![\"\"](\"http:\/\/akunq.net\/am\/wp-content\/uploads\/2012\/02\/Marattu-Maruta1.jpg\" "\\"Marattu")
<\/a><\/strong><\/p>\nMarattu1<\/sup> da\u011f\u0131nda bulunan kilisenin2<\/sup> kutlamalar\u0131 daha \u00e7ok Pur\u015fenk (Kayadibi), Ga\u011fmank (Ekinlik), Go\u015fag (Ta\u015fl\u0131ca), Tsorakhpi (Yuvalar), T\u0131nget (Karay\u00fcn), Haregunk (Yola\u00e7), k\u00f6ylerinin yayla yerlerinde yap\u0131l\u0131rd\u0131.<\/p>\n \u0130rtsank (\u00d6rena\u011f\u0131l), Aritem (Me\u015feli), T\u0131zzi (Alt\u0131dere), Harrud (Y\u00fcrekli), Komek (\u00c7al\u0131\u015flar) gibi a\u015fa\u011f\u0131 k\u00f6ylerin yaylalar\u0131nda bulunan M\u00fcsl\u00fcmanlar \u00f6nce \u015eehbazit3<\/sup> Da\u011f\u0131\u2019na \u00e7\u0131k\u0131p ziyaret yerinde4<\/sup> mumlar\u0131n\u0131 yakar, oradan yaylalar\u0131m\u0131za gelirlerdi.<\/p>\n Ermeniler adaklar\u0131n\u0131 Pazar g\u00fcn\u00fc kesecekleri i\u00e7in M\u00fcsl\u00fcman kom\u015fular\u0131m\u0131z \u00e7oktan adaklar\u0131n\u0131 kesmi\u015f, misafirler yaylaya gelene kadar b\u00fcy\u00fck kazanlarda pi\u015firmeye ba\u015flam\u0131\u015f olurlard\u0131.<\/p>\n Marattu g\u00fcn\u00fcnde sofralar\u0131m\u0131zda pi\u015firilmesi adet olan bulgur pilav\u0131n\u0131n yan\u0131na ci\u011fer kavurma, ha\u015flama ya da tand\u0131rda pi\u015firilen etler yer al\u0131rd\u0131. T\u00fcm haz\u0131rl\u0131klar tamamland\u0131ktan sonra kurulan yer sofralar\u0131nda bizler de gelen misafirlerin yanlar\u0131nda yerlerimizi al\u0131rd\u0131k. Bo\u015falan tabaklar\u0131 herkes iyice doyana kadar tekrar, tekrar doldurulurdu. (B\u00fcy\u00fcklerimizden Marattu mada\u011f\u0131ndan \u00f6nce bir hafta oru\u00e75<\/sup> tutulmas\u0131 gerekti\u011fini \u00f6\u011frenmi\u015f olmam\u0131za ra\u011fmen, biz gen\u00e7ler genelde bu orucu tutmaz)\u00a0<\/p>\n Yemekler yendikten sonra s\u0131ra Pazar g\u00fcn\u00fcne kadar durmaks\u0131z\u0131n devam edecek olan, k\u00fc\u00e7\u00fckten b\u00fcy\u00fc\u011fe herkesin birlikte oynad\u0131\u011f\u0131 halk oyunlar\u0131na gelirdi.<\/p>\n O d\u00f6nemlerde herkes birbirini tan\u0131rd\u0131. Kimin hangi k\u00f6yden oldu\u011fu, mesle\u011finin ne oldu\u011fu bilindi\u011fi gibi kimlerin sesinin g\u00fczel ya da kim g\u00fczel kaval \u00e7alar bilinirdi. Mesela bizim Pur\u015fenk k\u00f6y\u00fcnden Polos, \u0130rtsank k\u00f6y\u00fcnden \u0130zetto ve Cenbel\u2019in seslerinin g\u00fczelli\u011fi nam salm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n \u0130\u015fte b\u00f6ylesi g\u00fcnlerde g\u00fczel sesleri olan bu ki\u015fileri oynayanlar\u0131n aras\u0131na ba\u015fta, ortalarda ve sonda olmak \u00fczere (en az iki ki\u015fi) yerle\u015ftirirdik.<\/p>\n Halay\u0131n ba\u015f\u0131nda bulunan bu ikilinin okumaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 t\u00fcrk\u00fcn\u00fcn ilk k\u0131tas\u0131 bitmeden ikinci gurup onlara e\u015flik ederek okumay\u0131 devral\u0131r, ayn\u0131 s\u00f6zleri tekrarlard\u0131. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc ya da d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc gurubun da ayn\u0131 s\u00f6zleri tekrarlayarak okumas\u0131ndan sonra ilk gurup tekrar s\u0131ray\u0131 alarak her gurup taraf\u0131ndan tekrarlanacak olan t\u00fcrk\u00fcn\u00fcn ikinci k\u0131tas\u0131 okunurdu. B\u00f6ylelikle bir ka\u00e7 g\u00fcn s\u00fcrecek olan \u015fenlikte okunacak t\u00fcrk\u00fc bulma sorunumuz da olmazd\u0131.<\/p>\n Ak\u015fama do\u011fru Bitlis, Kozluk ve civardaki k\u00f6ylerden gelen K\u00fcrd\u00fc, Arap\u0131, Ermenisi yaylalara gelip oyunlara kat\u0131l\u0131rd\u0131. O kadar \u00e7ok gelen olurdu ki art\u0131k oyunlar\u0131n\u0131n oynand\u0131\u011f\u0131 alan yetersiz kal\u0131r gelen insanlar oynamak i\u00e7in kendilerine yeni bir oyun alan\u0131 olu\u015fturdu.<\/p>\n T\u00fcrk\u00fc okuyanlar yorulmaya ba\u015flay\u0131nca s\u0131ray\u0131 bu kez Go\u015fag k\u00f6y\u00fcnden olan Arif al\u0131rd\u0131. S\u0131rayla oynayan her gurubun yan\u0131na giderek hi\u00e7 ara vermeden saatlerce \u00e7ald\u0131\u011f\u0131 kaval \u0131s\u0131nmaya ba\u015flar ve sonunda yumu\u015fayarak k\u0131r\u0131l\u0131rd\u0131. Arif kaval\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131na gelecekleri bildi\u011finden yan\u0131nda mutlaka yedekte be\u015f, alt\u0131 tane kaval daha bulundur ve b\u00f6ylece durmaks\u0131z\u0131n \u00e7almaya devam ederdi.<\/p>\n \u00a0O zamanlar d\u00fc\u011f\u00fcnler ve b\u00f6ylesi kilise g\u00fcnlerine giderken \u00f6zel k\u0131yafetlerimizi giyerdik. Herkesin g\u00fcnler \u00f6nce haz\u0131rlam\u0131\u015f oldu\u011fu k\u0131yafetler6<\/sup> beyaz renkte olurdu. K\u00fcrd\u00fc, Ermenisi, Arap\u0131, kad\u0131n\u0131, erke\u011fi hi\u00e7bir sorun ya\u015famadan yan yana gelerek ellerimizi kenetler geleneksel oyunlar\u0131m\u0131z\u0131 oynard\u0131k.<\/p>\n S\u00f6ylenen t\u00fcrk\u00fcler ve \u00e7alan kaval e\u015fli\u011finde beyaz k\u0131yafetlerimizle govant, papure, g\u0131rani, gorani ba\u015fta olmak \u00fczere t\u00fcm oyunlarda bir bedenmi\u015f\u00e7esine hepimiz ayn\u0131 anda hareket eder, ayna anda ad\u0131mlar\u0131m\u0131z\u0131 atard\u0131k.<\/p>\n Bir tek harku\u015fta oyunu yaln\u0131z erkeklerin oynad\u0131\u011f\u0131 bir oyundu. Bu oyuna d\u00e2hil olabilmek i\u00e7in ayn\u0131 zamanda iyi de oynamak gerekirdi.<\/p>\n G\u00fczel oynayanlardan olu\u015fmu\u015f olan bu gurup m\u00fczik e\u015fli\u011finde daire \u015feklinde d\u00f6ner k\u00e2h dizlerini k\u0131rarak e\u011filir k\u00e2h sa\u011fa sola d\u00f6nerek kollar\u0131n\u0131 sallayarak ellerini \u00e7\u0131rparlard\u0131. Sonra ikiye ayr\u0131larak kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 att\u0131klar\u0131 her ad\u0131mda ayaklar\u0131n\u0131 sert\u00e7e yere vururlard\u0131. Kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya geldiklerinde birbirlerinin ellerine var g\u00fc\u00e7leriyle \u00f6yle bir vururlard\u0131 ki seksen, y\u00fcz ki\u015finin ayn\u0131 anda yapt\u0131\u011f\u0131 bu el vuru\u015flar\u0131ndan \u00e7\u0131kan ses da\u011flarda yank\u0131lan\u0131rd\u0131.<\/p>\n \u00a0En nihayetinde Pazar g\u00fcn\u00fcn ilk saatlerinde adakta bulunmu\u015f M\u00fcsl\u00fcman\u2019\u0131, H\u0131ristiyan\u2019\u0131 hepimiz yayladan Marattu\u2019nun zirvesine do\u011fru yola koyulurduk. Kilisenin bulundu\u011fu tepeye herkesten \u00f6nce gitmek i\u00e7in birbirimizle yar\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z yar\u0131m saati bulan t\u0131rman\u0131\u015ftan sonra Marattu Da\u011f\u0131n\u0131n tepesinde yap\u0131lan k\u00fc\u00e7\u00fck kiliseye ula\u015f\u0131rd\u0131k.\u00a0<\/p>\n Herkes s\u0131rayla kiliseye girer bal mumundan haz\u0131rlam\u0131\u015f oldu\u011fu mumlar\u0131 yakar, k\u00fc\u00e7\u00fck kilise yak\u0131lan bu mumlar\u0131n \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda ayd\u0131nlan\u0131rd\u0131. Mumlar\u0131n ayd\u0131nlatt\u0131\u011f\u0131 kilisenin i\u00e7erisinde hepimiz Tanr\u0131ya kendi bildi\u011fimiz dualarla \u015f\u00fckrederdik.<\/p>\n Kiliseden \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda hen\u00fcz g\u00fcn a\u011farmam\u0131\u015f olurdu. Esen r\u00fczg\u00e2ra ald\u0131rmadan g\u00fcne\u015fin do\u011fu\u015funu seyrederdik. Ufuk \u00e7izgisinde beliren g\u00fcne\u015fin her dakika kara elbisesinden biraz daha s\u0131yr\u0131larak k\u0131z\u0131llar i\u00e7inde parlamaya ba\u015flamas\u0131n\u0131 seyretmek sanki bir gelenek haline d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc. Bu g\u00fczellikler i\u00e7in tekrar Tanr\u0131ya \u015f\u00fckrettikten sonra yaylam\u0131za geri d\u00f6nmek i\u00e7in yola koyulurduk.<\/p>\n Kutlamalar\u0131na gelen misafirleri a\u011f\u0131rlama s\u0131ras\u0131 art\u0131k bize gelmi\u015f oldu\u011fundan, kiliseden indikten sonra hemen haz\u0131rl\u0131klara ba\u015flard\u0131k. Ger\u00e7i bizler de iki g\u00fcn boyunca sofralar\u0131m\u0131zdaki yemeklerimizi gelen misafirlerimizle payla\u015fm\u0131\u015f olsak da o g\u00fcnk\u00fc ev sahipli\u011fimiz ba\u015fkayd\u0131.<\/p>\n M\u00fcsl\u00fcman olmayan birinin kesti\u011fi adak etlerinden yemenin g\u00fcnah oldu\u011funa inan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in kesilen adak etinin herkes taraf\u0131ndan yenebilmesi i\u00e7in adakl\u0131klar\u0131m\u0131z\u0131 haz\u0131rlar sonra da kesmeleri i\u00e7in M\u00fcsl\u00fcman kom\u015fular\u0131m\u0131z\u0131 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131rd\u0131k. Kom\u015fular\u0131m\u0131z\u0131n kesti\u011fi adaklar temizlenir par\u00e7alara ayr\u0131ld\u0131ktan sonra y\u0131kanarak pi\u015firilmeye ba\u015flan\u0131rd\u0131. Sabah\u0131n ilk saatlerinde ha\u015flanan bu\u011fday (yarma) ve yaylalar\u0131m\u0131z\u0131n buz gibi suyuyla suland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olan yo\u011furtla haz\u0131rlanan \u201cgirar\u201d \u00e7orbas\u0131 hi\u00e7 olmazsa haz\u0131rl\u0131klar tamamlanana kadar a\u00e7l\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 yat\u0131\u015ft\u0131rm\u0131\u015f olurdu.<\/p>\n Yayladaki t\u00fcm kad\u0131nlar\u0131n kutlama s\u00fcresince bizden daha da \u00e7ok yoruldu\u011fu bir ger\u00e7ekti. G\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte ev sahipli\u011fini yapan biz erkekler olurken asl\u0131nda onca misafiri a\u011f\u0131rlamam\u0131z\u0131 sa\u011flayan ki\u015filer kad\u0131nlar\u0131m\u0131zd\u0131. O g\u00fcn de gelen t\u00fcm misafirlere yetecek kadar yemek pi\u015firme haz\u0131rl\u0131klar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra bir yandan da yo\u011furduklar\u0131 ekmek hamurunu yakt\u0131klar\u0131 tand\u0131rlarda pi\u015firirlerdi.<\/p>\n Bu i\u015flerden f\u0131rsat bulduklar\u0131nda tekrar \u00e7e\u015fmenin ba\u015f\u0131nda toplanarak kesilen adaklar\u0131n i\u015fkembelerini y\u0131kar, ate\u015fte k\u00f6zledikleri kelle pa\u00e7alar\u0131 temizleyerek ertesi g\u00fcn i\u00e7in haz\u0131rl\u0131k yaparlard\u0131. Bu kadar i\u015fi yapmak kolay olmamakla birlikte kad\u0131nlar\u0131m\u0131z\u0131n \u00e7al\u0131\u015fkan olmas\u0131 sayesinde \u00f6\u011flen saatlerinde herkese yetecek kadar ekmek pi\u015firilmi\u015f, yemekler haz\u0131rlanm\u0131\u015f olurdu.<\/p>\n Haz\u0131rlanan yemeklerin misafirlere servisi biz erkeklere ait oldu\u011fundan7<\/sup>, kad\u0131nlar yemekleri tabaklara doldurarak bizlere verirlerdi. Tereya\u011f\u0131nda kavrulmu\u015f ci\u011fer, ha\u015flama etin yan\u0131 s\u0131ra tand\u0131rda pi\u015firilmi\u015f et ve (pi\u015firilen ekmekten sonra k\u00f6zlenmeye y\u00fcz tutmu\u015f ate\u015fte, tand\u0131r duvar\u0131na yap\u0131\u015ft\u0131r\u0131larak pi\u015firiliyor) bulgur pilav\u0131ndan (sade suyla ya\u011fs\u0131z olarak ha\u015flanan bulgur taba\u011fa konduktan sonra \u00fczerine eritilmi\u015f tereya\u011f\u0131 gezdiriliyor) olu\u015fan yemeklerin bulundu\u011fu yer sofras\u0131ndaki yerimizi al\u0131rd\u0131k.<\/p>\n Yemekten sonra tekrar oynanmaya ba\u015flan\u0131rd\u0131 ancak, misafirlerin yava\u015f yava\u015f ayr\u0131lmas\u0131 nedeniyle oyun guruplar\u0131 giderek azalmaya ba\u015flar, oyunlar art\u0131k eskisi kadar keyifli olmazd\u0131.<\/p>\n Ak\u015fam oldu\u011funda kutlamalar bitmi\u015f, ta ki bir ay sonra, bu kez bizlerin misafir olaca\u011f\u0131m\u0131z Guskit k\u00f6y\u00fcndeki Asdvadzadzin kilisesinin g\u00fcn\u00fcndeki kutlamalar ba\u015flayana kadar herkes g\u00fcnl\u00fck hayat\u0131na d\u00f6nm\u00fc\u015f olurdu.<\/p>\n _________________________________<\/p>\n 1- Ge\u00e7ti\u011fimiz y\u00fczy\u0131lda yay\u0131nlanan Ermenice kitaplarda da\u011f\u0131n ismi \u201cMaruta\u201d olarak ge\u00e7mekte. (Bense ismini b\u00fcy\u00fcklerimden duydu\u011fum \u201cMarattu\u201d \u015feklinde kullanmaktay\u0131m.)<\/em><\/p>\n Bulundu\u011fumuz da\u011f\u0131n ismiyle ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131n tam olarak bilmiyorum ancak yaz\u0131l\u0131 kaynaklarda ayr\u0131ca 4.y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131na do\u011fru yapt\u0131\u011f\u0131 mucizeler nedeniyle nam salm\u0131\u015f bir piskopos oldu\u011funu \u00f6\u011frenmekteyiz.<\/em><\/p>\n Silvan\u2019da S\u00fcryani baba ve Ermeni anneden do\u011fmu\u015f olan bu din adam\u0131n\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 mucizeler her yerde konu\u015fulur olmu\u015f. Bu mucizeleri duyan \u0130ran kral\u0131 hasta olan o\u011flunu iyile\u015ftirmesi i\u00e7in piskoposu saray\u0131na \u00e7a\u011f\u0131rm\u0131\u015f. Hasta \u00e7ocu\u011fu iyile\u015ftiren din adam\u0131 sayesinde o d\u00f6nemde b\u00f6lgede H\u0131ristiyanlara uygulanan bask\u0131lar\u0131n kalkt\u0131\u011f\u0131 belirtilmekte.<\/em><\/p>\n Bu bilgilerle da\u011f\u0131n ismi aras\u0131nda ne gibi bir ba\u011flant\u0131 var derseniz yapt\u0131\u011f\u0131 mucizelerle \u00fcn salm\u0131\u015f bu piskoposun ismi Maruta.<\/em><\/p>\n 2- Kiliselere genelde Meyrem Ana\u2019nan\u0131n, veya aziz ve azizelerin ismi verilmektedir. 2973 metre y\u00fcksekli\u011fi olan Marattu Da\u011f\u0131n\u0131n (Ayd\u0131nl\u0131k Tepesi) en \u00fcst noktas\u0131nda bulunan kilisenin ad\u0131 zaman i\u00e7erisinde da\u011f\u0131n ismiyle adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f. \u2018Sasuntsi Tavit\u2019 efsanesinde Surp Asdvadzadzin (Meryem Anaya ithaf edilen isimlerden biri) olarak ge\u00e7mekte. Bu isme sahip kiliselerin adak g\u00fcnleri a\u011fustos ayn\u0131n ortas\u0131na denk gelen Meryem Ana yortusunda kutlanmaktad\u0131r. Ancak Marattu\u2019da bulunun bu kilisenin adak g\u00fcn\u00fc Rumi takvime g\u00f6re Vartavar bayram\u0131nda kutlanmaktad\u0131r.<\/em><\/p>\n 3- Eskiden b\u00f6lgede konu\u015fulan dillerde Marattu da\u011f\u0131na\u00a0 \u201c\u00c7ift ba\u015fl\u0131 Marattu\u201d anlam\u0131na gelen K\u00fcrt\u00e7ede \u201cB\u0131vi cote Marattune\u201d Arap\u00e7ada \u201cCote Maratun\u201d Ermenicede ise \u201cCugtakh kluh Marattu\u201d denirmi\u015f. \u00c7ift ba\u015fl\u0131 olan bu da\u011f\u0131n di\u011ferine g\u00f6re daha al\u00e7akta kalan ba\u015f\u0131na \u015eehbazit denmekte.<\/em><\/p>\n Ta\u015fla\u015fm\u0131\u015f insanlar\u0131n hik\u00e2yelerinin halen anlat\u0131lmaya devam etti\u011fi b\u00f6lgede bu iki ba\u015fl\u0131 da\u011f\u0131n da k\u0131z ve erkek olmak \u00fczere iki karde\u015f oldu\u011funu dair \u00e7ok eskilere ait hik\u00e2ye anlat\u0131lmakta.<\/em><\/p>\n Ancak b\u00f6lgede halen ya\u015fayan mitolojik bir\u00e7ok \u00f6yk\u00fc ne yaz\u0131k ki yeni nesillere aktar\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in yava\u015f yava\u015f yok olmakta.)<\/em><\/p>\n Halk aras\u0131ndaki bir ba\u015fka inan\u0131\u015f ise Marattu da\u011f\u0131nda akreplerin zehrinin etkili olmad\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnde. Bu nedenle t\u00fcm evlerde akrep sokmas\u0131 ve k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerden korumas\u0131 i\u00e7in Marattu kilisesinin topra\u011f\u0131ndan bir par\u00e7a bulundurulmaktayd\u0131.<\/em><\/p>\n 4- \u015eehbazit da\u011f\u0131ndaki ziyare, k\u00fc\u00e7\u00fck bir mek\u00e2n izlenimini veren kal\u0131nt\u0131lardan olu\u015fuyor. Kutsal mek\u00e2n ya da ermi\u015flerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131na inand\u0131klar\u0131 yerler i\u00e7in kullan\u0131lan ziyaret tan\u0131m\u0131 ay\u0131r\u0131m yapmaks\u0131z\u0131n kiliseler i\u00e7in de kullan\u0131labilmekte.<\/em><\/p>\n 5- Vartavar bayram\u0131 Ermenilerin kutlam\u0131\u015f oldu\u011fu be\u015f b\u00fcy\u00fck bayramdan biri oldu\u011fundan bayram \u00f6ncesinde bir hafta (hayvansal hi\u00e7bir g\u0131dan\u0131n yenmedi\u011fi) oru\u00e7 tutulmaktad\u0131r.<\/em><\/p>\n 6- \u00d6zel g\u00fcnlerde erkekler beyaz pamuklu g\u00f6mlek ve beyaz y\u00fcnle dokunmu\u015f olan pantolon giyerlerdi. Kad\u0131nlar\u0131n k\u0131yafetleriyse uzun tunban\u0131n, (uzun don) \u00fczerine s\u0131ras\u0131yla b\u0131nk\u0131raz (Elbise alt\u0131na giyilen dize kadar uzunlu\u011fu olan i\u00e7 fistan.), \u015fabig (Erm. Elbise\u00a0yakadan g\u00f6\u011fse do\u011fru 15\u201320 santimlik k\u00fc\u00e7\u00fck d\u00fc\u011fmelerle iliklenmi\u015f bele kadar fazla bol olmayan, belden sonras\u0131 ise geni\u015f pilelerin bolca kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131\u00a0bu elbisenin farkl\u0131 bir \u00f6zelli\u011fi ise \u00f6nl\u00fck alt\u0131nda kalan \u00f6n k\u0131sm\u0131n\u0131n kuma\u015f u\u00e7lar\u0131 birle\u015ftirilmeyerek 15-20 santim geni\u015fli\u011finde a\u00e7\u0131k b\u0131rak\u0131lmas\u0131d\u0131r) ve kokmitzar\u00a0(Sason Erme.\u00d6nl\u00fck. Otuz cm geni\u015fli\u011fe sahip elbisenin a\u00e7\u0131k b\u0131rak\u0131lan k\u0131sm\u0131n \u00fczerine belden ba\u011flanan uzun \u00f6nl\u00fck)\u00a0giyerlerdi. Kad\u0131nlar\u0131n k\u0131yafetleri \u00e7ift has dedikleri pamuklu kuma\u015flardan haz\u0131rlan\u0131rd\u0131.<\/em><\/p>\n