{"id":11828,"date":"2012-02-02T04:28:29","date_gmt":"2012-02-02T09:28:29","guid":{"rendered":"http:\/\/akunq.net\/tr\/?p=11828"},"modified":"2012-02-02T04:28:29","modified_gmt":"2012-02-02T09:28:29","slug":"dersimde-6-gun","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=11828","title":{"rendered":"Dersim\u2019de 6 g\u00fcn"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

Mirakyan a\u015firetinden Dersimli bir Ermeniyle Diran Lokmag\u00f6zyan<\/em><\/p>\n

Ne ben, ne babam, hatta ne de b\u00fcy\u00fckbabam Van\u2019da do\u011fmam\u0131\u015f\u0131z. Dedemin dedesiymi\u015f Vanl\u0131 olan, fakat ben kendimi Vanl\u0131 olarak kabul ediyorum, t\u0131pk\u0131 babam\u0131n kendisini Vanl\u0131 olarak kabul etti\u011fi gibi. San\u0131r\u0131m bu Ermenilere \u00f6zg\u00fc bir durum. Toprakla olan ba\u011f. \u201cHerhangi\u201d bir toprakla de\u011fil, \u201c\u00f6ntoprakla\u201d. Bir ba\u015fka husus da, Bat\u0131 Ermenistan ve Do\u011fu Ermenistan\u2019\u0131n farkl\u0131 y\u00f6relerine kar\u015f\u0131 farkl\u0131 duygular hissetmem olmu\u015ftur. \u00dczerimde \u00f6zel bir \u00e7ekim g\u00fcc\u00fc yaratan yerlerden biri de Dersim\u2019dir. Bu olguyu irdelemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m, fakat mant\u0131kl\u0131 bir a\u00e7\u0131klama bulamad\u0131m. Van, anla\u015f\u0131labilir, k\u00f6kenim oradan, fakat neden Dersim veya Karaba\u011f? Cevab\u0131n\u0131 bulamad\u0131m, fakat olgu mevcut. Bu y\u00fczden de Dersim\u2019i ziyaret etme imk\u00e2n\u0131 do\u011fdu\u011funda \u00e7ok heyecanland\u0131m. Pek uygun bir zaman da de\u011fildi ve ikilemdeydim. En son g\u00fcn\u00fc gitmeye karar verdim ve \u015fimdi, bunun \u00e7ok yerinde bir karar oldu\u011funu kesinlikle s\u00f6yleyebilirim. Do\u011fru olan, f\u0131rsat\u0131 ka\u00e7\u0131rmamakt\u0131r.<\/p>\n

Sadece 3 g\u00fcn Dersim\u2019de kal\u0131p, geri kalan 7 g\u00fcn\u00fc Diyarbak\u0131r, Mu\u015f, Van ve Kars\u2019ta ge\u00e7irmeyi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorduk. Baz\u0131 sebeplerden dolay\u0131 Dersim\u2019de 6 g\u00fcn ge\u00e7irdik ve Dersim\u2019i daha iyi tan\u0131yabilmek i\u00e7in 16 veya 26 g\u00fcn\u00fcm\u00fcz olmad\u0131\u011f\u0131ndan dolay\u0131 hay\u0131flanan\u0131n sadece ben olmad\u0131\u011f\u0131ma eminim. T\u00fcrkiyeli olarak, bu \u00fclkeyle devaml\u0131 ba\u011flant\u0131 i\u00e7indeyim ve tabii ki, benim T\u00fcrkiye\u2019ye bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131m di\u011ferlerinden farkl\u0131yd\u0131. Ben T\u00fcrkiye\u2019nin hem do\u011fusunu hem de bat\u0131s\u0131n\u0131 biliyor, insanlar\u0131 tan\u0131yor, onlar\u0131 etnik ve dini \u00f6zelliklerine g\u00f6re ay\u0131rt edebiliyorum, insanlar\u0131n haletiruhiyesine ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcne vak\u0131f\u0131m vs. Hayatlar\u0131nda ilk defa T\u00fcrkiye\u2019yi ziyaret edenler i\u00e7in ise T\u00fcrkiye, bu yolculuk esnas\u0131nda g\u00f6rd\u00fcklerinden ibarettir.<\/p>\n

Dersim, son y\u0131llara kadar \u201ckapal\u0131 b\u00f6lge\u201d oldu\u011fundan dolay\u0131, bu b\u00f6lge ve orada ya\u015fayan insanlarla ilgili veriler son derece azd\u0131r. Dersim\u2019le ilgili \u201cen bilgililerden\u201d biri olmama ra\u011fmen \u015fa\u015f\u0131rm\u0131\u015ft\u0131m.<\/p>\n

Birincisi, bamba\u015fka bir T\u00fcrkiye buldum. Bu b\u00f6lge ve insanlar\u0131, \u00fclkenin di\u011fer b\u00f6lgelerinden farkl\u0131yd\u0131, \u00f6zellikle de k\u00fclt\u00fcrel alanda. K\u00fclt\u00fcr kelimesi burada dar anlamda kullan\u0131lmamaktad\u0131r. K\u00fclt\u00fcr olarak giyim-ku\u015fam, davran\u0131\u015f, kad\u0131n-erkek ili\u015fkilerinden bahsetmekteyim. Etnograflar i\u00e7in burada zengin, i\u015flenmemi\u015f ve Armenoloji\u2019yle yak\u0131n ili\u015fki i\u00e7inde olan bir alan var.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Dersim\u2019le ve burada ya\u015fayan \u201cZazalarla\u201d ilgili Osmanl\u0131n\u0131n erken d\u00f6nemlerinden itibaren veriler bulunmaktad\u0131r. Lakin bu veriler bilimsel olmaktan \u00e7ok uzakt\u0131r. Bunlar daha \u00e7ok, do\u011fu \u00fclkelerine sefere giden hangi Osmanl\u0131 sultan\u0131n\u0131n Dersim\u2019den ge\u00e7erken \u201celi de\u011fmi\u015fken\u201d ka\u00e7 Alevi-Zaza katletti\u011fiyle ilgili kay\u0131tlard\u0131r. Yanl\u0131\u015fl\u0131kla (bilin\u00e7li olarak da) \u201cZaza K\u00fcrtler\u201d olarak an\u0131lan Zazalar, genelde, ormanlarla kapl\u0131 Dersim da\u011flar\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015flard\u0131r. Zazalar, Alevi dinine ait olmu\u015f ve y\u00fczy\u0131llar boyu bask\u0131 alt\u0131nda olmalar\u0131ndan dolay\u0131 kendilerini, \u015eii mezhebinin bir koluna ait olan M\u00fcsl\u00fcmanlar olarak takdim etmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Zazalar\u0131n ezici \u00e7o\u011funlu\u011fu Alevi olmas\u0131na ra\u011fmen, Dersim\u2019in d\u0131\u015f\u0131nda ya\u015fayan S\u00fcnni Zazalar da vard\u0131r. Di\u011fer taraftan, K\u00fcrt ve T\u00fcrk Aleviler de mevcuttur. Alevilik ve Bekta\u015fi-Alevi inan\u0131\u015f\u0131 hakk\u0131nda daha uzun konu\u015fmak m\u00fcmk\u00fcn olmas\u0131na ra\u011fmen, burada sadece Alevili\u011fin \u00f6zg\u00fcn bir din olup, bir M\u00fcsl\u00fcman mezhebi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulamakla yetinmek istiyoruz. G\u00fcne\u015fe tap\u0131nma \u00fczerine kurulu olan Alevi inan\u0131\u015f\u0131, zamanla baz\u0131 H\u0131ristiyanl\u0131k unsurlar\u0131n\u0131 da i\u00e7inde eritmi\u015ftir. Aleviler camiye gitmemekte ve Alevi kad\u0131nlar \u00f6rt\u00fcnmemektedir. Bu son nokta da, bu b\u00f6lgenin, T\u00fcrkiye\u2019nin di\u011fer b\u00f6lgelerinden ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131 en belirgin \u00f6zelli\u011fini g\u00f6stermektedir. Dersimli Zazalar, fiziki yap\u0131lar\u0131ndan dolay\u0131 da, \u00f6zellikle Diyarbak\u0131r, Mu\u015f, Van ve Kars gibi kom\u015fu b\u00f6lgelerde ya\u015fayan K\u00fcrtlerden ayr\u0131lmaktad\u0131r. Bu b\u00f6lgeyi, T\u00fcrkiye\u2019nin di\u011fer b\u00f6lgelerinden ay\u0131ran bir ba\u015fka \u00f6zellik ise, Ermeni olman\u0131n burada sadece bir gurur vesilesi olmas\u0131d\u0131r. Bir \u00f6rnek verelim, sondan bir \u00f6nceki g\u00fcn, ak\u015fam\u00fczeri Ovac\u0131k\u2019a vard\u0131k. Ermenistan\u2019dan bizimle gelmi\u015f olan \u201cMaratuk\u201d dans grubu da ba\u015fka gruplarla birlikte sahneye \u00e7\u0131kacakt\u0131, fakat ertesi g\u00fcn\u00fc kapan\u0131\u015f konseri oldu\u011fundan dolay\u0131 \u201cMaratuk\u201d g\u00fcc\u00fcn\u00fc kapan\u0131\u015f konseri i\u00e7in saklamaya karar vermi\u015fti. Ermeni ekibinin olmamas\u0131, seyircileri son derece m\u00fcteessir etti. \u00d6zellikle bir k\u0131z b\u00fcy\u00fck hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na u\u011fram\u0131\u015ft\u0131. Su\u00e7u o g\u00fcnlerde ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f olan ve Afrika \u00e7\u00f6llerinden gelen k\u0131rm\u0131z\u0131 toz bulutuna dahi y\u00fckleyip, bin bir \u00e7e\u015fit arg\u00fcmanla grubun neden gelmedi\u011fini a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorduk. Lakin k\u0131z\u0131 ikna etmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi, devaml\u0131 olarak \u201cBiz Ermenileri \u00e7ok sevdik, kom\u015fu k\u00f6ylerden s\u0131rf Ermenilerin oyunlar\u0131n\u0131 seyretmek i\u00e7in geldik, Ermeniler yoksa, biz de hemen \u015fimdi kalkar gideriz\u201d,- diye tekrarlamaktayd\u0131. Benzer bir \u201cErmeni yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131n\u201d d\u0131\u015favurumu, beni ailesinde Ermeni olup olmad\u0131\u011f\u0131 sorusunu y\u00f6neltmeye sevk etti. Cevab\u0131 beni \u015fok etti ve o k\u0131z\u0131n i\u00e7en s\u00f6zlerini bug\u00fcne kadar hayretle hat\u0131rlamaktay\u0131m. \u201cBilmiyorum, fakat ke\u015fke \u00f6yle olsa\u201d!<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019nin hi\u00e7bir yerinde benzer bir \u015fey duyamazs\u0131n\u0131z. \u00dcstelik, \u201cErmeni atalar bulma \u00fcmidiyle\u201d k\u00f6klerini ara\u015ft\u0131raca\u011f\u0131n\u0131 da ekledi. Biz ise Ermeniler bulduk, hem de \u00f6yle bir bollukta ki, \u015fayet ben g\u00f6rmeden \u00f6nce biri t\u00fcm bunlar\u0131 bana anlatm\u0131\u015f olsayd\u0131 abartma olarak kabul ederdim. Her taraftan Ermeni \u201cf\u0131\u015fk\u0131rmakta\u201d veya Ermeniler hakk\u0131nda anlat\u0131lanlar\u0131 duymaktayd\u0131k. K\u00f6y olsun, orman olsun, ba\u011f olsun, hemen hi\u00e7bir yer yoktu ki Dersimliler, oran\u0131n Ermenilerin oldu\u011funu, Ermenilerin in\u015fa etmi\u015f oldu\u011funu veya Ermenilerin dikmi\u015f oldu\u011funu s\u00f6ylemesin. Hemen t\u00fcm a\u011fa\u00e7lar (meyve a\u011fa\u00e7lar\u0131) bize \u201cErmenilerin dikti\u011fi a\u011fa\u00e7\u201d olarak g\u00f6steriliyor, a\u011fa\u00e7lar\u0131n gen\u00e7 oldu\u011fu durumda da bunlar \u201cErmeni k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn devam\u0131\u201d olarak sunuluyordu. T\u00fcm bunlar bizim i\u00e7in son derece h\u00fcz\u00fcnl\u00fcyd\u00fc. Vefas\u0131z olmayan insanlar\u0131 g\u00f6rmek sevin\u00e7li bir h\u00fcz\u00fcn bah\u015fetmekteydi. Dahas\u0131, Ermeni olmak, boynunda ha\u00e7 as\u0131l\u0131 olara sokaklarda gezmek bir onurdu burada. Ermeni oldu\u011fumuzu duyunca, insanlar b\u00fcy\u00fck bir ilgi ve sevgiyle yakla\u015f\u0131yorlard\u0131. \u201cY\u00fczy\u0131llarca karde\u015f gibi ya\u015fad\u0131k\u201d deyimi T\u00fcrkiye\u2019de son y\u0131llarda bir slogana d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f gibi, lakin bu slogan\u0131 hemen bir \u201cfakat\u201d takip edip, yabanc\u0131 devletlerin kand\u0131rmas\u0131 ve Ermenilerin ihanetiyle ilgili az veya \u00e7ok su\u00e7lamal\u0131 tonlamalarla \u201cresmi tarih\u201d kal\u0131plar\u0131 sunulmaktad\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019de art\u0131k slogana d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f olan bu s\u00f6zler, burada ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc \u00e7\u0131nlamakta, \u00f6ncelikle, b\u00fcy\u00fck bir samimiyetle karde\u015flikten s\u00f6z edilmekte ve Ermenilerin ihaneti yerine, Ermenileri nas\u0131l kurtard\u0131klar\u0131na dair hik\u00e2yelerle son bulmaktayd\u0131. Biz ise bunun ger\u00e7ekli\u011fini iyi bilmekteyiz. Ermeni k\u00f6kenlerinden bahsedenler \u00e7oktu, hatta kendilerinin safkan Zaza oldu\u011funu, yani Ermeni k\u00f6klere sahip olmad\u0131klar\u0131n\u0131 belirtenler hayli azd\u0131 diyebiliriz.<\/p>\n

Maalesef, \u00e7ok az say\u0131da saf Ermeni bulduk. On y\u0131llar boyunca Ermeniler sadece dillerini kaybedip Zazaca, Kurman\u00e7ice ve T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fmakla kalmay\u0131p, dinlerini de kaybedip Alevili\u011fi kabul ederek Zazalarla evlenip kar\u0131\u015fm\u0131\u015flar. Sebebi ise b\u00fcy\u00fck bir ihtimalle evlenmek amac\u0131yla kendi aralar\u0131nda e\u015f bulamamakt\u0131. Alevilerin genellikle, Zaza Alevilerin ise \u00f6zellikle Ermenilerle akraba gibi olmalar\u0131 ve onlara kar\u015f\u0131 sevgi ve sayg\u0131 duymu\u015f olduklar\u0131n\u0131 da g\u00f6z ard\u0131 etmemek gerekir. Bunu biz de 6 g\u00fcn boyunca hissettik.<\/p>\n

Kendimizi karde\u015f ve k\u0131z karde\u015f \u00e7evresinde hissediyorduk. Ge\u00e7mi\u015fte Alevi pirleri ve Ermeni rahipler birlikte ayin d\u00fczenliyor, Ermeniler ve Aleviler birlikte ayn\u0131 kutsal mek\u00e2nlar\u0131 ziyaret edip, birlikte dua ediyorlard\u0131. Bu konuyla ilgili \u00e7ok say\u0131da an\u0131 vard\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz T\u00fcrkiye\u2019sinde art\u0131k \u00e7ok say\u0131da insan ailesindeki Ermenilerden bahsetmektedir. Bunlar ise ezici bir \u00e7o\u011funlukla \u201cErmeni ninelerdir\u201d. Biz Ermeniler, \u201ckurtar\u0131lm\u0131\u015f\u201d Ermeni ninelerin hik\u00e2yelerini iyi biliriz. Dersim\u2019de ise durum farkl\u0131. Burada, \u201cErmeni nineler\u201d yerine komple aileler var ve burada \u015fu s\u00f6zleri duymak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr \u201cBaba taraf\u0131m saf Ermeni, anne taraf\u0131m ise yar\u0131 Ermeni\u201d.<\/p>\n

<\/a>\"\"<\/a><\/p>\n

Mihran P\u0131rgi\u00e7 G\u00fcltekin<\/strong><\/p>\n

Dersimliler aras\u0131nda Mihran P\u0131rgi\u00e7 G\u00fcltekin ad\u0131nda, sonsuz bir enerjiyle donat\u0131lm\u0131\u015f olup, faal volkana benzeyen bir fenomen var. Mihran Zazala\u015fm\u0131\u015f-Alevile\u015fmi\u015f olup, k\u00f6klerine geri d\u00f6nmeye karar vererek ismini ve dini de\u011fi\u015ftirmi\u015f Ermenilerdendir. Mihran, \u201cDersim Ermenileri Derne\u011fini\u201d kurar ve neredeyse tek ba\u015f\u0131na t\u00fcm derne\u011fin faaliyetini \u00fcstlenir. Kertenkele gibi, bir var-bir yok. Sabah Paris\u2019tedir, ak\u015fam K\u00f6ln\u2019de, ertesi g\u00fcn Yerevan\u2019da, bir de bakm\u0131\u015fs\u0131n Dersim\u2019e ula\u015fm\u0131\u015f. Dersim\u2019deki \u201cMunzur Tabiat ve K\u00fclt\u00fcr Festivaline\u201d kat\u0131l\u0131m\u0131m\u0131z\u0131 o organize etmi\u015fti. \u015e\u00fcphesiz, Dersim ziyareti her bir Ermeni\u2019nin y\u00fcre\u011finden bir co\u015fku uyand\u0131racakt\u0131, fakat Mihran\u2019\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncesi Ermenistanl\u0131 Ermenilerin co\u015fkusu de\u011fildi. Ermenilerin Dersim ziyaretinin, ilk ba\u015fta Dersim Ermenilerinde yarataca\u011f\u0131 co\u015fkuyu, yakla\u015f\u0131k 100 y\u0131l d\u0131\u015f d\u00fcnyadan kesilmi\u015f, ana dillerini unutmu\u015f, dinlerini de\u011fi\u015ftirmi\u015f, kayg\u0131lar i\u00e7inde, asimilasyon bata\u011f\u0131na g\u00f6m\u00fclm\u00fc\u015f Dersimli Ermenileri d\u00fc\u015f\u00fcnmekteydi. Bu insanlar Ermeni k\u00f6kenlerinin bilincini kaybetmemekle birlikte, yeni kimlikleri ve dinlerini sanki kabullenmi\u015f durumdalar. Mihran, bu insanlar\u0131n y\u00fcre\u011finde Ermeni olma bilincini tekrar uyand\u0131rabilmek i\u00e7in \u00e7aba sarf etmektedir. Lakin bu, insanlar\u0131n kendilerini Alevi olarak dahi ifade etmekten ka\u00e7\u0131nd\u0131klar\u0131, \u00e7ok say\u0131da Alevinin, kimli\u011fini de\u015fifre etmemek i\u00e7in camiye gitti\u011fi T\u00fcrkiye \u015fartlar\u0131nda devasa bir u\u011fra\u015ft\u0131r. Ermeniler de de\u015fifre olmak istememektedir ve kendilerini \u201cDersim Ermenileri Derne\u011fine\u201d \u00fcye olmaya, toplant\u0131lara gelmeye, Ermeni olarak ya\u015famaya ve Ermeni kimliklerini \u00e7evrelerinden saklamamaya ikna etmek b\u00fcy\u00fck \u00e7aba gerektirmektedir. Mihran, \u00e7ok say\u0131da Ermeni\u2019nin ve dans grubunun ziyaretinin, Dersim da\u011flar\u0131nda Ermenicenin, Ermeni m\u00fczi\u011fi ve dans\u0131n\u0131n yank\u0131lanmas\u0131n\u0131n, Dersimli Ermeniler aras\u0131nda co\u015fku yarat\u0131p damarlar\u0131ndaki Ermeni kan\u0131n\u0131 harekete ge\u00e7irece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmekteydi. Munzur Nehri\u2019nin kaynaklar\u0131n\u0131n bulundu\u011fu \u201cG\u00f6zeler\u201dden d\u00f6nerken, Mihran\u2019\u0131n omuzlar\u0131na ald\u0131\u011f\u0131 i\u015fin ne kadar zor oldu\u011funa bir kere daha \u015fahit olduk. Mihran bizi, kimliklerini saklamay\u0131p Mihran\u2019\u0131n kurmu\u015f oldu\u011fu derne\u011fe de \u00fcye olan Ermenilerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Ye\u015filyaz\u0131 K\u00f6y\u00fc\u2019ne g\u00f6t\u00fcrmeye s\u00f6z vermi\u015fti. Otob\u00fcs\u00fcn yan\u0131nda toplan\u0131rken, ya\u015fl\u0131ca bir kad\u0131n sorgu-sualsiz otob\u00fcs\u00fcm\u00fcze bindi.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Mihran, bu otob\u00fcs\u00fcn k\u00f6yler aras\u0131nda ula\u015f\u0131m\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftiren otob\u00fcslerden olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamaya gitti ve biraz konu\u015ftuktan sonra g\u00fclmekten k\u0131r\u0131larak yan\u0131m\u0131za d\u00f6nd\u00fc. Bu kad\u0131n\u0131n, tam da bizim ziyaret etmek istedi\u011fimiz ki\u015filere gitti\u011fi ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. Yolda giderken, teyzeyle sohbet etmeye ba\u015flad\u0131k. Kendilerini a\u00e7\u0131k\u00e7a Ermeni olarak tan\u0131mlayan bir ailenin \u00fcyesi olarak, Ermeni oldu\u011funu kesinlikle ink\u00e2r ediyor ve kendisini \u201cAlevi-M\u00fcsl\u00fcman\u201d olarak tan\u0131ml\u0131yordu. K\u00f6yde, teyzenin \u00f6z o\u011flu olan 30 ya\u015flar\u0131nda bir gen\u00e7, kendisini a\u00e7\u0131k\u00e7a Ermeni olarak takdim edip, annesinin de Ermeni oldu\u011funu, fakat bunu gizledi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyordu. T\u00fcm \u00e7abalar\u0131m\u0131z bo\u015funayd\u0131, \u201cAlevi-M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131ndan\u201d taviz vermedi. Sadece, aram\u0131zdakilerden biri ha\u00e7 \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131nda, bir anl\u0131\u011f\u0131na g\u00f6zl\u00fcklerini \u00e7\u0131kartarak, belli etmeden ya\u015fl\u0131 g\u00f6zlerini sildi. Bu teyzenin 10-12 ya\u015flar\u0131ndaki torunu ise kendisini ne Ermeni, ne K\u00fcrt, ne de Zaza, do\u011frudan T\u00fcrk olarak kabul etmekteydi. Tam gitmeye haz\u0131rlan\u0131yorduk ki, bu teyzenin bir ba\u015fka akrabas\u0131 geldi ve geceyi kendilerinde ge\u00e7irmemiz i\u00e7in rica etti. Ne kadar \u015fey vard\u0131 konu\u015facak, \u00f6\u011frenecek, fakat maalesef gitmemiz gerekiyordu. Y\u0131llarca uzak kalm\u0131\u015f akrabalar gibi bize sar\u0131ld\u0131. Ger\u00e7ekten de \u00f6yle de\u011fil mi? Hem insanlara, hem de topra\u011fa y\u00f6nelik bu akrabal\u0131k hissi yolculu\u011fumuzun sonuna kadar bizi b\u0131rakmad\u0131.<\/p>\n

Hozat\u2019tan ge\u00e7iyorduk. T\u00fcrkiyeli bir Ermeni olarak yabanc\u0131 ortamlarda insanlarla ili\u015fkiye girmekten genellikle ka\u00e7\u0131n\u0131r\u0131m. Bu, T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fayan t\u00fcm Ermenilere has bir nevi savunma i\u00e7g\u00fcd\u00fcs\u00fcd\u00fcr ve bu yakla\u015f\u0131m\u0131n radikal d\u0131\u015favurumunu o ya\u015fl\u0131 kad\u0131n\u0131n \u00f6rne\u011finde g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fck. Ermenistanl\u0131lar ise, benzer bir \u201csavunma\u201d i\u00e7g\u00fcd\u00fcs\u00fcnden yoksun olduklar\u0131ndan dolay\u0131 herkesle samimi sohbetlere girip, Ermeni olduklar\u0131n\u0131 ve Ermenistan\u2019dan geldiklerini a\u00e7\u0131kl\u0131yor, milli konular hakk\u0131nda \u00e7ekinmeden konu\u015fuyor, bir an bile kar\u015f\u0131lar\u0131ndakinin kim oldu\u011fu hakk\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorlard\u0131. Yukar\u0131da belirtti\u011fim gibi, Dersim, sanki T\u00fcrkiye de\u011fildi ve benim \u201celde edilmi\u015f\u201d temkinli\u011fimin tamamen manas\u0131z, Ermenistanl\u0131lar\u0131n \u201ctemkinsizli\u011finin\u201d ise yerinde oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. \u00c7ay bah\u00e7esinde oturan bir grup gen\u00e7, Ermeni oldu\u011fumuzu duyduklar\u0131nda hemen aralar\u0131ndan bir k\u0131z\u0131 Ermeni olarak g\u00f6sterdiler. Ger\u00e7ekten de Ermeni oldu\u011fu, hem de kar\u0131\u015fmam\u0131\u015f bir Ermeni oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Mersin \u00dcniversitesi\u2019nde okuyordu ve tatilini ge\u00e7irmek \u00fczere Munzur festivaline gelmi\u015fti. Bu festival ger\u00e7ekten de, d\u00fcnyaya yay\u0131lm\u0131\u015f, say\u0131lar\u0131 hi\u00e7 de az olmayan Dersimlilerin burada toplanmalar\u0131 i\u00e7in bir f\u0131rsat te\u015fkil etmekteydi.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\u201cErmeni Sorunu\u201d 1915 y\u0131l\u0131nda son derece karakteristik bir \u015fekilde \u00e7\u00f6z\u00fcme ula\u015ft\u0131\u011f\u0131nda, on binlerce Ermeni, Dersim\u2019in ormanlarla kapl\u0131 da\u011flar\u0131na s\u0131\u011f\u0131nd\u0131. Dersimli Zazalar, takibata u\u011frayanlara sadece s\u0131\u011f\u0131nma vermekle kalmay\u0131p, bir\u00e7ok kez devletin tacizlerine kar\u015f\u0131 da korudular. Osmanl\u0131, Dersimlinin h\u00fcrriyetperver ruhuna tahamm\u00fcl etmeyip d\u00fczenli aral\u0131klarla onlara kar\u015f\u0131 katliamlar ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015f oldu\u011fu gibi, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yeni elde etmi\u015f olan T\u00fcrkiye devleti de bu durumu hazmetmedi. \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n bir devam\u0131 niteli\u011findeki Kemalist h\u00fck\u00fcmet, \u201cbasit\u201d katliamlarla yetinmeyip, nihai bir darbe planlayarak, bu \u201c\u00e7\u0131ban\u0131\u201d bir operasyonla temizlemeye karar verdi. T\u0131pk\u0131 1915\u2019te yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi. 1938 y\u0131l\u0131nda t\u00fcm Dersim b\u00f6lgesi \u00e7embere al\u0131nd\u0131. Ya\u015f ve cinsiyet fark\u0131 g\u00f6zetilmeksizin herkes katledildi. \u0130nsanlar\u0131 kur\u015funa diziyor, k\u0131l\u0131\u015ftan ge\u00e7iriyor, diri-diri yak\u0131yor ve kayalardan a\u015fa\u011f\u0131 at\u0131yorlard\u0131. Dersimde, Soyk\u0131r\u0131m y\u0131llar\u0131nda binlerce Ermeni\u2019nin a\u015fa\u011f\u0131 at\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yerler g\u00f6sterilmekte, bu kayalar, halk taraf\u0131ndan \u201cErmeni kayalar\u0131\u201d olarak an\u0131lmaktad\u0131r. Ba\u015fka yerlerde ise, 1938 y\u0131l\u0131nda Zazalar\u0131n a\u015fa\u011f\u0131 at\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yerler g\u00f6sterilmektedir. Ayn\u0131 el yaz\u0131s\u0131, ayn\u0131 al\u0131nyaz\u0131s\u0131. 1938 katliamlar\u0131n\u0131n bir nedeni de, Zazalar\u0131n, Ermenileri korumaya c\u00fcret etmesiydi. Zazalar bunun i\u00e7in y\u00fcksek bir bedel \u00f6dedi. Halk\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 katledildikten sonra, kalanlar T\u00fcrkiye\u2019nin bat\u0131 b\u00f6lgelerine s\u00fcrg\u00fcn edilerek, S\u00fcnni T\u00fcrkler aras\u0131na da\u011f\u0131t\u0131ld\u0131. Binlerce Zaza-Alevi \u00e7ocuk, S\u00fcnni-T\u00fcrk ailelere teslim edildi. Dersim katliam\u0131n\u0131n, b\u00fcy\u00fck oranda ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi bir amac\u0131 daha vard\u0131. Bu da, oraya s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015f olan binlerce Ermeni\u2019yi yok etmekti. 60\u2019l\u0131 y\u0131llarda af ilan edilip, s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderilmi\u015f olanlara geri d\u00f6n\u00fc\u015f izni verildi\u011finde insanlar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 geri d\u00f6nd\u00fc ve bug\u00fcn, s\u00fcrg\u00fcne gidip de tekrar geri d\u00f6nm\u00fc\u015f ailenin ferdi olmayan bir Dersimli bulmak hayli zordur. Lakin Dersimlilerin gailesi bu kadarla sona ermedi. S\u00fcregelen bask\u0131lar yeni isyanlara sebebiyet verdi ve bunlar da yeni takibatlar getirdi. T\u00fcm bunlar\u0131n sonucunda, \u00e7ok say\u0131da Dersimli \u0130stanbul ve Avrupa\u2019ya g\u00f6\u00e7 etmi\u015f oldu\u011fundan dolay\u0131, Ermenistanl\u0131 ailelerde oldu\u011fu gibi, burada da her bir aileden bir veya birka\u00e7 ki\u015fi gurbette ya\u015fay\u0131p geri kalanlara bakmaktad\u0131r.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Bu arada, gurbetten d\u00f6nenler de yok de\u011fil. Mihran, bizi Dereova\u2019ya, harikulade bir yere g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. 50-100 metre y\u00fckseklikteki kayalar boyunca sular akmakta, a\u015fa\u011f\u0131da toplan\u0131p nehre dolmaktad\u0131r. A\u015fa\u011f\u0131da, bir a\u00e7\u0131k hava restoran\u0131 kurulmu\u015f. Burada Mihran bizi kalabal\u0131k bir aileyle tan\u0131\u015ft\u0131rd\u0131. Ge\u00e7lerin baz\u0131lar\u0131 \u0130stanbul\u2019da, baz\u0131lar\u0131 ise Almanya\u2019da ya\u015f\u0131yordu, ailenin reisi ise Almanya\u2019dan d\u00f6nerek topraklar\u0131na sahip \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. Tabii ki elinde kalan\u0131na\u2026 \u201cNerde bu g\u00e2vurlar\u201d diyerek yakla\u015ft\u0131 bize. T\u00fcrkiye\u2019de y\u0131llar boyunca duymu\u015f oldu\u011fum bu terim ilk defa olarak beni incitmedi.<\/p>\n

Kanda ger\u00e7ekten de bir \u201c\u00e7ekme\u201d \u00f6zelli\u011fi olmal\u0131. T\u00fcm aileyle oturup \u201cher konuda\u201d sohbet etmeye ba\u015flad\u0131k. Onlar anlatt\u0131k\u00e7a daha fazla sorular h\u00e2s\u0131l oluyordu. S\u00f6z d\u00f6n\u00fcp dola\u015f\u0131p, benim \u00e7evirdi\u011fim ve 1-2 ay \u00f6nce yay\u0131nlanan bir kitaba geldi. Kitab\u0131n konusu, Pertek\u2019ten can\u0131n\u0131 zor kurtar\u0131p Dersim\u2019e s\u0131\u011f\u0131nan bir \u00e7ocu\u011fun an\u0131lar\u0131yd\u0131. Aniden, ailenin \u0130stanbul\u2019da ya\u015fayan fertlerinden biri, \u00e7antas\u0131ndan, \u0130stanbul\u2019dan yan\u0131nda getirdi\u011fi s\u00f6z konusu kitab\u0131 \u00e7\u0131kard\u0131. Hepimiz \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131ktan donup kalm\u0131\u015ft\u0131k, fakat en b\u00fcy\u00fck heyecan\u0131 ben ve o k\u0131z ya\u015fad\u0131k. Dersim da\u011flar\u0131nda, biri \u00e7antas\u0131ndan \u00e7evirmi\u015f oldu\u011fun kitab\u0131 \u00e7\u0131kars\u0131n veya okudu\u011fun kitab\u0131n \u00e7evirmenine Dersim da\u011flar\u0131nda rastlayas\u0131n… Maalesef, topraklar\u0131na sahip \u00e7\u0131kmak i\u00e7in Almanya\u2019y\u0131 terk etmi\u015f olan ki\u015finin k\u00f6y\u00fcn\u00fc ziyaret edip, bah\u00e7esini g\u00f6remedik. Dersim i\u00e7in zaman gerekiyor, \u00e7ok zaman. G\u00f6recek, duyacak, hazmedecek, \u00f6ncelikle de t\u00fcm bunlar\u0131 \u015fahsi dima\u011f\u0131nda d\u00fczenleyecek onca \u015fey, onca veri var, heyecanlar o denli \u00e7e\u015fitli ki\u2026<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Kahvalt\u0131 yapaca\u011f\u0131m\u0131z Kestun K\u00f6y\u00fc\u2019ne gitti\u011fimizde, bizi davul-zurnayla kar\u015f\u0131lad\u0131lar. Oran\u0131n yerlileri ve di\u011fer k\u00f6ylerden gelenler, uzun b\u0131y\u0131kl\u0131 ve 80 ya\u015flar\u0131nda birinin ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda halaya ba\u015flad\u0131. \u201cMaratuk\u2019un\u201d gen\u00e7leri de topland\u0131 ve bu sefer Ermeni \u201cKo\u00e7arisi\u201d \u00e7\u0131nlad\u0131. Y\u00f6re halk\u0131n\u0131n oyunu sona erdi ve i\u00e7lerinde b\u0131y\u0131kl\u0131 barba\u015f\u0131n\u0131n da oldu\u011fu baz\u0131lar\u0131, Ermenilerin \u00e7emberine girdi. Sa\u011fdan-soldan, o amcan\u0131n Ermeni oldu\u011fu, fakat hi\u00e7bir zaman bunu kabullenmedi\u011fi konusunda haber verdiler. Lakin oyunun sonunda, kendisinin de Ermeni oldu\u011funu gizlice gen\u00e7lere iletti\u011fini \u00f6\u011frendik.<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019de Ermeni olmak, pasta yemek de\u011fildir. Ermenistan\u2019\u0131 ziyaret eden T\u00fcrkiyeli Ermenileri, Ermenice konu\u015famad\u0131klar\u0131ndan dolay\u0131 su\u00e7layanlar bunu hi\u00e7bir zaman anlayamazlar, tabii, bu konuda Ermenistanl\u0131lar\u0131n sesi s\u0131cak yerden gelmektedir.<\/p>\n

Her yerde, k\u00f6y\u00fcn, a\u011fac\u0131n, ba\u011f\u0131n \u201cErmenilere\u201d ait oldu\u011funu anlatt\u0131klar\u0131 gibi, Ermenilerin art\u0131k bu b\u00f6lgede ya\u015famad\u0131klar\u0131na dair de \u00fcz\u00fcnt\u00fc duyulmaktayd\u0131. Dersimlilere g\u00f6re, Ermeniler burada olsa, hayat daha iyi olacakt\u0131. \u00c7o\u011fu kez do\u011frudan \u201cburas\u0131 sizin topraklar\u0131n\u0131z\u201d diyorlar ve ekliyorlard\u0131 \u201cgelin, topraklar\u0131n\u0131za sahip \u00e7\u0131k\u0131n\u201d. \u015eahane ve g\u00f6rkemli bir kilisenin kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz Ergen K\u00f6y\u00fc\u2019nde, buran\u0131n bir Ermeni k\u00f6y\u00fc oldu\u011funu ve Ermenilerin zaman\u0131nda 140 haneye sahip oldu\u011funu anlatt\u0131lar. Bug\u00fcn ise sadece 12 ev vard\u0131. K\u00f6y\u00fcn sakinlerinden biri, Ermenilerin, suyu \u201chagah\u201d olarak an\u0131lan k\u00fcnklerle da\u011flardan getirmi\u015f olduklar\u0131n\u0131 anlat\u0131p, bunun Ermenicede ne manaya geldi\u011fini sordu. Ancak evde, notlar\u0131m\u0131 g\u00f6zden ge\u00e7irirken, bu kelimenin \u201chagag\u201d (bo\u011faz, g\u0131rtlak) oldu\u011funu ke\u015ffettim. Hozat\u2019\u0131n bu\u011fday\u0131n\u0131n, zaman\u0131nda Ergan ve \u00e7evredeki 47 k\u00f6yden gitti\u011fini anlatt\u0131lar, bug\u00fcn ise\u2026 \u201cErmenilerin\u201d \u00fcz\u00fcm ba\u011flar\u0131 kurumu\u015f, sadece ceviz a\u011fa\u00e7lar\u0131 kalm\u0131\u015f, tabii ki onlar da \u201cErmenilerin\u201d. Lakin hi\u00e7bir \u015feyi satamad\u0131klar\u0131ndan dolay\u0131, hi\u00e7bir \u015fey de yeti\u015ftirmiyorlar. \u015eimdi, hazine bulmak \u00fcmidiyle mezar soymakla me\u015fguller. Bu i\u015fi o denli ilerletmi\u015fleri ki, art\u0131k kendi mezarlar\u0131n\u0131 dahi soymaya ba\u015flam\u0131\u015flar. Almanya\u2019dan izne gelmi\u015f olan k\u00f6y\u00fcn eski sakinlerinden biri, alt\u0131n di\u015flerini s\u00f6kmek i\u00e7in kendi ninesinin mezar\u0131n\u0131n dahi a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011fundan \u015fik\u00e2yet etmekteydi. Ya\u015fl\u0131lar, son Ermeni ailelerin \u00e7ocuklar\u0131yla b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015f olduklar\u0131n\u0131 anlat\u0131yorlard\u0131 ve ya\u015fl\u0131ca bir teyze Ermenice bir \u015fiir okuyarak, bu \u015fiirin manas\u0131n\u0131 (bunca y\u0131l sonra) bizden \u00f6\u011frenmek istiyordu.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\u00c7evredeki, at fig\u00fcrl\u00fc mezar ta\u015flar\u0131yla dolu mezarl\u0131klar da, Ergan\u2019\u0131n bir zamanlardaki n\u00fcfus yo\u011funlu\u011funun i\u015faretiydi.<\/p>\n

Belirtti\u011fimiz gibi Dersim, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti tarihi boyunca kapal\u0131 b\u00f6lge olmu\u015ftur. Bunun sebebi, Dersimlilerin isyank\u00e2r, ba\u015f e\u011fmeyen tabiatlar\u0131yla ilintilidir. Ger\u00e7ekten de Dersimli, \u00e7a\u011flar boyu devlete ba\u015fkald\u0131rm\u0131\u015f, Osmanl\u0131 d\u00f6neminde vergi verip askere gitmeyi reddetmi\u015f, kendilerine telkin edildi\u011fi gibi Ermenileri \u00f6ld\u00fcrece\u011fine, onlar\u0131 kurtarm\u0131\u015ft\u0131r. Dersim, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de K\u00fcrt kurtulu\u015f m\u00fccadelesinin bir halkas\u0131d\u0131r. Dersimli, her zaman oldu\u011fu gibi bug\u00fcn de kaderini, di\u011ferlerinin kaderiyle birle\u015ftirmekte, derdini di\u011ferlerinin derdiyle \u201ckayna\u015ft\u0131rmaktad\u0131r\u201d. Dersim, yeniden adaletsizli\u011fe kar\u015f\u0131 verilen m\u00fccadelenin bayraktar\u0131d\u0131r, fakat bu genel m\u00fccadelede kendine \u00f6zg\u00fcn yerini korumaktad\u0131r.<\/p>\n

T\u00fcrkiye \u015fartlar\u0131na vak\u0131f oldu\u011fumdan dolay\u0131, devletin g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7lerinin bu b\u00f6lgedeki \u201cvars\u0131zl\u0131\u011f\u0131\u201d beni hayrete d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc. Daha Dersim b\u00f6lgesine girerken askeri noktadan ge\u00e7ecektik. Lakin genel al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n tersine, bizimle ilgilenmediler. Hayret, fakat Dersim\u2019e giri\u015f serbestti. \u015eehre girerken tekrar bir askeri kontrol noktas\u0131ndan ge\u00e7ecektik ve burada sadece kim oldu\u011fumuzu ve nereye gitti\u011fimizi sordular. Kalan g\u00fcnlerde de, iki k\u00f6y aras\u0131nda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz k\u00fc\u00e7\u00fck bir konvoy haricinde, hi\u00e7bir asker veya polis g\u00f6z\u00fckmedi. Silahl\u0131 kuvvetler tamamen g\u00f6r\u00fcnmez olmu\u015flard\u0131. Dersim\u2019de g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir \u015feyler mi de\u011fi\u015fmi\u015fti, yoksa festivalle ilgili bir durum muydu, cevaplamak zor, fakat bir \u015fey kesindi, bu da, t\u00fcm Dersim b\u00f6lgesinde h\u00e2kim olan, zincirlerden kurtulu\u015f haliydi.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Festivalin kapan\u0131\u015f konseri esnas\u0131nda k\u0131z\u0131l bayrak ve Mao posterleri ta\u015f\u0131yan 100-200 ki\u015filik bir grubun alana girmesi, genel T\u00fcrkiye resmine hi\u00e7bir \u015fekilde uymamaktad\u0131r. Genelde de, t\u00fcm kasaba ve k\u00f6ylerde \u00d6calan, Mao, Che Guevara ve 1938 y\u0131l\u0131nda dara\u011fac\u0131na g\u00f6nderilen Dersimli \u00f6nder Seyit R\u0131za\u2019n\u0131n resimlerine rastlamaktayd\u0131k. T\u00fcrkiye ger\u00e7e\u011finde inan\u0131lmaz, fakat ger\u00e7ek. Her hal\u00fck\u00e2rda, t\u00fcm bunlar, ordunun Dersim\u2019den uzakla\u015fm\u0131\u015f oldu\u011fu veya askeri operasyonlar\u0131n sona erdi\u011fi anlam\u0131na gelmemektedir. Ordu, y\u00fcksek duvarlar, tel \u00f6rg\u00fcler ve kum torbalar\u0131yla \u00e7evrelenmi\u015f garnizonlar\u0131nda toplanm\u0131\u015ft\u0131. Devletin g\u00f6z\u00fc h\u00e2l\u00e2 her \u015feyi kontrol etmekteydi ve ordu bir anda duvarlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda olabilirdi. 1938 y\u0131l\u0131nda T\u00fcrk askerleri taraf\u0131ndan binlerce Zazan\u0131n at\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011fu Halvori yak\u0131nlar\u0131nda bulunan bir askeri \u00fcss\u00fcn duvar\u0131nda h\u00e2l\u00e2, \u201cvatan s\u00f6z konusu oldu\u011funda, gerisi teferruatt\u0131r\u201d slogan\u0131 yaz\u0131l\u0131yd\u0131. T\u00fcrkiye\u2019de \u00e7ok yayg\u0131n ve \u00e7ok kez tenkit edilmi\u015f olan bir slogand\u0131r bu ve o \u201cgerisi\u201d i\u00e7inde s\u00f6z h\u00fcrriyeti, insan haklar\u0131, insan ya\u015fam\u0131 vb. yer bulmaktad\u0131r. Tam da bu \u00fcss\u00fcn yak\u0131n\u0131nda bize La\u00e7 veya La\u015f, yani lats (a\u011flama) veya le\u015f olarak an\u0131lan, 1938 y\u0131l\u0131nda kan akm\u0131\u015f olan bir nehir g\u00f6sterdiler.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

En dokunakl\u0131 anlar\u0131 ise Medskert d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcnde, Kestun K\u00f6y\u00fc\u2019nde ya\u015fad\u0131k. Giderken, hem Mihran\u2019dan, hem de ba\u015fkalar\u0131ndan, bu yol \u00fczerinde h\u00e2l\u00e2 Ermenilerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 k\u00f6ylerin oldu\u011funu duyup d\u00f6n\u00fc\u015fte ziyaret etmeye karar verdik. Mihran, bizi sadece 1-2 evin bulundu\u011fu bir yere g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. Sevgi ve \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131kla kar\u015f\u0131land\u0131k, \u00e7\u00fcnk\u00fc benzer bir ziyaret son 100 y\u0131ld\u0131r ger\u00e7ekle\u015fmemi\u015fti. Bizi fel\u00e7li, duyma ve konu\u015fma kabiliyetlerini yitirmi\u015f yatalak bir ya\u015fl\u0131 adam\u0131n yatt\u0131\u011f\u0131 odaya g\u00f6t\u00fcrd\u00fcler, son Ermeniydi\u2026 Ya\u015fl\u0131 adam\u0131n o\u011flu yar\u0131-Ermeniydi ve kendisi de Zaza bir kad\u0131nla evlenmi\u015fti. Son soyda\u015f\u0131m\u0131z\u0131n odas\u0131nda hep birlikte bir dua okuduk. Duydu mu veya anlad\u0131 m\u0131? Bunun hi\u00e7 \u00f6nemi yoktu. G\u00f6revimizi yerine getirmi\u015f olmaktan dolay\u0131 memnunduk, ba\u015fka ne yapabilirdik ki? Bu, bu adam sayesinde, ne dualar\u0131, ne de mezarlar\u0131 olan binlercesine sunulan, kendine \u00f6zg\u00fcn bir ayin-i ruhaniydi. Az sonra, gelirken g\u00f6r\u00fcp de, muhakkak ziyaret etmeye karar verdi\u011fimiz bir yere geldik. Tarif edilemez bir olayd\u0131. Dev bir kayay\u0131 oyarak, i\u00e7ine bir kilise yapm\u0131\u015flard\u0131. Ermenistan\u2019daki Ge\u011fart manast\u0131r\u0131 gibi, d\u00fcnyan\u0131n farkl\u0131 yerlerinde kayalara oyulmu\u015f kiliseler vard\u0131r, fakat bir ba\u015fka yerde, tek ba\u015f\u0131na duran bir kaya par\u00e7as\u0131n\u0131n i\u00e7i oyularak meydana getirilmi\u015f bir kilisenin var oldu\u011funu zannetmiyorum. Dayal\u0131 bir merdivenle kiliseye girdik. \u0130nan\u0131lmaz bir \u015feydi, bu k\u00fc\u00e7\u00fcc\u00fck alanda, suna\u011f\u0131yla birlikte komple bir kilise vard\u0131. Ancak bir Ermeni\u2019nin akl\u0131ndan ge\u00e7ebilecek bir \u015fey. Tekrar dini \u015fark\u0131lar okuduk ve ben, kilisede ayin okurken bu denli heyecanland\u0131\u011f\u0131m bir ba\u015fka an\u0131 hat\u0131rlam\u0131yorum. G\u00f6zya\u015flar\u0131 hepimizi bo\u011fuyor ve ilahi okumam\u0131z\u0131 engelliyordu, fakat hi\u00e7 kimse oluk-oluk akan g\u00f6zya\u015flar\u0131ndan dolay\u0131 utanm\u0131yordu.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Genel olarak, Dersim\u2019de bulunmak de\u011fi\u015fken ruh halleri ya\u015famak demektir. Bir \u00fcz\u00fcnt\u00fc, bir h\u00fcz\u00fcn, bir teess\u00fcf, bir infial. Bir g\u00fcn sevinip, ertesi g\u00fcn\u00fc g\u00f6zya\u015flar\u0131na h\u00e2kim olamamak.<\/p>\n

Vardavar\u2019\u0131[1]<\/a> Dersim\u2019de kutlad\u0131k. Hem de nas\u0131l\u2026 Vakit gece yar\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7oktan ge\u00e7mi\u015fti ve hepimiz (\u201cMaratuk\u201d grubu, \u0130stanbul\u2019dan bize kat\u0131lan b\u00fcy\u00fck bir grup ve di\u011fer kat\u0131l\u0131mc\u0131lar) bah\u00e7ede kurulu masalar\u0131n etraf\u0131nda k\u00fcmelenmi\u015ftik. Ermeni kimli\u011fine r\u00fccu etmi\u015f olan Mihran P\u0131rki\u00e7, vaftizinin bir y\u0131l\u0131n\u0131 daha doldurmam\u0131\u015ft\u0131 ve bu, onun ilk Vardavar\u2019\u0131 olacakt\u0131, hem de soyda\u015flar\u0131 aras\u0131nda. Esasl\u0131 bir Ermeni olabilmesi i\u00e7in kendisine bir de Vardavar \u201cvaftizi\u201d gerekti\u011fine karar verdik. Ayn\u0131 zamanda Mihran\u2019\u0131n vaftiz babas\u0131 olan \u201cAgos\u201d redakt\u00f6r\u00fc Sargis Seropyan, Mihran\u2019\u0131 \u00e7emberin ortas\u0131na getirerek onunla ilgili bir \u015feyler anlatmaya ba\u015flad\u0131. Bu arada bizden biri yakla\u015f\u0131p Mihran\u2019\u0131n elinden cep telefonunu ald\u0131. Zavall\u0131 M\u0130hran, her \u015feyden habersiz, arkada\u015f\u0131m\u0131z\u0131n neden elindeki telefonu ald\u0131\u011f\u0131na bir anlam vermeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, vaftiz babas\u0131n\u0131n Mihran\u2019\u0131n \u201cikinci vaftizinden\u201d konu\u015fmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark etmedi bile, o anda da ba\u015f\u0131ndan a\u015fa\u011f\u0131 bir kova su yedi\u2026 B\u00f6ylece Vardavar ba\u015flam\u0131\u015f oldu. Yerinden kalkan, di\u011ferini suluyordu. Sonunda hepimiz i\u00e7 \u00e7ama\u015f\u0131rlar\u0131m\u0131za kadar \u0131slanm\u0131\u015ft\u0131k. Hayat\u0131m boyunca, Dersim\u2019deki gibi bir Vardavar kutlamam\u0131\u015ft\u0131m. Biz Mihran\u2019\u0131 Vardevar\u2019la \u201cvaftiz\u201d etmek isterken, hepimiz Dersim\u2019de, Dersim\u2019le \u201cvaftiz\u201d olduk.<\/p>\n

Diran Lokmag\u00f6zyan<\/strong><\/p>\n

\n

 <\/p>\n

\n
\n

[1]<\/a> Vardavar, pagan d\u00f6nemlerden kalm\u0131\u015f olup H\u0131ristiyanl\u0131\u011fa uyarlanm\u0131\u015f oldu\u011fu tahmin edilen bir bayramd\u0131r. Vardavar yortusu g\u00fcn\u00fc, insanlar birbirlerini suyla \u0131slat\u0131rlar.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Mirakyan a\u015firetinden Dersimli bir Ermeniyle Diran Lokmag\u00f6zyan Ne ben, ne babam, hatta ne de b\u00fcy\u00fckbabam Van\u2019da do\u011fmam\u0131\u015f\u0131z. Dedemin dedesiymi\u015f Vanl\u0131 olan, fakat ben kendimi Vanl\u0131 olarak kabul ediyorum, t\u0131pk\u0131 babam\u0131n kendisini Vanl\u0131 olarak kabul etti\u011fi gibi. San\u0131r\u0131m bu Ermenilere \u00f6zg\u00fc bir durum. Toprakla olan ba\u011f. \u201cHerhangi\u201d bir toprakla de\u011fil, \u201c\u00f6ntoprakla\u201d. Bir ba\u015fka husus da, Bat\u0131 […]<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":11831,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13,21,22,1,53],"tags":[],"class_list":["post-11828","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-geziler","category-gunumuzde-bati-ermenileri","category-gunumuzde-bati-ermenistan","category-haberler","category-turkiyede-azinliklar"],"yoast_head":"\nDersim\u2019de 6 g\u00fcn - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=11828\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Dersim\u2019de 6 g\u00fcn - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Mirakyan a\u015firetinden Dersimli bir Ermeniyle Diran Lokmag\u00f6zyan Ne ben, ne babam, hatta ne de b\u00fcy\u00fckbabam Van\u2019da do\u011fmam\u0131\u015f\u0131z. Dedemin dedesiymi\u015f Vanl\u0131 olan, fakat ben kendimi Vanl\u0131 olarak kabul ediyorum, t\u0131pk\u0131 babam\u0131n kendisini Vanl\u0131 olarak kabul etti\u011fi gibi. San\u0131r\u0131m bu Ermenilere \u00f6zg\u00fc bir durum. Toprakla olan ba\u011f. \u201cHerhangi\u201d bir toprakla de\u011fil, \u201c\u00f6ntoprakla\u201d. Bir ba\u015fka husus da, Bat\u0131 […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=11828\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2012-02-02T09:28:29+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2012\/02\/01.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"542\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"370\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"23 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=11828\",\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=11828\",\"name\":\"Dersim\u2019de 6 g\u00fcn - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=11828#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=11828#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2012\/02\/01.jpg\",\"datePublished\":\"2012-02-02T09:28:29+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=11828#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=11828\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=11828#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2012\/02\/01.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2012\/02\/01.jpg\",\"width\":\"542\",\"height\":\"370\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=11828#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Dersim\u2019de 6 g\u00fcn\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website\",\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/\",\"name\":\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\",\"name\":\"admin\",\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?author=7\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Dersim\u2019de 6 g\u00fcn - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=11828","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Dersim\u2019de 6 g\u00fcn - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","og_description":"Mirakyan a\u015firetinden Dersimli bir Ermeniyle Diran Lokmag\u00f6zyan Ne ben, ne babam, hatta ne de b\u00fcy\u00fckbabam Van\u2019da do\u011fmam\u0131\u015f\u0131z. Dedemin dedesiymi\u015f Vanl\u0131 olan, fakat ben kendimi Vanl\u0131 olarak kabul ediyorum, t\u0131pk\u0131 babam\u0131n kendisini Vanl\u0131 olarak kabul etti\u011fi gibi. San\u0131r\u0131m bu Ermenilere \u00f6zg\u00fc bir durum. Toprakla olan ba\u011f. \u201cHerhangi\u201d bir toprakla de\u011fil, \u201c\u00f6ntoprakla\u201d. Bir ba\u015fka husus da, Bat\u0131 […]","og_url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=11828","og_site_name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","article_published_time":"2012-02-02T09:28:29+00:00","og_image":[{"width":542,"height":370,"url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2012\/02\/01.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"23 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=11828","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=11828","name":"Dersim\u2019de 6 g\u00fcn - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=11828#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=11828#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2012\/02\/01.jpg","datePublished":"2012-02-02T09:28:29+00:00","author":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=11828#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=11828"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=11828#primaryimage","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2012\/02\/01.jpg","contentUrl":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2012\/02\/01.jpg","width":"542","height":"370"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=11828#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/akunq.net\/tr"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Dersim\u2019de 6 g\u00fcn"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/","name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e","name":"admin","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?author=7"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11828","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=11828"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11828\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11834,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11828\/revisions\/11834"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/11831"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=11828"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=11828"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=11828"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}