlerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, \u00e7ok k\u0131sa (15 g\u00fcn) g\u00f6z\u00fckmektedir. 24 Nisan gecesi tutuklan\u0131r, 9 May\u0131sta d\u00f6n\u00fc\u015f emri gelir ve 15 May\u0131s cumartesi g\u00fcn\u00fc tekrar \u0130stanbul\u2019a var\u0131r. L\u00e2kin bu k\u0131sa s\u00fcrede \u00e7ok \u015fey de\u011fi\u015fmi\u015ftir. \u0130lk tutukluluk g\u00fcnlerinde umudunu kaybetmeyip herkese moral veren Gomidas\u2019\u0131n sinirleri sonunda dayanamam\u0131\u015f ve tamam\u0131yla \u00e7\u00f6km\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Hastal\u0131\u011f\u0131 her ne sebepten kaynaklanm\u0131\u015f olursa olsun, Gomidas art\u0131k eski Gomidas de\u011fildir. K\u0131sa s\u00fcreli iyile\u015fmeler s\u00fcresince yine \u00e7al\u0131\u015f\u0131p \u00fcretmekte, fakat dostlar\u0131 onu devaml\u0131 m\u00fc\u015fahede alt\u0131nda tutmaktad\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">1916 ba\u015f\u0131nda durumu k\u00f6t\u00fcle\u015fmeye ba\u015flad\u0131. Doktorlar\u0131n verdi\u011fi ila\u00e7larla biraz iyile\u015fme g\u00f6r\u00fcld\u00fc ve bahar sonunda tamamen iyile\u015fti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc. Tekrar \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu ve eski ne\u015fesi yerine gelmi\u015fti. Maalesef, bu iyile\u015fme \u00e7ok k\u0131sa s\u00fcrd\u00fc, hastal\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnden g\u00fcne daha fazla kendisini hissettirmeye ba\u015flad\u0131. Ekim sonunda doktorlar kendisini hastaneye yat\u0131rmaya karar verdiler ve Gomidas, Hopital la Paix\u2019e\u00a0 ta\u015f\u0131nd\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Herkes Gomidas\u2019\u0131n Avrupa\u2019daki hastanelerde daha iyi bir tedaviyle iyile\u015fece\u011fine inan\u0131yordu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">1919 y\u0131l\u0131n\u0131n Mart ay\u0131nda Gomidas, dostu Asdvadsadur Harents ve bir hastabak\u0131c\u0131 e\u015fli\u011finde hastaneden al\u0131n\u0131p Romanya band\u0131ral\u0131 bir gemiyle Fransa\u2019ya do\u011fru, Paris yak\u0131nlar\u0131nda bulunan Maison de Sante\u2019de tedavi edilmek \u00fczere yola \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Fransa\u2019da, Gomidas\u2019\u0131n t\u00fcm sorunlar\u0131yla ilgilenmek \u00fczere bir \u201cGomidas vasilik komisyonu\u201d kurulmu\u015f ve bu komisyon onu Ville Evrar sinir hastal\u0131klar\u0131 hastanesine yerle\u015ftirme karar\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131r. Burada kendisini ziyaret eden t\u00fcm eski dostlar\u0131n\u0131 genel olarak hi\u00e7 kabul etmek istemez, hatta baz\u0131lar\u0131n\u0131 kovar, fakat yine baz\u0131lar\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7ok kibar davranmaktad\u0131r. Bu durum, baz\u0131 ki\u015filerde, Gomidas\u2019\u0131n asl\u0131nda hasta olmad\u0131\u011f\u0131 ve sadece d\u00fcnyaya ve de bilhassa eski dostlar\u0131na k\u00fcsm\u00fc\u015f oldu\u011fu intiba\u0131n\u0131 yaratm\u0131\u015f, g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar dinmemi\u015f olan tart\u0131\u015fmalara yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Daha sonra Ville Juif hastanesine nakledildi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Yirmi y\u0131l varla yok aras\u0131nda bir hayat ge\u00e7irdikten sonra Gomidas Vartabed\u2019in ac\u0131lar\u0131 22 Ekim 1935 tarihinde nihayet son buldu. Paris\u2019teki cenaze t\u00f6reninde Fransa\u2019da ya\u015fayan on binlerce Ermeni\u2019nin yan\u0131s\u0131ra Avrupa\u2019n\u0131n en \u00f6nemli m\u00fczik adamlar\u0131 da Gomidas\u2019\u0131n tabutu etraf\u0131nda topland\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Mumyalanm\u0131\u015f na\u015f\u0131 1936 y\u0131l\u0131nda \u00f6zel izinle Sovyet Sosyalist Ermenistan Cumhuriyeti\u2019ne getirildi ve Yerevan\u2019da, daha sonra kendi ad\u0131yla an\u0131lacak olan panteonda b\u00fcy\u00fck bir t\u00f6renle ve y\u00fcz binlerin kat\u0131l\u0131m\u0131yla defnedildi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Daha neler verebilirdi o bize? Neler kaybettik onunla birlikte? Bunlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmek bile insan\u0131 \u00fcrpertiyor.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong><em><\/em><\/strong>\u00a0<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong><em>Diran Lokmag\u00f6zyan<\/em><\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong><em>\u201cGomidas, bu topra\u011f\u0131n sesi\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong><em>\u0130stanbul, 2011<\/em><\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong><em><a href=\"http:\/\/www.simurg.com.tr\/tr-tr\/Advanced_Search.aspx?op=results&amp;publisher=%c4%b0stanbul+2010+Avrupa+K%c3%bclt%c3%bcr+Ba%c5%9fkenti+Ajans%c4%b1\"><span style=\"color: #000000;\">\u0130stanbul 2010 Avrupa K\u00fclt\u00fcr Ba\u015fkenti Ajans\u0131<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong><em>\u00a0<\/em><\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong><em>Akunq.net <\/em><\/strong><em><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00a0<\/p>\n<div><br clear=\"all\" \/><\/p>\n<hr align=\"left\" size=\"1\" width=\"33%\" \/>\n<div style=\"text-align: justify;\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref1\">[1]<\/a> Bat\u0131 Ermenicesinde \u201cGomidas\u201d, do\u011fu Ermenicesinde ise \u201cKomitas\u201d olarak telaffuz edilmektedir.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref2\">[2]<\/a> Ermeni Kilisesi rahiplik r\u00fctbelerinden.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref3\">[3]<\/a> Ge\u00e7mi\u015fte Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin baz\u0131 farkl\u0131 y\u00f6relerinde oldu\u011fu gibi K\u00fctahya\u2019da da, dili kesme cezas\u0131 alt\u0131nda ana dilini konu\u015fma yasa\u011f\u0131 uygulanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref4\">[4]<\/a> Y\u00fczy\u0131llar boyunca Ermeni m\u00fczisyenler \u201cKhaz\u201d ad\u0131yla an\u0131lan eski Ermeni nota sistemini kulland\u0131lar. Ne yaz\u0131k ki g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ula\u015famayan bu notalama sisteminin,\u00a0 s\u00f6zc\u00fcklerin \u00fczerine yaz\u0131lan 100\u2019den \u00e7ok i\u015faretten olu\u015ftu\u011fu biliniyor.<\/p>\n<p>1768\u20131839 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda ya\u015fayan kilise ba\u015f mugannisi \u201cBaba\u201d Hampartsum Limonciyan, Khaz sanat\u0131n\u0131n unutulmas\u0131ndan sonra kulaktan-kula\u011fa \u00f6\u011fretilen ilahilerin de\u011fi\u015fikli\u011fe u\u011framas\u0131n\u0131 \u00f6nleyebilmek amac\u0131yla, eski \u201ci\u015faretlerden\u201d yedi tanesini se\u00e7ip Avrupa nota sistemine uyarlar ve porte olmadan kullan\u0131labilecek bir nota sistemi yarat\u0131r. Daha sonra kendi ad\u0131yla \u201cLimonciyan\u201d veya \u201cHampartsumyan\u201d olarak an\u0131lacak olan bu sistem h\u0131zla yay\u0131larak hem kiliselerde hem de d\u00fcnyevi m\u00fczik alan\u0131nda kullan\u0131lmaya ba\u015flan\u0131r. Bu nota sisteminin yayg\u0131nla\u015fmas\u0131yla birlikte, o zamana kadar s\u00f6zl\u00fc olarak devredilen say\u0131s\u0131z Osmanl\u0131 m\u00fczik eseri de notaya al\u0131narak muhakkak bir kay\u0131ptan kurtar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ar\u015fivlerde korunarak g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ula\u015fan hemen b\u00fct\u00fcn m\u00fczik eserleri, Hampartsumyan notalar\u0131yla kaydedilmi\u015ftir.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref5\">[5]<\/a> Orta\u00e7a\u011f Ermeni ilahileri bestecisi, Katolikos I. Gomidas A\u011ftsetsi\u2019ye (?-628) ithafen<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref6\">[6]<\/a> Din adaml\u0131\u011f\u0131n\u0131 se\u00e7en ki\u015filer Ermeni kilisesi kanunlar\u0131na g\u00f6re tekrar vaftiz edilip yeni bir isim elde ederler.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref7\">[7]<\/a> Erm. \u201cBaba\u201d.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref8\">[8]<\/a> \u00ab\u053f\u0578\u0574\u056b\u057f\u0561\u057d\u00bb, \u054c\u0578\u0582\u0562\u0565\u0576 \u0539\u0565\u0580\u056c\u0565\u0574\u0565\u0566\u0575\u0561\u0576, \u0535\u0580\u0587\u0561\u0576, 1992, \u0567\u057b 53-57 (\u201cGomidas\u201d Rupen Terlemezyan, Yerevan, 1992, s.53-57).<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref9\">[9]<\/a> Po\u015falar, genelde Ermenice konu\u015fan \u00e7ingeneler olarak kabul edilmektedir.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref10\">[10]<\/a> Rus para birimi.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref11\">[11]<\/a> Ermeni as\u0131ll\u0131 G\u00fcrc\u00fc Prensi Georgi Tumanov\u2019un (Tumanyan) e\u015fi.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref12\">[12]<\/a> Erm. \u201cAziz\u201d<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref13\">[13]<\/a> Hovhannes episkopos Ar\u015faruni\u2019ye g\u00f6nderilen 19 Mart 1909 tarihli mektuptan bir b\u00f6l\u00fcm.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref14\">[14]<\/a> Baz\u0131 kaynaklara g\u00f6re 1892.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref15\">[15]<\/a> \u201cE\u00e7miadsin\u201d 2002, No 4 ve 2004, No 4.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref16\">[16]<\/a> \u201cYeraj\u0131\u015ftakan Hayastan\u201d (M\u00fczikal Ermenistan) 2009, No 4 (33).<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref17\">[17]<\/a> E\u00e7miadsin, 1967, s.41<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref18\">[18]<\/a> Kusan korosunun baslar\u0131ndan Vartan Akg\u00fclyan\u2019\u0131n hat\u0131ralar\u0131ndan.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref19\">[19]<\/a> \u00ab\u0531\u0580\u0561\u056e\u0561\u0576\u056b\u00bb, 1940,\u00a0\u0567\u057b 66-67 (\u201cAradsani\u201d 1940, s.66-67).<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref20\">[20]<\/a> \u015eehzade Abd\u00fclmecit (1868-1944), halife (1922-1924).<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref21\">[21]<\/a> Bu anekdot \u201cKusan\u201d korosunun eski \u00fcyelerinden bariton Aram Asdvadsaduryan taraf\u0131ndan anlat\u0131lm\u0131\u015f ve Stepan Mikayelyan taraf\u0131ndan kaleme al\u0131n\u0131p Gomidas ar\u015fivine aktar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu konuda bk. Gomidas\u2019\u0131n T\u00fcrk\u00e7e derlemeleri ve besteleriyle ilgili iki makale, \u201cE\u00e7miadsin\u201d 2002, No 4 ve \u201cE\u00e7miadsin\u201d 2004, No 4.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref22\">[22]<\/a> Piyanist, \u015fark\u0131c\u0131, m\u00fczisyen ve \u00f6\u011fretmen (1874-1968).<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref23\">[23]<\/a> Eski takvim\/yeni takvim<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref24\">[24]<\/a> Navasart, 1914, s.305.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref25\">[25]<\/a> Erm. \u201cTurna\u201d. Ermeniler taraf\u0131ndan \u00e7ok sevilen, h\u00fcz\u00fcnl\u00fc bir s\u0131la \u015fark\u0131s\u0131.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref26\">[26]<\/a> \u00ab\u053f\u0578\u0574\u056b\u057f\u0561\u057d\u056b \u0570\u0565\u057f\u00bb,\u00a0 \u054d\u056b\u0580\u0578\u0582\u0576\u056b, \u0537\u057b\u0574\u056b\u0561\u056e\u056b\u0576, 1968, \u0567\u057b\u00a046 (\u201cGomidas ile\u201d, Siruni, E\u00e7miadsin, 1968, s.46).<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref27\">[27]<\/a> Yeni ismiyle \u201cAkyurt\u201d, Ankara\u2019n\u0131n bir il\u00e7esi.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref28\">[28]<\/a> Gazeteci-yazar P\u00fczant Ke\u00e7yan 125 ki\u015fiden bahsederken, ayn\u0131 grupta bulunan Krikoris Episkopos Balakyan, hat\u0131ralar\u0131nda \u201c150\u2019den fazla\u201d demektedir.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref29\">[29]<\/a> Ravl\u0131\u2019dan sonra grup ikiye ayr\u0131lm\u0131\u015f, bir grup Aya\u015f\u2019a g\u00f6nderilmi\u015f, Aya\u015fa yollananlar\u0131n neredeyse tamam\u0131 daha sonra \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Diran Lokmag\u00f6zyan Ba\u015flang\u0131\u00e7 \u201cErmeni m\u00fczi\u011finin babas\u0131\u201d olarak kabul edilen Gomidas[1] Vartabed[2] 26 Eyl\u00fcl 1869\u2019da K\u00fctahya\u2019da do\u011fdu. Do\u011fumdaki ad\u0131 So\u011fomon So\u011fomonyan\u2019d\u0131r. So\u011fomon, bir ya\u015f\u0131na gelmeden annesi Takuhi Hovhannesyan\u2019\u0131 kaybeder. 1876\u2019da kaydedildi\u011fi d\u00f6rt s\u0131n\u0131fl\u0131 okulu bitirince, babas\u0131 onu Bursa\u2019ya, annesinin akrabalar\u0131n\u0131n yan\u0131na g\u00f6nderir. Bursa\u2019daki Ermeni okulunda daha ilk y\u0131l\u0131n\u0131 doldurmadan babas\u0131n\u0131 da kaybeden So\u011fomon yeniden K\u00fctahya\u2019ya d\u00f6nerek [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,54,6,19],"tags":[],"class_list":["post-18581","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-haberler","category-kitaplar-elestiriler","category-kutuphane","category-unluler"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.4 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Gomidas - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=18581\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Gomidas - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Diran Lokmag\u00f6zyan Ba\u015flang\u0131\u00e7 \u201cErmeni m\u00fczi\u011finin babas\u0131\u201d olarak kabul edilen Gomidas[1] Vartabed[2] 26 Eyl\u00fcl 1869\u2019da K\u00fctahya\u2019da do\u011fdu. Do\u011fumdaki ad\u0131 So\u011fomon So\u011fomonyan\u2019d\u0131r. So\u011fomon, bir ya\u015f\u0131na gelmeden annesi Takuhi Hovhannesyan\u2019\u0131 kaybeder. 1876\u2019da kaydedildi\u011fi d\u00f6rt s\u0131n\u0131fl\u0131 okulu bitirince, babas\u0131 onu Bursa\u2019ya, annesinin akrabalar\u0131n\u0131n yan\u0131na g\u00f6nderir. Bursa\u2019daki Ermeni okulunda daha ilk y\u0131l\u0131n\u0131 doldurmadan babas\u0131n\u0131 da kaybeden So\u011fomon yeniden K\u00fctahya\u2019ya d\u00f6nerek [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=18581\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2012-09-26T08:45:59+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2012\/09\/Gomidas-300x300.jpg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"47 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=18581#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=18581\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\"},\"headline\":\"Gomidas\",\"datePublished\":\"2012-09-26T08:45:59+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=18581\"},\"wordCount\":9338,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=18581#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2012\\\/09\\\/Gomidas-300x300.jpg\",\"articleSection\":[\"Haberler\",\"Kitaplar-Ele\u015ftiriler\",\"K\u00fct\u00fcphane\",\"\u00dcnl\u00fcler\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=18581#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=18581\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=18581\",\"name\":\"Gomidas - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=18581#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=18581#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2012\\\/09\\\/Gomidas-300x300.jpg\",\"datePublished\":\"2012-09-26T08:45:59+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=18581#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=18581\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=18581#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2012\\\/09\\\/Gomidas.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2012\\\/09\\\/Gomidas.jpg\",\"width\":\"403\",\"height\":\"403\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=18581#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Gomidas\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/\",\"name\":\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\",\"name\":\"admin\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?author=7\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Gomidas - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=18581","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Gomidas - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","og_description":"Diran Lokmag\u00f6zyan Ba\u015flang\u0131\u00e7 \u201cErmeni m\u00fczi\u011finin babas\u0131\u201d olarak kabul edilen Gomidas[1] Vartabed[2] 26 Eyl\u00fcl 1869\u2019da K\u00fctahya\u2019da do\u011fdu. Do\u011fumdaki ad\u0131 So\u011fomon So\u011fomonyan\u2019d\u0131r. So\u011fomon, bir ya\u015f\u0131na gelmeden annesi Takuhi Hovhannesyan\u2019\u0131 kaybeder. 1876\u2019da kaydedildi\u011fi d\u00f6rt s\u0131n\u0131fl\u0131 okulu bitirince, babas\u0131 onu Bursa\u2019ya, annesinin akrabalar\u0131n\u0131n yan\u0131na g\u00f6nderir. Bursa\u2019daki Ermeni okulunda daha ilk y\u0131l\u0131n\u0131 doldurmadan babas\u0131n\u0131 da kaybeden So\u011fomon yeniden K\u00fctahya\u2019ya d\u00f6nerek [&hellip;]","og_url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=18581","og_site_name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","article_published_time":"2012-09-26T08:45:59+00:00","og_image":[{"url":"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2012\/09\/Gomidas-300x300.jpg","type":"","width":"","height":""}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"47 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=18581#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=18581"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e"},"headline":"Gomidas","datePublished":"2012-09-26T08:45:59+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=18581"},"wordCount":9338,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=18581#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2012\/09\/Gomidas-300x300.jpg","articleSection":["Haberler","Kitaplar-Ele\u015ftiriler","K\u00fct\u00fcphane","\u00dcnl\u00fcler"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=18581#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=18581","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=18581","name":"Gomidas - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=18581#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=18581#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2012\/09\/Gomidas-300x300.jpg","datePublished":"2012-09-26T08:45:59+00:00","author":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=18581#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=18581"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=18581#primaryimage","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2012\/09\/Gomidas.jpg","contentUrl":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2012\/09\/Gomidas.jpg","width":"403","height":"403"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=18581#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/akunq.net\/tr"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Gomidas"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/","name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e","name":"admin","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?author=7"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18581","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=18581"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18581\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18584,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18581\/revisions\/18584"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=18581"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=18581"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=18581"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}