Doğu Anadolu (Bati Ermenistan-‘Akunq’ web sitesi) Bölgesi’nin tek kubbeli kilisesi olma özelliğini taşıyan ve 2021 yılında gerçekleştirilen restorasyonla 106 yıl aradan sonra yeniden ibadete ve ziyarete açılan Malatya’daki Taşhoron Kilisesi, tarihi ve mimari dokusuyla dikkat çekiyor. Malatya Büyükşehir Belediyesi Kültür Daire Başkanlığı bünyesinde kilise sorumlusu olarak görev yapan Mehmet Koyuncu, tarihi yapının restorasyon süreçleri, ayin takvimi ve mevcut işleyişine dair önemli açıklamalarda bulundu.
Kilisenin tarihi geçmişi ve mimari özellikleri hakkında bilgi veren Mehmet Koyuncu, inşasına 1878 yılında başlanan yapının 1893’te tamamlandığını ve 1905 yılında ibadete açıldığını belirtti. Dikdörtgen planlı ve kesme taş malzemeyle inşa edilen yapının bölgedeki tek kubbeli kilise olduğunu vurgulayan Koyuncu,
“Mimarisine baktığımızda batı cephesinde mermer süslemeli giriş kapısı bulunur. Doğusunda ana apsis, bunun sağında ve solunda merdivenlerle çıkılan 4 küçük apsis yer almaktadır”
dedi.
Uzun süre harap ve atıl vaziyette kalan kilisenin Malatya Büyükşehir Belediyesi tarafından restore edildiğini dile getiren Koyuncu, 6 Şubat 2023 depremlerinin ardından yapının tekrar bir restorasyon sürecinden geçtiğini aktardı. Çalışmalardaki mühendislik detayına dikkat çeken Koyuncu,
“Restorasyon yapıldığında kubbeye 19 tonluk demir kubbe inşası tekrar yapılmıştır. Bakın bu çok önemli, 19 tonluk bir demir kütle tekrar yerinden sökülüp yenisi yapılmıştır”
şeklinde konuştu.
Kilisedeki ibadet ve ziyaret düzenine de değinen Koyuncu, ayinlerin genellikle ayda bir ya da iki ayda bir düzenlendiğini belirterek şu ifadeleri kullandı:
“Malatya’da yaşayan Ermeni vatandaşlarımızın, İstanbul, İzmir, Ankara ve batı illerinden gelen Ermeni vatandaşlarımızın burada birleşerek ayinler düzenleyip ibadetlerini rahat bir şekilde yerine getirmektedirler. Malatya Büyükşehir Belediyesi, kilisemizin bütün bakım, onarım, temizlik, peyzaj çalışmalarını günü gününe yapmaktadır. Dışarıdan gelen misafirlerimiz ayinlerini yaptıktan sonra burada fotoğraflarını, resimlerini çektirerek, burayla ilgili birkaç sohbet ederek daha sonra dönmektedirler. Bunlar genellikle Ermeni Patrikhanesinin alacağı kararlara bağlı düzenlenmekte. Kilisemizin papazı İskenderun’dan gelmektedir. Pazartesi, salı hariç kilisemiz 09.00 – 17.00 saatleri arası açıktır.”
Kilisenin altındaki tünellere değinen Koyuncu, konu hakkındaki iddiaları şu sözlerle aktardı:
“Buraya gelen Ermeni vatandaşlarımızın anlattıklarına göre, onlar da eski dedelerinden duyduğu rivayetlere göre buranın altında tüneller varmış, geçişler varmış. Bu tüneller hatta Venk’e kadar veya Eski Malatya’ya kadar uzanmaktaymış. Bununla ilgili bir çalışma yapılıp yapılmadığını daha doğrusu şu an bilmiyorum ama tüneller olduğunu gelen Ermeni vatandaşlarımız bize söylüyor.”
Ziyaretçilerin dedelerinden aktardığı rivayetlere göre kilisenin altında Venk bölgesine ve Eski Malatya’da kadar uzanan tüneller ve geçiş yolları olduğunu belirten Koyuncu, gelen Ermeni vatandaşların kilisenin mevcut bakımından ve ibadete açık tutulmasından büyük memnuniyet duyduklarını dile getirdi.
Yapının aynı zamanda bir kültür ve sanat merkezi işlevi gördüğünü vurgulayan Koyuncu, geçmişte tablo ve çini müzelerine ev sahipliği yapan alanda yeni bir müze projesinin daha hayata geçirileceğini belirterek tüm vatandaşları Taşhoron Kilisesi’ni gezmeye davet etti.
Muhabir: Samet Aktaş
Leave a Reply